IV SA/Wr 496/24

IV SA/Wr 496/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-02-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska
Daria Gawlak-Nowakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Radom
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 61 ust. 2 pkt 2, art. 106 ust. 5, art. 64 pkt 7
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 lutego 2025 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 12 sierpnia 2024 r., nr SKO/PS-411/74/2024 w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 12 sierpnia 2024 r., nr SKO/PS-411/74/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej SKO, Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania A. N. (dalej: Strona Skarżąca), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Jerzmanowa (dalej: organ I instancji) z dnia 6 czerwca 2024 r., nr PS.5120.19.2024 którą zmienił decyzję z dnia 31 października 2019 r., nr PS.5120.64.2019 z późniejszymi zmianami w ten sposób, że: od dnia 1 marca 2024 r. do dnia 30 kwietnia 2024 r. odpłatność Strony za pobyt ojca M. P. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w Głogowie (dalej: DPS) wynosi 1.104,62 zł miesięcznie; od dnia 1 maja 2024 r. do dnia 3 maja 2024 r., czyli do dnia faktycznego pobytu M. P. w DPS odpłatność Strony wynosi 106,90 zł oraz w pozostałym zakresie decyzja pozostała bez zmian.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Pismem z dnia 25 marca 2024 r. organ I instancji zawiadomił Stronę reprezentowaną przez adwokata o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zmiany wysokości odpłatności za pobyt ojca w DPS w związku z tym, że od dnia 1 marca 2024 r. Zarządzeniem Nr 16/2023 z dnia 28 lutego 2024 r. Starosty Głogowskiego zmienił się średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w Głogowie i od 1 marca 2024 r. wynosi miesięcznie 7.500,00 zł. Ponadto organ I instancji wyjaśnił, że w związku z tym, że odpłatność wnoszona przez ojca Strony nie pokrywa w całości średniego miesięcznego kosztu pobytu i utrzymania osoby w DPS, konieczne jest ustalenie sytuacji dochodowej i ewentualne dokonanie zmiany decyzji dotyczącej wysokości odpłatności ponoszonej przez Stronę w związku z pobytem jej ojca w DPS.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego wskazaną na wstępie decyzją z dnia 6 czerwca 2024 r. organ I instancji działając na podstawie art. 104, art. 107 oraz art. 163 k.p.a., art. 2, art. 3, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 36 pkt 2 lit. o, art. 54, art. 60, art. 61, art. 62, art. 106 ust. 1, 3b, 4, 5, art. 110 ust. 1, 3 i 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 901 z póżn. zm., dalej: u.p.s.); § 1 pkt 1 lit. a-b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296); § 8 i § 10 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 734) zmienił decyzję z dnia 31 października 2019 r., nr PS.5120.64.2019 w ten sposób, że od dnia 1 marca 2024 r. do dnia 30 kwietnia 2024 r. opłata za pobyt ojca w DPS jaką ma wnosić Strona wynosi 1.104,62 zł miesięcznie, w okresie od 1 maja 2024 r. do dnia 3 maja 2024 r. 106,90 zł a w pozostałym zakresie decyzja z dnia 30 października 2019 r. pozostaje bez zmian.
Uzasadniając decyzję organ I instancji wskazał, że ojciec Strony (mieszkaniec Domu Pomocy Społecznej "[...]" w Głogowie mocą decyzji Starosty Głogowskiego z dnia 25 czerwca 2018 r., nr PS.5101.18.2018.IM) wnosi opłatę za swój pobyt, która nie pokrywa w całości średniego miesięcznego kosztu pobytu jego w tym Domu. Ojciec Strony jest rozwiedziony. Osobami zobowiązanymi do partycypowania w kosztach jego utrzymania w domu pomocy społecznej są jego zstępni, tj. córka A. N., córka A. Z. oraz dwóch synów B. P. i K. P. Organ przyjął, że dzieci M. P. winny pokrywać wysokość miesięcznej odpłatności maksymalnie w wysokości części pozostającej po wniesieniu opłaty przez mieszkańca domu. Dalej organ I instancji wskazał, że odrębnymi decyzjami ustalił odpłatność dla K. P. (decyzja z dnia 31 października 2019 r.) i aktualnie odpłatność ustalona jest decyzją zmieniającą z dnia 23 czerwca 2023 r. z której wynika, że jego dochód nie kwalifikuje go do partycypowania w kosztach utrzymania ojca w DPS. W toku jest postępowanie administracyjne w sprawie zmiany decyzji ustalającej odpłatność od marca 2024 r. B. P. decyzją administracyjną z dnia 31 października 2019 r. ma ustaloną odpłatność za pobyt ojca DPS. Aktualnie wysokość ponoszonej odpłatności została ustalona decyzją zmieniającą z dnia 14 czerwca 2023 r. W toku jest postępowanie administracyjne w sprawie zmiany decyzji. W stosunku do A. Z. została wydana decyzja administracyjna z dnia 17 lutego 2020 r., którą nie ustalono odpłatności, ponieważ A. Z. nie spełnia kryterium dochodowego, kwalifikującego do partycypowania w kosztach pobytu ojca w DPS.
Dalej organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia 31 października 2019 r., nr PS.5120.64.2019 ustalił Stronie od dnia 1 października 2019 r. do daty faktycznego pobytu jej ojca w domu pomocy społecznej, odpłatność w wysokości 965,02 zł miesięcznie. Strona odwołała się od tej decyzji. Decyzją ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 20 grudnia 2019 r., nr SKO/PS-411/176/2019 została utrzymana w mocy decyzja organu I instancji, a wyrokiem z dnia 7 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 112/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę Strony. Następnie decyzją zmieniającą z dnia 7 września 2021 r., nr PS.5120.37.2021 ustalono Stronie odpłatność w okresie od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2020 r. w kwocie miesięcznej 789,77 zł, a od 31 grudnia 2021 r. w wysokości miesięcznej 891,04 zł. Strona wniosła odwołanie od tej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy decyzją z dnia 12 listopada 2021 r., nr SKO/PS-411/158/2021 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 39/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę Strony. Kolejną decyzją zmieniającą z dnia 12 kwietnia 2022 r., nr PS.5120.19.2022 zmieniono Stronie od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia faktycznego pobytu opłatę za pobyt jej ojca w DPS w wysokości 854,88 zł miesięcznie. Decyzją z dnia 13 czerwca 2022 r., nr SKO/PS-411/73/2022 SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Ostatnią decyzją zmieniającą z dnia 14 czerwca 2023 r., nr PS.5120.19.2023 ustalono odpłatność od dnia 1 marca 2023 r. do dnia faktycznego pobytu ojca w DPS w wysokości 924,87 zł miesięcznie. SKO decyzją z dnia 14 grudnia 2023 r., nr SKO/PS-411/99/2023utrzymało w mocy ww. decyzję.
Organ I instancji wskazał, że z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego umożliwiającego zbadanie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, ponieważ Strona mieszka za granicą, pismem z dnia 25 marca 2024 r. zwrócił się do niej o złożenie oświadczenia bądź zaświadczeń. Ponadto, wyjaśnił, że wszelkie dokumenty oraz dowody w sprawie winny być przedłożone w formie przetłumaczonej na język polski.
Organ I instancji wskazał, że z dokumentacji którą posiada wynika, że Strona zamieszkuje w I. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma synami: 20 letnim J. oraz 16 letnim D. W strukturze rodziny nie wskazano męża Strony. Strona oświadczyła, że miesięczny dochód jej rodziny wynosi łącznie 2.026,62 euro, na który składa się wynagrodzenie z pracy zarobkowej w kwocie 1.226,62 euro oraz alimenty w wysokości 800,00 euro. Na dzień wydania decyzji kurs euro wynosił 4,2997 zł. Zatem dochód rodziny wynosi 8.713,86 zł (2.026,62 euro x 4,2997 zł) i na osobę w rodzinie 2.904,62 zł (8.713,86 zł: 3 osoby), czyli dochód na osobę kwalifikuje Stronę do partycypowania w kosztach utrzymania jej ojca w DPS. Biorąc pod uwagę powyższe organ I instancji stwierdził, że górna granica opłaty jaką ma wnosić Strona za pobyt jej ojca w DPS wynosi 1.104,62 zł (2.904,62 zł - 1.800,00 zł, tj. 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie). Organ ustalił też, że dochód rodziny Strony z ostatniej decyzji ustalającej odpłatność, tj. lutego 2023 r. (8.174,62 zł) w stosunku do dochodu z lutego 2024 r. (8.713,86 zł) wzrósł o kwotę 539,24 zł, czyli przekroczył 10 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Powołując się na przepis art. 163 k.p.a. w zw. z art. 106 ust. 5 u.p.s. organ I instancji wskazał, że zmienił się przepis prawa w zakresie wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca domu w DPS, wobec tego miał obowiązek wydania nowej decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w DPS. Ponadto w dniu 7 maja 2024 r. wpłynęła do organu pisemna informacja o śmierci ojca Strony (3 maja 2024 r.), dlatego też i ta okoliczność została wzięta pod uwagę przy rozpatrywaniu sprawy. Reasumując organ I instancji wskazał, że od 1 marca 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. odpłatność Strony za pobyt jej ojca w DPS została ustalona w wysokości 1.104,62 zł miesięcznie, natomiast od 1 maja 2024 r. do 3 maja 2024 r. czyli do dnia faktycznego pobytu ojca w DPS odpłatność wynosi 106,90 zł (1.104,62 zł : 31 dni = 35,6329 zł x 3 dni - 106,90 zł).
W odwołaniu od powyższej decyzji Strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie o całkowitym zwolnieniu jej z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, zarzuciła naruszenie: art 7, art. 7a oraz art. 8 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie przez organ i niepodjęcie wszelkich czynności koniecznych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; nierozstrzygnięte na korzyść strony Skarżącej wątpliwości co do treści normy prawnej pomimo tego, iż takie rozwiązanie nie sprzeciwia się interesom osób trzecich, ani interesowi publicznemu; a także prowadzenie postępowania w sposób nie budzący u jego uczestników zaufania do władzy publicznej; art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie sprzecznej z zasadami współżycia społecznego postawy ojca wobec Skarżącej, a także jej rodzeństwa i matki, nierealizowania przez ojca Skarżącej obowiązku alimentacyjnego względem córki, zerwania przez ojca wszelkich kontaktów ze Skarżącą, braku zainteresowania losem Skarżącej, rażącego zaniedbania obowiązków rodzicielskich przez ojca. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: art. 64 pkt 7 u.p.s. poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie, skutkujące brakiem zwolnienia Strony od obowiązku wnoszenia opłat za pobyt ojca w DPS pomimo spełnienia ustawowych przesłanek, tj. rażącego naruszenia przez ojca obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych względem Strony.
SKO zaskarżoną decyzją z dnia 12 sierpnia 2024 r., po rozpatrzeniu odwołania Strony, utrzymało w mocy decyzję organu i instancji.
Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy i wskazało, że w kontekście zmiany czynników determinujących wysokość opłaty, gdy postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odpłatności zakończyło się, tak jak w rozpatrywanej sprawie, wydaniem decyzji ostatecznej, zmiana treści rozstrzygnięcia, w której organ może zmienić opłatę, może nastąpić w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. Jak wynika z treści decyzji organu I instancji, w zakresie czynników wpływających na zmianę odpłatności Strony za pobyt ojca w DPS "wskazano zmianę średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej na terenie Powiatu Głogowskiego w 2024 r., która od 1 marca 2024 r. wynosi 7.500,00 zł. (Zarządzenie Starosty Głogowskiego Nr 16/2024 z dnia 29 lutego 2024 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej na terenie Powiatu Głogowskiego w 2024 roku - Dz. Urz. Woj. Doln. z 2024r., poz. 1499, które zgodnie § 4 weszło w życie z dniem podjęcia, z mocą od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane).
SKO podkreśliło, że zmiana przepisów prawa w zakresie zmiany wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w Głogowie obligowała organ I instancji do podjęcia czynności zmierzających do ustalenia sytuacji materialnej i socjalno-bytowej osoby zobowiązanej do wnoszenia opłat i ewentualne dokonanie zmiany wysokości opłaty. Organ I instancji ustalił więc, że dochód rodziny Strony z ostatniej decyzji ustalającej odpłatność , tj. w lutym 2023 r. wynosił 8.174,62 zł, natomiast w lutym 2024 r. wynosił 8.713,86 zł i wzrósł o kwotę 539,24 zł czyli przekroczył 10 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 106 ust. 3b u.p.s,), a ponadto, organ I instancji został poinformowany o tym, że dnia 3 maja 2024 r. zmarł ojciec Strony.
W realiach sprawy, przed wydaniem decyzji zmieniającej, organ I instancji, co potwierdzają akta administracyjne sprawy, nie mogąc przeprowadzić wywiadu środowiskowego (Strona mieszka w I.) - zwrócił się do pełnomocnika Strony - o złożenie oświadczenia, zaświadczenia (przetłumaczonego wcześniej na język polski) celem ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej jego mocodawczym. Organ dołączył także do pisma druk oświadczenia oraz pouczył pełnomocnika Strony o dołączeniu innych niezbędnych, zdaniem Strony, dokumentów potwierdzających jej sytuację (vide: pismo z dnia 25 marca 2024 r. pełnomocnik potwierdził odbiór pisma dnia 2 kwietnia 2024 r.). Następnie, na skutek pisma pełnomocnika Strony (pismo z dnia 22 kwietnia 2024 r.) organ I instancji przedłużał Stronie termin do dostarczenia niezbędnych dokumentów wskazanych w piśmie z dnia 25 marca 2024 r. oraz przedłużył termin rozpatrzenia sprawy gwarantując Stronie, działającej przez pełnomocnika czynny udział w postępowaniu i czas na złożenie informacji na temat aktualnej sytuacji osobistej, dochodowej, rodzinnej, majątkowej jak również zawiadomił pełnomocnika o możliwości wglądu do posiadanych przez organ akt - pełnomocnik nie skorzystał z tej możliwości. Ustalenie sytuacji rodzinnej, dochodowej, zawodowej i zdrowotnej nastąpiło w oparciu o treść oświadczenia Strony przesłanego przez pełnomocnika Strony przy jego piśmie z dnia 7 maja 2024 r. Z oświadczenia tego wynika, że Strona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwójką dzieci: J. N. ur. [...] r. i D. N. ur. [...]r. W strukturze rodziny nie wskazano męża. Strona oświadczyła, że na jej miesięczne dochody w lutym 2024 r., marcu 2024 r., kwietniu 2024 r. składa się wynagrodzenie z pracy zarobkowej w kwocie 1.226,62 euro i alimenty w wysokości 800,00 euro. Ustalono więc, że miesięczny dochód rodziny wynosi 2.026,62 euro. Zgodnie z art. 8 pkt 13 u.p.s. w przypadku uzyskiwania dochodu w walucie obcej, wysokość tego dochodu ustala się według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego z dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie świadczenia z pomocy społecznej. Zgodnie z kursem walut w NBP na dzień 6 czerwca 2024 r., tj. na dzień wydania decyzji cena kursu 1 euro wynosiła 4,2997 zł. Zatem dochód rodziny w przeliczeniu wynosił 8.713,86 zł miesięcznie i na osobę 2.904,62 zł (trzy osoby). Pełnomocnik Strony nie kwestionuje w odwołaniu tych obliczeń. Biorąc pod uwagę powyższe, SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, że dochód na osobę w rodzinie kwalifikuje Stronę do wnoszenia odpłatności za pobyt jej ojca w DPS, ponieważ przekracza on 300 % kryterium dochodowego, tj. kwotę 1.800,00 zł.
Odnośnie argumentacji odwołania, SKO wyjaśniło, że obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej. Powstaje on od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej i zależny jest wyłącznie od kosztów miesięcznego utrzymania w domu pomocy społecznej oraz sytuacji dochodowej osoby objętej ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłaty. Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia art. 77 k.p.a. SKO stwierdziło, że są one gołosłowne i nie znajdują oparcia w całokształcie rozpatrywanej sprawy. W toku prowadzonego postępowania w przedmiocie zmiany odpłatności Stronie za pobyt ojca w DPS, skierowano do pełnomocnika Strony pismo z dnia 25 marca 2024 r. z prośbą o złożenie przez Stronę która zamieszkuje w I. oświadczenia dot. jej sytuacji osobistej, dochodowej, rodzinnej i majątkowej i pouczono pełnomocnika o konsekwencjach nie dostarczenia oświadczenia, informując że decyzja zostanie wydana na podstawie dowodów, które posiada. Pełnomocnik dostarczył oświadczenie Strony co skutkowało ustaleniem na jego podstawie sytuacji dochodowej, rodzinnej i majątkowej Strony. Jak wskazuje lektura akt, organ I instancji zapewnił pełnomocnikowi Strony czynny udział w postępowaniu, z którego to udziału nie skorzystał. Co także istotne pełnomocnik Strony również w złożonym odwołaniu nie kwestionuje prawidłowości ustalenia dochodu Strony i jej możliwości wnoszenia opłaty za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej. Tak więc wyjaśniono okoliczności faktyczne niezbędne dla podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie zmiany decyzji ustalającej odpłatność Strony za pobyt jej ojca w DPS (art. 7, art. 77 k.p.a.). Odnośnie pominięcia, zdaniem pełnomocnika, kluczowej dla sprawy okoliczności, a mianowicie rażąco nagannej postawy ojca, to SKO wyjaśniło, że argumenty te nie mogą stanowić podstawy do odstąpienia od wydania decyzji zmieniającej odpłatność Strony. Odnośnie zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 pkt 7 u.p.s. SKO wyjaśniło, że jest to zwolnienie o charakterze fakultatywnym, a nie obligatoryjnym, a co więcej jest to postępowanie na wniosek. Tak więc osoba zobowiązana winna złożyć do organu stosowny wniosek w tym przedmiocie. Tymczasem pełnomocnik Strony zarzucając organowi I instancji naruszenie tego przepisu nie wykazał w odwołaniu, aby składał wniosek do organu I instancji wykazując wystąpienie przesłanek, o których mowa w art. 64 pkt 7 u.p.s. Kolegium wskazało, że wiadome jest z urzędu, że taki wniosek pełnomocnik złożył dnia 3 kwietnia 2020 r. i został on rozpatrzony decyzją z dnia 19 października 2020 r., nr PS.5120.54.2020. Organ I instancji odmówił wówczas Stronie całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt członka rodziny w DPS. Decyzja została utrzymana w mocy decyzją ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 19 października 2020 r., nr SKO/PS-411/166/2020, natomiast wyrokiem z dnia 25 maja 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 192/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę Strony. Wyrok jest prawomocny.
Na koniec SKO wskazało, że przywołania przez pełnomocnika zasada rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść strony, mająca zastosowanie w postępowaniach administracyjnych, których przedmiotem jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia (art. 7a § 1 k.p.a.) nie będzie miała zastosowania w niniejszej sprawie. Obowiązek Strony do ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej wynika z prawomocnej decyzji z dnia 31 października 2019 r., nr PS.5120.64.2029 tak więc nie ma wątpliwości w ustalonym stanie faktycznym co do tego, że jest ona osobą zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w całości i zwolnienie Strony z ponoszenia opłat, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
a) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie:
- art. 7, art. 7a oraz art. 8 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie przez organ i niepodjęcie wszelkich czynności koniecznych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; nierozstrzygnięcie na korzyść Skarżącej wątpliwości co do treści normy prawnej pomimo tego, iż takie rozwiązanie nie sprzeciwia się interesom osób trzecich, ani interesowi publicznemu; a także prowadzenie postępowania w sposób nie budzący u jego uczestników zaufania do władzy publicznej,
- art. 77 § 1 k.p.a., w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez brak rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie sprzecznej z zasadami współżycia społecznego postawy ojca wobec Skarżącej, a także jej rodzeństwa i matki, rażącego naruszenia przez ojca obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych względem Strony, zerwania przez ojca wszelkich kontaktów ze Skarżącą, braku zainteresowania losem Skarżącej,
b) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:
- art. 64 pkt. 7 u.p.s., poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie, skutkujące brakiem zwolnienia Strony od obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, pomimo spełnienia ustawowych przesłanek, tj. rażącego naruszania przez ojca obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych względem Strony.
W uzasadnieniu Strona podniosła, że organ w zaskarżonej decyzji nie uwzględnił całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, odgrywających kluczową rolę przy nałożeniu na Skarżącą obowiązku ponoszenia kosztów pobytu w DPS jej ojca. Sytuacja Skarżącej i jej relacje z ojcem, spowodowane naganną postawą ojca, powinny bowiem być przez organ uwzględnione, co przyczyniłoby się do uniknięcia pojawienia się w obrocie prawnym decyzji naruszającej przepisy prawne oraz podstawowe zasady współżycia społecznego, co skutkuje w następstwie także naruszeniem zaufania uczestników postępowania do działania władzy publicznej. Niewłaściwość przedmiotowej decyzji ma swoje źródło w błędnym początkowym założeniu, że w odniesieniu do Strony nie występują podstawy do zwolnienia jej od obowiązku uiszczania opłat za pobyt ojca w DPS. Z uwagi na to, że względem Skarżącej zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie jej od ponoszenia opłat, bezpodstawność zaskarżonej decyzji jest w związku z tym w pełni uzasadniona. W przedmiotowej sprawie okolicznością, która powinna zostać wzięta pod uwagę jest bowiem fakt rażąco nagannej postawy ojca wobec córki – Skarżącej. Zaskarżona decyzja, nieuwzględniająca rażąco niewłaściwej postawy ojca, który porzucił rodzinę, w tym Skarżącą i zerwał z nimi wszelkie kontakty, jest szczególnie niesprawiedliwa. Nałożenie na Stronę obowiązku ponoszenia kosztów pobytu ojca w DPS, przy uwzględnieniu faktu, iż ojciec nie spełniał wobec niej obowiązku alimentacyjnego, nie dokładając przy tym żadnych starań w zakresie utrzymania i wychowania córki, stanowi naruszenie powszechnie aprobowanych zasad społecznych i godzi w poczucie moralności. Na uwagę zasługuje fakt, że ojciec nie interesował się swoją rodziną, oraz zaniedbywał ją pod względem emocjonalnym, uczuciowym i ekonomicznym. Nie spełniał on wobec swoich dzieci obowiązków rodzicielskich i nie angażował się w ich wychowanie. Ojciec znęcał się także fizycznie i psychicznie nad dziećmi i żoną oraz wszczynał awantury, co skutkowało interwencjami Policji. Ojciec Strony w 1986 r. opuścił dom, porzucając żonę i trójkę małoletnich dzieci, a po wyprowadzce z domu nie utrzymywał on kontaktów z rodziną, nie interesował się potrzebami dzieci, oraz nie łożył na ich utrzymanie. Ojciec w sposób rażący nie spełniał również na rzecz dzieci ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, nawet wówczas, gdy po denominacji pieniądza wynosił on zaledwie kwotę 10,00 zł miesięcznie, co świadczy o całkowitym braku jakiegokolwiek zainteresowania losem dzieci. Wspomniane alimenty wobec tego pokrywane były z funduszu alimentacyjnego, a cały ciężar utrzymania i wychowania dzieci obarczał ich matkę, której małżeństwo z ojcem Strony zostało w 2017 r. rozwiązane przez rozwód z wyłącznej winy męża. Wszystkie przykłady zachowania ojca Skarżącej świadczą więc o niewywiązywaniu się przez niego z obowiązków rodzicielskich. Podkreślono, iż w odniesieniu do zachowania ojca wobec dzieci i żony, Skarżąca w czasie popełniania przez jej ojca przestępstw z użyciem przemocy na jej rzecz oraz jej rodzeństwa i matki, będąc osobą małoletnią nie miała możliwości faktycznych ani prawnych do złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstw, a od roku 1986 nie miała z ojcem żadnego kontaktu.
Strona wskazała, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajduje art. 64 pkt. 7 u.p.s., którego treść przytoczyła i podkreśliła, że ustawodawca odpowiedział na powszechny problem, który dotyczył ponoszenia przez bliskich członków rodziny opłaty za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej w sytuacji, gdy pozostawało to w kolizji z zasadami współżycia społecznego, np. z powodu rażącego naruszania przez rodzica obowiązku alimentacyjnego względem dziecka lub innych obowiązków rodzinnych, np. obowiązku opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój, itp. Wprowadzona nowelizacja uwzględniła więc, iż rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, uzasadnia zwolnienie od obowiązku ponoszenia tych opłat. W konsekwencji dzieci rodziców, którzy względem nich w sposób rażący zaniedbywali obowiązki rodzicielskie, doprowadzając tym do ustania więzi rodzinnych, a także w sposób rażący nie spełniali na rzecz dzieci obowiązku alimentacyjnego, mogą zostać zwolnione z opłaty bez względu na ich sytuację materialną. Wobec tego w świetle aktualnie obowiązującego stanu prawnego i brzmienia art. 64 u.p.s. brak jest podstaw do nakładania na Skarżącą obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt jej ojca w DPS, biorąc pod uwagę przedstawiony stan faktyczny sprawy, z którego w sposób jednoznaczny wynika rażące naruszenie przez jej ojca obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych względem Strony, co uzasadnia wnioski skargi.
Strona podkreśliła także, iż pomimo tego, że wskazany przepis art. 64 pkt. 7 u.p.s. wszedł w życie dopiero dnia 27 stycznia 2022 r., to w świetle wcześniejszego stanu prawnego również istniała możliwość zwolnienia osoby obowiązanej do ponoszenia opłat za pobyt w DPS ze względu na wyjątkowe okoliczności stanu faktycznego konkretnej sprawy, które w przedmiotowej sprawie ewidentnie uzasadniały zwolnienie Strony od ponoszenia opłat za pobyt jej ojca w DPS, co wiązało się z koniecznością rozważenia przez organ w sposób dokładny i wnikliwy okoliczności faktycznych. Wobec tego, ze względu na istnienie oczywistych przesłanek uzasadniających zwolnienie Skarżącej od ponoszenia opłat, brak jest poparcia dla ich pominięcia przez organ przy wydaniu decyzji w drodze uznania administracyjnego i obciążenia Strony kosztami pobytu jej ojca w DPS. Nie można zgodzić się z postawą organu, który pominął podstawowe kwestie związane z analizowaną sprawą, czego konsekwencje są dla Skarżącej krzywdzące zarówno pod względem ekonomicznym, jak i moralnym. Wydana decyzja jest bowiem przejawem poparcia dla karygodnego zachowania rodzica, który przez cały okres życia dziecka nie uczestniczył w jego wychowaniu i utrzymaniu, oraz promuje niepożądane społecznie i etycznie postawy. W związku z tym nie ulega wątpliwości, iż w odniesieniu do obowiązującego stanu prawnego, wskazane naganne zachowanie ojca Strony, świadczy o spełnieniu wyraźnie określonej w art. 64 pkt. 7 u.p.s. przesłanki, uzasadniającej zwolnienie osoby zobowiązanej z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu w DPS.
Dodatkowo Strona wskazała, że pominięta została przez organ zasada rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony - art. 7a § 1 k.p.a. W stosunku do Skarżącej występujące po stronie organu wątpliwości w zakresie istnienia przesłanek umożliwiających zwolnienie Skarżącej od ponoszenia opłat nie zostały rozpatrzone na korzyść Strony, pomimo tego, że są one uzasadnione i okoliczność ta nie sprzeciwia się interesom osób trzecich.
Organ w odpowiedzi na skarg wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W niniejszej sprawie skarga podlega oddaleniu. W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności, Sąd nie stwierdził bowiem naruszenia prawa, które uzasadniłoby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Decyzją tą Kolegium utrzymało w mocy decyzję, którą organ I instancji zmienił decyzję własną z 31 października 2019 r. ustalającą Stronie opłatę za pobyt ojca w DPS w ten sposób, że ustalił od 1 marca 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. opłatę w kwocie 1.104,62 zł miesięcznie oraz od dnia 1 maja 2024 r. do dnia 3 maja 2024 r., czyli do dnia faktycznego pobytu ojca Strony w DPS odpłatność Strony w kwocie 106,90 zł.
Zmiana wysokości opłaty była konsekwencją zmiany wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w Głogowie i nastąpiła w związku z Zarządzeniem z dnia 28 lutego 2024 r. Nr 16/2023 Starosty Głogowskiego. Zgodnie bowiem z art. 60 ust. 4 zd. 1 u.p.s. ogłoszenie tego aktu stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Organ I instancji miał zatem, wynikający z przywołanego przepisu, obowiązek zmiany z urzędu decyzji własnej z dnia 31 października 2019 r., i konkretyzacji ciążącego na zobowiązanych obowiązku do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS w zakresie jej wysokości.
Skarżąca niewątpliwie jako zstępna zobowiązana jest do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Zgodnie z zarządzeniem średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS "[...]" od 1 marca 2024 r. wynosi 7.500,00 zł. Z uwagi zatem na to, że w świetle art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, a ojciec Strony był obowiązany do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS, która nie pokrywała w całości średniego miesięcznego kosztu pobytu jego w tym Domu, pozostałą do uiszczenia kwotę organ I instancji proporcjonalnie podzielił pomiędzy czwórkę dzieci ojca Skarżącej. Odpłatność Skarżącej wyniosła w okresie od 1 marca 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. – 1.104,62 zł miesięcznie, a w okresie od 1 maja 2024 r. do 3 maja 2024 r.– 106,90 zł.
Zauważyć jednocześnie należy, że organ I instancji, orzekając na podstawie art. 60 ust. 4 w zw. z art. 106 ust. 5 u.p.s., był obowiązany do uwzględnienia zmian w zakresie sytuacji życiowej Strony, gdyż ustalenie nowej wysokości opłaty nie może prowadzić do naruszenia przepisu art. 61 ust. 2 u.p.s. W warunkach niniejszej sprawy organ I instancji przed podjęciem decyzji zaktualizował dane w zakresie sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej Strony. Odpłatność ustalona Skarżącej mieści się w granicach przewidzianych w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) u.p.s. Jak ustalono łączny dochód rodziny wyniósł 2.026,62 euro, w przeliczeniu 8.713,86 zł miesięcznie, a więc dochód przypadający na osobę w rodzinie wyniósł 2.904,62 zł (trzy osoby). Kwota odpowiadająca 300 % kryterium dochodowego wynosi 1.800,00 zł. Dochód na osobę w rodzinie Skarżącej jest więc wyższy niż 1.800,00 zł, a kwota dochodu pozostająca po wniesieniu przez Skarżącą opłaty w wysokości 1.104,62 zł miesięcznie oraz w wysokości 106,90 zł nie jest niższa niż 1.800,00 zł. Dochód rodziny Strony z ostatniej decyzji ustalającej odpłatność , tj. w lutym 2023 r. wynosił 8.174,62 zł, natomiast w lutym 2024 r. wynosił 8.713,86 zł i wzrósł o kwotę 539,24 zł czyli przekroczył 10 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 106 ust. 3b u.p.s,). Zauważyć przy tym pozostaje, że w warunkach niniejszej sprawy prawidłowość ustalenia podmiotu zobowiązanego, jego sytuacji materialnej, wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oraz zdolności Strony do ponoszenia tej opłaty nie była w istocie kwestionowana przez Stronę reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika.
Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących braku całkowitego zwolnienia Strony z odpłatności za pobyt ojca w DPS z uwagi na zachowanie ojca wobec Skarżącej należy zauważyć, że po zmianie stanu prawnego od 27 stycznia 2022 r. Skarżącej przysługiwało prawo złożenia do organu pierwszej instancji wniosku o zwolnienie z odpłatności za pobyt ojca w DPS z uwagi na wskazywane przez Stronę przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. Postępowanie w sprawie przedmiotowego zwolnienia od odpłatności o charakterze fakultatywnym jest postępowaniem wnioskowym. W niniejszej sprawie nie zaistniały podstawy do procedowania w przedmiocie wskazanego zwolnienia. Z materiału aktowego nie wynika bowiem, aby pełnomocnik Strony w toku postępowania administracyjnego wszczętego z urzędu w przedmiocie zmiany wysokości opłaty za pobyt ojca Strony w DPS składał do organu stosowny wniosek w przedmiocie zwolnienia wykazując wystąpienie przesłanek, o których mowa w art. 64 pkt 7 u.p.s. Zatem w sprawie nie doszło do naruszenia art. 64 pkt 7 u.p.s.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że decyzje organów obydwu instancji są zgodne z prawem. Wbrew zarzutom skargi organy prawidłowo zebrały materiał dowodowy i oceniły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Dokonały też właściwej interpretacji przepisów prawa materialnego. Nie można im zatem zarzucić skutecznie naruszenia przepisów prawa, które uzasadniłoby ich uchylenie. Podniesione w skardze zarzuty naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego i postępowania okazały się nieusprawiedliwione. Nie jest również trafny zarzut naruszenia art. 7a k.p.a., ponieważ w sprawie nie występowały wątpliwości co do treści stosowanej normy prawnej.
W konsekwencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.