IV SA/WR 488/24

IV SA/Wr 488/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk
Katarzyna Radom
Marta Pająkiewicz-Kremis /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant: Starszy referent Przemysław Pawłowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 marca 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 14 sierpnia 2024 r. nr SKO.PS/41/61/24 w przedmiocie odmowy zastosowania ulgi w opłacie ustalonej decyzją za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej niezawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze na rzecz skarżącego M. S. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24 czerwca 2024 r. Starosta Zgorzelecki odmówił zastosowania ulgi w opłacie ustalonej decyzją z dnia 16 kwietnia 2024 r. za pobyt dziecka – W. K. w rodzinie zastępczej niezawodowej u W. K. od 1 kwietnia 2024 r. do czasu zmiany sytuacji M. S. lub sytuacji dziecka.
Wydanie tej decyzji poprzedziły następujące ustalenia faktyczne, opisane w decyzji:
Małoletnia W. K. została umieszczona w dniu 6 marca 2024 r. w rodzinie zastępczej niezawodowej na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Zgorzelcu Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 6 marca 2023 r. sygn. akt III Nsm 72/24.
Decyzją z dnia 16 kwietnia 2024 r. ustalono rodzicom dziecka (M. S. i H. M. opłatę za pobyt dziecka W. K. w niezawodowej rodzinie zastępczej w kwocie:
- 1.141,48 zł za okres od 6 marca do 31 marca 2024 r.;
- 1.361,00 zł za okres od 1 kwietnia 2024 r. na czas trwania postępowania opiekuńczego.
W dniu 5 kwietnia 2024 r. do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Zgorzelcu wpłynął wniosek M. S. o zastosowanie ulgi w ustalonej opłacie od 1 kwietnia 2024 r.
Decyzją z dnia 24 czerwca 2024 r. (nr 339/RB/2024) Starosta Zgorzelecki odmówił stronie zastosowania ulgi w opłacie ustalonej decyzją z dnia 16 kwietnia 2024 r. od 1 kwietnia 2024 r. do czasu zmiany sytuacji wnioskodawcy lub sytuacji dziecka.
Wskazał, że zgodnie z § 4 uchwały Rady Powiatu Zgorzeleckiego Nr LXXI/439/2023 z dnia 21 grudnia 2023 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (dalej: uchwała, chwała Rady Powiatu Zgorzeleckiego Nr LXXI/439/2023 z dnia 21 grudnia 2023 r. zastosowanie ulgi, o której mowa w § 3 pkt h) uchwały możliwe jest po ustaleniu sytuacji osobistej, rodzinnej i materialnej rodzica.
Wyjaśnił, że w toku postępowania zebrano dokumenty dotyczące sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy a na podstawie tych dokumentów ustalono, że:
- wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K. S. i małoletnią córką P. S.;
- małżonkowie są współwłaścicielami mieszkania o powierzchni [...] m2;
- według oświadczenia wnioskodawca jest współwłaścicielem samochodu marki I., rok produkcji 2009 r. o wartości ok. 30.000,00 zł;
- wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym (według oświadczenia na leki wydaje on miesięcznie 100,00 zł);
- w marcu 2024 r. wnioskodawca wpłacił alimenty na rzecz córki W. K. w wysokości 350,00 zł do rąk własnych matki Pani H. M.;
- w marcu 2024 r. wnioskodawca otrzymał zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł z Bogatyńskiego Ośrodka Pomocy i Wsparcia Rodziny w Bogatyni;
- wnioskodawca pracuje w firmie F. z siedzibą w K. na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu w marcu 2024 r. otrzymał on wynagrodzenie w wysokości 2.342,64 euro;
-według oświadczenia wnioskodawca dojeżdża autem do pracy pokonując trasę 100 km dziennie, miesięczny koszt paliwa to 1.100,00 zł;
- według oświadczenia żona wnioskodawcy K. S. jest:
• właścicielką samochodu marki F1., rok produkcji 2013 o wartości ok. 30.000,00 zł;
• właścicielką samochodu marki V., rok produkcji 2002 o wartości ok. 3.000,00 zł;
• współwłaścicielką samochodu marki I., rok produkcji 2009 o wartości ok. 30.000,00 zł, -wg oświadczenia Pana żona nie zgłasza problemów zdrowotnych;
- według oświadczenia żona wnioskodawcy w marcu 2024 r. otrzymała świadczenie wychowawcze "800+" w wysokości 800,00 zł na córkę P. S.;
-według oświadczenia żona wnioskodawcy pracuje w firmie J. S.A na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu w marcu 2O24 r. otrzymała wynagrodzenie w wysokości 3.071,55 zł;
- według oświadczenia żona wnioskodawcy korzysta codziennie z samochodu, by odwozić córkę do dziadków pełniących opiekę nad córką, gdy jesteście Państwo w pracy;
- według oświadczenia małżonkowie posiadają kredyty gotówkowe na zakup mieszkania oraz remont na okres 10 lat (łączna rata kredytu wynosi miesięcznie 7.000 zł).
Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego wyliczono, że dochód rodziny wnioskodawcy w marcu 2024 r. wyniósł 13.057,13 zł (10.119,74 zł wynagrodzenia wnioskodawcy+3.071,55 wynagrodzenia żony +zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł – alimenty w kwocie 350,00 zł), a na osobę w rodzinie kwotę 4.352,38 zł (według wyliczenia: 13.057,13 : 3 osoby), co wskazuje na przekroczenie 350% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. kwotę 2.100 zł ustaloną według wyliczenia 600x350% oraz przekroczył 650% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. kwotę 3.900 zł ustaloną według wyliczenia: 600 złx650%.
Na podstawie tych wyliczeń w w/w decyzji przyjęto, że sytuacja rodziny wnioskodawcy jest dobra i pozwala bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny na uiszczenie przez wnioskodawcę opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej , mimo zaistnienia przesłanki z § 5 uchwały, tj. wychowania innego dziecka pozostającego pod opieką wnioskodawcy, orzeczonej niepełnosprawności i płacenia zasądzonych alimentów (zasądzonych wyrokiem) na rzecz dziecka.
W odwołaniu strona przytoczyła brzmienie § 6 ust. 1 pkt 2 uchwały i podniosła, że jej zdaniem wystąpiła jedna z okoliczności wymienionych w § 5 pkt 9-14 uchwały taka jak:
- wychowywanie innego dziecka pozostającego pod opieką wnioskodawcy;
- legitymowanie się przez wnioskodawcę orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym;
- płacenie przez wnioskodawcę alimentów na rzecz córki.
Wskazując na powyższe strona w podsumowaniu stwierdziła, że w sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w uchwale a dające możliwość zastosowania ulgi w formie odstąpienia od opłaty.
W odwołaniu dodatkowo podniesiono, że wskazany w decyzji dochód na poziomie kwoty 13.057,13 zł nie uwzględnia realnej kwoty jaką miesięcznie dysponuje rodzina wnioskodawcy, ponieważ kwota ta nie uwzględnia rat kredytu (wnioskodawcy i jego małżonki) wynoszącego miesięcznie 7.000 zł, dojazdów do pracy w N., które miesięcznie wynoszą 1100 zł oraz bieżących opłat, kosztów życia, czy też wydatków związanych z chorobą członków rodziny (przykładowo-przeziębienia córki).
Decyzją z dnia 14 sierpnia 2024 r. SKO w Jeleniej Górze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Stwierdziło, że dochód strony został ustalony przez organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy. Zaznaczyło, że zgodnie z uchwałą Rady Powiatu Zgorzeleckiego, w sytuacji zastosowania ulgi w postaci odstąpienia od ustalenia opłaty oraz umorzenia tej opłaty zastosowanie mają ustawowe kryteria dochodowe wynikające z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Z 2023 r. poz. 901, dalej: u.p.s.). W myśl art. 8 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na rodzinę nie przekracza kwoty 600 zł. Następnie SKO zwróciło uwagę, że dochód rodziny wyniósł 13.057,13 zł , co w przypadku trzyosobowej rodziny daje to kwotę 4.352,38 zł na każdego członka rodziny. Kwota ta wynosi około 725% kryterium dochodowego w rodzinie i przekracza przyjęte w uchwala kryterium dochodowe uprawniające do przyznania ulgi w postaci odstąpienia od opłaty oraz ulgi w postaci jej umorzenia.
W tej sytuacji, Kolegium nie znalazło podstaw do zastosowania ulgi w postaci odstąpienia od opłaty (jak wnosiła strona w odwołaniu), jak i do zastosowania instytucji umorzenia, pomimo występowania przesłanek z § 5 uchwały. Podkreśliło, że dochód rodziny wnioskodawcy jest znaczny, a jego sytuację rodzinną, materialną i osobistą uznać należy za dobrą.
Końcowo organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że strona wystąpiła z wnioskiem o ulgę nie precyzując tego, o jaką ulgę się ubiega. Dopiero w odwołaniu wskazała, że oczekuje odstąpienia o ustalonej opłaty. Jak dalej argumentował organ, zgodnie § 3 pkt h) uchwały, ulga to również możliwość zastosowania instytucji odroczenia bądź rozłożenia na raty. Wskazując na powyższe oraz powołując się na zasady z art. 8 i art. 9 k.p.a. (tj. zasadę zaufania o władzy publicznej oraz zasadę informowania stron) SKO zobowiązało organ pierwszej instancji do wyjaśnienia ze stroną czy złożony przez nią wniosek dotyczył również możliwości odroczenia bądź rozłożenia na raty. Zaleciło, by w zależności o tych ustaleń ze stroną organ pierwszej instancji rozpoznał sprawę i wydał decyzję.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie decyzji SKO z dnia 14 sierpnia 2024 r. formułując zarzut niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. W treści skargi poniesiono, że skarżący złożył wniosek o zastosowanie ulgi w opłacie nie wskazując organowi o którą ulgę się ubiega. Dopiero w odwołaniu wskazał on, że oczekuje odstąpienia od ustalonej opłaty. Zwrócono uwagę, że ulga to również możliwość zastosowania instytucji odroczenia bądź rozłożenia na raty opłaty. Wskazano, że powyższe okoliczności zostały wprawdzie zauważone przez SKO, lecz "nie wyciągnięto z nich właściwych wniosków". Zdaniem skarżącego, w opisanych okolicznościach SKO powinno wydać decyzję uchylającą decyzję organu pierwszej instancji, gdy tymczasem organ drugiej instancji w tych okolicznościach decyzję organu pierwszej instancji utrzymał w mocy.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Jak argumentowało, skarżący w dniu 26 września 2024 r. sprecyzował żądanie wniosku wyraźnie wskazując, że oczekuje zastosowania ulgi w formie odstąpienia od ustalonej opłaty od 1 kwietnia 2024 r. Tym samym zarzuty pełnomocnika strony o niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ skarżący oczekuje wyłącznie zwolnienia z opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika strony, nie ubiega się on o rozłożenie na raty opłaty bądź odroczenie terminu jej płatności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przesłanki wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego zostały pomieszczone w art. 145 § 1 pkt ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.).
Zgodnie ze wspomnianym przepisem, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu, okoliczności sprawy stanowiły podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 5 kwietnia 2024 r. skarżący zwrócił się do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Zgorzelcu z wnioskiem "o zastosowanie ulgi w ustalonej opłacie" za pobyt córki W. K. od 1 kwietnia 2024 r. w rodzinie zastępczej niezawodowej. Jak również wynika z akt sprawy, małoletnia W. K. została umieszczona w dniu 6 marca 2024 r. w rodzinie zastępczej niezawodowej u W. K. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Zgorzelcu Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 6 marca 2024 r. (sygn. akt III Nsm 72/24).
Obowiązek ponoszenia przez rodziców opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej regulują przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zgodnie z art. 193 ust. 1 tej ustawy, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości: 1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka; 2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Zgodnie z art. 194 ust. 1 ustawy, opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.
Jak stanowi natomiast art. 194 ust. 2 i 3 ustawy, Rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1.
Orzekając o odmowie zastosowania ulgi w opłacie za pobyt małoletniej W. K. w rodzinie zastępczej niezawodowej organy administracji publicznej procedowały przy zastosowaniu – wydanej na podstawie delegacji z art 194 ust. 2 ustawy – uchwały Rady Powiatu Zgorzeleckiego z dnia 21 grudnia 2023 r. Nr LXXI/439/2023 w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oraz wybranych przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
Wspomniana uchwała w treści § 3 pkt h) definiuje ulgę w opłacie za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jako - umorzenie w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty lub odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Zgodnie z uchwałą (§ 4) podstawą wydania decyzji o umorzeniu opłaty w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczeniu terminu płatności, rozłożeniu na raty lub odstąpieniu od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest sytuacja osobista, rodzinna i materialna rodziców. Okoliczności brane pod uwagę przy ustalaniu sytuacji osobistej, rodzinnej i materialnej rodziców precyzuje § 5 uchwały.
Kolejne przepisy uchwały regulują szczegółowe przesłanki w przypadku wystąpienia których organ może – odstąpić od ustalenia opłaty (§ 6), umorzyć ustaloną opłatę w części (§ 7) lub w całości (§ 8), rozłożyć opłatę na raty lub odroczyć termin jej płatności (§ 9).
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy należy zwrócić uwagę, że jak wynika z treści wniosku, na dzień jego złożenia, tj. 5 kwietnia 2024 r., skarżący wniósł o zastosowanie ulgi w opłacie za pobyt córki w rodzinie zastępczej niezawodowej od 1 kwietnia 2024 r. Wniosek ten został złożony przed wydaniem przez Starostę Zgorzeleckiego decyzji ustalającej skarżącemu oraz H. M. (matce dziecka – przypis Sądu) opłaty za pobyt dziecka w niezawodowej rodzinie zastępczej u W. K. Jak wynika z akt sprawy, decyzja ta została wydana w dniu 16 kwietnia 2024 r. i doręczona na adres skarżącego w dniu 18 kwietnia 2024 r. Powyższe oznacza, że na dzień wystąpienia z wnioskiem, skarżący mógł potencjalnie wnioskować o ulgę w postaci odstąpienia od ustalenia opłaty a po wydaniu decyzji ustalającej opłatę w trybie art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - o ulgę w tej opłacie w postaci: umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności oraz rozłożenia na raty. Wypada w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 482/16), możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce pieczy zastępczej na warunkach określonych w akcie prawa miejscowego (art. 194 ust. 1 w zw. z art. 3 ustawy z 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej) prowadzi do wniosku, że w przypadku złożenia wniosku w tym względzie, rozstrzygnięcie w kwestii ustalenia opłaty musi być poprzedzone rozstrzygnięciem w sprawie odstąpienia od jej ustalenia (por. także – wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w: Bydgoszczy z dnia 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 41/22; w Opolu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Op 277/13; w Lublinie z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 30/20). W sytuacji złożenia przez stronę wniosku o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej organ zobowiązany jest zawiesić toczące się już postępowanie w przedmiocie ustalenia tej opłaty, gdyż sprawa dotycząca odstąpienia powinna być rozpatrzona w odrębnym postępowaniu jako pierwsza.
Do takich też wniosków prowadzi literalna wykładnia tego rodzaju ulgi polegająca na "odstąpieniu" od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, co w przypadku zastosowania tego rodzaju ulgi oznacza bezprzedmiotowość postępowania w sprawie ustalenia opłaty. Dopiero odmowa odstąpienia otwiera możliwość ustalenia opłaty. Jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 1112/16, w sytuacji, gdy prawodawca wskazał na przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty, zbadanie tych przesłanek w określonym stanie faktycznym musi nastąpić przed ustaleniem opłaty, zwłaszcza że z treści art. 194 ust. 3 ustawy z 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wynika, że odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić również z urzędu.
Co w sprawie wymaga podkreślenia, skarżący powinien był zostać pouczony przy składaniu rzeczonego wniosku o postaciach ulgi w myśl § 3 pkt h) uchwały oraz wezwany przez organ pierwszej instancji do sprecyzowania przez wnioskodawcę jakiego rodzaju ulgi dotyczył jego wniosek z dnia 5 kwietnia 20204 r. Wypada w tym miejscu przypomnieć, że zgonie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Co również wymaga odpowiedniego zaakcentowania, w przypadku złożenia oświadczenia, że wniosek ten dotyczy ulgi w postaci odstąpienia od ustalenia opłaty, ów wniosek powinien zostać rozpoznany przed wydaniem decyzji w trybie art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W realiach stanu faktycznego organ procedował w sprawie wystąpienia przesłanki z § 6 uchwały już w warunkach funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji z dnia 16 kwietnia 2024 r.
Jak wynika z akt sprawy, skarżący ani na etapie składania wniosku ani też przed wydaniem decyzji z dnia 16 kwietnia 2024 r. nie został pouczony o treści § 3 pkt h) uchwały ani też organ administracji publicznej nie wezwał go do sprecyzowania o jaki rodzaj ulgi ubiega się strona we wniosku z dnia 5 kwietnia 2024 r. Także z treści formularza wniosku nie wynika, by w jego treści ujęte zostało odpowiednie pouczenie o treści § 3 pkt h) uchwały. Pomimo tych uchybień organ pierwszej instancji rozpoznał wniosek strony pod kątem przesłanek do zastosowania ulgi w postaci odstąpienia od ustalenia opłaty oraz umorzenia postępowania. Strona została zatem pozbawiona możliwości oświadczenia się co do zakresu wnioskowanej ulgi tj. czy żądanie wniosku z dnia 5 kwietnia 2024 r. odnosiło się do przyznania jednej tylko ulgi spośród wymienionych w § 3 pkt h) uchwały Rady Powiatu Zgorzeleckiego Nr LXXI/439/2023 z dnia 21 grudnia 2023 r. (jeśli tak to której), czy też wszystkich postaci ulg wymienionych w tym przepisie.
O czym była już mowa, ulga w postaci odstąpienia od ustalenia opłaty jest ulgą znajdującą rację bytu przed wydaniem decyzji ustalającej opłatę za pobyt W. K. w niezawodowej rodzinie zastępczej. Z kolei ulga w postaci umorzenia opłaty w całości lub w części jest ulgą o której organ może orzec także z urzędu. Jak należy zakładać, organ pierwszej instancji rozpoznał wniosek strony z dnia 5 kwietnia 2024 r. pod kątem ulg najdalej idących jeśli chodzi o skutki w przypadku ich zastosowania tj. ulgi w postaci odstąpienia o ustalenia opłaty oraz ulgi w postaci umorzenia ustalonej opłaty. Takie działanie organu pierwszej instancji nie mogło zostać ocenione jako prawidłowe albowiem strona nie miała możliwości sprecyzowania o jaki rodzaj ulgi wniosła występując z wnioskiem z dnia 5 kwietnia 2024 r., zaś § 3 pkt h) uchwały (o czym była już mowa) oprócz analizowanych przez organ postaci ulg stanowi, że ulgą jest także rozłożenie ustalonej opłaty na raty oraz odroczenie terminu płatności ustalonej opłaty. Dodatkowo, o czym również Sąd wspomniał, ulga w postaci odstąpienia od ustalenia opłaty z istoty rzeczy musi poprzedzać jej ustalenie. Ustawodawca wskazuje bowiem nie na odstąpienie od pobrania opłaty, lecz od jej ustalania. Uzupełniająco należy podnieść, że treść rozstrzygnięcia decyzji organu pierwszej instancji dotyczy ogólnej odmowy zastosowania ulgi w opłacie ustalonej decyzją z dnia 16 kwietnia 2024 r. nie precyzując rodzaju ulgi, której dotyczy odmowa. O tym, że decyzja ta dotyczy odmowy zastosowania ulgi w postaci odstąpienia od ustalonej opłaty oraz w postaci umorzenia ustalonej opłaty dowiedzieć się można dopiero po lekturze uzasadnienia tej decyzji. Tymczasem, rozstrzygnięcia sprawy nie można domniemywać ani wyprowadzać z treści uzasadnienia decyzji, albowiem powinno być ono wyrażone expressis verbis w osnowie (sentencji) decyzji, musi być ono jednoznaczne i nie budzić jakichkolwiek wątpliwości. Wypełnienie przez organ dyspozycji art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. nastąpi tylko i wyłącznie wtedy, gdy rozstrzygnięcie to zostanie sformułowane w sposób kategoryczny co do zawartego tam władczego uregulowania przez organ sytuacji prawnej strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2024 r., sygn. akt III OSK 88/23).
Co trafnie punktuje skarżący w skardze, SKO dostrzegło w zaskarżonej decyzji, że strona wniosła o zastosowanie ulgi w ustalonej opłacie nie wskazując organowi o jaką ulgę się ubiega. Zwróciło przy tym uwagę, że zgodnie z § 3 pkt h) uchwały ulga to również możliwość zastosowania instytucji odroczenia bądź rozłożenia na raty.
Sąd w realiach stanu faktycznego sprawy uznał, że w tych okolicznościach organ drugiej instancji wadliwe zastosował art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. podczas gdy SKO powinno (z dostrzeżonych także i przez ten organ uchybień procesowych organu pierwszej instancji) uchylić decyzję organu pierwszej instancji i zobowiązać ten organ do ustalenia rzeczywistego zakresu wniosku skarżącego z dnia 5 kwietnia 2024 r. W ocenie Sądu, zawarte w zaskarżonej decyzji zalecenia dotyczące powinności wyjaśnienia przez organ pierwszej instancji czy wniosek strony "dotyczył również możliwości odroczenia bądź rozłożenia na raty" nie mogą sanować opisanych wyżej uchybień procesowych w sprawie, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy zauważyć, że wniosek strony zainicjował postępowanie administracyjne w przedmiocie ulgi w opłacie za pobyt dziecka w niezawodowej rodzinie zastępczej. Tak zakreślone granice sprawy, przy redakcji § 3 pkt h) uchwały obligowały organy do precyzyjnego ustalenia w sprawie zakresu wniosku strony z dnia 5 kwietnia 2024 r. przy uprzednim pouczeniu strony o treści § 3 pkt h) uchwały Rady Powiatu Zgorzeleckiego z dnia 21 grudnia 2023 r. Nr LXXI/439/2023, albowiem zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Zdaniem Sądu, nie można zgodzić się z argumentacją organu drugiej instancji, że w sprawie nie ma wątpliwości że strona wnosiła jedynie o jeden rodzaj ulgi, tj. o ulgę w postaci odstąpienia od ustalenia opłaty. Treść odwołania od decyzji dnia 24 czerwca 2024 r., przy braku właściwego pouczenia strony o rodzaju ulg o jakie potencjalnie mogła się ona ubiegać na podstawie uchwały Rady Powiatu Zgorzeleckiego z dnia 21 grudnia 2023 r. Nr LXXI/439/2023 nie uzasadnia przyjęcia, że w sprawie strona jednoznacznie oświadczyła się o jaki rodzaj ulgi występuje. Tego rodzaju rozumowaniu przeczy także treść skargi w której strona w kontekście zarzutu niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy podnosi, że ulgę w opłacie za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej stanowi także możliwość zastosowania instytucji odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia na raty.
W nawiązaniu do zaprezentowanej w odpowiedzi na skargę argumentacji organu ukierunkowanej na wykazanie, że w dniu 26 września 2024 r. skarżący sprecyzował treść wniosku oświadczając, że wnosi "o zastosowanie ulgi w formie odstąpienia od ustalonej opłaty od 1 kwietnia 2024 r." należy wskazać, że przedmiot sądowej kontroli w sprawie dotyczy postępowania zakończonego decyzją SKO z dnia 14 sierpnia 2024 r. Podnoszona przez organ okoliczność odnosi się do czynności strony podjętej już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze zawarte w zaskarżonej decyzji zalecenia skierowane pod adresem organu pierwszej instancji nie można jednocześnie wykluczyć, iż oświadczenie strony złożone na wniosku z dnia 5 kwietnia 2024 r. i opatrzone datą 26 września 2024 r. zostało podjęte w następstwie realizacji zaleceń z decyzji SKO z dnia 14 sierpnia 2024 r. Co wymaga jednak w tym miejscu wyraźnego zaakcentowania, sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a z nadesłanych do sądu akt administracyjnych nie wynika by po wydaniu zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji realizując zalecenia z decyzji z dnia 14 sierpnia 2024 r. podjął czynności procesowe zmierzające do wyjaśnienia ze stroną, czy złożony w dniu 5 kwietnia 2024 r. wniosek o ulgę dotyczył również możliwości odroczenia terminu spłaty czy rozłożenia na raty. W sprawie aktualność zachowuje pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wyrażony w wyroku z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 521/22, w którym stwierdzono, że o tym, jaki charakter ma mieć ostatecznie pismo strony decyduje ona sama ale w razie wątpliwości w tym zakresie obowiązkiem organu administracji publicznej jest przekazanie stronie informacji o jej sytuacji procesowej tak aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Zasady te szczególnie rygorystycznie muszą być przestrzegane w postępowaniu, w którym uczestniczą podmioty nieprofesjonalne, które nie mają pełnego rozeznania w kwestiach procesowych lub materialnoprawnych.
W okolicznościach faktycznych sprawy trzeba też dostrzec, że jakkolwiek strona nie jest oczywiście ograniczona żadnym terminem w zakresie możliwości występowania o ulgę w postaci rozłożenia opłaty na raty lub odroczenia terminu jej płatności, to jednak z treści § 9 ust. 2 uchwały wynika, że od opłat w stosunku, do których zastosowano ulgę w formie określonej w ust. 1 (tj. w formie rozłożenia opłaty na raty lub odroczenia terminu płatności w całości lub części opłaty łącznie z odsetkami - przypis Sądu) nie nalicza się odsetek za zwłokę za okres od daty złożenia wniosku do upływu ustalonych terminów płatności. Także zatem i z tego powodu wyjaśnienie przez organ zakresu żądania wniosku z dnia 5 kwietnia 2024 r. uznać należało za działanie realizujące dyrektywę z art. 9 k.p.a.
Kierując się przestawioną argumentacją Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę SKO zobowiązane jest do ustalenia, czy organ pierwszej instancji po wydaniu zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji z dnia 14 sierpnia 2024 r. skierował do strony wyczerpujące pouczenie o rodzaju ulg o jakie strona może występować w ramach wniosku o ulgę w opłacie za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej niezawodowej. Nadto, również do ustalenia, w jakich okolicznościach strona złożyła w dniu 26 września 2024 r. na wniosku z dnia 5 kwietnia 2024 r. oświadczenie jak wyżej cytowane. Po tych ustaleniach organ ponownie dokona oceny sprawy w jej całokształcie uwzględniając przedstawioną przez Sąd w sprawie wykładnię przepisów prawa.
Z uwagi na dostrzeżone w sprawie uchybienia natury procesowej Sąd nie dokonywał oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia zgodności z prawem samej odmowy zastosowania ulgi uznając, że na tym etapie sprawy kluczowe znaczenie ma kwestia wyjaśnienia zakresu złożonego przez stronę wniosku o ulgę w opłacie za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej niezawodowej.
Z tych względów, na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł jak w punkcie I wyroku.
O kosztach postępowania (punkt II wyroku) Sąd orzekł na postawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.