IV SA/WR 483/24

IV SA/Wr 483/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Daria Gawlak-Nowakowska
Gabriel Węgrzyn /sprawozdawca/
Katarzyna Radom /przewodniczący/
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 388
art. 2 i 3
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
Dz.U. 2024 poz 572
art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Tezy
Nie negując trafności powołania się przez organ na wartości przywołane w preambule ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji komunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2024, poz. 906, dalej „UoDOA”), warto zwrócić uwagę, że wskazany tam warunek spełnienia „szczególnych zasług dla Polski” nie może być rozumiany jako dodatkowa przesłanka warunkująca przyznanie statusu „działacza opozycji antykomunistycznej”. W szczególności niedopuszczalna jest sytuacja w której, mimo spełnienia przesłanek określonych w art. 2 UoDOA, organ odmawiałby wnioskodawcy przyznania takiego statusu uznając, że jego działalność nie stanowi określonych w preambule „szczególnych zasług dla Polski”.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), Protokolant: Referent Kamila Ostrowska, po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2025 r. na rozprawie w Wydziale IV sprawy ze skargi E. P. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 16 sierpnia 2024 r., nr DSE3-K0918-D21309-13/24 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 czerwca 2024 r., nr DSE3-K1104-D21309-11D/24; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 16 VIII 2024 r. (Nr DSE3-K0918-D21309-13/24) Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpoznaniu wniosku E. P. (dalej jako "skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z 11 VI 2024 r. (Nr DSE3-K1104-D21309-11/24), odmawiającą skarżącej potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że po rozpoznaniu wniosku skarżącej i przeprowadzeniu postępowania dowodowego nie stwierdził podstaw do uznania skarżącej za działaczkę opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych w rozumieniu art. 2 i 3 ustawy z 20 III 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 388 ze zm.) – dalej jako "UoDOA".
Organ podkreślił, że działalność w ramach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Organ nawiązał przy tym do preambuły UoDOA zaznaczając, że odwołuje się ona do "szczególnych zasług" dla Polski, a więc działalności o charakterze znaczącym i kwalifikowanym.
Wyjaśniając stan faktyczny organ stwierdził, że z wniosku skarżącej wynika, że w latach 1984 -1987 jej działalność polegać miała na współpracy w strukturze tajnej drukarni R. "[...]", pozyskiwaniu papieru do druku, wykonywaniu matryc do grafik ilustrujących wydawnictwa podziemne. Skarżąca miała przewozić własnym samochodem książki i ulotki drugiego obiegu z drukarni do własnego mieszkania, mieszkania jej rodziców oraz innych miejsc. Miała zorganizować wraz z mężem M. P. w ich mieszkaniu punkt kolportażowy i kontaktowy. Skarżąca wskazała również na swój czynny udział w pokojowych manifestacjach patriotycznych oraz religijno-patriotycznych mszach w katedrze [...] oraz udział w kampanii wyborczej do Sejmu w 1989 r., polegający na prowadzeniu akcji ulotkowych i plakatowych. Okoliczności te znalazły potwierdzenie w oświadczeniach złożonych przez: M. P., T. P., J. P., W. S. i S. R.
W ocenie organu opisane wyżej zaangażowanie skarżącej w działalność opozycyjną nie może zostać zakwalifikowane jako działalność w rozumieniu art. 2 UoDOA. Świadkowie w swoich oświadczeniach, wskazują na pomocniczy charakter działalności skarżącej. Miała być ona zaangażowana w działalność z uwagi na prowadzoną przez jej męża działalność przy wydawnictwie "[...]", a czynności podejmowane przez nią miały charakter jedynie wspierający. Organ zaznaczył, że nie neguje możliwości podejmowania przez skarżącą pewnych czynności w związku z prowadzoną działalnością opozycyjną męża, jednakże musi tę działalność ocenić jako niespełniającą wymogów stawianych przez przepisy.
Organ dodatkowo zasygnalizował, że do materiału dowodowego pozyskał m.in. nagrania wywiadów udzielonych Fundacji P. przez skarżącą i M. P. Skarżąca w wywiadach (opublikowanych w dniach 1 IX 2016 r. oraz 4 VII 2017 r.) opowiadała o działalności jej małżonka w ramach S. Z analizy treści wywiadów nie wynika, aby skarżąca aktywnie współdziałała wraz z mężem w podziemnej działalności. Organ zaznaczył, że skarżąca opowiada, że o działalności męża w Strukturach "[...]" dowiedziała się dopiero po latach, a on sam nic o swojej działalności żonie nie mówił. Wskazała, że w czasie stanu wojennego i okresie późniejszym koncentrowała się raczej na życiu rodzinnym i wychowywaniu dwójki dzieci. Natomiast z wywiadów udzielonych przez małżonka skarżącej M. P. (opublikowane na kanale fundacji w dniach 21 VIII 2016 r. oraz 4 VII 2017 r.) również nie wynika, aby skarżąca czynnie współdziałała z nim w podziemnych strukturach opozycyjnych. Organ zwrócił uwagę, że M. P. w wywiadzie podkreślił, że nie zaznajamiał rodziny w szczegóły swojej działalności opozycyjnej ze względu na jej bezpieczeństwo. W żadnym z wyżej wymienionych wywiadów skarżąca ani jej mąż nie wspominają w jakikolwiek sposób o działalności opozycyjnej skarżącej.
Organ wyjaśnił ponadto, że dokonał również analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach postępowań o potwierdzenie przedmiotowego statusu mężowi skarżącej jak i świadków. W powyższych materiałach brak jest informacji o nielegalnej działalności opozycyjnej skarżącej. W ocenie organu trudno uznać za wiarygodne opisane przez świadków w oświadczeniach zaangażowanie skarżącej w działalność opozycyjną i niewskazanie na ten fakt we wniosku o przyznanie statusu, w szczególności przez małżonka skarżącej. W opinii organu powyższe może prowadzić do wniosku, że nie prowadziła ona działalności opozycyjnej a jedynie, jak wskazano wyżej, wykonywała pewne zadania związane z działalnością prowadzoną przez jej męża. W prowadzonym postępowaniu nie udało się w sposób spójny i niebudzący wątpliwości wykazać, że skarżąca prowadziła działalność opozycyjną w sposób zorganizowany przez okres trwający co najmniej 12 miesięcy. Organ zwrócił przy tym uwagę, że również kwerenda archiwalna prowadzona w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej nie przyniosła informacji o prowadzeniu przez skarżącą działalności opozycyjnej czy doznania represji z powodów politycznych.
W ocenie organu skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na okoliczność podlegania represjom politycznym w rozumieniu art. 3 UoDOA. Stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie nie pozwala więc stwierdzić, że skarżąca podlegała represjom z powodów politycznych.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji organu jak i decyzji utrzymanej nią w mocy; rozpoznanie skargi na rozprawie; dopuszczenie dowodów z przesłuchania skarżącej oraz z przesłuchania i oświadczeń Z. B., J. F. i E. W. na okoliczność prowadzenia przez skarżącą działalności antykomunistycznej; zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W skardze zarzucono naruszenie:
1) art. 2 ust. 1 UoDOA, przez ich błędną wykładnię, i w rezultacie niewłaściwe zastosowanie, poprzez błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, wyrażającą się w niezasadnym przyjęciu, iż skarżąca nie udowodniła okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 UoDOA i w efekcie odmówienie skarżącej potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych;
2) naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 140 oraz art. 136 i art. 15 kpa w związku z art. 2 Konstytucji RP statuującym zasadę demokratycznego państwa prawnego, w tym stanowiącą jej istotny komponent zasadę ochrony zaufania obywateli do organów państwa i stanowionego oraz stosowanego przez nie prawa, wraz stanowiącą jej emanację zasadą prawa obywatela do dobrej administracji - w świetle której to zasady, każde działanie w formach władczych organu administracji publicznej, a nie tylko podejmowanych w ramach sformalizowanego postępowania administracyjnego unormowanego w kpa, powinno zostać poprzedzone wszechstronnym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy - przez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz odstąpienie przez organ od powtórnego merytorycznego rozpoznania sprawy wraz z ewentualnym przeprowadzeniem uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, w tym przedmiocie - które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że skarżącej odmawia się potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że dokonana przez organ ocena sprawy jest dla niej krzywdząca. Podkreśliła, że załącza do skargi oświadczenia kolejnych osób, tj. Z. B., J. F. i E. W., potwierdzających jej działalność antykomunistyczną w zorganizowanych strukturach podziemnej S. (od 1981 r. do 1989 r.) oraz S.W. (od 1982 r. do 1989 r.). Zwróciła również uwagę, że powołany przez organ wywiad został opacznie zrozumiany. Bardzo wielu bohaterów walki o niepodległość Polski nie wystąpiło jeszcze o status działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej z obawy na zagrożenia z tego tytułu wynikające na wschodniej granicy Polski.
W odpowiedzi na skargę organ potrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Pismem procesowym z 24 X 2024 r. skarżąca złożyła dodatkowy wniosek dowodowy o przesłuchanie M. P. oraz z wysłuchania nagrania załączonego na nośniku pendrive na okoliczność prowadzenia przez skarżącą działalności antykomunistycznej.
Sąd na rozprawie w dniu 9 I 2025 r. przeprowadził uzupełniający dowód z oświadczeń załączonych do skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem wydanie w okolicznościach sprawy decyzji odmownej należało uznać za przedwczesne.
Skarżąca wnosiła o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Definicja "działacza opozycji antykomunistycznej" zawarta jest w art. 2 UoDOA. Jak wynika z tego przepisu, "działaczem opozycji antykomunistycznej" jest osoba, która w okresie od dnia 1 I 1956 r. do dnia 4 VI 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do wskazanego okresu 12 miesięcy nie wlicza się jednak okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 VIII 1980 r. do dnia 12 XII 1981 r.
Z kolei "osoba represjonowana z powodów politycznych" zdefiniowana została w art. 3 UoDOA. Jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 I 1956 r. do dnia 31 VII 1990 r.:
1) przebywała w:
a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,
b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 XII 1981 r. o stanie wojennym (Dz.U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;
2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;
3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:
a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 XII 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r. poz. 102), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,
b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,
c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,
d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,
e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,
f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;
4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.
Jakkolwiek rację ma organ, że przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało istnienia przesłanek wskazujących na stosowanie wobec skarżącej w okresie od dnia 1 I 1956 r. do dnia 31 VII 1990 r. "represji z powodów politycznych" w rozumieniu art. 3 UoDOA, to jednak istotne zastrzeżenia budzą oceny organu w kwestii dotyczącej statusu skarżącej jako "działacza opozycji antykomunistycznej" w rozumieniu art. 2 UoDOA.
Podkreślić trzeba, że z pozycji art. 2 UoDOA za "działacza opozycji antykomunistycznej" uznaje się osobę, która prowadziła działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, pod warunkiem, że:
- miało to miejsce w okresie od dnia 1 I 1956 r. do dnia 4 VI 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy;
- działalność prowadzona była w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi;
- prowadzona działalność zagrożona była odpowiedzialnością karną.
W konsekwencji organ zobligowany był przeprowadzić i ocenić dowody w zakresie powyższych okoliczności jako istotnych w sprawie, przy uwzględnieniu obowiązków procesowych wynikających z art. 77 i art. 80 kpa. Zasadnicze ustalenia organu jak i wykładnia stosowanych przepisów prawa przedstawione powinny zostać w uzasadnieniu wydanej decyzji stosownie do wymagań wynikających z art. 107 § 3 kpa.
Tymczasem z lektury zaskarżonej decyzji jak i decyzji utrzymanej nią w mocy w zasadzie nie wynika, którą przesłankę z art. 2 UoDOA organ uznał w przypadku skarżącej za niespełnioną.
Nie może przekonywać zawarty w decyzji argument, jakoby działalność skarżącej w zakresie współpracy z tajną drukarnią R. "[...]" (zajmującą się drukiem ulotek i prasy niezależnej oraz ich kolportażem) była niewystarczająca z uwagi na jedynie "wspierający" czy "pomocniczy" charakter w stosunku do opozycyjnej działalności męża skarżącej (M. P.). Tego rodzaju argument nie nawiązuje w ogóle do przesłanek ustawowych z art. 2 UoDOA, zatem nie może stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego statusu. Niezależnie od tego, warto zwrócić uwagę, że z materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że skarżąca w latach 1984 - 1987 nawiązywała bezpośrednie relacje i kontakty z osobami działającymi w ramach tajnej drukarni, osobiście też wykonywała linoryty potrzebne do publikacji i osobiście kolportowała publikacje, wykorzystując własny samochód. Organ nie stwierdził przy tym, by w związku z tego rodzaju działalnością nie zagrażała skarżącej odpowiedzialność karna i majątkowa (w związku z możliwym orzeczeniem przepadku używanego przez skarżącą pojazdu), a w każdym razie nic takiego nie wynika z ustaleń i ocen zawartych w kwestionowanej decyzji. Organ nie zanegował także okresu działalności skarżącej (lata 1984 – 1987), jak również faktu działania skarżącej w ramach współpracy ze strukturami zorganizowanymi. Wreszcie, z decyzji nie wynika, by tego rodzaju działalność - tj. udział w druku niecenzurowanych ulotek, książek i prasy oraz ich kolportaż - nie stanowiła działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Organ ograniczył się tu jedynie do konstatacji, że skarżąca była "zaangażowana w działalność z uwagi na prowadzoną przez jej męża działalność przy wydawnictwie "[...]", a czynności podejmowane przez nią miały charakter wspierający". Organ stwierdził, że "nie neguje możliwości podejmowania przez Stronę pewnych czynności w związku z prowadzoną działalnością opozycyjną męża, jednakże musi tę działalność ocenić jako niespełniającą wymogów stawianych przez przepisy ustawy". Jak wyżej wyjaśniono, tego rodzaju argument nie może przesądzać o odmowie przyznania statusu "działacza opozycji antykomunistycznej", bowiem nie nawiązuje on do przesłanek zawartych w ustawowej definicji tego pojęcia.
Nie negując trafności powołania się przez organ na wartości przywołane w preambule UoDOA, warto zwrócić uwagę, że wskazany tam warunek spełnienia "szczególnych zasług dla Polski" nie może być rozumiany jako dodatkowa przesłanka warunkująca przyznanie statusu "działacza opozycji antykomunistycznej". W szczególności niedopuszczalna jest sytuacja w której, mimo spełnienia przesłanek określonych w art. 2 UoDOA, organ odmawiałby wnioskodawcy przyznania takiego statusu uznając, że jego działalność nie stanowi określonych w preambule "szczególnych zasług dla Polski". Decyzja oparta na art. 2 UoDOA nie ma charakteru uznaniowego, ale związany, zależny od kumulatywnego spełnienia konkretnych przesłanek ustawowych. Ich spełnienie przesądza o wystąpieniu wyartykułowanych w preambule "szczególnych zasług dla Polski", czyli zaangażowania się w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub doznawania z tych powodów represji.
Sąd nie mógł także zaakceptować przedstawionej w zaskarżonej decyzji oceny dowodów opierającej się z jednej strony na twierdzeniu, że organ "nie neguje" możliwości podejmowania przez skarżącą "pewnych czynności" w związku z działalnością opozycyjną męża skarżącej, z drugiej zaś, że organ "nie dał wiary" oświadczeniom świadków o zaangażowaniu skarżącej w działalność opozycyjną. Sąd zwraca uwagę, że okoliczność prowadzenia przez skarżącą owych "pewnych czynności" potwierdzają wyłącznie dowody z przedłożonych przez skarżącą oświadczeń. Skoro zaś organ tym oświadczeniom "nie dały wiary", to niezrozumiałe jest z jakich przyczyn "nie neguje", że skarżąca jednak realizowała "pewne czynności". Tego rodzaju ocena jawi się więc jako wewnętrznie sprzeczna. Organ pominął, że wszystkie przedłożone przez skarżącą oświadczenia są ze sobą zgodne co do rodzaju, czasu i charakteru prowadzonej przez skarżącą działalności, oczywiście w zakresie, w jakim jest to istotne z perspektywy stosowanego art. 2 UoDOA.
Z oświadczenia T. P. wynika, że poznał skarżącą około 1984 r. po tym jak jej mąż – M. P. rozpoczął działalność w robotniczym wydawnictwie "[...]". Wskazał on, że po jakimś czasie również skarżąca zaczęła akceptować i rozumieć sytuację oraz potrzeby drukarni, dała się wciągnąć w: zdobywanie papieru, zostawianie w parkach ulotek podczas spacerów z dziećmi, a także dostarczanie książek do innych osób. Dostarczała książki m.in. do A. K. na "ul. [...]" i do kościoła przy "[...]". Skarżąca robiła grafiki do wierszy S., które już nie zdążyły wejść do realizacji. Skarżąca wprawdzie nie należała do zespołu "[...]", ale wspomagała go na tyle, na ile mogła.
M. P. w swoim oświadczeniu stwierdził, że jego żona (skarżąca) została przez niego włączona w działalność konspiracyjną w latach 1984 – 1987. Dostarczała papier do konspiracyjnej drukarni "[...]", jako że pracowała w M. przy "ul. [...]" we W. Skarżąca wykonywała matryce z linoleum na potrzeby drukowanych książek, prowadziła we wspólnym mieszkaniu przy "ul. [...]" punkt kolportażowy i zajmowała się kolportażem nakładu drugiego obiegu. Przewoziła go własnym samochodem (F.) do swojej rodziny, jak również do A. K., H. W., W. F., M. P. wskazał też, że skarżąca organizowała msze za Ojczyznę w parafii przy "[...]" we W. i czynnie uczestniczyła w kolportażu materiałów wyborczych K. "[...]" w kampanii wyborczej.
Z oświadczenia S. R. wynika zaś, że o działalności państwa P. "już od dwóch lat" dowiedział się od T. P. w 1985 r. lub w 1986 r. W ramach współpracy z wydawnictwem "[...]" skarżąca miała wykonywać linoryty, dostarczać papier oraz przewozić część gotowych publikacji swoim F. (maluchem). Za przewożenie nielegalnych wydawnictw milicja wówczas rekwirowała auta jako służące do popełnienia przestępstwa.
J. P. w oświadczeniu wskazała, że we współpracę z tajną drukarnią "[...]" w latach 1984 - 1987 zaangażował skarżącą jej mąż. Skarżąca miała przewozić swoim samochodem część nielegalnego nakładu i zajmować się kolportażem. Współpraca skarżącej z drukarnią prowadzona była do 1987 r., tj. do momentu "wpadki" drukarni.
W. S. w swoim oświadczaniu wyjaśnił, że poznał skarżącą w połowie 1984 r. w D. Skarżąca nawiązała z nim współpracę, polegającą na dostarczaniu mu ulotek i kartek świątecznych. Współpraca ta trwała od połowy 1984 r. do wiosny 1987 r.
Organ nie miał podstaw do uznania powyższych oświadczeń za niewiarygodne tylko z tej przyczyny, że informacji o prowadzonej przez skarżącą działalności opozycyjnej nie ma w dokumentach znajdujących się w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej. Nie stoi to bowiem w żadnej sprzeczności z okolicznościami podanymi w powołanych wyżej oświadczeniach. Nie każdy działacz opozycji antykomunistycznej był osobą rozpracowywaną przez ówczesne organy bezpieczeństwa czy skazaną za swoją działalność, a zasadniczo dokumentacja takich właśnie osób znajduje się w zasobach IPN. Podobnie należy ocenić fakt, że na działalność opozycyjną skarżącej nie wskazują akta administracyjne w sprawie statusu jej męża – M. P. Skoro bowiem była to sprawa przyznania odpowiedniego statusu M. P., to siłą rzeczy postępowanie dowodowe koncentrowało się na jego osobie, a nie na osobie skarżącej. Co do powołanych w zaskarżonej decyzji wywiadów, jakich skarżąca i jej mąż udzielili Fundacji P. w 2016 r. oraz w 2017 r. i w których – jak podkreśla organ – nie mówiono o działalności opozycyjnej skarżącej, to również nie może to stanowić podstawy do zanegowania wiarygodności przedłożonych oświadczeń. Wywiady poświęcone były działalności opozycyjnej M. P. w strukturach "[...]", a nie działalności skarżącej. Zarazem organ znacząco przecenił te fragmenty wywiadu, w których skarżąca stwierdziła, że w tamtym okresie koncentrowała się na życiu rodzinnym i wychowywaniu dwójki dzieci, mąż zaś nie mówił jej o działalności w "[...]". Sąd zwraca uwagę, że przedłożone przez skarżącą oświadczenia zasadniczo koncentrują się na jej działalności kolportażowej wydawnictw drugiego obiegu (bibuły) w ramach współpracy z R. "[...]". Taką działalność skarżąca mogła przecież prowadzić nie mając wiedzy o działalności męża w tajnych strukturach "[...]". Skarżąca mogła ją również prowadzić nie rezygnując z obowiązków domowych czy rodzicielskich, co zresztą znajdowało swoje odzwierciedlenie w przedłożonych przez skarżącą oświadczeniach, gdzie wskazywano, że kolportaż odbywał się m.in. podczas spacerów z dziećmi (zob. oświadczenie T. P.). W konsekwencji generalne odmawianie wiarygodności przedłożonym oświadczeniom z powołaniem się na wyżej opisane okoliczności uznać należy za sprzeczne z art. 80 kpa. Żadna bowiem z tych okoliczności nie podważa tezy o aktywnej współpracy skarżącej z R. "[...]".
Sąd zwraca uwagę, że fakt jak i okoliczności takiej współpracy wskazane zostały także w załączonych do skargi oświadczeniach kolejnych osób: Z. B., J. F. i E. W. Wszystkie te oświadczenia zgodnie wskazują na współpracę skarżącej z R. "[...]", co potwierdza wiarygodność oświadczeń przedłożonych przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję utrzymaną nią w mocy na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa. Naruszają one bowiem w sposób istotny art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz art. 2 UoDOA.
Rozpatrując sprawę organ uwzględni wyrażone wyżej stanowisko, poprzez przeprowadzenie ponownej oceny zebranego materiału dowodowego, w tym przy uwzględnieniu dodatkowych oświadczeń przedłożonych przez skarżącą na etapie postępowania sądowego, respektując przy tym wymagania określone w art. 80 kpa, nakazujące dokonanie ustaleń na podstawie "całokształtu" materiału dowodowego. Organ wyjaśni również podstawę materialnoprawną stosowanego przepisu, tj. art. 2 UoDOA, odwołując się do poszczególnych przesłanek, od których ustawodawca uzależnia przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Skonkretyzowane okoliczności faktyczne, uznane przez organ za udowodnione, należy następnie odnieść do przesłanek określonych w art. 2 UoDOA, celem rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa, uwzględniając kierunek rozstrzygnięcia i poniesione przez stronę skarżącą celowe koszty w łącznej kwocie 597 zł, na które składają się: wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie należne profesjonalnemu pełnomocnikowi (480 zł) i opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).