IV SA/WR 501/24

IV SA/Wr 501/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-02-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska
Ewa Kamieniecka /przewodniczący/
Katarzyna Radom /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 103
art. 26
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 lutego 2025 r. sprawy ze skargi V. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 września 2024 r. nr 010070/680/9718125/2023 w przedmiocie uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 września 2024 r. nr 010070/680/9718125/2023.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi V. K. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 września 2024 r. utrzymująca w mocy orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 czerwca 2024 r. uchylające prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko D. A.
Jak wynikało z akt sprawy w dniu 27 listopada 2023 r. Skarżąca wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o świadczenie wychowawcze na dziecko na okres od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 31 maja 2024 r. Do wniosku załączyła powiadomienie o nadaniu dziecku nr PESEL z oznaczeniem statusu U.
Informacją z dnia 12 grudnia 2023 r. Skarżącą powiadomiono o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko za okres od dnia 9 listopada 2023 r. do dnia 31 maja 2024 r.
Pismem z dnia 24 stycznia 2024 r. organ poinformował Skarżącą o wstrzymaniu wypłaty przyznanego świadczenia. Wyjaśnił, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że Skarżąca wyjechała z Polski w dniu 13 stycznia 2024 r., co zgodnie z art. 26 ust. 3g ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terenie tego państwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 103 ze zm., dalej ustawa z dnia 12 marca 2022r.) uzasadnia wstrzymanie wypłaty świadczenia. Będzie ono wznowione jeśli pobyt poza granicami Polski nie przekroczy 30 dni.
W odpowiedzi z dnia 7 lutego 2024 r. Skarżąca wskazała, że dziecko powróciło do Polski w dniu 4 lutego 2024 r., co potwierdza pieczątka w jego paszporcie. Kolejnym pismem z dnia 12 marca 2024 r. Skarżąca domagała się wznowienia wypłaty świadczenia na dziecko, wskazując, że jej pobyt poza granicami nie przekroczył 30 dni, obecnie wraz z dzieckiem przebywa w Polsce.
Pismem z dnia 14 marca 2024 r. organ wezwał Skarżącą do uzupełnienia wniosku o świadczenie wychowawcze poprzez doręczenie wniosku o rozpoczęciu nauki w roku szkolnym 2023/2024. W odpowiedzi Skarżąca wyjaśniła, że dziecko nie podlega jeszcze obowiązkowi szkolnemu, z uwagi na wiek.
Decyzją z dnia 15 marca 2024 r. organ poinformował o wznowieniu wypłaty świadczenia wychowawczego na dziecko z wyrównaniem za luty 2024 r. Zaś w dniu 25 marca 2024 r. organ ponownie wstrzymał wypłatę świadczenia wychowawczego powołując się na wyjazd dziecka z Polski w dniu 13 stycznia 2024 r. i brak odnotowania jego powrotu w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. W kolejnym piśmie z tej daty organ poinformował Skarżącą, że po wyjeździe dziecka z Polski w dniu 13 stycznia 2024 r. nie odnotowano jego przyjazdu jako obywatela U. przybyłego w związku z działaniami wojennymi. Organ wyjaśniał, że jeżeli u dziecka nastąpiła zmiana danych identyfikacyjnych lub dokumentu tożsamości i nie odnotowano przekroczenia granicy kwestie te należy wyjaśnić w najbliższym urzędzie gminy, a następnie skontaktować się z Komendantem Przejścia Granicznego, gdzie nastąpiło przekroczenie granicy celem zaktualizowania danych w Rejestrze Straży Granicznej. Wznowienie wypłaty świadczenia nastąpi po zaktualizowaniu danych w rejestrach Straży Granicznej.
W piśmie z dnia 2 kwietnia 2024 r. Skarżąca informowała, że zaktualizowała dane prosząc o wypłatę świadczenia. W dniu 24 kwietnia 2024 r. Skarżąca złożyła ponaglenie w związku z bezczynnością w sprawie wypłaty świadczenia, w kolejnym piśmie z tej daty informowała o zgłoszeniu zmiany w urzędzie miasta i Straży Granicznej.
W odpowiedzi z dnia 29 kwietnia 2024 r. organ wezwał Skarżącą do wyjaśnienia rozbieżności wynikających z wniosku o przyznanie świadczenia a rejestrem prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. W rejestrze tym nie odnotowano powrotu dziecka do Polski jako obywatela przybyłego po dniu 23 lutego 2023 r. w związku z działaniami wojennymi, ponownie wskazano na konieczność wyjaśnienia tej sprawy we wskazanych organach.
W odpowiedzi datowanej na 13 maja 2024 r. Skarżąca informowała, że w dniu 24 kwietnia 2024 r. złożyła wniosek do Komendanta właściwej Straży Granicznej o dokonanie właściwych adnotacji powrotu dziecka w dniu 4 lutego 2024 r. W odpowiedzi udzielonej dnia 2 maja 2024 r. organ ten poinformował, że ujął w rejestrze właściwe dane na podstawie, których nadawany jest status U. Do pisma Skarżąca załączyła pismo Komendanta Placówki Straży Granicznej w Medyce z dnia 30 kwietnia 2024 r., w którym wskazano, że dane zostały właściwie uzupełnione poprzez dodanie kategorii "ewakuowany/uchodźca wojenny". W kolejnym piśmie z dnia 15 maja 2024 r. Skarżąca wyjaśniała, że dziecko wyjechało z Polski na podstawie jej paszportu, zaś wróciło na podstawie własnego paszportu wyrobionego w U., wnioskowała o sprawdzenie tych okoliczności. W kolejnym piśmie z dnia 4 czerwca 2024 r. Skarżąca poinformowała, że otrzymała pismo od Straży Granicznej potwierdzające, że dane dziecka są poprawnie zewidencjonowane, organ zaś jest uprawniony do wystąpienia o wyjaśnienie tych okoliczności.
W dniu 6 czerwca 2024 r. organ I instancji wydał decyzję uchylającą przyznane Skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko od dnia 1 lutego 2024 r. do dnia 31 maja 2024 r. Wskazał, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem do U. w dniu 13 stycznia 2024 r. Organ wskazał na art. 2 ust. 1 i art. 11 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. stwierdzając dodatkowo, że wypłacone za okres od dnia 1 lutego 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r. świadczenie jest nienależnie pobrane, Skarżąca powinna zwrócić na wskazany rachunek organu.
W odwołaniu Skarżąca negowała zasadność pozbawienia jej prawa do świadczeń wywodząc, że pobyt jej i dziecka poza Polską nie trwał dłużej niż 30 dni, wyjechali w dniu 13 styczna 2024 r. a powrócili w dniu 4 lutego 2024 r. Powieliła składane już wyjaśnienia, że powrót dziecka nastąpił na podstawie wyrobionego w U. paszportu. Zmiany w dokumentach Skarżąca zgłosiła w rejestrze PESEL, dziecko ma aktywy D., co potwierdza, że nie utraciło ono statusu U. Nadto wystąpiła do Komendanta właściwej Straży Granicznej celem odnotowania zmian w rejestrze uzyskując w dniu 2 maja 2024 r. odpowiedź o ujęciu tych danych w ww. rejestrze. Do odwołania Skarżąca załączyła zaświadczenie z rejestru PESEL, kserokopie stron paszportu syna, rzut ekranu z informacją D. dla syna.
Decyzją z dnia 16 września 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu powołał się na art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. wskazując, że w rejestrze Straży Granicznej w dalszym ciągu widnieje informacja o wyjeździe dziecka z Polski w dniu 13 stycznia 2024 r. Pomimo licznych wezwań kierowych do Skarżącej w rejestrze tym nie odnotowano powrotu dziecka do Polski. Organ stwierdził, że ocena dalszego prawa do świadczeń wsparta jest na na danych wynikających z rejestru Straży Granicznej i do czasu aktualizacji zapisów tego rejestru potwierdzających uprawnienia pobytowe Skarżącej nie można wznowić wypłaty świadczenia.
W piśmie z dnia 16 września 2024 r. Skarżąca wskazywała na kolejne pismo Straży Granicznej otrzymane w związku z żądaniem zmiany danych w rejestrze. Do pisma załączyła wskazaną odpowiedź, potwierdzającą prawidłowe uzupełnienie danych dziecka poprzez dodanie kategorii – ewakuowany/uchodźca wojenny. Załączyła także kserokopię wniosku z dnia 30 sierpnia 2024 r. kierowanego do placówki Straży Granicznej w Medyce o zmianę danych dziecka w rejestrze oraz kserokopię stron paszportu dziecka zawierające pieczęć z datą powrotu do Polski w dniu 4 lutego 2024 r.
W skardze z dnia 2 października 2024 r. Strona zarzucała naruszenie art. 4 w zw. z art. 22 i art. 15 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. poprzez błędne przyjęcie, że nie przysługuje jej świadczenie wychowawcze na dziecko. Domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu opisała okoliczności faktyczne sprawy wskazując, że po przyznaniu świadczenia wyjechała wraz z dzieckiem na podstawie jej paszportu, zaś powrót nastąpił przed upływem 30 dni od dnia wyjazdu, dziecko powróciło na podstawie swojego paszportu wyrobionego w U. Skarżąca występowała o zmianę danych w rejestrze PESEL, syn ma aktywną D., co potwierdza, że nie utraciło statusu U. Powołała się na pisma składane do Komendanta właściwej Straży Granicznej uzyskując odpowiedź o ujęciu w rejestrach poprawnie zewidencjonowanych danych potwierdzających status ewakuowany/uchodźca wojenny. Zwracała uwagę na zwarte w piśmie uwagi o możliwości wystąpienia przez organ do Komendanta właściwej Straży Granicznej o uzyskanie informacji w sprawie ewentualnych wątpliwości. Końcowo Strona powołała się na konstytucyjną zasadę równości oraz cel świadczenia wychowawczego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na jej wniesienie za pośrednictwem systemu informatycznego organu, co nie jest dopuszczalne. W przypadku odmiennej oceny Sądu wnioskowała o jej oddalenie. Uzasadniając wniosek organ opisał okoliczności faktyczne sprawy podtrzymując pogląd zawarty w zaskarżonej decyzji. Powołał się na art. 26 ust. 1 i art. 2 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. stwierdzając, że status U. winien zostać umieszczony w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Dziecko Skarżącej, zgodnie w ww. rejestrem utraciło uprawnienia pobytowe w związku z wyjazdem do U. w dniu 13 stycznia 2024 r., po tej dacie nie odnotowano powrotu dziecka do Polski.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Jednocześnie stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Skarga jest dopuszczalna i uzasadniona, po wniesieniu skargi w sposób umożliwiający identyfikację Skarżącej, została ona wezwana do podpisania skargi stanowiącej załącznik do pisma ogólnego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (POG). Braki te Strona uzupełniła.
Przystępując zatem do oceny legalności zaskarżonej decyzji trzeba stwierdzić, że narusza ona przepisy prawa w stopniu powodującym jej uchylenie. W opinii Sądu organy nie dochowały wymogów procesowych umożliwiających ocenę istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, błędnie też wyłożyły przepisy prawa materialnego.
Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do: świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140), jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do zapisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2024 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki.
Przy czym okres graniczny legalnego pobytu w Polsce został przez ustawodawcę wydłużony, na moment wydania zaskarżonej decyzji do dnia 30 września 2025 r. Przepis art. 4 ust. 1 ww. ustawy stwierdza, że obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 oraz z 2023 r. poz. 497, 1394 i 1941).
Z dalszych zaś zapisów ustawy z dnia 12 marca 2022 r. wynika, że opisany status – osoby przebywającej legalnie na terytorium Polski może ulec utracie, w przypadku wyjazdu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni (art. 11 ust. 2). W takiej sytuacji następuje utrata nadanego statusu UKR, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2021 r., poz. 510, ze zm., dalej: ustawa o ewidencji ludności), czyli statusu osoby, której nadano numer PESEL na podstawie art. 4 ww. ustawy. W konsekwencji następuje także utrata uprawnień do świadczeń, o których mowa w art. 26 ustawy, w tym świadczenia wychowawczego.
Istotne z punktu widzenia spornej sprawy są także przepisy art. 26 ust. 3, ust. 3a i ust. 3i ustawy z dnia 12 marca 2022 r. Stanowią one, że obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1, ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym obywatel ten został wpisany do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - również dziecko zostało wpisane do tego rejestru. Wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w ust. 1, zawiera numer PESEL wnioskodawcy oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - numer PESEL dziecka oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy (art. 26 ust. 3). Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, oraz, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2 (art. 26 ust. 3a). Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL (art. 26 ust. 3i).
Z zapisów dotychczas przywołanych wynika, że istotne – choć nie jedyne - znaczenie dla ustalenia okresu jak i prawa do świadczeń mają zapisy powołanego rejestru, o którym mowa w art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. W opinii organu wskazany rejestr stanowi wyłączne i jedyne odniesienie do dokonania ustaleń w zakresie prawa do świadczeń wychowawczych. Odnosząc się do tego poglądu dostrzec jednak trzeba, że zapisy w nim dokonywane – jak już wskazano – następują zarówno na podstawie rejestracji ruchu osobowego dokonywanego przez Komendanta właściwej placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej ale także w trybie wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2022r. Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1. W rejestrze umieszczane są m.in. informacje o dacie końcowej okresu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznawanego za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 (art. 3 ust. 4 pkt 3). Jednocześnie zgodnie z art. 3 ust. 1 ww. ustawy w przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie został zarejestrowany przez komendanta placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej lub nastąpił przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna osób przekraczających tę granicę, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na jego wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1.
Z zapisów art. 4 ust. 2, ust. 17a, ust. 17b ustawy z dnia 12 marca 2022 r. wynika zaś, że wniosek, o którym mowa w ust. 1 (o nadanie nr PESEL – uwaga Sądu), obywatel Ukrainy składa osobiście w siedzibie organu wykonawczego gminy w terminie 30 dni od dnia przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek składa się na piśmie utrwalonym w postaci papierowej, opatrzonym własnoręcznym czytelnym podpisem wnioskodawcy, wypełnionym przez wnioskodawcę albo przez pracownika organu wykonawczego gminy na podstawie danych podanych przez wnioskodawcę (art. 4 ust. 2 zdanie pierwsze). Status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zwany dalej "statusem UKR", jest automatycznie zmieniany na status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. c tej ustawy, po przekazaniu przez Komendanta Głównego Straży Granicznej z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, informacji o: wyjeździe z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 (art. 4 ust. 17a pkt 1); W przypadku automatycznej zmiany statusu, o której mowa w ust. 17a, jeżeli osoba, której nadano numer PESEL, potwierdzi, że jej pobyt poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie trwał dłużej niż okres, o którym mowa w art. 11 ust. 2, status UKR może zostać przywrócony w trybie art. 11 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (art. 4 ust. 17b). Wreszcie zgodnie z art. 4 ust. 20 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. dane, o których mowa w art. 8 pkt 1, 2, 3a-6, 9-11, 24, pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, minister właściwy do spraw informatyzacji przekazuje z rejestru PESEL do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3.
Z treści obszernie powołanych regulacji prawnych wynika, że prawo do świadczeń wychowawczych dla obywateli Ukrainy, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. jest uzależnione od posiadania legalnego pobytu na terytorium Polski wraz z dziećmi i nieopuszczanie tego terytorium na okres powyżej 30 dni. Dane dotyczące statusu i pobytu ww. cudzoziemców potwierdzają zapisy wskazanego rejestru – prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, wprowadzane przez Straż Graniczną w chwili przekraczania granicy lub na podstawie wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ww. ustawy, czyli w trybie nadania nr PESEL UKR.
W sytuacji, gdy wjazd obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ww. ustawy, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie został zarejestrowany przez komendanta właściwej placówki granicznej lub nie jest przeprowadzana tam kontrola osób przekraczających granicę ujęcie danych w rejestrze przez Komendanta Głównego Straży Granicznej następuje na wniosek składany w gminie w trybie ustawy o ewidencji ludności. W tym trybie ww. osoby, które utraciły status UKR, a nie wyjechały z Polski na okres przekraczający 30 dni mogą domagać się przywrócenia ww. statusu poprzez potwierdzenie opisanych okoliczności.
Dane ujęte w rejestrze PESEL, a odnoszące się do statusu UKR są przekazywane przez właściwego ministra do spraw informatyzacji do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3.
Z zapisami tymi koresponduje art. 26 ust. 3i ustawy z dnia 12 marca 2022 r. wskazując na konieczność dalszej weryfikacji - a więc istniejącej w toku realizacji prawa – pobieranych świadczeń nie tylko na podstawie danych dostępnych z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, ale także z rejestru PESEL. Zdarzyć się może, że dane z rejestru PESEL nie zostaną w sposób właściwy przetransponowane do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ww. ustawy, co w opinii Sądu nie może obciążać świadczeniobiorców.
Tym samym przekazana organowi przez Komendanta Głównego Straży Granicznej informacja o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2, nie ma charakteru wiążącego w tym znaczeniu, że nie uniemożliwia stronie dowodzenia za pomocą innych dowodów, że jej pobyt poza terytorium rzeczypospolitej Polskiej nie przekraczał 30 dni i w konsekwencji, że stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy nie skutkował utratą uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy.
Zgodnie z poglądami wypowiadanymi w orzecznictwie, które Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela, przepis art. 26 ust. 3i ustawy z dnia 12 marca 2022 r. nie wyłącza ani nie ogranicza określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej k.p.a.) zasad postępowania dowodowego, w tym w art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Powinnością organu w ramach postępowania administracyjnego jest przeprowadzenie czynności dowodowych, w ramach których jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 kpa). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa), który następnie należy poddać ocenie na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 kpa). Tylko pod takim warunkiem zapewnione zostaną warunki do realizacji określonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy materialnej, nakazującej dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, a zatem przyjęcie ustaleń zgodnych ze stanem rzeczywistym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 listopada 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 312/24, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy trzeba stwierdzić, że nie jest sporne, że Skarżąca przybyła do Polski w związku z konfliktem zbrojnym w Ukrainie, na ternie Polski, w dniu 9 listopada 2023 r. urodziła dziecko, które korzystało z prawa legalnego pobytu. Nie jest też negowane, że w dniu 13 stycznia 2024 r. wyjechała z Polski wraz z dzieckiem, co odnotowano w rejestrze, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. Sporne jest natomiast to, czy dziecko opuściło Polskę na okres przekraczający 30 dni.
Z akt sprawy wynika, że w toku pobierania świadczeń, pod dniu 13 stycznia 2024 r. i przed dniem wydania zaskarżonej decyzji, w rejestrze odnotowano powrotu Skarżącej w dniu 4 lutego 2024 r. ale nie odnotowano powrotu jej dziecka, na które pobierała świadczenie. Skarżąca wzywana do złożenia w tym zakresie wyjaśnień w toku postępowania konsekwentnie wskazywała, że wraz z nią w dniu 4 lutego 2024 r. do Polski powróciło także jej dziecko. Na poparcie swych racji przedłożyła kserokopie stron paszportu dziecka zawierające pieczątkę przekroczenia granicy w stronę Polski w dniu 4 lutego 2024 r., następnie na dalszym etapie postępowania także zaświadczenie z rejestru PESEL dziecka potwierdzające jego status U. Poza tym przedłożyła także trzy pisma Komendanta Placówki Straży Granicznej w Medyce (z dnia 30 kwietnia 2024 r. 4 czerwca 2024 r. i ostatnie datowane już po wydaniu decyzji z dnia 10 września 2024 r.). Pisma te stanowiły odpowiedź na działania Strony zmierzające do uzupełnienia danych dotyczących daty powrotu dziecka w rejestrze. W udzielonych odpowiedziach Komendant wskazał, że dane te uzupełnił poprzez dodanie kategorii ewakuowany/uchodźca wojenny.
Tym samy, z dokumentów tych wynika, że Skarżąca podjęła czynności zmierzające do uzupełnienia rejestru oraz działania w trybie art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. i ustawy o ewidencji ludności mające na celu wyjaśnienie statusu dziecka.
Sąd nie neguje poglądu organu, że dane te nie były widoczne w rejestrze, jednakże w świetle przywołanych regulacji prawnych nie może to obciążać Strony. Powołane przepisy art. 4 ust. 17b i z art. 26 ust. 3i ustawy z dnia 12 marca 2022 r. wskazują bowiem, że zarówno przy weryfikacji uprawnień do świadczenia wychowawczego jak i danych zawartych w rejestrze PESEL, możliwe jest dowodzenie okoliczności faktycznych dotyczących charakteru wyjazdu z terytorium Polski (tj. czy skutkował on z uwagi na długość trwania utratą uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy) niezależnie od informacji przekazanej przez Komendanta Głównego Straży Granicznej z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, o wyjeździe z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 305/24, dostępny w CBOSA).
Nieprawidłowe jest zatem stanowisko organu, że weryfikując uprawnienie Skarżącej do świadczenia wychowawczego związany był tylko i wyłącznie treścią rejestru i że dopiero po zmianie danych w tym rejestrze, tj. po ustaleniu daty ponownego uzyskania statusu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie, możliwe będzie przyznanie świadczenia od daty ponownego uzyskania przez Stronę statusu uprawniającego do otrzymania świadczenia. Tym samym zaskarżona decyzja i poprzedzający ją akt muszą być ocenione jako co najmniej przedwczesne. Uchylając prawo Skarżącej do świadczenia wychowawczego w związku z nieodnotowaniem w prowadzonym przez Straż Graniczną rejestrze powrotu dziecka Skarżącej do Polski, co - w ocenie organów - uznać należało za równoznaczne z utratą prawa do legalnego pobytu, a w konsekwencji prawa do świadczenia wychowawczego organy pominęły w swej ocenie inne dowody w sprawie, które wskazywały na okoliczność przeciwną.
Nadto odnotowania wymaga, że treść wezwań kierowanych do Skarżącej – w świetle przedstawianych przez nią dowodów - sugeruje, że organ miał świadomość, że w sprawie istotą problemu jest nie tyle brak powrotu dziecka Skarżącej do Polski, ile nieodnotowanie tego powrotu w rejestrze prowadzonym przez Straż Graniczną. To jest zaś niewystarczające do wydania decyzji uchylającej prawo do świadczenia wychowawczego. Prawo do świadczenia wychowawczego warunkowane jest bowiem materialną przesłanką legalności pobytu. W sytuacji niewątpliwej w sprawie sprzeczności pomiędzy rejestrem Straży Granicznej a rejestrem PESEL, organ powinien kontynuować postępowanie dowodowe przy wykorzystaniu wszystkich dopuszczalnych dowodów, celem wyjaśnienia sprzeczności, w tym kontaktować się z Komendantem Głównym Straży Granicznej co do zaistniałych wątpliwości. Sąd ponownie zwraca uwagę, że w świetle art. 26 ust. 3a ustawy z dnia 12 marca 2022r., Komendant Główny Straży Granicznej zobligowany jest udostępniać ZUS m.in. informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2, a więc o wyjeździe na okres powyższej 30 dni.
Jakkolwiek obowiązki dowodowe organu wynikające z art. 77 § 1 k.p.a. nie zwalniają strony z powinności wykazywania stosownej aktywności dowodowej, to nie można oczekiwać wyłącznie na działania Skarżącej, która zresztą w niniejszej sprawie każdorazowo po wystąpieniu do Straży Granicznej uzyskiwała informację, że w rejestrze "dane zostały właściwie uzupełnione". W takiej sytuacji powinnością organu prowadzącego postępowanie było wystąpienie do właściwych organów i dokonanie ustaleń istotnych dla sprawy, na co zresztą w treści swych pism wskazywał Komendant Straży Granicznej.
Brak dokonania istotnych dla sprawy ustaleń faktycznych i ich właściwej oceny stanowi o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., prowadząc do nieprawidłowego – bo przedwczesnego - zastosowania przepisów prawa materialnego, co skutkować musiało uchyleniem orzeczeń organów obu instancji.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy zobowiązane będą do właściwego ustalenia faktów, z uwzględnieniem przedstawionych przez Skarżącą dowodów, a następnie ich oceny oraz prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego z stosując się do wykładni dokonanej przez Sąd.
W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i lit. a p.p.s.a. – uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzający ją akt.