IV SA/Wr 504/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, uznając, że mimo błędu organu, skarżąca miała świadomość pobierania świadczenia w podwójnej wysokości.
Sprawa dotyczyła decyzji o uznaniu świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do jego zwrotu. Skarżąca pobierała świadczenie w podwójnej wysokości przez okres jedenastu miesięcy z powodu równoległych wypłat przez dwa ośrodki, mimo zgłoszenia zmiany miejsca zamieszkania. Sąd uznał, że skarżąca miała świadomość pobierania świadczenia w nadmiernej kwocie, co uzasadniało obowiązek zwrotu, oddalając skargę.
Przedmiotem skargi była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu, która uznała świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej na czwórkę dzieci za okres od września 2021 r. do marca 2022 r. w kwocie 14.000 zł za nienależnie pobrane i zobowiązała do jego zwrotu. Prezydent Miasta Wałbrzycha pierwotnie wydał podobną decyzję, którą organ odwoławczy uchylił i orzekł co do istoty sprawy. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca poinformowała o zmianie miejsca zamieszkania, jednak MOPS w S. nadal wypłacał świadczenia mimo zmiany właściwości MOPS w W. Skarżąca pobierała świadczenia w podwójnej wysokości, co organ uznał za nienależnie pobrane na podstawie art. 25 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, podkreślając obiektywny charakter pojęcia nienależnie pobranego świadczenia. Skarżąca zarzucała błąd organu, brak swojej winy i świadomości pobierania podwójnych świadczeń, a także naruszenia przepisów proceduralnych. Sąd administracyjny, analizując przepisy, uznał, że mimo iż definicja nienależnie pobranego świadczenia może mieć charakter obiektywny, w tej konkretnej sytuacji skarżąca miała lub powinna mieć świadomość pobierania świadczenia w podwójnej wysokości, zwłaszcza że wypłaty trwały przez jedenaście miesięcy. Sąd oddalił skargę, uznając postępowanie organów za prawidłowe.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, świadczenie może być uznane za nienależnie pobrane, nawet jeśli strona twierdzi, że nie miała świadomości nadpłaty, zwłaszcza gdy wypłaty trwały przez długi okres i strona miała możliwość stwierdzenia podwójnej kwoty.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że skarżąca miała lub powinna mieć świadomość pobierania świadczenia w podwójnej wysokości przez jedenaście miesięcy, co wyklucza argument o braku świadomości i uzasadnia obowiązek zwrotu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (8)
Główne
u.p.p.w.d. art. 25 § ust. 1 i 2 pkt 6
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze to świadczenie wypłacone mimo braku prawa do niego. W orzecznictwie podkreśla się obiektywny charakter tej przesłanki, jednakże w niektórych przypadkach dopuszcza się analizę świadomości strony.
Pomocnicze
u.p.p.w.d. art. 5 § ust. 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Świadczenie wychowawcze przysługuje w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego.
k.p.a. art. 107 § § 1 pkt 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi formalne decyzji, w tym podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska.
p.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne nad działalnością administracji publicznej.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi przez sąd administracyjny.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarżąca miała lub powinna mieć świadomość pobierania świadczenia w podwójnej wysokości przez jedenaście miesięcy. Świadczenie wychowawcze przysługuje w określonej kwocie na jedno dziecko, a skarżąca pobierała je w dwukrotnie wyższej kwocie.
Odrzucone argumenty
Skarżąca nie miała świadomości pobierania świadczenia w podwójnej kwocie z powodu błędu organu. Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 77 § 1, 75 § 1 k.p.a.) poprzez nierozpatrzenie materiału dowodowego i nieprzeprowadzenie przesłuchania. Naruszenie art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. poprzez brak czytelnych podpisów na decyzji.
Godne uwagi sformułowania
pojęcie nienależnie pobranego świadczenia jest pojęciem o charakterze obiektywnym wystarczającą przesłanką jest rzeczywiste skorzystanie z określonej formy wsparzenia finansowego mimo braku prawa do jego pobierania Skarżąca miała lub co najmniej winna mieć świadomość, że wypłacone jej jako kolejne (równoległe) świadczenia są jej nienależne.
Skład orzekający
Ewa Kamieniecka
przewodniczący
Katarzyna Radom
sprawozdawca
Bogumiła Kalinowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, zwłaszcza w kontekście błędu organu i świadomości strony."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych i interpretacji przepisów obowiązujących w danym okresie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak błąd organu administracji może prowadzić do sytuacji, w której obywatel pobiera świadczenia w nadmiernej wysokości, a sąd musi rozstrzygnąć kwestię odpowiedzialności i świadomości strony.
“Czy błąd urzędu zwalnia z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń? Sąd wyjaśnia.”
Sektor
administracyjne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIV SA/Wr 504/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu Data orzeczenia 2023-02-28 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-08-30 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu Sędziowie Bogumiła Kalinowska Ewa Kamieniecka /przewodniczący/ Katarzyna Radom /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane I OSK 1405/23 - Wyrok NSA z 2024-07-03 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku *Oddalono skargę w całości Powołane przepisy Dz.U. 2019 poz 2407 art. 25 Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 9 sierpnia 2022 r. nr SKO 4103/501/2022 w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu I. oddala skargę w całości; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz adwokata P. T. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Uzasadnienie Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 9 sierpnia 2022 r. – wydana w trybie odwoławczym - uznająca kwoty świadczenia wychowawczego wypłacone M. W. na dzieci O. S., S., O. i A. W. za okres od dnia 1 września 2021 r. do dnia 31 marca 2022 r. w wysokości 14.000 zł za nienależnie pobrane i zobowiązującej do zwrotu tej kwoty w terminie siedmiu dni od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna. Jak wynikało z akt sprawy decyzją z dnia 3 czerwca 2022 r. Prezydent Miasta Wałbrzycha uznał, że pobrane przez Skarżącą we wskazanym okresie kwoty, wypłacone tytułem świadczenia wychowawczego na czwórkę jej dzieci, zostały pobrane nienależne, orzekł o obowiązku zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami za zwłokę w terminie 7 dni od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna. Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym organ II instancji, powołanym na wstępie orzeczeniem, uchylił wskazane rozstrzygniecie i orzekł, co do istoty sprawy poprzez ustalenie, że wskazane świadczenia w tożsamej kwocie, za tożsamy okres stanowią świadczenia pobrane nienależnie oraz orzekł o obowiązku ich zwrotu w tożsamym terminie. Rozstrzygnięcie organu odwoławczego nie orzekało natomiast w przedmiocie odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że pismem z dnia 24 lutego 2022 r. Burmistrz Miasta S. poinformował Stronę o przyznaniu jej świadczeń wychowawczych na czwórkę dzieci na okres od dnia 1 czerwca 2021 r. do dnia 31 maja 2022 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie na każde dziecko. Pismem z dnia 24 sierpnia 2021 r. Skarżąca poinformowała organ I instancji o zmianie miejsca zamieszkania na W. od września 2021 r. W ślad za tym - pismem z dnia 3 września 2021 r. - MOPS w S. przesłał do MOPS w W. dokumentację Skarżącej oraz informację o zmianie miejsca zamieszkania. Od dnia 1 września 2021 r. MOPS w W. – jako właściwy miejscowo – wypłacał Skarżącej świadczenia wychowawcze na czwórkę jej dzieci. Jednocześnie MOPS w S. nadal wypłacał Skarżącej świadczenia w pełnej wysokości, mimo zgłoszenia o zmianie miejsca zamieszkania. W dalszych wywodach organ administracji powołał się na art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2021 r., poz. 1981, dalej ustawa zmieniająca) wskazując, że w sprawie znajdą zastosowanie przepisy dotychczasowe, w tym także odnoszące się do właściwości organów w spawie nienależnie pobranych świadczeń. Wskazał także na art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm., dalej u.p.p.w.d.) wywodząc, że świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł miesięcznie przysługuje na dziecko do ukończenia 18 roku życia. Z zapisu tego wywiódł, że jedno świadczenie przysługuje na jedno dziecko, Skarżąca zaś pobierała je w podwójnej wysokości. Świadczenia bowiem równolegle wypłacały dwa ośrodki w W. i S. Przywołując zapisy art. 25 ust. 1 i ust. 2 u.p.p.w.d. organ wskazał na orzecznictwo sądów administracyjnych wywodzące, że w przypadku regulacji art. 25 ust. 6 ww. ustawy nie bierze się pod uwagę świadomości strony, co do spełnienia przesłanek ustawowych, ani nie ocenia się skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia wychowawczego, gdyż zawarte w tym przepisie pojęcie nienależnie pobranego świadczenia jest pojęciem o charakterze obiektywnym. Wystarczającą przesłanką jest rzeczywiste skorzystanie z określonej formy wsparcia finansowego mimo braku prawa do jego pobierania. Skarżąca pobrała świadczenie w podwójnej wysokości na każde dziecko, co skutkuje uznaniem, że są one pobrane nienależnie. Końcowo organ wskazał na przepis art. 25 ust. 3 u.p.p.w.d. stwierdzając, że odsetki z tytułu nienależnie pobranych świadczeń nie są naliczane gdy przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. W skardze Strona nie zgadzała się decyzją organu. Wskazywała, że w decyzji podano, że nie poinformowała ona organu o pobieraniu świadczeń z dwóch źródeł, co jest nieprawdą, gdyż Skarżąca nie wiedziała, że zwiększone kwoty wpływają jej na konto. Nie ma do niego dostępu, w tym też czasie wpływało wynagrodzenie z prac dorywczych Strony i męża. Skarżąca dochowała wymogu powiadomienie organu o zmianie miejsca zamieszkania. Zaniedbanie leży po stronie organu a nie Skarżącej. Organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik uzupełniając skargę zarzucił naruszenie art. 25 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i tym samym zobowiązanie Skarżącej do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego, w sytuacji, gdy Skarżąca poinformowała organ o zmianie miejsca zamieszkania, a świadczenie było wypłacane cyklicznie przez matkę dzieci z przeznaczeniem na zaspakajanie potrzeb rodziny, nadto Strona nie pobierała świadczenia w złej wierze i tym samym nie dopuściła się świadomego wprowadzenia w błąd organu; naruszenie przepisów postępowania: art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.), poprzez wydanie decyzji bez rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w szczególności pominięcia dowodu z dokumentów złożonych do akt sprawy – oświadczenia Strony z dnia 24 sierpnia 2021 r., co skutkowało błędnymi ustaleniami faktycznymi organu poprzez uznanie, że Skarżąca nie poinformowała organu o pobieraniu dwóch świadczeń na każde z dzieci; naruszenie art. 7 w zw. z art. 75 § 1 i "art. 77 ust. 1" k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z urzędu – przesłuchania Skarżącej, w celu wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, tj. kwestii wypłat i przeznaczenia przyznanych świadczeń wychowawczych w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 31 marca 2022 r., co doprowadziło do uznania, że świadczenie wychowawcze było przez Skarżącą pobrane nienależnie pomimo, że z dowodów z dokumentów wynika, że świadczenie zostało wydatkowane przez matkę dzieci w sposób zgodny z jego celem; naruszenie art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. poprzez brak czytelnego podpisu osób wydających zaskarżoną decyzję. Wnioskowano o uchylenie orzeczeń organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów udzielonej pomocy prawnej, nieopłaconej w żadnej części, wg norm przepisanych. W uzasadnieniu wywodziła, że świadczenie w istocie służy dziecku, choć wypłaca się je rodzicom. Zatem ustalenie jego rzeczywistego spożytkowania ma istotne znaczenie i nie upoważnia do automatycznego uznania świadczeń za nienależnie pobrane. Na poparcie swych racji Strona przywołała orzecznictwo sądów administracyjnych. Dalej opisała okoliczności faktyczne sprawy, w tym zgłoszenie zmiany miejsca zamieszkania, co potwierdził organ informując ją o przekazaniu dokumentacji. Strona nie miała świadomości wypłaty świadczeń w podwójnej kwocie, gdyż nie miała dostępu do historii rachunku bankowego, na który wpływały podobne kwoty tytułem wynagrodzenia za prace dorywcze. Strona nie działała w złej wierze, a błąd dotyczył postępowania organów administracji. Organ nie powiadomił Strony o zaprzestaniu wypłacania świadczenia, od strony przedmiotowej dla zastosowania art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. wystarczające jest aby świadczenie zostało wypłacone pomimo ustania lub zawieszenia tego prawa, nie jest konieczne aby osoba je pobierająca kwalifikowała się szczególnym rodzajem lub natężeniem winy. W opinii Strony w tej sprawie prawo do świadczenia nie ustało ani nie zostało zawieszone, zatem art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. nie ma zastosowania. Nadto błędnie ustalono stan faktyczny przyjmując, że Skarżąca działa w złej wierze, zaniechano przeprowadzenia wskazanych w zarzutach dowodów, co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych. Zarzucała również, że dwa podpisy członków kolegium są nieczytelne, co uniemożliwia identyfikację osób składających podpis. Brak podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego prowadzi do nieważności decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowy pogląd w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Spór między stronami dotyczy zasadności uznania za nienależnie pobrane świadczeń wychowawczych wypłaconych Skarżącej w związku z brakiem reakcji organu na oświadczenie Strony o zmianie miejsca zamieszkania. W związku z tym we wskazanym w decyzji okresie Strona pobierała świadczenia w podwójnej wysokości. W opinii Skarżącej brak podstaw prawnych od obciążania jej zaniedbaniem organu administracji, nie miała on świadomości pobierania świadczeń w podwójnej kwocie, dopełniła wymogów ustawowych zgłaszając we właściwym czasie zmianę miejsca zamieszkania, co przekładało się na zmianę właściwości organu wypłacającego świadczenia. Mimo jej staranności oba organy obecnie i uprzednio właściwe realizowały świadczenia. Strona nie kontrolowała na bieżąco wpływów na rachunku, na który otrzymywała również środki w zbliżonych kwotach należne za prace dorywcze. Nadto wywodziła, że wypłacone jej kwoty spożytkowała zgodnie z ich ustawowym przeznaczaniem. W opinii organu podstawą domagania zwrotu świadczeń i uznania ich za nienależnie pobrane jest art. 25 ust. 1 pkt 6 u.p.p.w.d., który zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych nie wymaga wykazania braku świadomości po stronie osoby uprawnionej, że wypłacane świadczenie jest nienależne. Rozpoznając tak nakreślony spór trzeba stwierdzić, że podstępowanie organów administracji w tej sprawie jest prawidłowe. Zgodnie z art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. w brzmieniu obowiązującym w dacie pobrania spornych świadczeń osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 2). Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (ust. 2 pkt 6). Jednocześnie z uwagi na argumentację obu stron sporu odnotowania wymaga, że przywołane brzmienie przepisów zostało ustalone na mocy ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 924 ze zm., dalej ustawa zmieniająca). W doktrynie i części orzecznictwa sądów administracyjnych przyjęto, że zmiana wprowadziła autonomiczną definicję świadczenia nienależnie pobranego, odnosząc się zaś do przesłanki świadczenia nienależnie pobranego wskazanej w art. 25 ust. 1 pkt 6 u.p.p.w.d. wskazano, że ma ona charakter obiektywny, wykluczając badanie świadomości strony, że pobiera świadczenie nienależne. Jednakże w części orzecznictwa nadal zwraca się uwagę na użyte w tym przepisie pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia", które na tle regulacji z zakresu świadczeń rodzinnych wykładane jest w sposób odmienny niż świadczenie nienależne. Odmienność tych pojęć przejawia się właśnie w charakterze subiektywnym pierwszego z omawianych zwrotów, co oznacza, że takie świadczenie będzie charakteryzowało się istnieniem świadomości pobierającego go podmiotu. Powyższa zmiana legislacyjna oraz zasady wykładni systemowej zewnętrznej wymusiły konieczność szerszego spojrzenia na omawianą regulację. Analizy spornego przepisu, z uwzględnieniem zasad wykładni prawa dokonano w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1929/21, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA. Sięgając do zmian ww. przepisów i oceniając ich charakter wskazano, że dodanie w art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. punktu 6 nastąpiło jednocześnie z uchyleniem w art. 25 ust. 2 tej ustawy punktów 1, 1a i 4 oraz zmianą treści punktu 5 (art. 1 pkt 23 lit. a tiret pierwsze ustawy zmieniającej). Analiza tych zmian prowadzi do wniosku, że przesłanka opisana w pkt 6 ww. ustawy zawierająca szeroką podstawę "braku prawa do tego świadczenia" mieści w sobie treść dotychczasowych przesłanek zawartych w pkt 1 i 4. I o ile w przypadku regulacji zamieszczonej w uchylonym art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ponieważ nie przewiduje ona w ogóle takich przesłanek, o tyle w przypadku regulacji art. 25 ust. 2 pkt 1 istotne jest nie tylko, że doszło do wypłaty świadczenia mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale także musi wystąpić świadomość osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje. Zatem użyte w art. 25 ust. 1 pkt 6 u.p.p.w.d. określenie "brak prawa do świadczenia wychowawczego" będzie obejmowało wszystkie przypadki, kiedy osobie nieuprawnionej przyznano lub wypłacono świadczenie wychowawcze, a więc osobie, która nie miała prawa do świadczenia wychowawczego ubiegając się o nie albo to prawo utraciła w trakcie pobierania świadczenia wychowawczego. Językowe brzmienie przesłanki wynikającej z ww. przepisu pozwala wręcz na uwagę, że przesłanka ta została ukształtowana w taki sposób, że pojemnością w istocie obejmuje także sytuacje wynikające z art. 25 ust. 2 pkt 2, 3 i 5 u.p.p.w.d. Wszystkie wiążą się bowiem z pierwotnym albo wtórnym brakiem prawa do świadczenia wychowawczego na skutek okoliczności wymienionych w tych przepisach. Tym samym przesłanka nienależnie pobranego świadczenie wychowawczego określona w art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. nie ma charakteru jednorodnego, który pozwalałby na automatyczne przyjęcie, że w każdej sytuacji zakwalifikowanej przez organ jako podpadającej pod ten przepis, nie będzie on odnosił się do elementu subiektywnego, czyli stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie wychowawcze co do tego, że to świadczenie nie powinno zostać przyznane albo że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. W tej sytuacji nie wydaje się nieuprawnione sięganie do interpretacji wypracowanej na kanwie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz korzystanie z dorobku orzeczniczego sądów administracyjnych w tym przedmiocie na użytek interpretacji określenia świadczenia nienależnie pobranego w oparciu o przepisy art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. Ustawa o świadczeniach rodzinnych również przewiduje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, zawierając zamknięty katalog stanów faktycznych, wyczerpujących znamiona świadczenia nienależnie pobranego. Nie ma więc żadnych podstaw, aby przy analogicznych definicjach użytych w odrębnych ustawach, normujących różne formy pomocy państwa rodzinie, stosować odmienne reguły interpretacyjne tożsamych pojęć. Jednolite postępowanie organów ustalających prawo do wspomnianych świadczeń sprzyja zachowaniu ładu w przestrzeni prawnej. Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela ten pogląd, jednakże uwaga ta nie wpływa w żaden sposób na wynik sprawy. Jej okoliczności są bowiem szczególne. Organ pomimo dochowania przez Stronę wymogu powiadomienia o zmianie miejsca zamieszkania omyłkowo wypłacał jej świadczenia w podwójnej kwocie. W opinii Sądu w tych okolicznościach Skarżąca miała lub co najmniej winna mieć świadomość, że wypłacone jej jako kolejne (równoległe) świadczenia są jej nienależne. Zasadnie organ administracji wskazuje na przepis art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d. stanowiący, że świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko. Skarżąca składając wniosek o tym fakcie wiedziała i miała świadomość, że należne jej świadczenia obejmują wskazaną kwotę wypłacaną na jedno dziecko. Okoliczność ta uchyla konieczność dokonywania szczególnych ustaleń czy badań w zakresie świadomości Skarżącej, nie chodzi tu bowiem o brak zrozumienia zasad przyznawania świadczeń, właściwych pouczeń, co do okoliczności wpływających na przyznane prawo do świadczeń, ale o fakt pobrania dodatkowego świadczenia ponad to, które wynika z ustawy. Co istotne nie dotyczy to jednego czy dwóch miesięcy ale jedenastu, zatem niemalże roku. Wniosek ten potwierdza także treść pisma organu datowanego na 3 września 2021 r. informującego, że dalsza realizacja świadczeń będzie dokonywana przez nowy organ, zaś ostatnia wypłata przez S. została zrealizowana za sierpień 2021 r. Nie ma zatem jakiejkolwiek potrzeby dokonywania dalszych ustaleń, Skarżąca została w sposób właściwy pouczona o dalszym postępowaniu organu, posiadała wiedzę o świadczeniach wychowawczych, z których korzystała i nadal korzysta, ich wysokości i zasadach wypłaty. Podnoszona przez Stronę argumentacja, że nie miała wiedzy o środkach wpływających na jej rachunek nie przekonuje, nie wpływa także na przyjętą ocenę. Nie dołożyła ona bowiem należytej staranności w tym zakresie, co uchyla zarzut powoływania się brak świadomego działania. Istnienie tej cechy zakłada staranność postępowaniu danej osoby, a zatem istnienie wiedzy, świadomości lub możliwość jej posiadania, dostępu do tej wiedzy. W realiach tej sprawy Skarżąca co najmniej miała możliwość stwierdzenia, że na jej rachunku widnieje kwota świadczeń w podwójnej wysokości. W tych okolicznościach nie ma także podstaw do badania przeznaczenia nadpłaconych Skarżącej kwot, a to wobec jednoznacznego brzmienia art. 5 ust. u.p.p.w.d. ustając świadczenia w kwocie 500 zł na jedno dziecko w rozliczeniu miesięcznym. Niezależnie od tego omawiana kwestia (wydatkowania świadczeń na potrzeby dzieci), podnoszona wszakże przez Skarżącą, kłóci się i pozostaje w sprzeczności z jej twierdzeniem, że nie miała wiedzy o nadpłaconych środkach w związku z błędem organu administracji. W tych okolicznościach postępowanie organów administracji, jakkolwiek wsparte na odmiennej wykładni spornych w sprawie przepisów, ocenić trzeba jako prawidłowe. Okoliczności sprawy, przywołane w rozważaniach Sądu, nie wymagały dodatkowego wyjaśnienia, co uchyla zarzuty naruszenia prawa procesowego, w szczególności w zakresie naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1 k.p.a. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał na wyprowadzenie właściwych wniosków i podjęcie rozstrzygnięcia, które odpowiada prawu. Odnosząc się do zarzutu wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów prawa procesowego, tj. art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. trzeba wskazać, że analiza akt sprawy nie potwierdza jego zasadności. Pod rozstrzygnięciem organu odwoławczego złożono trzy podpisy osób uprawnionych, zaś ich identyfikacja nie nastręcza trudności. Wynika to nie tylko z decyzji ale także protokołu z posiedzenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 9 sierpnia 2022 r. Zgodnie z powołanym przepisem art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. decyzja zawiera podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. Zaskarżone rozstrzygnięcie wskazane wymogi posiada, co uchyla zgłaszane w tym względzie zarzuty. Uznając, że zaskarżony akt nie narusza przepisów prawa procesowego i materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd działając na mocy art. 151 p.p.s.a skargę oddalił w całości. Nadto Sąd orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI