IV SA/Wr 508/23

IV SA/Wr 508/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Daria Gawlak-Nowakowska
Katarzyna Radom /sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 12 czerwca 2023 r. nr SKO 4532.105.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO) uchyliło w całości orzeczenie Burmistrza Gminy Prusice z dnia 18 maja 2023 r. i odmówiło M. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad wstępnym W. M.
Jak wynikało z akt sprawy decyzją organu I instancji odmówiono Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Podstawą takiego rozstrzygnięcia było powstanie niepełnosprawności dziadka Skarżącego po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023r., poz. 390 ze zm., dalej u.ś.r.) oraz wnioskowanie o świadczenie wbrew kolejności wynikającej z art. 17 ust. 1a ww. ustawy.
W odwołaniu Skarżący zarzucał naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz wskazał, że żona i córka osoby niepełnosprawnej nie mogą sprawować nad nią opieki.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym SKO przywołało przepisy art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 u.ś.r. wywodząc, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych osoby niepełnosprawnej przysługuje dopiero wówczas gdy jej małżonek jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie może wypełniać ustawowych obowiązków alimentacyjnych w sposób właściwy. Ten sam warunek odnosi się do osób wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Organ odwołał się do stanowiska wyrażonego w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22.
Odnosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy organ stwierdził, że niepełnosprawny w stopniu znacznym W. M. pozostaje w związku małżeńskim i ma córkę. Zarówno żona (J. M.) jak i córka (K. S.) nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności w znacznym stopniu, tym samym Skarżącemu (wnukowi W. M.) nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Dalej organ wskazał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uwarunkowane jest istnieniem obiektywnych kryteriów i zasad jego udzielania, a nie na zasadach uznania, czy słuszności nawet w sytuacji wystąpienia trudnej sytuacji wnioskodawcy. Przepisy ustawy w sposób jednoznaczny określają kryteria przyznawania świadczenia, to zaś nakazywało odmowne rozpoznanie wniosku Skarżącego. Odnosząc się do argumentacji organu I instancji w zakresie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. SKO wskazało na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekające o niezgodności ww. regulacji z art. 32 Konstytucji RP (zasadą równości) w zakresie różnicowania wieku powstania niepełnosprawności jako warunku przyznania świadczenia. Organ odwoławczy wskazał, że jakkolwiek powołany wyrok nie uchylił spornego zapisu ale wskazał na kierunek jego wykładni, w konsekwencji kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność nie może determinować przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na poparcie swych racji organ odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych. Okoliczność ta nie otwiera drogi do przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż przeszkodą ku temu są przesłanki wskazane w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Uzasadniając zastosowanie w sprawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a.) organ odwoławczy wskazał, że sposób sformułowania sentencji decyzji organu I instancji, tj. rozstrzygnięcie także w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne nakazywał wydanie decyzji reformatoryjnej. Obowiązujące przepisy nie dają bowiem podstaw do wydania decyzji w sprawie ustalenia prawa do składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Obowiązek opłacania składek dla osób, które uzyskały ww. świadczenie wynika bowiem z powołanych przez organ przepisów prawa, a to uchyla dopuszczalność orzekania w tym zakresie.
W skardze Strona wskazywała, że codziennie opiekuje się dziadkiem. Mama Skarżącego i jego babcia nie są w stanie zająć się dziadkiem całodobowo. Dziadek jest osobą postawną, po porażeniu czterokończynowym, nie jest w stanie sam wstać i samodzielnie egzystować. Skarżący wskazywał, że pomaga krewnemu w rehabilitacji, wizycie u lekarza, podstawowych czynnościach, tj. myciu, ubieraniu. Podkreślał, że rodzina ciągle walczy o powrót dziadka do zdrowia, co wiąże się z bardzo dużym wysiłkiem i wieloma wyrzeczeniami. Zarówno mama jak i babcia Skarżącego nie są w stanie podnieść dziadka oraz opiekować się nim całodobowo. Babcia jest także schorowana, cierpi na schorzenie kręgosłupa, sama wymaga opieki. Niekiedy ciężko jej wstać z łóżka, nie ma siły. Mama Skarżącego pracuje zawodowo utrzymując rodzinę. Strona stwierdzała, że jest im ciężko. Przy wizytach lekarskich dziadka często potrzeba 2-3 osób aby bezpiecznie umieścić dziadka w samochodzie, "wyjąć go z samochodu" i posadzić na wózku inwalidzkim, do tego potrzeba siły. Skarżący stwierdzał, że potrzebę jego zaangażowania potwierdza rodzina, przyznanie świadczenia znacznie ułatwiłoby byt i poprawiło codzienne funkcjonowanie. Skarżący prosił o pozytywne "rozpoznanie jego odwołania".
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 poz. 1634 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Spór między stronami dotyczy zasadności odmowy ustalenia Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem, w sytuacji, gdy bliżej spokrewnione osoby - córka oraz żona osoby niepełnosprawnej nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Odnosząc się do tak nakreślonego sporu konieczne jest wskazanie na treść zapisów art. 17 ust. 1, ust. 1a oraz ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Stosownie do ich brzmienia: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust.1).
Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1a).
Jednocześnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z powołanych zapisów wynika, że uprawnienie krewnych wyłącza okoliczność wskazana w powołanym przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., czyli fakt pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim, w sytuacji, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaś dalszych krewnych m.in. okoliczność istnienia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).
Taka zaś okoliczność wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Powoływany przepis, podobnie jak zapis art. 17 ust. 1a u.ś.r., budził istotne wątpliwości interpretacyjne, co ujawniło się w rozbieżnych poglądach orzecznictwa sądów administracyjnych. W szeregu orzeczeń sądy odstępowały od wykładni językowej, wskazując, że brak obiektywnych możliwości sprawowania opieki przez małżonka i odpowiednio bliższych krewnych, nawet jeśli nie legitymują się oni orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uzasadnienia "przejście" uprawnień na dalszych krewnych.
Wątpliwości w zakresie wykładni spornych w sprawie przepisów usunęła powoływana także przez organ odwoławczy uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 (dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA) stwierdzająca, że: 1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
W uzasadnieniu uchwały Sąd w poszerzonym składzie, wskazał na zmiany legislacyjne obu przepisów, co ma istotne znaczenie w procesie ich wykładni. W zakresie regulacji art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. Sąd wskazał, że zmiana wprowadzająca obecne brzmienie przepisu była zbieżna ze stanowiskiem wyrażanym na jego tle przez Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt P 38/09. Trybunał w takim jak obecna postać przepisu upatrywał środek do zapewniania systemowej spójności regulacji. Pogląd ten miał również uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Ustawodawca zastąpił zapis wyłączający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku gdy osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim obecnym brzmieniem przepisu, z którego wynika, że wyłączenie nie ma zastosowania jeśli współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W opinii Sądu podejmującego uchwałę działanie prawodawcy musi być potraktowane jako zamierzone i celowe, to jest nakierowane na osiągnięcie skutku wyrażającego się zmianą normy prawnej.
Podobną analizę Sąd przeprowadził w odniesieniu do zapisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. wskazując, że na mocy nowelizacji obowiązującej od dnia 1 stycznia 2013 r. ustawodawca zmienił zasady dostępu do świadczenia osób innych, niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki i zastąpił kryterium braku możliwości sprawowania opieki na sformalizowaną przesłankę legitymowania się przez rodziców, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, opiekuna faktycznego dziecka i osobę będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W dalszych wywodach Sąd wskazał na zasady wykładni przepisów prawa, skłaniając się ku wykładni kompleksowej, przeprowadzanej z wykorzystaniem różnych dyrektyw w celu weryfikacji konkurencyjnych alternatyw interpretacyjnych i ostatecznego wyboru jednej z możliwości interpretacyjnych. Dokonując odczytania spornych zapisów, z wykorzystaniem wskazanych zasad, Sąd doszedł do przekonania, że punktem wyjścia musi być wykładnia językowa, która w tych okolicznościach prowadzi do jednoznacznych rezultatów. Nie uchyla ich rezultat dalszych zasad interpretacyjnych, co szczegółowo wyjaśniono w treści uzasadnienia wskazanej uchwały. Sąd podkreślał, że w ujęciu systemowym wewnętrznym, obejmującym ustawę o świadczeniach rodzinnych, związanie kwestii dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego z kryterium orzeczonego stopnia znacznej niepełnosprawności nie prowadzi do dezintegracji regulacji i nie narusza jej spójności. W orzecznictwie zasadnie przyjmuje się, że analogiczny warunek dotyczy każdej z osób wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., każda osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne, musi być w stanie podjąć się tej roli, a zatem nie może być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20; B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. P. Rączka, Warszawa 2021, art. 17). To samo kryterium znacznego stopnia niepełnosprawności pojawia się w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 i w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jako przesłanka pozwalająca na uzyskanie świadczenia przez osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, jeżeli takim orzeczeniem legitymują się osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności. Konsekwencja zastosowanych kryteriów nie daje podstaw do podważenia wewnętrznej systemowej spójności regulacji ustawowej.
Rozważając kontekst systemowy w odniesieniu do regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego Sąd, po dokonaniu szerokiej analizy, wskazał, że w kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.
W końcu odnosząc się do kwestii spójności z konstytucyjnymi zasadami równości i sprawiedliwości społecznej, ochrony i opieki nad rodziną, szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zabezpieczenia społecznego dla osób pozostających bez pracy nie z własnej woli, a zatem zgodności analizowanej normy z przepisami art. 2, art. 32, art. 18, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP Sąd nie stwierdził ich naruszenia. Wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. Być może, w przypadku analizowanych regulacji dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, przyjęte aktualnie rozwiązanie regulujące kolejność dostępu poszczególnych osób do świadczenia, nie jest optymalne z punktu widzenia interesów świadczeniobiorców. Sąd zaznaczał jednak, że kwestią wymagającą rozstrzygnięcia nie jest znalezienie przez Sąd optymalnego rozwiązania normatywnego, ale rozstrzygnięcie, czy rozwiązanie ustalone w oparciu o brzmienie nadane ustawie przez prawodawcę jest względem standardów konstytucyjnych przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Podkreślił, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. W pozostałych przypadkach zastrzeżenia co do rozwiązań ustawowych mogą nosić jedynie charakter postulatów de lege ferenda pod adresem ustawodawcy, ewentualnie realizowanych na drodze inicjatywy ustawodawczej za pośrednictwem uprawnionych podmiotów.
Po dokonaniu wszechstronnej analizy istotnych regulacji konstytucyjnych, wskazywanych w orzecznictwie przyznającym prawo do świadczenia w przypadku wystąpienia obiektywnych przeszkód do sprawowania opieki przez podmioty zobowiązane w pierwszej kolejności, Sąd doszedł do przekonania o braku podstaw do wykładni pomijającej część tekstu prawnego. Wskazał, że wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych.
Nadto limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu.
W konsekwencji Sąd stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Również w przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. pkt 4 u.ś.r., jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jak wynika z treści przywołanej uchwały została ona podjęta na podstawie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przepisy te wskazują na kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do podjęcia, na wniosek podmiotów wskazanych w art. 264 § 2 p.p.s.a., uchwał mających na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przyjęty w uchwale pogląd ma moc względnie wiążącą, co wynika z treści art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z jego brzmieniem jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Celem uprawnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego do podejmowania uchwał na podstawie omawianego art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jest przyjęcie w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolitej wykładni przepisów prawa będących przedmiotem wyjaśnienia w drodze uchwały. Takie zapatrywanie wyraził już Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale pełnego składu sędziów tego Sądu z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, stwierdzając, że: dokonując funkcjonalnej wykładni tych przepisów (tj. art. 15 § 1 pkt 2 i art. 269 § 1 p.p.s.a.) należy dojść do wniosku, że istotą i celem takiej uchwały jest doprowadzenie do sytuacji, w której realnie wyeliminuje ona źródła rozbieżności w orzecznictwie, z powodu których została podjęta. O ile bowiem uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa, w rozumieniu art. 87 Konstytucji RP, ponieważ nie jest aktem jego tworzenia, o tyle uchwała taka jest normatywnie określoną, względnie wiążącą wszystkie sądy administracyjne, formą prawną wykładni przepisów prawa w ich stosowaniu do stanów faktycznych objętych hipotezą tych przepisów.
W rozpoznawanej sprawie, Sąd orzekający o legalności zaskarżonego aktu przyjmuje zasadność przedstawionej w uchwale wykładni spornych przepisów, tym samym nie znalazł podstaw do podjęcia działań w trybie art. 269 § 1 p.p.s.a. Pogląd przyjęty we wskazanej uchwale przyjmuje jako wiążący, co nakazywało uwzględnienie stanowiska organów wyrażonego w zaskarżonej decyzji z przyczyn, które przedstawiono w uzasadnieniu powołanej uchwały siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22.
Jak wynika z akt sprawy i przedstawionych okoliczności faktycznych osoba wymagająca opieki, dziadek Skarżącego, pozostaje w związku małżeńskim z osobą która nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Matka Skarżącego jest osoba spokrewniona z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu, także nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Te atem okoliczności wykluczają zastosowanie względem Skarżącego art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ten warunek formalny uchyla zatem argumentację zawartą w skardze, a odnoszącą się do stanu zdrowia babci Skarżącego i sytuacji życiowej rodziny. Organ na żadnym etapie postępowania nie negował ani ww. okoliczności, tj. ani stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, babci Skarżącego ani też jego zaangażowania w sprawowanie opieki nad dziadkiem. Organ w sposób zgodny z poglądami wynikającym z przepisów prawa, wyłożonymi w przywołanej uchwale, stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione warunki ustawowe pozwalające na przyznanie wnioskowanego świadczenia Skarżącemu.
Końcowo zaaprobować należy pogląd organu odwoławczego wsparty na orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Podobnie ocenić trzeba argumentację wskazującą na charakter podjętego rozstrzygnięcia mającego charakter związany a nie uznaniowy. Dostrzegając trudną sytuację rodziny Skarżącego, jego zaangażowanie w opiekę nad krewnym jeszcze raz stwierdzić trzeba, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uwarunkowane jest okolicznościami wskazanymi w powołanych przepisach. Brak legitymowania się przez mamę i babcię Skarżącego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyklucza możliwość przyznania prawa do tego świadczenia Stronie.
Uznając, że zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa procesowego jak i prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.