IV SA/Wr 493/22

IV SA/Wr 493/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ewa Kamieniecka
Tomasz Judecki
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA (del.) Tomasz Judecki, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia 23 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn.
Skarżąca wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku
z rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Wydaną z upoważnienia Burmistrza K. decyzją odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniono, że w sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia, tj. zaniechanie podjęcia pracy (rezygnacja z pracy) nie nastąpiło z uwagi na sprawowaną nad matką opieką, lecz ze względu na kontynuowanie przez skarżącą studiów w formie stacjonarnej, czego nie zmienia fakt, że częściowo uczestniczy ona w zajęciach w formie online. Zauważono, że - jak wynika z akt sprawy - niepełnosprawność matki datuje się od [...] kwietnia 2017 r. (istnieje od 5 lat), gdy tymczasem skarżąca podjęła pracę na umowę zlecenie we W. w okresie od 9 sierpnia 2021 r. 30 września 2021 r.
i nie występowała w tym czasie z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne. Uznano, że w sprawie nie został spełniony także wymóg, aby niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Jako podstawę prawną decyzji podano art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej: u.ś.r.).
Od ww. decyzji skarżąca złożyła odwołanie.
Po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
SKO uznało na wstępie, że przyjęte przez organ I instancji stanowisko, dotyczące momentu powstania u matki skarżącej niepełnosprawności, jest błędne. Stwierdziło, że organ ten dokonał nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia przyjęło wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13).
Dalej SKO stwierdziło, że z zapisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje - m.in. - osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli osoba ta nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodało, że nie mogą przy tym zaistnieć przesłanki negatywne, wyłączające prawo do tego świadczenia, wymienione w art. 17 ust. 5 ustawy.
Kolegium dostrzegło, że w sprawie poza sporem pozostaje kwestia, iż matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz fakt, że - jako dziecko (córka) osoby wymagającej opieki - skarżąca należy do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Dalej SKO motywowało, że warunkiem koniecznym, od jakiego ustawodawca uzależnia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z uwagi na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Wywiodło, że opieka musi mieć charakter trwały lub długotrwały i być wykonywana osobiście oraz że tylko taka opieka uniemożliwia podjęcie lub kontynuowanie aktywności zarobkowej przez opiekuna. Podkreśliło, że opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna, zaś osoba sprawująca długotrwałą opiekę musi być zmuszona do porzucenia zamiaru podjęcia pracy zarobkowej (rezygnacji z kontynuowania pracy), mimo istniejących na rynku miejsc pracy i zdolności do pracy.
SKO zauważyło, że mama skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Z oświadczenia skarżącej wynika, że: u mamy zdiagnozowano depresję
i reumatoidalne zapalenie stawów; mama przeszła chorobę nowotworową usytuowaną w rdzeniu kręgosłupa oraz miała operację, w wyniku której doszło do uszkodzenia nerwów, co spowodowało niedowład nóg; mama ma problemy
z poruszaniem się, silne bóle głowy i zaburzenia równowagi, nadto zmaga się
z łuszczycą, wymaga opieki reumatologa, neurologa, onkologa, psychiatry
i fizjoterapeuty. Ustalono, że mama skarżącej prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą: Działalność Usługowo-Handlowa [...] (oznajmiła, że pracuje 2-4 godziny dziennie), zaś skarżąca jest studentką trzeciego roku stacjonarnych magisterskich studiów na SWPS Uniwersytetu [...] Filia we W., kierunek: [...] (zajęcia w semestrze letnim 2021/2022 prowadzone były w formie hybrydowej: część online, część w budynku uczelni).
W ocenie SKO, przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy ze względu na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym nie jest możliwe podjęcie zatrudnienia. Sprawowanie opieki musi być zatem jedyną przeszkodą w niepodejmowaniu zatrudnienia.
Zdaniem Kolegium, studiowanie w systemie stacjonarnym, nawet jeśli jest to nauka tzw. hybrydowa (częściowo online, częściowo stacjonarnie), koliduje
w oczywisty sposób z możliwością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Kolegium podsumowało, że w realiach tej sprawy brak było jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że skarżąca zrezygnowała, czy też nie podejmuje zatrudnienia, z powodu opieki nad matką, które jest aktywna zawodowo i prowadzi działalność gospodarczą.
W skardze, skarżąc decyzję SKO w całości, skarżąca zarzuciła decyzji SKO naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz przyjęcie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej, z uwagi na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej łub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wniosła o uchylenie skażonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (ew. przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania), zasądzenie kosztów i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Uzasadniła swoje stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym skarżąca zawnioskowała o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj. zaświadczenia z uczelni, z którego wynika, że system, w którym studiuje, wymaga od niej przebywa na uczelni zaledwie kilka godzin w tygodniu, co - jej zdaniem - pozwala na łączenie nauki z opieką nad niepełnosprawną matką.
W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny
i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. Materialnoprawną podstawę skarżonego orzeczenia stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. traktujący, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób
o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kolegium prawidłowo uznało (wbrew stanowisku organu I instancji), że bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje moment powstania u matki skarżącej niepełnosprawności. Kolegium szczegółowo uzasadniło swoje stanowisko, które Sąd orzekający w pełni podzielił.
Sąd podziela także stanowisko Kolegium, że sprawowana przez skarżącą względem matki opieka nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, gdyż takiej skarżąca nie mogłaby świadczyć będąc studentką studiów stacjonarnych, co uniemożliwia przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym Sąd zauważa, że - co do zasady (automatycznie) - sam fakt bycia studentem (nawet studiów stacjonarnych) nie jest przesłanką dyskwalifikującą w ubieganiu się o to świadczenie.
Dostrzeżenia wymaga, że brak jest podstaw do przyjęcia, że samo orzeczenie
o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wystarczającą podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenia związku między rezygnacją
z zatrudnienia (niepodejmowaniem pracy) i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia
o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia, czy rodzaj oraz ilość czynności
z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Opinia odnośnie charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego
z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Nie kwestionując złego stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz konieczności jej wsparcia i udzielania pomocy przy niektórych czynnościach przez opiekuna (do czego jest on zobowiązany zgodnie
z regulacjami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), należy podkreślić, że sam znaczny stopnień niepełnosprawności (w tym przyznany na stałe), jak również sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności stanowiących
w istocie codzienną pomoc, nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla rozstrzygnięcia sprawy fundamentalne znaczenie ma zakres wykonywanych czynności i ich częstotliwość.
W sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. To organ administracji ma obowiązek - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - ustalić, czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją
z zatrudnienia) i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym to organ musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.
System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie. Wnioskujący musi tym samym sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny i związaną
z tym rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Sprawowana opieka winna zatem uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne.
Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać trzeba ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować, z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok z 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21; CBOSA).
Sąd podziela pogląd SKO, że świadczona przez skarżącą względem matki opieka nie spełnia powyższych wymogów. Sytuacja skarżącej nie pozwala bowiem na świadczenie takiej opieki. Mianowicie, skarżąca jest studentką stacjonarnych studiów na SWPS Uniwersytetu [...] Filia we W., na kierunku [...]. Z zaświadczenia z 11 lutego 2022 r. wynika, że zajęcia w semestrze letnim 2021/2022 prowadzone były
w formie hybrydowej (część zajęć online, część stacjonarnie w budynku Uczelni).
W ocenie Sądu, słusznie przyjmuje SKO, że studiowanie w systemie stacjonarnym, nawet jeśli jest to nauka tzw. hybrydowa (częściowo online, częściowo stacjonarnie), w przypadku skarżącej koliduje w oczywisty sposób z możliwością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zgodzić trzeba się z SKO, że opiekun osoby niepełnosprawnej musi pozostawać w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której - oprócz sprawowania opieki - wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak
i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych w chwilach wolnych od zajęć edukacyjnych.
Trafnie akcentuje Kolegium, że studiowanie to nie wyłącznie uczestnictwo
w zajęciach, ale również samodzielna praca mająca na celu przyswajanie wiedzy, która wymaga nie tylko wysiłku intelektualnego, ale i czasu. Kolegium ustaliło, że na kierunku [...] na semestrze 7 (czwarty rok) jest 186 godzin zajęć, zaś
w semestrze 8 tych godzin jest 196 i zajęcia odbywają się od poniedziałku do piątku.
Trzeba zaakcentować, że skarżąca mieszka w K., który oddalony jest od siedziby uczelni (od W.) o około 100 km. Skarżąca zatem udając się na zajęcia stacjonarne spędza w samej trasie (dojazd/powrót) przynajmniej 3,5 godziny. Gdy dodamy do tego pobyt na uczelni, to wychodzi, że skarżąca przebywa poza domem wiele godzin, kiedy to nie sprawuje opieki nad matką. Powyższe dodatkowo potwierdza, że świadczona przez nią opieka nad matką nie ma charakteru ciągłego (stałego), czego nie zmienia fakt, że skarżąca nie jeździ na uczelnię codziennie.
Tym samym w realiach sprawy brak było podstaw do przyjęcia, że skarżąca zrezygnowała, czy też nie podejmuje zatrudnienia, z powodu opieki nad matką, gdyż - jako studentka - nie miała fizycznej możliwości sprawowania opieki w wymagany przez ustawę sposób (stałej, ciągłej, długotrwałej) do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem brak jest związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką nad matką.
Niezależnie od powyższego Sąd podaje w wątpliwość, czy matka skarżącej wymagała faktycznie takiej opieki, skoro prowadzi ona jednoosobowo działalność gospodarczą.
Reasumując Sąd uznał, że skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż nie spełnia ona warunków z art. 17 ust. 1 u.ś.r., który to przepis został w sprawie - wbrew zarzutom skargi - prawidłowo zastosowany. W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2022 r., poz. 329 ze zm.), jak w sentencji wyroku. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 tej ustawy.