III SA/KR 1891/22

III SA/Kr 1891/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-03-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-12-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Hanna Knysiak-Sudyka /sprawozdawca/
Janusz Kasprzycki
Mariusz Kotulski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
Par. 5  ust. 1 , par. 6  ust. 1  oraz par. 8  ust. 1  i 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2023 r. sprawy ze skargi [...] Spółka z o.o. w S. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 18 października 2022 r. nr NP.9081.2.40.2022 w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 18 października 2022 r., znak: NP.9081.2.40.2022, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000; dalej powoływanej jako "k.p.a.") w zw. z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 195 z późn.zm.; dalej powoływanej jako "u.p.i.s.") oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1836; dalej powoływanego jako "rozporządzenie"), po rozpatrzeniu odwołania [...] Sp. z o.o. (dalej również jako "strona skarżąca") od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] Nr [...] z dnia 19 kwietnia 2022 r. o stwierdzeniu choroby zawodowej u T. K. (dalej jako "uczestniczka") pod postacią: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej pod poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 19 kwietnia 2022 r. organ I instancji orzekł o stwierdzeniu ww. choroby zawodowej u uczestniczki.
Odwołanie od tej decyzji wniosła strona skarżąca, podnosząc, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów prawnych, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 78 k.p.a., poprzez zaniechanie zebrania pełnego materiału dowodowego w sprawie i jego wszechstronnego rozpatrzenia, art. 80 w zw. z art. 107 § 6 k.p.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji pełnej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a także art. 2351 Kodeksu pracy, poprzez niewykazanie spełnienia wszystkich przesłanek do stwierdzenia choroby zawodowej.
W oparciu o powyższe strona skarżąca wniosła o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego przez organ odwoławczy w zakresie określonym w uzasadnieniu odwołania, ze wskazaniem na ewentualną konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W uzasadnieniu odwołania szczegółowo rozwinięto podniesione zarzuty, przedstawiając argumentację na ich poparcie oraz przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych.
Mając na uwadze powyższe Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, powołując się na treść art. 15 k.p.a. wskazał, że rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym poczynił ustalenia odnośnie przebiegu zatrudnienia uczestniczki. W tym zakresie organ odwoławczy wymienił okresy zatrudnienia, pracodawców oraz stanowiska, na jakich była zatrudniona uczestniczka, wraz ze wskazaniem sposobu wykonywania pracy, podając, że uczestniczka była zatrudniona od 15 lutego 1980 r. do 28 czerwca 1980 r. na stanowisku krawcowej (sposób wykonywania pracy nie stwarzał ryzyka powstania choroby zawodowej – zespołu cieśni nadgarstka), od 3 listopada 1980 r. do 31 października 1983 r. na stanowisku szwaczki (praca w narażeniu na ruchy monotypowe w obrębie nadgarstków), od 8 listopada 1983 r. do 31 marca 2007 r. na stanowisku szwacza maszynowego (praca bez obciążenia ruchami monotypowymi w obrębie nadgarstków), od 4 grudnia 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r. na stanowisku szwaczki maszynowej (praca w narażeniu na ruchy monotypowe w obrębie nadgarstków), od 17 sierpnia 2009 r. do 30 listopada 2010 r. praca wykonywana na rzecz strony skarżącej na stanowisku operatora produkcji (praca w narażeniu na ruchy monotypowe w obrębie nadgarstków), od 1 grudnia 2010 r. praca u strony skarżącej na stanowisku operatora produkcji (praca w narażeniu na ruchy monotypowe w obrębie nadgarstków).
W dalszej kolejności wskazano, że [...] Ośrodek Medycyny Pracy wydał orzeczenie lekarskie z dnia 29 października 2020 r. o rozpoznaniu u uczestniczki choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych. Zaznaczono przy tym, iż w uzasadnieniu podano, że w ramach postępowania diagnostyczno-orzeczniczego przeprowadzono badanie ogólnolekarskie, badanie neurologiczne, badania laboratoryjne, oceniono badanie RTG kręgosłupa szyjnego i rąk, zapoznano się z dostarczoną dokumentacją medyczną oraz dokonano analizy narażenia zawodowego pod kątem narażenia na ruchy monotypowe nadgarstków. Dodano, że obustronny zespół cieśni nadgarstka wykazano badaniem EMG w dniu 22 stycznia 2019 r. (po stronie lewej zmiany początkowe, po stronie prawej operowano we wrześniu 2019 r.). Jednocześnie zaznaczono, że - jak podała jednostka orzecznicza - zgodnie z wiedzą medyczną kanał nadgarstka ograniczony jest przez dłoniowe powierzchnie kości nadgarstka i przez niepodatny na rozciąganie troczek zginaczy, a przez kanał nadgarstka przechodzą m.in. ścięgna mięśni palców, ścięgna zginaczy nadgarstka oraz nerw pośrodkowy. Wyjaśniono przy tym, że ta topografia anatomiczna kanału nadgarstka czyni tę przestrzeń ciasną, co wpływa na zwiększone ryzyko ucisku szczególnie wrażliwego na niedokrwienie nerwu pośrodkowego. Podano także, że ciśnienie w kanale nadgarstka pozostaje w ścisłym związku ze stanem napięcia mięśni i pozycją przedramienia, nadgarstka oraz palców, zaś seryjne (monotypowe, powtarzalne) ruchy zginania i prostowania nadgarstka w ciągu dnia pracy, połączone z koniecznością zamykania dłoni lub chwytania narzędzia pracy palcami, używanie siły nacisku na narzędzia przez zginacze palców powodują podwyższone ciśnienie w kanale nadgarstka, co prowadzi do powstania ciasnoty w kanale i niedokrwienia nerwu pośrodkowego, powodując powstanie zespołu cieśni kanału nadgarstka. W tym zakresie wskazano, że analiza narażenia zawodowego wykazała, iż sposób wykonywania czynności na stanowisku operatora produkcji mógł wiązać się z obciążeniem stawów nadgarstkowych ruchami monotypowymi, natomiast na wcześniejszych stanowiskach takie narażenie nie występowało, co dawało podstawę do uznania z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy chorobą a warunkami pracy i rozpoznania choroby zawodowej – zespołu cieśni nadgarstka.
Następnie organ odwoławczy zaznaczył, że organ I instancji, na podstawie przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego z całego okresu pracy zawodowej uczestniczki ustalił, że pracowała ona w warunkach narażenia zawodowego na ruchy monotypowe w obrębie stawów nadgarstkowych, także na stanowiskach: szwaczki oraz szwaczki maszynowej, a nie wyłącznie na stanowisku operatora produkcji, jak zostało to ujęte w wydanym w przedmiotowej sprawie orzeczeniu lekarskim z dnia 29 października 2020 r. W związku z powyższym w dniu 17 grudnia 2021 r. organ I instancji zwrócił się do [...] Ośrodka Medycyny Pracy o uwzględnienie oceny narażenia zawodowego z całego okresu pracy zawodowej uczestniczki.
W tym zakresie podano, że w otrzymanej w dniu 22 lutego 2022 r. opinii medycznej [...] Ośrodek Medycyny Pracy w [...], odnosząc się do ustalonego narażenia na ruchy monotypowe w trakcie zatrudnienia uczestniczki na stanowisku szwaczki, po uwzględnieniu tabeli oceny monotypowości uznał, iż wykonywanie od 600 do 800 ruchów monotypowych nadgarstków w ciągu zmiany roboczej było obciążeniem stosunkowo małym i nie powinno skutkować negatywnymi następstwami zdrowotnymi, natomiast w przypadku zatrudnienia w charakterze szwaczki maszynowej ilość wykonywanych ruchów monotypowych nadgarstków, wynosząca ok. 4000 w ciągu zmiany roboczej, stanowiła duże obciążenie i w konsekwencji mogła wpłynąć na powstanie obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.
Ponadto wskazano, że w dniu 28 marca 2022 r. pełnomocnik strony skarżącej zapoznał się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i wniósł uwagi do sprawy dotyczące kwestii uznania pracy wykonywanej przez uczestniczkę na stanowisku szwaczki jako obciążającej w małym stopniu i polegającej jedynie na wykonywaniu ruchów powtarzalnych (monotypowych), bez uwzględnienia wykonywania ruchów precyzyjnych i konieczność zweryfikowania oceny narażenia zawodowego z tego okresu pracy zawodowej uczestniczki.
Odnosząc się do ww. zarzutów organ odwoławczy wskazał, iż organ I instancji zwracał się już z prośbą do następcy prawnego pracodawcy, u którego uczestniczka świadczyła pracę na stanowisku szwaczki, o udostępnienie charakterystyki stanowiska jej pracy, ale z uwagi na fakt, iż zakład ten nie posiadał dokumentacji niezbędnej do dokonania oceny narażenia zawodowego na stanowisku pracy uczestniczki, dokonano jej na podstawie zeznań uczestniczki oraz wskazanego przez nią świadka, będącego współpracownikiem uczestniczki w tym zakładzie pracy. W tym zakresie podano, że na podstawie tych zeznań ustalono, iż w okresie od 3 listopada 1980 r. do 31 października 1983 r. na stanowisku szwaczki wykonywała prace polegające na szyciu kamizelek do garniturów, gdzie w ciągu zmiany roboczej szyła od 150 do 200 sztuk kamizelek, wykonując od 600 do 800 ruchów monotypowych w obrębie stawów nadgarstkowych. Dodano, że sposób wykonywania pracy wiązał się nie tylko z koniecznością wykonywania powtarzalnych ruchów w obrębie stawów nadgarstkowych we wszystkich płaszczyznach, ale także z wykonywaniem ruchów precyzyjnych, tj. chwytania, przytrzymywania i obracania materiałów, z użyciem siły nacisku. Na tej podstawie uznano, iż praca na stanowisku szwaczki wykonywana była w warunkach narażenia na ruchy monotypowe w obrębie stawów nadgarstkowych. Wobec powyższego zaznaczono, że ówczesny zakład pracy – Zakład Przemysłu [...] "[...]", w którym uczestniczka była zatrudniona na stanowisku szwaczki, nie został wykluczony z kręgu pracodawców, u których takie narażenie występowało.
W oparciu o powyższe organ II instancji wskazał, że przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż uczestniczka pracowała w narażeniu na ruchy monotypowe również u:
1. K. "[...]" sp. z o.o. sp.k. w okresie od 4 grudnia 2008 r. do 29 marca 2009 r. na stanowisku szwaczki maszynowej, gdzie zajmowała się wszywaniem elementów takich jak zamki i podszewki do kurtek przy użyciu maszyny szwalniczej, w ciągu zmiany roboczej wykonując ok. 4000 ruchów monotypowych w zakresie stawów nadgarstkowych połączonych z koniecznością przytrzymywania, podkładania i obracania materiałów w obrębie stopki maszyny;
2. A. Sp. z o.o. (praca wykonywana na rzecz strony skarżącej), w okresie od 17 sierpnia 2009 r. do 30 listopada 2010 r. na stanowisku operatora produkcji, gdzie do jej obowiązków należało kontrolowanie komponentów wtryskowych oraz obsługiwanie maszyn metalizujących, zaś czynności związane z kontrolą wszystkich ww. elementów lamp samochodowych były zbliżone do siebie. Wyjaśniono przy tym, że czynności zawodowe związane z montowaniem podzespołów lamp wymagają wykonywania powtarzalnych ruchów precyzyjnych w obrębie stawów nadgarstkowych: chwytania, przytrzymywania i przekręcania lamp, a praca wykonywana jest w pozycji stojącej. Dodano też, że podczas kontroli elementów wtryskowych, w zależności od ich rodzaju, uczestniczka wykonywała od 248 do 700 ruchów monotypowych w zakresie zginania i obracania stawów nadgarstkowych w ciągu jednej godziny pracy, natomiast na stanowisku metalizacji wykonywała ok. 4045 ruchów powtarzalnych w ciągu zmiany roboczej;
3. strony skarżącej, w okresie od 1 grudnia 2010 r. na stanowisku operatora produkcji, gdzie zajmowała się kontrolowaniem komponentów wtryskowych oraz obsługiwaniem maszyn metalizujących, natomiast od 1 września 2018 r. do nadal zajmuje się montowaniem żarówek do bulbholdera. Wyjaśniono, że czynności związane z kontrolą różnych elementów lamp samochodowych są porównywalne i polegają na wykonywaniu powtarzalnych ruchów precyzyjnych chwytania, przytrzymywania i przekręcania lamp oraz montowaniu podzespołów lamp, zaś praca wykonywana jest w pozycji stojącej. Dodano też, że podczas kontroli elementów wtryskowych, w zależności od ich rodzaju, uczestniczka wykonywała od 248 do 700 ruchów monotypowych w zakresie stawów nadgarstkowych w ciągu jednej godziny pracy, natomiast na stanowisku metalizacji wykonywała ok. 792 ruchy monotypowe w ciągu jednej godziny pracy lub 4045 ruchów powtarzalnych w ciągu zmiany roboczej. Jednocześnie zaznaczono, że od września 2018 r. uczestniczka zajmuje się pracami związanymi z montażem żarówek do bulbholdera, co wymaga wykonania ok. 3240 ruchów powtarzalnych w obrębie stawów nadgarstkowych w ciągu zmiany roboczej. Wobec powyższego wskazano, że opisane wyżej warunki pracy stwarzały ryzyko powstania choroby zawodowej wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Podano również, że aktualnie uczestniczka jest zatrudniona na stanowisku operatora produkcji w ww. zakładzie, z zaleceniem wykonywania pracy bez obciążenia ruchami monotypowymi nadgarstka oraz z przewagą pozycji siedzącej ciała podczas wykonywania czynności zawodowych (wskazania z orzeczenia lekarskiego z dnia 20 lutego 2020 r.).
W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że w toku postępowania ustalono również, iż uczestniczka była zatrudniona w okresie od 15 lutego 1980 r. do 28 czerwca 1980 r. w [...] Spółdzielni Pracy "[...]" na stanowisku krawcowej, gdzie szyła odzież damską lekką, tj. spódnice, spodnie, wykonując czynności polegające na pobieraniu miar od klientek, zszywaniu otrzymanego od krojniczego gotowego wykroju i wszyciu zamka. W tym zakresie podano, że w ciągu jednej zmiany roboczej szyła dwie sztuki odzieży i była to praca bez obciążenia ruchami monotypowymi.
Ponadto zaznaczono, że w okresie od 8 listopada 1983 r. do 31 marca 2007 r. uczestniczka pracowała w firmie G. Sp. z o.o. w upadłości na stanowisku szwacza maszynowego, gdzie zajmowała się wszywaniem zamków do kurtek i sukienek (od 50 do 60 szt. w ciągu zmiany roboczej) oraz szyciem fartuchów (ok. 50 szt. w ciągu zmiany roboczej) – praca bez obciążenia ruchami monotypowymi. Wskazano przy tym, że w trakcie zatrudnienia w powyższym zakładzie uczestniczka w okresach od 30 października 1984 r. do 31 grudnia 1986 r. oraz od 28 listopada 1988 r. do 28 listopada 1991 r. przebywała na [...], a w okresie od 17 października 2006 r. do 31 marca 2007 r. na [...].
Organ odwoławczy zaznaczył, że w oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy organ I instancji w dniu 19 kwietnia 2022 r. wydał kwestionowaną decyzję o stwierdzeniu u uczestniczki ww. choroby zawodowej, z którym to rozstrzygnięciem nie zgodziła się strona skarżąca wnosząc odwołanie.
Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy wskazał, że w toku postępowania odwoławczego wystąpił do [...] Ośrodka Medycyny Pracy o wydanie uzupełniającej opinii medycznej, powołując się przy tym na argumentację odwołania strony skarżącej, w którym zarzuciła, iż wydane w przedmiotowej sprawie orzeczenie lekarskie nie uwzględniało wszystkich istotnych okoliczności, tj. w ocenie strony skarżącej nie ustalono w sposób wyczerpujący występowania lub braku występowania osobniczych właściwości pracownika w etiologii zespołu cieśni nadgarstka oraz nie wskazano, jakie dokładnie badania laboratoryjne przeprowadzono celem ustalenia ewentualnych czynników pozazawodowych rozpoznanego schorzenia. Ponadto wskazano, że - zdaniem strony skarżącej - nie wzięto również pod uwagę okoliczności, iż staż pracy w istotnym narażeniu na monotypowość wykonywanych czynności zawodowych do czasu rozpoznania zespołu cieśni nadgarstka wynosi średnio 20,2 lat, w tym kobiet – 20,4, a mężczyzn – 19 lat. Powołano się również na przedłożony przez stronę skarżącą dowód w postaci opinii lekarskiej, w której wskazano, iż charakter wykonywanej pracy jest zwykle tylko jednym z wielu czynników etiologicznych zespołu cieśni nadgarstka. Wobec powyższego organ odwoławczy zwrócił się do jednostki orzekającej w sprawie o uzupełniającą opinię medyczną czy przedłożone dowody oraz argumenty przedstawione przez stronę w odwołaniu od decyzji organu I instancji, mogą mieć wpływ na treść wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania u uczestniczki przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.
Następnie wskazano, że [...] Ośrodek Medycyny Pracy w opinii z dnia 17 sierpnia 2022 r. poinformował, iż nie znalazł podstaw do zmiany treści orzeczenia z dnia 29 października 2020 r. o rozpoznaniu u uczestniczki choroby zawodowej – zespołu cieśni nadgarstka. Wyjaśniono przy tym, że w trakcie postępowania diagnostyczno-orzeczniczego przeprowadzono diagnostykę różnicową pod kątem najczęstszych schorzeń mogących mieć wpływ na powstanie zespołu cieśni nadgarstka: oznaczenie wskaźnika BMI, badania laboratoryjne (morfologia, OB, lipidogram, kwas moczowy, czynnik reumatoidalny, glukoza, TSH, przeciwciała przeciwjądrowe ANA), ponadto RTG kręgosłupa szyjnego i nadgarstków. Zaznaczono również, że obowiązujący wykaz chorób zawodowych w przypadku schorzeń obwodowego układu nerwowego wywołanych sposobem wykonywania pracy (w tym zespół cieśni nadgarstka) nie określa minimalnego czasu narażenia, który upoważniałby do rozpatrywania zawodowej etiologii schorzenia (tak jak to jest w przypadku zawodowych schorzeń narządu głosu, w których określono konieczność narażenia zawodowego na nadmierny wysiłek głosowy trwający co najmniej 15 lat.). Tym samym wskazano, że każdy przypadek zespołu cieśni nadgarstka w kontekście choroby zawodowej jest rozpatrywany indywidualnie. Wyjaśniono przy tym, że istotą procesu diagnostyczno-orzeczniczego w kierunku choroby zawodowej jest wykazanie bezsporne lub z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy (sposobem wykonywania pracy). Dodano także, że ewentualne współwystępowanie schorzeń mogących być pozazawodowym czynnikiem etiologicznym schorzenia nie wyklucza możliwości uznania zawodowej etiologii w przypadku potwierdzenia narażenia zawodowego.
Wobec powyższego organ odwoławczy, powołując się na treść art. 2351 Kodeksu pracy wskazał, że aby doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie tej osoby powinno być wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonym do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Zaznaczono przy tym, że wydane na podstawie art. 237 § 1 pkt. 3-6 i § 11 Kodeksu pracy rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych określa sposób i tryb postępowania dotyczący rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. W tym zakresie wyjaśniono, że osoba zainteresowana, której dotyczy podejrzenie, winna być skierowana na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do właściwej jednostki orzeczniczej. Dodano też, że następstwem wykonanego tam badania jest orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej bądź o braku podstaw do jej rozpoznania wydane na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Podkreślono przy tym, że bez wskazanych wyżej opinii lekarskich bądź sprzecznie z tymi opiniami, organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, co nie oznacza zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny orzeczenia lekarskiego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Zwrócono bowiem uwagę, że organ nie może oprzeć swego rozstrzygnięcia w sprawie na opinii lekarskiej lakonicznej treści, niezawierającej przekonującego i należytego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa. Organ II instancji przytoczył również treść § 8 ust. 1 ww. rozporządzenia.
Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy uznał, iż wykonywane przez uczestniczkę czynności zawodowe od 1980 r. do 1983 r. na stanowisku szwaczki, od 2008 r. do 2009 r. na stanowisku szwaczki maszynowej, a następnie od 2009 r. na stanowisku operatora produkcji wymagały seryjnych ruchów zginania i prostowania nadgarstków, powtarzanych wielokrotnie w krótkich odstępach czasowych, a zatem spełniających kryteriów ruchów monotypowych w zakresie stawów nadgarstkowych.
W tym zakresie zaznaczono, że w przedmiotowej sprawie orzekała jednostka I stopnia diagnostycznego, właściwa do rozpoznawania chorób zawodowych, tj. [...] Ośrodek Medycyny Pracy, która po przeprowadzeniu specjalistycznych badań i oceny dokumentacji medycznej rozpoznała obustronny zespół cieśni nadgarstka (orzeczenie lekarskie z dnia 29 października 2020 r.).
Wyjaśniono przy tym, że aby uznać schorzenie za chorobę zawodową muszą być spełnione określone warunki, tj. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy, a nadto wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.
Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie zostały spełnione wszystkie warunki konieczne do stwierdzenia choroby zawodowej u uczestniczki, tj.: upoważniona jednostka orzecznicza rozpoznała schorzenie, które figuruje pod poz. 20.1 obowiązującego wykazu chorób zawodowych, analiza narażenia zawodowego wykazała, iż sposób wykonywania pracy wiązał się z monotypią w zakresie stawów nadgarstkowych oraz udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły w trakcie zatrudnienia (badanie EMG z rozpoznaniem obustronnego cieśni nadgarstka wykonane w dniu 22 stycznia 2019 r.).
Ponadto organ II instancji odnosząc się do wniosku strony skarżącej dotyczącego konieczności uzupełnienia uzasadnienia wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego w celu stwierdzenia, czy w przypadku uczestniczki można mówić o co najmniej "wysokim prawdopodobieństwie" dla ustalenia związku między narażeniem zawodowym a chorobą wymienioną w wykazie chorób zawodowych, wskazał, iż w toku postępowania odwoławczego wystąpił o wydanie opinii uzupełniającej w sprawie, przedkładając przy tym jednostce orzeczniczej wnioskowany przez stronę dowód, tj. ww. opinię lekarza specjalizującego się w chirurgii ogólnej i chirurgii ręki. W tym zakresie wskazano, że jednostka orzecznicza w uzupełnieniu do wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego wydała ww. opinię medyczną z dnia 17 sierpnia 2022 r., a następnie organ odwoławczy przytoczył powołane wyżej ustalenia tej opinii co do rodzaju i charakteru przeprowadzonej diagnostyki oraz wyprowadzone na jej podstawie przez jednostkę orzeczniczą wnioski.
Jednocześnie organ odwoławczy, odnosząc się do kwestii pominięcia wpływu cech osobniczych na schorzenie uczestniczki wyjaśnił, iż z uzasadnienia opinii biegłych w przedmiotowej sprawie wynikało, że lekarz orzecznik uwzględnił wszystkie badania i dokumenty niezbędne do wydania rzetelnego orzeczenia/opinii medycznej, ponadto udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły w czasie upoważniającym do rozpoznania choroby zawodowej, a ocena narażenia zawodowego wykazała związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami pracy. W tym zakresie organ II instancji powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że orzeczenia lekarskie są w istocie opiniami biegłych, a organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie są uprawnione do podważania takich opinii. Dodano jednak, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, na podstawie których prowadzone jest postępowanie administracyjne w sprawach chorób zawodowych, zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy ocenił wydane orzeczenie w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. i uznał je za niebudzące wątpliwości. Zdaniem organu II instancji, w rozpatrywanej sprawie ustalony został związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sposobem wykonywania pracy a rozpoznanym u uczestniczki obustronnym zespołem cieśni nadgarstka.
Organ odwoławczy zaznaczył również, iż w toku postępowania zrealizował obowiązki wynikające z art. 10 i art. 79a § 1 k.p.a., wskazując przy tym, że w dniu 12 września 2022 r. pełnomocnik strony skarżącej drogą mailową wniósł o udostępnienie dokumentów z akt postępowania odwoławczego w sprawie choroby zawodowej uczestniczki, których skany organ II instancji, działając zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a., przesłał na wskazany przez stronę adres e-mail. Dodano przy tym, że strona nie złożyła nowych dowodów mogących mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia sprawy.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie organu II instancji, w przypadku uczestniczki zostały spełnione wszystkie przesłanki uprawniające do stwierdzenia choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby obwodowego układu ramowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej pod poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych, tj. choroba została rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajduje się w wykazie chorób zawodowych, została wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy, a udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły w czasie upoważniającym do rozpoznania choroby zawodowej (tj. do 1 roku od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym), zaś ocena narażenia zawodowego wykazywała związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami pracy.
Skargę na ww. decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wniosła strona skarżąca – [...] Sp. z o.o., domagając się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenia od organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Strona skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:
1. przepisów postępowania (mające istotny wpływ na wynik sprawy), tj.:
a) art. 138 § 2 w zw. z art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, pomimo że organ ten wydał decyzję bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, co skutkowało tym, że orzekł nie wyjaśniając wszystkich okoliczności, które należało wziąć pod uwagę, tj. nie miał możliwości rzetelnego zbadania całokształtu okoliczności kwalifikujących możliwość wystąpienia choroby zawodowej co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
b) art. 138 § 2 w zw. z art. 8, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy organ ten nie wskazał w uzasadnieniu pełnej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;
c) art. 136 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego przez organ II instancji zmierzającego do całościowego rozpoznania analizowanej sprawy;
2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 2351 Kodeksu pracy, poprzez niewłaściwe zastosowanie na skutek błędnego przyjęcia, że w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba uczestniczki wymieniona w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.
W uzasadnieniu skargi strona skarżąca kwestionując twierdzenia organu odwoławczego szczegółowo rozwinęła podniesione zarzuty, przedstawiając argumentację na ich poparcie oraz powołując m.in. orzecznictwo sądów administracyjnych.
W odpowiedzi na skargę Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w tym zakresie stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji, jak również odniósł się do ww. zarzutów zawartych w skardze. Organ wniósł również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.).
Przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem organ nie naruszył przepisów prawa.
Zgodnie z definicją sformułowaną w art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r - Kodeks pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1510, ze zm.; powoływanej dalej jako "Kodeks pracy" lub "k.p.") za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
Na podstawie upoważnienia zawartego w art. 237 § 1 pkt 3 – 6 i § 1¹ k.p. Rada Ministrów wydała rozporządzenie z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1836; dalej powoływane jako "rozporządzenie") określające wykaz chorób zawodowych, a także okresy, w których wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych.
W świetle powyższych regulacji podkreślić należy, że rozpoznanie u osoby badanej jednej z chorób wskazanych w wykazie chorób zawodowych pozwala organowi inspekcji sanitarnej na wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej, ale tylko wówczas, gdy wystąpiła taka jednostka chorobowa, która została zamieszczona w powyższym wykazie jako choroba zawodowa, choroba ta bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w miejscu pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy oraz udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły w określonym czasie.
Brak którejkolwiek z wymienionych przesłanek w stanie faktycznym sprawy wyklucza możliwość stwierdzenia choroby zawodowej. Nie można jej zatem stwierdzić zarówno wtedy, gdy choroba, na którą cierpi pracownik, nie została wskazana w wykazie, wówczas gdy nie została spowodowana działaniem narażenia zawodowego, jak i wówczas gdy wystąpiła po upływie określonego czasu po ustaniu narażenia zawodowego.
Przenosząc te regulacje na stan faktyczny sprawy zauważyć należy, że choroba zdiagnozowana u uczestniczki mieści się w wykazie chorób zawodowych. Została ona wymieniona pod poz. 20.1. załącznika do rozporządzenia i jest opisana jako "przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka".
Odnośnie drugiej z ww. przesłanek w opinii z dnia 17 sierpnia 2022 r. [...] Ośrodek Medycyny Pracy podtrzymał stanowisko wyrażone w orzeczeniu z dnia 29 października 2020 r. o rozpoznaniu u uczestniczki choroby zawodowej – zespołu cieśni nadgarstka. Orzeczenie to nie zostało w żaden sposób podważone, zatem brak jest podstaw do jego kwestionowania. Podniesiono również, że obowiązujący wykaz chorób zawodowych w przypadku schorzeń obwodowego układu nerwowego wywołanych sposobem wykonywania pracy (w tym zespół cieśni nadgarstka) nie określa minimalnego czasu narażenia, który upoważniałby do rozpatrywania zawodowej etiologii schorzenia. Zatem każdy przypadek zespołu cieśni nadgarstka w kontekście choroby zawodowej jest rozpatrywany indywidualnie. Wyjaśniono przy tym, że istotą procesu diagnostyczno-orzeczniczego w kierunku choroby zawodowej jest wykazanie bezsporne lub z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy (sposobem wykonywania pracy). Ewentualne współwystępowanie schorzeń mogących być pozazawodowym czynnikiem etiologicznym schorzenia nie wyklucza możliwości uznania zawodowej etiologii w przypadku potwierdzenia narażenia zawodowego.
Należy podnieść, że stosownie do § 5 ust. 1 rozporządzenia, właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 437 ze zm.) zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3. Stosownie zaś do § 6 ust. 1 lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Wreszcie, w myśl § 8 ust. 1 rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.
Z powyższego wynika, że orzecznictwo w zakresie chorób zawodowych należy do lekarzy spełniających określone wymagania kwalifikacyjne, a jednocześnie zatrudnionych w wyspecjalizowanych jednostkach z zakresu medycyny pracy. Tylko orzeczenie lekarskie spełniające ww. warunki jest miarodajne dla ustalenia istnienia bądź braku choroby zawodowej i to w szczególności to orzeczenie stanowi podstawę wydania decyzji o stwierdzeniu albo odmowie stwierdzenia choroby zawodowej.
Oznacza to także, że kwestia rozpoznania choroby zawodowej nie należy do kompetencji właściwego organu inspekcji sanitarnej, a orzeczenie lekarskie wydane w tym przedmiocie opiera się na wiadomościach specjalnych lekarza spełniającego określone wymagania kwalifikacyjne i stanowi wiążący dokument urzędowy, co do rozpoznania określonej choroby. Brak jest bowiem podstaw prawnych do oceny przez organy inspekcji sanitarnej dokumentacji medycznej pracownika i prowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie rozpoznania i przyczyn choroby zawodowej. Brak jest także ku temu podstaw faktycznych, skoro organy inspekcji sanitarnej nie posiadają wiedzy koniecznej dla oceny stanu zdrowia pracownika lub byłego pracownika. Analiza dokumentacji medycznej pracownika należy do kompetencji lekarzy orzeczników, a nie organów inspekcji sanitarnej, gdyż to lekarzom orzecznikom, jako specjalistom medycyny pracy, znana jest specyfika czynności zawodowych mogących mieć wpływ na rozwój schorzeń ujętych w wykazie chorób zawodowych. To oni posiadają doświadczenie i wiedzę co do oceny wpływu sposobu wykonywanej pracy i warunków istniejących w środowisku pracy na powstanie choroby. Organy inspekcji sanitarnej nie mogą wydać decyzji wbrew lub niezgodnie z orzeczeniem lekarskim, jeżeli zostało ono wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych. Bazując wyłącznie na swojej wiedzy, nie mogą również zakwestionować rozpoznania lub nierozpoznania choroby zawodowej przez jednostki orzecznicze, tj. bez uzyskania weryfikujących orzeczeń innych uprawnionych jednostek. Niedopuszczalne jest, aby organ przeciwstawiał własną wiedzę wiadomościom specjalnym posiadanym przez lekarzy, uzewnętrznionym w treści ich orzeczeń. Stąd w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że orzeczenie lekarskie wydane w ramach orzekania o chorobach zawodowych ma walor opinii biegłego, o której mowa w art. 84 § 1 k.p.a,, zatem organ – jak w przypadku każdej opinii biegłego – nie ma możliwości polemiki z poczynionymi w niej ustaleniami i może ją weryfikować tylko pod kątem formalnej poprawności, kompletności czy jednoznaczności wydanego orzeczenia. Jeśli orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące, logiczne i prawidłowe uzasadnienie, to organ nie może samodzielnie go podważać i przyjmować, że stan zdrowia strony kształtuje się odmiennie od wyników badań i ustaleń stanowiących podstawę orzeczenia lekarskiego. Orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Natomiast stosownie do § 8 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału, nie jest jednak uprawniony do samodzielnego podważania ustaleń zawartych w orzeczeniu. W niniejszej sprawie orzeczenie lekarskie zostało wydane w dniu 29 października 2020 r. przez [...] Ośrodek Medycyny Pracy, a następnie podtrzymane opinią z dnia 17 sierpnia 2022 r.
Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej należy podnieść, że fakt, iż u uczestniczki występuje obustronny zespół cieśni nadgarstka jest bezsporny, niekwestionowany. Oceny narażenia zawodowego na stanowisku pracy zajmowanym przez uczestniczkę w Zakładach Przemysłu [...] "[...]" w K. dokonano w oparciu o zeznania świadka C. B. oraz uczestniczki. W wyniku przeprowadzonych dowodów organy trafnie ustaliły, że w tym środowisku pracy uczestniczka wykonywała ruchy monotypowe w obrębie stawów nadgarstkowych. Takie warunki pracy występowały także w innych zakładach pracy – K. "[...]" Spółka z o.o., Sp. k., A. Spółka z o.o. (praca wykonywana na rzecz [...] Spółka z o.o. Oddział [...]) oraz [...] Spółka z o.o. Oddział [...]. Brak jest w materiale dowodowym dowodów wskazujących na możliwość przyjęcia odmiennych ustaleń stanu faktycznego w powyższym zakresie.
Ponieważ organ I instancji ustalił, że uczestniczka pracowała w warunkach narażenia zawodowego na ruchy monotypowe w obrębie stawów nadgarstkowych także na stanowiskach szwaczki i szwaczki maszynowej, a nie tylko na stanowisku operatora produkcji. W związku z tym organ zwrócił się do jednostki orzeczniczej o uwzględnienie oceny narażenia zawodowego z całego okresu pracy zawodowej uczestniczki. Uwzględnienie powyższego nie wpłynęło na zmianę orzeczenia nr [...] r. z dnia 29 października 2020 r. o rozpoznaniu u uczestniczki choroby zawodowej – zespołu cieśni nadgarstka.
Powyższe prowadzi do wniosku, że nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 2351 Kodeksu pracy poprzez bezpodstawne przyjęcie, że czynniki środowiska pracy spowodowały u uczestniczki chorobę zawodową, gdyż stwierdzenie to znajduje oparcie w całokształcie zgromadzonego materiału dowodowego, a wobec tego nie jest bezpodstawne.
Zauważyć przy tym należy, że organ prowadzący postępowanie wyjaśniające nie ma obowiązku przeprowadzać wszystkich dowodów zawnioskowanych przez stronę. Organ prowadzi postępowanie dowodowe tylko w takim zakresie, jaki jest konieczny do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Skoro organ w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego stwierdził, że dysponuje materiałem dowodowym, w oparciu o który zostaną wyjaśnione istotne dla sprawy okoliczności, to nie musi zbierać dodatkowych dowodów na potwierdzenie dokonanych już wcześniej ustaleń. Zatem również zarzuty dotyczące nieprawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organy administracji okazały się bezzasadne.
Wobec powyższego, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.