IV SA/Wr 46/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2025-07-09
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie wychowawczeobywatel Ukrainylegalność pobytuustawa pomocowaZUSochrona czasowarejestr SGPESEL UKRpostępowanie dowodowe

WSA we Wrocławiu uchylił decyzję ZUS odmawiającą świadczenia wychowawczego obywatelowi Ukrainy, uznając, że organy błędnie ograniczyły postępowanie dowodowe do rejestru Straży Granicznej, ignorując inne dowody legalności pobytu.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia wychowawczego obywatelowi Ukrainy, któremu ZUS odmówił prawa do świadczenia, uznając jego pobyt w Polsce za nielegalny z powodu zarejestrowania się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie UE. Sąd uchylił decyzję, stwierdzając, że organy błędnie ograniczyły postępowanie dowodowe do rejestru Straży Granicznej, ignorując inne dowody legalności pobytu, takie jak nadanie numeru PESEL ze statusem UKR, czy złożenie wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy. Sąd podkreślił, że dane z rejestrów publicznych są tylko jednym ze środków dowodowych, a organy miały obowiązek przeprowadzić wnikliwe postępowanie wyjaśniające.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która utrzymywała w mocy decyzję ZUS o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego obywatelowi Ukrainy. Organy uznały, że skarżący utracił legalny pobyt w Polsce z dniem 28 stycznia 2023 r. z powodu zarejestrowania się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE, co zgodnie z ustawą pomocową miało pozbawić go prawa do świadczeń. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów K.p.a. i ustawy pomocowej, wskazując, że mieszka i pracuje w Polsce, posiada numer PESEL ze statusem UKR, złożył wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy i płaci podatki w Polsce. Sąd uznał, że organy błędnie ograniczyły postępowanie dowodowe do rejestru Straży Granicznej, ignorując inne dowody legalności pobytu i obowiązek przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego. Podkreślono, że dane z rejestrów publicznych są tylko jednym ze środków dowodowych, a ZUS jest zobowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia na podstawie wszelkich dostępnych informacji, w tym danych z rejestru PESEL. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji i zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, samo zarejestrowanie się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie UE nie przesądza o utracie legalności pobytu w Polsce, jeśli obywatel Ukrainy posiada status UKR nadany w Polsce i złożył wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy. Organy ZUS nie mogą ograniczać postępowania dowodowego wyłącznie do rejestru Straży Granicznej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy ZUS błędnie ograniczyły postępowanie dowodowe do rejestru Straży Granicznej, ignorując inne dowody legalności pobytu, takie jak nadanie numeru PESEL ze statusem UKR i złożenie wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy. Dane z rejestrów publicznych są tylko jednym ze środków dowodowych, a ZUS ma obowiązek przeprowadzić wnikliwe postępowanie wyjaśniające.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

ustawa pomocowa art. 2 § ust. 1 i ust. 3 pkt 3

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Legalność pobytu obywatela Ukrainy na terytorium RP jest podstawową przesłanką do przyznania świadczenia wychowawczego. Przepisów o legalności pobytu nie stosuje się do obywateli Ukrainy korzystających z ochrony czasowej w innym państwie UE.

ustawa pomocowa art. 11 § ust. 4

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Korzystanie z ochrony czasowej w innym państwie UE pozbawia uprawnienia do świadczeń.

ustawa pomocowa art. 26 § ust. 1 pkt 2 i ust. 3i

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelowi Ukrainy, którego pobyt jest legalny. ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia na podstawie danych z rejestrów publicznych, w tym rejestru SG i PESEL.

Pomocnicze

ustawa pomocowa art. 3 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Procedura rejestracji pobytu obywatela Ukrainy przez Komendanta Głównego Straży Granicznej.

u.p.p.w.d. art. 27 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Przepis dotyczący prawa do świadczenia wychowawczego.

K.p.a. art. 6, 7, 8, 9, 10, 11, 77, 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepisy dotyczące zasady prawdy materialnej i postępowania dowodowego.

P.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kontroli sądowej.

p.p.s.a. art. 3 § § 1 i § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądowej.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez sąd.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji.

p.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez sąd.

p.p.s.a. art. 200 i 205 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy ZUS błędnie ograniczyły postępowanie dowodowe do rejestru Straży Granicznej, ignorując inne dowody legalności pobytu (PESEL UKR, wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy). Dane z rejestrów publicznych są tylko jednym ze środków dowodowych, a ZUS ma obowiązek przeprowadzić wnikliwe postępowanie wyjaśniające. Skarżący posiadał status UKR i złożył wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy, co świadczy o legalności jego pobytu w Polsce.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów ZUS oparta na wyłącznym dowodzie z rejestru Straży Granicznej, że skarżący utracił legalny pobyt w Polsce.

Godne uwagi sformułowania

Sąd stoi na stanowisku, że brzmienie przywołanych przepisów ustawy pomocowej wcale nie oznacza ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w rejestrze Straży Granicznej, a do tego ograniczył się organ w niniejszej sprawie. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy albo dane mogą być nieaktualne. Dane z rejestrów publicznych stanowią tylko jeden z możliwych środków dowodowych.

Skład orzekający

Tomasz Świetlikowski

przewodniczący

Daria Gawlak-Nowakowska

członek

Andrzej Nikiforów

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Weryfikacja legalności pobytu obywateli Ukrainy w Polsce w kontekście świadczeń rodzinnych, obowiązki organów ZUS w postępowaniu dowodowym, znaczenie rejestru PESEL UKR i innych dowodów legalności pobytu."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji obywateli Ukrainy w kontekście ustawy pomocowej i świadczeń rodzinnych. Interpretacja przepisów dotyczących legalności pobytu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z prawami obywateli Ukrainy w Polsce i interpretacją przepisów dotyczących legalności pobytu, co ma szerokie znaczenie praktyczne.

Czy rejestracja w innym kraju UE odbiera prawo do świadczeń w Polsce? WSA: Organy ZUS nie mogą ignorować innych dowodów legalności pobytu.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wr 46/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-07-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów /sprawozdawca/
Daria Gawlak-Nowakowska
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 103
art. 2 ust. 3 pkt 3, art. 26 ust. 1 pkt 2 i ust. 3i
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale IV w dniu 9 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 grudnia 2024 r., nr 010070/680/7160332/2024 (Postępowanie:486387928) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi S. H. (dalej jako: wnioskodawca, skarżący) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: Prezes ZUS) z 6 grudnia 2024 r., nr 010070/680/7160332/2024, utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: ZUS, organ) z 9 września 2024 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – I. H. (Postępowanie: 486387928).
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że 23 czerwca 2024 r. oraz 22 lipca 2024 r. wnioskodawca złożył podania o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko – I. H.
ZUS pismami z 12 lipca 2024 r. i z 24 lipca 2024 r. poinformował, że nie może rozpatrzyć wniosku ponieważ na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Straży Granicznej ustalił, że wnioskodawca utracił legalny pobyt w Polsce w dniu 28 stycznia 2023 r. w związku z zarejestrowaniem się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Dlatego ZUS zwrócił się do wnioskodawcy – w celu ubiegania się o świadczenie wychowawcze – o zawnioskowanie o usunięcia jego danych z platformy unijnej EUROPEAN UNION.
Następnie ZUS decyzją z 13 września 2024 r. odmówił przyznania wnioskodawcy prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko. Rozstrzygnięcie to zostało następnie utrzymane w mocy decyzją Prezesa ZUS z 6 grudnia 2024 r.
Motywując takie rozstrzygnięcia organy wskazały, że w dniu 28 stycznia 2023 r. weszły w życie znowelizowane przepisy ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 103, ze zm.; dalej: ustawa pomocowa) zgodnie, z którymi nie przyznaje się ochrony czasowej tym obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczypospolita Polska (RP) państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych. Tym samym pobyt na terytorium RP, nie może zostać uznany za legalny ponieważ zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej obywatel Ukrainy traci legalność pobytu na terytorium Polski od dnia następnego po dniu wykreślenia z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej (SG). Wskazana w rejestrze SG data wykreślenia obywatela Ukrainy stanowi dla ZUS podstawę do uchylenia prawa do świadczenia.
Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy organy wywiodły, że z zapisów z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że od dnia następującego po 28 stycznia 2023 r. wnioskodawca oraz jego dziecko utracili prawo do legalnego pobytu na terytorium RP, jako uchodźcy przybyli do Polski w związku z działaniami wojennymi na Ukrainie w związku z wykreśleniem z ww. rejestru z powodu zarejestrowania się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Wyjaśniły, że zarejestrowanie w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE oznacza, że obywatel Ukrainy podjął tam zatrudnienie, podlegające zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, a to oznacza, że w tym państwie uzyskał również prawo do legalnego pobytu, co dowodzi, że jest to również jego państwo zamieszkania. Zgodnie natomiast z art. 3 ust 1 ustawy pomocowej w przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nastąpił przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna osób przekraczających tę granicę, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na jego wniosek złożony w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że obywatel Ukrainy, po ponownym przyjeździe do Polski w celu aktualizacji danych w zakresie legalności pobytu powinien skontaktować się z Urzędem Gminy/Miasta w miejscu zamieszkania, celem ponownego nadania statusu UKR od daty powrotu do Polski. Na podstawie zaktualizowanych danych przez Urząd Gminy/Miasta Straż Graniczna aktualizuje swój rejestr. Ponadto zgodnie z art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i rejestru PESEL.
W skardze od tej decyzji wnioskodawca zarzucił Prezesowi ZUS naruszenie:
1) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art 10, art. 11, art. 77, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: K.p.a.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, a w szczególności poprzez błędne uznanie, że skarżący mieszka w innym kraju niż Polska;
2) przepisów art. 2 ust. 1 i ust. 3 pkt 3, art. 3 ust. 1, art. 11 ust 4 oraz art 26 ustawy pomocowej poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, a w szczególności poprzez błędne uznanie, że skarżący przebywa w Polsce nielegalnie;
3) przepisów art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 421) poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, a w szczególności poprzez błędne uznanie, że skarżący podlega i korzysta ze świadczeń społecznych w innym kraju niż Polska.
Motywując swoje stanowisko skarżący wskazał, że nie mieszka i nie pracuje w innym państwie UE. Wyjaśnił, że przebywał w P. wraz z rodziną od marca 2022 roku do marca 2023 r. Przy tym nie pobierał żadnych świadczeń socjalnych. Skarżący wskazał także, że w dniu 29 marca 2023 r. w organie gminy wraz z członkami rodziny otrzymał nr PESEL z dopiskiem U. Od tej pory przebywa z rodziną na terenie Rzeczypospolitej Polskiej gdzie w kwietniu 2023 r. otworzył własną działalność gospodarczą a w kwietniu 2024 r. działalność gospodarczą otworzyła również żona. Argumentował, że oboje płacą podatki w Polsce, więc niezrozumiałym jest przyjęcie, że korzystają z ochrony czasowej w innym kraju niż Polska. Ponadto wnioskodawca nadmienił, że w dniu 5 października 2023 r. złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Jak zaznaczył, taki wniosek można złożyć tylko będąc legalnie w Polsce. Kilka miesięcy później otrzymał decyzję udzielającą mu zezwolenia na pobyt czasowy w Polsce i kartę pobytu. Od 3 października 2024 r. o zezwolenie na pobyt czasowy ubiegają się również pozostali członkowie rodziny wnioskodawcy. W dalszej części uzasadnienia skargi powołał się na treść dyrektywy Rady Unii Europejskiej 2001/55/WE z dnia 20 lipca 2001 r. w sprawie minimalnych standardów przyznawania tymczasowej ochrony na wypadek masowego napływu wysiedleńców oraz środków wspierających równowagę wysiłków między Państwami Członkowskimi związanych z przyjęciem takich osób wraz z jego następstwami. Art. 26 tej dyrektywy określa, że uchodźca ma prawo zrezygnować z ochrony w jednym kraju członkowskim i poprosić o ochronę w innym kraju. To zdaniem skarżącego oznacza, że taki uchodźca jak on może się zarejestrować i podjąć pracę w dowolnym kraju UE. W powołanym przepisie przewidziano także, że państwa członkowskie współpracują ze sobą w celu udzielenia wszelkiej pomocy przy przenosinach uchodźcy z jednego do drugiego kraju. Tymczasem zdaniem skarżącego w przedmiotowej sprawie nie było takiej współpracy. Skarżący wskazał także, że weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia przez obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej oraz kontrolując dalsze pobieranie świadczenia ZUS jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdów z terytorium RP) oraz rejestru PESEL (zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Nie oznacza to jednak – zdaniem skarżącego - ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w ww. rejestrze. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem znajdować się zapisy niepełne lub nieaktualne. Tymczasem ZUS posłużył się tylko i wyłącznie ww. rejestrem. Nadto wątpliwym jest czy analizował dane zgromadzone w systemie PESEL i czy dokonał innych wymaganych prawem czynności wyjaśniających.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Zaznaczył, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnił wymogi do uzyskania świadczeń w spornych okresach oraz miał status UKR.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) i art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), sądowa kontrola legalności polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy co do zasady nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Kontrola legalności przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie doprowadziła zaś do wniosku, że zarówno zaskarżona decyzja Prezesa ZUS oraz poprzedzająca ją decyzja ZUS w sposób istotny naruszają prawo.
Podstawą prawną ww. decyzji były – przede wszystkim - przepisy wspomnianej ustawy pomocowej. Jak wynika z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy pomocowej obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Oznacza to, że podstawową przesłanką uzyskania świadczenia wychowawczego przez obywatela Ukrainy jest legalny pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie zaś do art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
Z kolei art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy pomocowej stanowi, iż przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do obywateli Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy. Konsekwentnie w myśl art. 11 ust. 4 ustawy pomocowej korzystanie przez obywatela Ukrainy z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Podkreślenia zatem wymaga, iż zgodnie z cytowanymi przepisami dopiero korzystanie z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej powoduje, że przepisu o uznaniu legalności pobytu nie stosuje się.
Z kolei wedle powołanego przez organy art. 3 ust. 1 ustawy pomocowej, w przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie został zarejestrowany przez komendanta placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej lub nastąpił przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna osób przekraczających tę granicę, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na jego wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1.
Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy pomocowej, Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1.
Zgodnie z powołanym wcześniej art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej, obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny w świetle art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2024 r. poz. 736 i 854).
Przenosząc rozważania prawne na grunt stanu faktycznego przedmiotowej sprawy Sąd wskazuje, że organ oparł swoje rozstrzygnięcie na zapisach rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej z których wynika, że skarżący utracił prawo do legalnego pobytu w Polsce jako uchodźca przybyły do Polski w związku z działaniami wojennymi na Ukrainie z dniem 28 stycznia 2023 r., na podstawie wykreślenia z ww. rejestru z powodu zarejestrowania w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE.
Podkreślenia przy tym wymaga, że w świetle konsekwentnego stanowiska wnioskodawcy, które prezentował zarówno w odwołaniu jak i w rozpatrywanej skardze, w sprawie nie jest sporne, iż od marca 2022 r. do marca 2023 r. przebywał w innym państwie członkowskim UE. Skarżący wskazał jednak, że wrócił do Polski i w dniu 29 marca 2023 r. zgłosił się w organie gminy wraz z członkami rodziny oraz otrzymał nr PESEL z dopiskiem U. Przy tym status U. wnioskodawcy wynika ze znajdujących się w aktach administracyjnych wydruków aplikacji ZUS.
Organy pomimo powyższego zarówno w uzasadnieniu decyzji jak i w odpowiedzi na skargę akcentowały, iż o legalności pobytu w Polsce danej osoby, na podstawie ww. art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej decyduje wyłącznie wpis do rejestru Straży Granicznej.
Tymczasem Sąd stoi na stanowisku, że brzmienie przywołanych przepisów ustawy pomocowej wcale nie oznacza ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w rejestrze Straży Granicznej, a do tego ograniczył się organ w niniejszej sprawie. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy albo dane mogą być nieaktualne.
Ponadto z art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 i z rejestru PESEL.
W tym miejscu jeszcze raz przypomnieć należy, iż w toku postępowania skarżący podnosił fakt nadania mu nadaniu numeru PESEL na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej. Z kolei w wydrukach organu odnotowano status uchodźcy U. Tymczasem organy w ogóle nie odniosły się do tej okoliczności, przyjmując, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania, że spełnił wymogi do uzyskania świadczeń w spornych okresach oraz miał status U.Pomijając powyższe, zaznaczyć należy, że obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze Straży Granicznej. Niewątpliwie przedmiotowy rejestr stanowi dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie jak zdaje się uważać organ.
Zdaniem Sądu, opierając się na błędnej wykładni art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej, organ przedwcześnie wydał negatywne dla strony rozstrzygnięcie, nie poprzedzając go wnikliwym postępowaniem dowodowym, a przede wszystkim ignorując dowody przedstawione przez stronę, w celu ustalenia istotnych w sprawie okoliczności.
Nadto nie można stracić z pola widzenia, że w przedmiotowym postępowaniu stosuje się przepisy K.p.a., ponieważ ustawodawca wyraźnie wskazał przypadki wyłączenia jego stosowania, które nie obejmują ani przyznawania oraz uchylenia i zmiany świadczenia wychowawczego, ani wstrzymania wypłaty tego świadczenia, ani prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. (por. wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 12 marca 2024 r., IV SA/Wr 316/23 i z dnia 18 lipca 2024 r., IV SA/Wr 8/24).
Uwzględniając powyższe okoliczności nie sposób przyjąć, że orzekające w sprawie organy, dysponując wiarygodną informacją o złożeniu przez skarżącego wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej mogły oprzeć swoje decyzje wyłącznie na podstawie rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej. Organy ZUS pominęły pochodzące od skarżącego informacje i zaniechały przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem weryfikacji uprawnienia skarżącego do świadczenia wychowawczego. Skoro skarżący kwestionował rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenia wychowawczego, organy ZUS miały obowiązek wyjaśnić okoliczności podawane przez skarżącego z wykorzystaniem instrumentów przewidzianych zarówno w ustawie jak i K.p.a.
Jeszcze raz należy zaznaczyć, iż z art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego "w szczególności" na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 i rejestru PESEL. Oznacza to, że dane z rejestrów publicznych stanowią tylko jeden z możliwych środków dowodowych (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 13 września 2024 r., II SA/Gl 629/24).
Przywołana argumentacja powtarza tezy zawarte w uzasadnieniach zapadłych w analogicznych sprawach wyroków WSA w Poznaniu: z 5 marca 2025 r., II SA/Po 870/24, z 10 kwietnia 2025 r., II SA/Po 148/25, z 22 maja 2025 r., II SA/Po 112/25 oraz z 22 maja 2025 r., II SA/Po 113/25, a także wyroku WSA w Szczecinie z 12 czerwca 2025 r., II SA/Sz 185/25.
W tym stanie rzeczy uzasadnione okazały się zarzuty skargi, dotyczące w szczególności naruszenia przepisów postępowania statuujących zasadę prawdy materialnej - art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art 10, art. 11, art. 77, art. 107 § 3 K.p.a., w związku z art. 2 ust. 1 i ust. 3 pkt 3, art. 3 ust. 1, art. 11 ust. 4 oraz art. 26 ustawy pomocowej.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS (punkt I sentencji wyroku).
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku. W szczególności w oparciu o wszelkie dostępne dokumenty ustali rzeczywisty stan faktyczny sprawy w kontekście prawa od świadczenia wychowawczego. Przy czym organ winien mieć na uwadze również powołany w skardze art. 26 dyrektywy 2001/55/WE.
O kosztach postępowania sądowego (punkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI