IV SA/Wr 508/24

IV SA/Wr 508/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący/
Katarzyna Radom /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 64
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Sędziowie: Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 13 sierpnia 2024 r. nr SKO.4514.67.2024 w przedmiocie zwolnienia w części z odpłatności i ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu utrzymało w mocy orzeczenie Burmistrza Oławy z dnia 1 lipca 2024 r. zwalniające M. J. z części odpłatności za pobyt matki – W. D. w Domu Pomocy Społecznej w Oławie, tj. do kwoty 733,57 zł, ustalając tą odpłatność na kwotę 1.700 zł miesięcznie od dnia 1 lipca 2024 r.
Jak wynikało z akt sprawy W. D. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w Oławie (dalej: DPS) na mocy decyzji z dnia 12 listopada 2012 r. Średni koszt utrzymania mieszkańca w DPS w czasie procedowania wynosił 6.456,30 zł. Odpłatność za pobyt w DPS częściowo ponosi mieszkanka oraz jej córka – Skarżąca, pozostałą cześć pokrywa gmina. Decyzją z dnia 17 maja 2024 r. zmieniającą decyzję z dnia 17 czerwca 2014 r. odpłatność mieszkańca za pobyt w DPS ustalono na kwotę 1.709,48 zł. W tej samej dacie podpisany został aneks do umowy nr 1/2023 z dnia 7 stycznia 2013 r. ustalającej zasady odpłatności Skarżącej za pobyt matki w DPS, zmieniając wysokość opłaty na w kwotę 2.433,57 zł.
W dniu 10 czerwca 2024 r. Skarżąca wystąpiła do organu o zmniejszenie kwoty ww. odpłatności do 1.000 zł.
Organ I instancji ustalił, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, źródłem utrzymania obojga są świadczenia emerytalne w łącznej kwocie 7.590,61 zł. Skarżąca legitymuje się orzeczeniem z dnia 13 maja 2022 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds Orzekania o Niepełnosprawności w Oławie. Powodem stwierdzonej niepełnosprawności są zwyrodnienia wielostawowe. Skarżąca uczęszcza na rehabilitację, w czerwcu 2022 r. przebyła zabieg endopotezoplastyki biodra prawego. Koszt zabiegu to 25.000 zł. Zalecane jest przeprowadzenie operacji także lewego biodra. Mąż Skarżącej leczy się w poradni diabetologicznej. Skarżąca obecnie spłaca dwie pożyczki w ratach, łączne obciążanie z tego tytułu wynosi 1.499,07 zł. Dodatkowo Strona ponosi opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, eksploatacyjne i ubezpieczenia w wysokości 1.183,47 zł.
Decyzją z dnia 1 lipca 2024 r. organ zwolnił Skarżącą z opłaty za pobyt matki w DPS w części, tj. w kwocie 733,57 zł, ustalając wysokość opłaty na kwotę 1.700 zł. W uzasadnieniu podał, że ustalone okoliczności faktyczne sprawy, w tym stan zdrowia Skarżącej, wydatki ponoszone na rehabilitację i koszty utrzymania pozwalają na obniżenie wysokości ponoszonej opłaty.
W odwołaniu Skarżąca zarzucała błędne ustalenie wysokości opłaty, pomijające, że tylko ona, a nie mąż jest zobowiązana do ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS. Zarzucała także pominięcie jej sytuacji zdrowotnej, finansowej, w tym ciążących na niej zobowiązań.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. Przywołało art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej: u.p.s.), zwracając uwagę na charakter uznaniowy decyzji podejmowanej w tym trybie. Przy jej podejmowaniu należy wziąć pod uwagę zarówno indywidualną sytuację wnioskodawcy oraz pozostałych potrzebujących oraz cele i zadania pomocy społecznej. Zwolnienie od opłaty skutkuje przerzuceniem obowiązku ponoszenia kosztów odpłatności w tej części na inne podmioty, najczęściej gminę, co wymaga wystąpienia szczególnych okoliczności. Decyzja organu zależy od konkretnego przypadku.
Organ przyznał, że w sprawie występują okoliczności podane w art. 64 pkt 2 u.p.s., tj: występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Rozważając pojęcie "uzasadnionych okoliczności", powoływanych w ww. przepisie, organ wskazał, że chodzi o przypadki związane ze stanem zdrowia zobowiązanego, nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej z przyczyn niezależnych od zobowiązanego. Skarżąca ze względu na stan zdrowia ponosi zwiększone wydatki na leczenie, co ogranicza jej możliwości w zakresie ponoszenia pełnej odpłatności za pobyt matki w DPS. Jak wynika z zebranych dowodów ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, w 2022 r. przeszła operację stawu biodrowego ponosząc wydatek w wysokości 25.000 zł. Do dnia dzisiejszego spłaca pożyczkę zaciągniętą na ten cel. Obecnie uczęszcza na rehabilitację, zalecane jest także zoperowanie drugiego biodra. Także mąż Skarżącej choruje.
Oceniając powołane okoliczności Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dostrzegło aby doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego. Podkreślało, że w dniu 17 maja 2024 r. Skarżąca podpisała aneks do umowy ustalającej wysokość opłaty za pobyt matki w DPS, zobowiązując się do ponoszenia opłat w wysokości 2.433,57 zł. Ustawodawca ustalając zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS członka rodziny wskazał na konieczność przekroczenia kwoty 300% kryterium dochodowego rodziny. Ta granica pozwala na utrzymanie się we względnym dobrobycie i umożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ustalenie wysokości opłaty jest związane z kryterium dochodowym, w przypadku zwolnienia od opłaty mogą być wzięte pod uwagę inne okoliczności odnoszące się do sytuacji rodzinnej, osobistej, majątkowej. Te zaś w przypadku Skarżącej wskazują, że sytuacja zdrowotna w jakiej się znalazła uzasadnia zwolnienie jej w części, tak aby nadmiernie nie obciążać budżetu domowego. Organ wskazał na łączny dochód małżonków oraz wydatki, w tym z tytułu ponoszonych kredytów i pożyczek. Wziął pod uwagę także koszty ponoszone przez Stronę na rzecz matki – 300 zł na zakup potrzebnych jej artykułów. Po odjęciu tych kosztów małżonkom pozostaje do dyspozycji kwota 4.608,07 zł, po odjęciu zaś od niej kwoty obniżonej odpłaty -1.700 zł do dyspozycji pozostaje 2.908,07 zł, co przeczy zarzutom Skarżącej o pozostawieniu jej bez środków do życia.
Organ dostrzegł, że matka Skarżącej partycypuje w opłatach za pobyt w DPS w 70% otrzymywanej emerytury, zatem pozostała kwota należnych jej świadczeń emerytalnych (732,63 zł) jest do jej dyspozycji i umożliwia pokrycie niezbędnych wydatków. Przy czym nie obciążają jej wydatki na utrzymanie czy wyżywienie. Skarżąca nie wykazała aby pozostawiona mieszkance kwota nie pokrywała jej pozostałych potrzeb.
Organ zwracał uwagę na subsydiarny charakter pomocy społecznej odnoszony do możliwości zobowiązanych, czy beneficjentów. Zwolnienie Strony od ponoszenia opłaty w części powoduje, że ta część przerzucana jest na pozostałych zobowiązanych, w tym przypadku na gminę. Zadaniem pomocy społecznej jest wsparcie osób potrzebujących w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych i zaspokojeniu tylko niezbędnych potrzeb życiowych. Zwolnienie od opłat nie może pozostawać w rażącej dysproporcji z ustalonymi potrzebami Strony, jest także uzależnione od możliwości finansowych organu. Zatem nawet spełnienie przesłanek ustawowych nie rodzi po stronie wnioskodawcy roszczenia o ulgę. Niedopuszczalne jest przerzucanie kosztów pobytu w DPS, które obciążają ustawowo zobowiązanych, na jednostki samorządu terytorialnego, a w konsekwencji na całe społeczeństwo. Organ zwolnił Skarżącą w 1/3 od ponoszonych opłat, co jest adekwatne do okoliczności zaistniałych w sprawie.
W skardze Strona zarzucała naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. poprzez błędną wykładnię i założenie, że cała rodzina zobowiązanego powinna być obciążona opłatą za pobyt mieszkańca w DPS, co wynika ze stwierdzenia organu odwoławczego, że małżonkom pozostaje do dyspozycji kwota 2.908,07 zł, w sytuacji, gdy opłata obciąża zstępnego, a nie innych członków jego rodziny.
Zarzucała także naruszenie art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b w zw. z art. 6 pkt 3 u.p.s. poprzez bezpodstawne przyjecie, że do ustalenia opłaty wystarczające jest aby sytuacja dochodowa mieściła się w kwocie wyższej niż 300% kryterium dochodowego dochodu rodziny, podczas gdy dochody małżonka są istotne tylko i wyłącznie do określenia, czy dochód na osobę w rodzinę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i czy zstępny jest zobowiązany do pokrycia części kosztów utrzymania. Powyższe skutkowało błędnym ustaleniem opłaty w aneksie z dnia 17 maja 2024 r. i w konsekwencji ustalonej ulgi. Organ naruszył także art. 64 pkt 2 u.p.s. błędnie przyjmując, że nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego podczas gdy wysokość opłaty ustalonej Skarżącej w aneksie do umowy narusza przepisy art. 6 pkt 3, art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 61 ust. 2 pkt 2b u.p.s. i tym samym pomimo zwolnienia Skarżącej od opłaty w części po uiszczeniu kwoty 1.700 zł Strona nie dysponuje dochodem umożliwiającym zaspokojenie swoich osobistych i usprawiedliwionych potrzeb życiowych, co winno skutkować uwzględnieniem odwołania.
Skarżąca zarzucała również naruszenie art. 6 i art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. dalej k.p.a.), poprzez wydanie decyzji rażąco sprzecznej z brzmieniem przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz naruszenie art. 11, art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu zarzutów dotyczących błędnego ustalenia wysokości opłaty i kwoty pozostającej po jej wniesieniu.
Wnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu zarzucała brak odniesienia się przez organ odwoławczy do zgłaszanych w odwołaniu zarzutów, co narusza zasady postępowania postępowania administracyjnego, w tym zasadę dwuinstancyjności obligującą organ odwoławczy do ponownego rozpoznania sprawy, a nie kontroli decyzji wydanej w I instancji. Obowiązkiem organu odwoławczego było odniesienie się do zarzutu błędnie ustalonej w aneksie z dnia 17 maja 2024 r. opłaty obciążającej Skarżącą za pobyt matki w DPS. Wysokość opłaty przekraczała dopuszczalną maksymalną wysokość. Nie może stanowić odpowiedzi na zarzut twierdzenie organu, że Skarżąca sama zgodziła się na wysokość opłaty podpisując aneks, zwracała uwagę na okoliczności dokonania tej czynności. Skarżąca była zdezorientowana i zaskoczona, nie miała wiedzy, że naruszono przepisy prawa, na taką wysokość opłaty nie pozwalała sytuacja finansowa Skarżącej. Strona stanęła przed dylematem, czy wyrazić zgodę na opłatę, czy jej mama nie będzie mogła mieszkać w DPS.
W opinii Skarżącej z naruszeniem prawa materialnego organ obliczył wysokość opłaty za pobyt matki w DPS. Wbrew poglądom organu pozostała wyliczona w decyzji kwota dochodu (2.908,07 zł, po uiszczeniu opłaty za DPS) nie wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania dwóch osób w pozostałym zakresie tj. wyżywienia, kosmetyków, leczenia, leków, chemii domowej i środków czystości, paliwa i odzieży, butów i hobby. Niewątpliwie argumentacja organu wskazuje także, że mąż Skarżącej zostałby obarczony opłatą za pobyt matki Skarżącej w DPS, to zaś narusza przepisy u.p.s. w zakresie zasad ponoszenia opłat, gdyż zobowiązanym jest zstępny. Na poparcie swych racji Skarżąca przywołała pogląd zawarty w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2820/16. Odnosząc tezy ww. orzeczenia do okoliczności sprawy wskazała, że skoro dochód na osobę w rodzinie Skarżącej wynosi 3.795,30 zł, to po odjęciu kwoty kryterium dochodowego (1.800 zł) Strona winna uiszczać opłatę do kwoty 1.995,30 zł – jest to górna granica opłaty, ona zaś została obciążona kwotą 2.433, 57 zł o 438,27 zł wyższą. W dacie podpisywania aneksu nie miała świadomości opisanych faktów, a to oznacza, że w istocie została zwolniona w kwocie 295,30 zł, gdyż opłatę ustalono niezgodnie z prawem. Taki zaś zakres zwolnienia stanowi o przekroczeniu granic uznania administracyjnego.
Nadto okoliczności sprawy wskazują, że Skarżąca nie jest w stanie opłacać kosztów pobytu matki w DPS w wysokości 1.700 zł. Po uiszczeniu opłaty pozostaje jej kwota 2.095, 30 zł, z tego stałe wydatki na telefon, mieszkanie, spłatę kredytów za które odpłatność ponosi wyłączenie Strona – zaciągnęła je na cele osobiste, poza tym wyżywienie 1.000 zł, koszty leczenia 100 zł, kosmetyki 100 zł środki czystości 100 zł, wydatki osobiste mamy 300 zł. Pozostałe usprawiedliwione koszty zakupu odzieży, bielizny obuwia to koszt ok 2.500 – 3000 zł rocznie. Miesięczny koszt utrzymania wynosi 3.861,57 zł bez uwzględnienia kosztu opłaty za DPS 1.700 zł. Taka wysokość opłaty pozbawia Stronę możliwości samodzielnego zaspokajania potrzeb, co rażąco narusza słuszny interes strony. Skarżąca nie uchyla się od obowiązku ponoszenia opłat lecz ich dostosowania do realnych potrzeb i możliwości. Decyzje organów obu instancji całkowicie przekraczają granice uznania administracyjnego, pomijają okoliczności istotne dla sprawy, takie jak zdrowie Skarżącej, konieczność poddania się kosztownej operacji i jej możliwości finansowe, a zatem interes Skarżącej, kierując się wyłącznie interesem społecznym. Końcowo Strona zarzucała naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 ww. ustawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Jednocześnie stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, a ustalenia i wnioski organów administracji zawarte w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji nie naruszają przepisów prawa w stopniu warunkującym ich uchylenie.
Istota sporu sprowadza się do kontroli legalności decyzji wspartej na art. 64 pkt 2 u.p.s. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.
Decyzja podejmowana we wskazanym trybie wsparta jest na uznaniu administracyjnym, o czym przekonuje użyte w przepisie sformułowanie "można zwolnić". Z zapisu tego wynika, że w sprawie tej organ działa na wniosek, nie z urzędu. Zwolnienie może być udzielone w całości lub w części, co inicjuje wniosek strony postępowania ale zakres zwolnienia pozostaje także w gestii organu rozstrzygającego sprawę. Postępowanie może być wszczęte zarówno przez podmioty, które już wnoszą opłatę ustaloną na podstawie odrębnej decyzji, ale także ustaloną w drodze umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., jak i przez podmioty, które są zobowiązane do ponoszenia opłat. Tym samym postępowanie w przedmiocie zwolnienia od opłat może toczyć się odrębnie lub łącznie z postępowaniem w przedmiocie ustalenia wysokości ponoszonej opłaty. Fakt ten nie oznacza jednak, że zakresowo są to tożsame postępowania, każde z nich ma inny cel i przesłanki. W piśmiennictwie wyrażany jest pogląd, że zawierając umowę w trybie art. 103 ust. 3 u.p.s. organ może wziąć pod uwagę także okoliczności wskazane w art. 64 u.p.s., rzecz jasna na wniosek strony tejże umowy obowiązanej do ponoszenia opłat (por. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 103). Okoliczności te winny być jednak zgłaszane przed podpisaniem takiej umowy. Po dokonaniu tej czynności kwestia zwolnienia od opłat może być rozważana w odrębnym trybie. Uwaga ta jest konieczna ze względu na zgłaszane przez Skarżącą zarzuty, a odnoszące się do prawidłowości ustalenia wysokości opłaty, którą wnosi w związku z pobytem mamy w DPS.
Jak bowiem wynika z akt sprawy, i nie jest przez Stronę kwestionowane, podstawą ustalenia wysokości opłaty jaką powinna być obciążana za pobyt mamy w DPS jest umowa z dnia 7 stycznia 2013 r. nr 1/2013, zmieniona aneksem z dnia 15 maja 2024 r. W porozumieniu tym określono, że od kwietnia 2024 r. wysokość opłat obciążających Skarżącą z tego tytułu wynosić będzie 2.433,57 zł. Umowę tą Skarżąca podpisała nie zgłaszając wówczas zastrzeżeń, czy wniosków odnoszących się do obniżenia wysokości ponoszonej opłaty. Z akt wynika, że ustalona kwota była rezultatem wyliczeń dokonanych przez organ I instancji na podstawie zgromadzonych dowodów, w tym: wywiadu środowiskowego alimentacyjnego z dnia 13 marca 2024 r. (k-100 akt administracyjnych) oraz informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących wysokości świadczeń emerytalnych pobieranych przez Skarżąca i jej męża (k-80 i 83). Na tej podstawie organ ustalił dochód na osobę w rodzinie - Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem – określił kwoty graniczne (kryterium dochodowe na osobę w rodzinie w zestawieniu z uzyskiwanym dochodem oraz kwotą dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty) oraz wyliczył kwotę opłaty obciążającą Skarżącą.
Skarżąca, jak wskazano, podpisała aneks do ww. umowy, nie wnosząc do niego uwag, czy zastrzeżeń. Natomiast pismem z dnia 10 czerwca 2024 r. wnioskowała o zmniejszenie ustalonej kwoty do 1.000 zł, powołując się na względy zdrowotne i sytuację materialną, co organ zasadnie potraktował jako wniosek o zwolnienie w części od ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS.
Jak wskazano postępowanie w przedmiocie udzielenia zwolnienia od ponoszenia opłat już ustalonych w drodze opisanej umowy stanowi postępowanie odrębne od tego dotyczącego wysokości opłaty i w jego toku zarzuty dotyczące wysokości ustalenia tejże opłaty nie są i nie mogą być rozważane. Zatem słusznie wskazuje organ odwoławczy w treści zaskarżonej decyzji, że zasadnicze zastrzeżenia Skarżącej, a odnoszące się do dokonanych wyliczeń i ustalenia wysokości opłaty nie mogą być zwalczane w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 64 u.p.s. Chcąc podważać ustalenia w zakresie wysokości ponoszonych opłat za pobyt krewnych w DPS. Strony winny domagać się zmiany umowy w przedmiocie ustalenia wysokości spornej opłaty (wspartej na art. 103 ust. 3 u.p.s.) albo wydanych w tym zakresie decyzji (decyzji wspartych na przepisie art. 61 u.p.s.). Skarżąca z wnioskiem takim nie wystąpiła, domagała się udzielenia ulgi z uwagi na względy zdrowotne.
W tych okolicznościach ta część zarzutów skargi, która odwołuje się do błędów w zakresie wyliczenia spornej opłaty nie może zostać uwzględniona. Niezależnie od tego dostrzec trzeba, że przedstawione w uwagach Strony dane liczbowe bazują na innych dowodach. Przyjęty do wyliczenia opłaty dochód małżonków wynika z powołanych już informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących wysokości świadczeń emerytalnych pobieranych przez Skarżąca i jej męża (k-80 i 83). Wynika z nich, że dochód ten przekracza kwotę podaną przez Skarżącą w wywiadzie środowiskowym z dnia 26 czerwca 2024 r. przeprowadzonym w związku z podaniem o zwolnienie z części opłat datowanym na 10 czerwca 2024 r., a będącym podstawą wszczęcia postępowania w wyniku, którego wydano zaskarżoną decyzję. Okoliczność ta w sposób istotny rzutuje na odmienne wyliczenia, przy czym kwota będąca podstawą wyliczenia opłaty obciążającej Stronę została ustalona na podstawie wskazanych pism z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zaś kwoty przyjęte do wyliczenia dochodu w postępowaniu o udzielenie wnioskowanej ulgi zostały podane przez Skarżącą. Niewątpliwie w kontrolowanych przez Sąd decyzjach przyjęte przez organ kwoty dochodu są dla Strony korzystne, ustalają dochód na członka w rodzinie na niższym poziomie, co przekłada się także na wysokość przyznanej ulgi.
Podsumowując tą cześć rozważań należy podzielić pogląd organu administracji, że w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od ponoszenia opłat ustalenia odnoszące się do wysokości tej opłaty za pobyt matki Skarżącej w DPS, ustalonej uprzednio w drodze umowy między stronami, nie mogą być już weryfikowane. Powyższe nakazywało oddalenie zgłaszanych w tym względzie zarzutów.
Przechodząc do oceny prawidłowości postępowania i ustaleń dokonanych w przedmiocie zwolnienia od ponoszenia opłat za pobyt mamy w DPS przypomnieć trzeba, że taka decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to możliwość wyboru przez organ administracji sposobu rozstrzygnięcia sprawy, które uznaje on za najwłaściwsze, co nie może być utożsamiane rzecz jasna z dowolnością. Sądowa kontrola sądowa takiego aktu sprowadza się do oceny, czy jego wydanie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej (w szczególności, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym prowadzącym do pełnego zebrania materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego sprawy) oraz czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne przyznające organowi dyskrecjonalne uprawnienie w ramach rozstrzygnięcia sprawy. Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 lutego 2025 r. sygn. akt
II SA/Bk 7/25, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).
Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy Skarżąca swój wniosek wsparła na przesłankach opisanych w art. 64 pkt 2 u.p.s., powołując się na względy zdrowotne i związaną z nimi sytuację majątkową.
Organy rozpoznające wniosek uznały, że mieszczą się one w pojęciu "uzasadnionych okoliczności", o których mowa w powołanym przepisie. Z tą oceną należy się zgodzić, zgodnie z utrwalonym w tym zakresie orzecznictwem przykłady zdarzeń uzasadniających zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie ich zakresem okoliczności związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny, jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego. Te "uzasadnione okoliczności", wymienione w art. 64 pkt 2 u.p.s., powinny mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny, ale przede wszystkim odnoszą się do osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 1686/23, dalej: CBOSA). Wskazuje się także, że niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Toteż rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat, organ powinien mieć na uwadze nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny (zob. I. Sierpowska, komentarz do art. 64 (w:) Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, dostępny w LEX). Nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa (por. np. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Szczecinie z dnia 15 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 66/14; w Opolu z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Op 76/14, dostępne w CBOSA).
Odnosząc te uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że organy obu instancji wydając orzeczenie o zwolnieniu Skarżącej w części z opłaty za pobyt mamy w DPS nie naruszyły zasad wynikających z powoływanej regulacji. Z treści treści orzeczeń organów administracji wynika, że przy ustalaniu wysokości przyznanego zwolnienia wzięto pod uwagę sytuację zdrowotną Skarżącej i jej męża i ponoszone z tego tytułu wydatki na rehabilitację, spłatę pożyczek zaciągniętych na leczenie (endopotezoplastykę biodra prawego). Organy uwzględniły także wysokość stałych wydatków ponoszonych na utrzymanie (koszty rachunków za mieszkanie, media, ubezpieczeń) oraz wydatków ponoszonych na potrzeby mamy Skarżącej w kwocie 300 zł. Te kwoty odliczono od dochodu małżonków ustalonego zgodnie z oświadczeniem Skarżącej wyliczając, że do dyspozycji pozostaje suma 4.608,07 zł. Po odjęciu kwoty obniżonej opłaty 1.700 zł pozostaje do dyspozycji kwota 2.908,07 zł na pokrycie pozostałych wydatków rodziny.
W opinii Sądu w postępowaniu tym nie sposób dopatrywać się dowolności, gdyż podstawę do dokonanych ustaleń stanowiły oświadczenia Strony, które wzięto pod uwagę. Organ uwzględnił kwoty ponoszonych przez Skarżącą opłat na spłatę pożyczek i stałych wydatków na opisane opłaty, w tym pozostałe koszty utrzymania. Przy czym istotny jest charakter ponoszonej opłaty i wydźwięk społeczny tego typu należności, do czego trzeba się odnieść mając na uwadze zarzuty skargi. Otóż jak wskazano obowiązek partycypowania w opłacie za pobyt w domu pomocy społecznej członka rodziny wynika z dominującej w pomocy społecznej zasady pomocniczości, w myśl której powinności rodziny wyprzedzają obowiązki władz publicznych. W sytuacji braku pokrycia całości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej koszty te przejmuje gmina, a zatem cała społeczność. Stąd odstępstwo od zasad ponoszenia tych opłat winno być rozważane ze szczególną starannością.
W sprawie organ analizując zasadność ponoszenia przez Skarżącą opłaty ustalił, że okoliczności sprawy, w tym sytuacja majątkowa i zdrowotna Skarżącej i jej męża, uzasadniała zastosowanie ulgi w postaci częściowego zwolnienia od opłat. Jak wynika z rozważań organów obu instancji oraz akt sprawy Skarżąca ma stałe źródło dochodu (emerytura), podobnie jak jej mąż, z którym wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe. Uwzględniono fakt poniesienia wydatków na leczenie i rehabilitację finansowane pożyczką. Ocena decyzji pojmowanych w ramach uznania administracyjnego, jak już wskazano, ograniczona jest do oceny prawidłowości przyjętego trybu postępowania organu, prawidłowej wykładni obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych, nie wnika natomiast w kwestie stosowanego uznania. Innymi słowy zadanie Sądu polega na ustaleniu, czy w sposób poprawny organ przeprowadził postępowanie, zebrał niezbędne dla sprawy dowody i poddał je wszechstronnej i zgodnej z wymogami prawa ocenie, wyprowadzając właściwe wnioski. Po drugie, czy w sposób prawidłowy zinterpretował obowiązujące w sprawie przepisy prawa materialnego i właściwie je zastosował (przyjmując, że wystąpiły lub nie istotne dla sprawy przesłanki). Samo zaś uznanie, decyzja, czy udzielić wnioskowanej ulgi i w jakim zakresie, leży w wyłącznej gestii organu i pozostaje poza zakresem kontroli Sądu. Ta nakierowana jest wówczas na uzasadnienie przyjętego stanowiska. W tym zakresie Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, w tym także zgłaszanych przez Skarżącą.
Odnosząc się do zarzutu skargi wskazującego na niezgodne z prawem obciążanie sporną opłatą męża Skarżącej nie sposób podzielić jego słuszności. Wbrew stanowisku Strony powoływany przez nią w skardze wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 2820/16 nie potwierdza wypowiadanej tezy, że istotna jest wyłącznie sytuacja dochodowa osoby zobowiązanej. Z uzasadnienia przywołanego rozstrzygnięcia, którego tezy Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela, wynika, że ratio legis regulacji zawartej w art. 61 u.p.s. jest ustalenie wysokości opłaty stosownie do wysokości dochodów, którymi dysponuje osoba zobowiązana w ramach rodziny, w której funkcjonuje a nie dochodów własnych tej osoby. Nie oznacza to, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opat za pobyt w domu pomocy społecznej, będą osoby niewymienione w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. (...) w orzecznictwie zwrócono uwagę na to, że cytowany przepis art. 61 u.p.s. skorelowany jest z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego np. w zakresie subsydiarności obowiązku ponoszenia opłaty przez kolejne, wymienione w tym przepisie osoby, czy przesłanek ustalania wysokości opłaty (por. art. 129, 132 k.r.o. oraz wyrok NSA z dnia 20 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 3029/13). W doktrynie podkreśla się, że przy ustalaniu możliwości majątkowych zobowiązanego (np. w myśl art. 129 k.r.o.) należy uwzględnić jego sytuację rodzinną (por. np. G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Pokrewieństwo i powinowactwo. Komentarz do art. 617-1441, Warszawa 2014, Komentarz do art. 129, pkt 3). Dlatego, również w rozpatrywanym przypadku powinno się wziąć pod uwagę sytuację rodzinną osoby zobowiązanej do poniesienia opłaty, a nie indywidualny dochód tej osoby w oderwaniu od dochodu, którym rzeczywiście dysponuje (tj. dochodu uzyskiwanego w ramach rodziny, w której funkcjonuje).
Ustalenia organów obu instancji zasadę tą realizują, a zatem nie sposób zarzucić im dowolności. Tym samym podnoszone przez Skarżącą zarzuty nie mogły odnieść skutku w postaci uchylenia zaskarżonej decyzji. I jakkolwiek argumentacja organu odwoławczego w zakresie zgłaszanych przez Skarżącą zarzutów jest lakoniczna, szerzej organ wypowiedział się w tym zakresie w odpowiedzi na skargę, to jednak przedstawił swój pogląd, co uchyla zarzut naruszenia zasady dwuinstancyjności. Odniósł się bowiem do wszystkich istotnych okoliczności sprawy, ponownie je oceniając.
Uznając zatem, że zaskarżony akt i poprzedzające go rozstrzygnięcie nie naruszają przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd działając na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę jako niezasadną oddalił.