IV SA/Wr 451/22

IV SA/Wr 451/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Marta Pająkiewicz-Kremis /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 2132/23 - Wyrok NSA z 2024-09-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1329
art. 10 ust. 4
Ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), , Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 31 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 25 maja 2022 r. nr SKO 4318/100/22 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenia prawa do jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2022 r., wydanym na podstawie m.in. art 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej: k.p.a.) oraz art. 10 ust. 13 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" (Dz. U. z 2020 r. poz. 1329) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka posiadającego zaświadczenie o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu
W uzasadnieniu tego postanowienia organ wyraził pogląd o materialnym charakterze terminu z art., 10 ust. 4 ustawy o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" oraz braku możliwości jego przywrócenia, w sytuacji, gdy wniosek o wypłatę tego świadczenia nie zostanie złożony w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka.
W zażaleniu wywiedzionym od tego postanowienia strona wyraziła pogląd o procesowym, a nie materialnym charakterze terminu z art. 10 ust. 4 ustawy. Podniosła, że wniosek został przez nią złożony niezwłocznie po uzyskaniu zaświadczenia uprawniającego do wypłaty świadczenia.
Po rozpoznaniu zażalenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO, organ drugiej instancji) działając na podstawie art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Organ drugiej instancji podzielił pogląd organu pierwszej instancji o materialnym a nie procesowym charakterze terminu z art. 10 ust. 4 ustawy o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem". Następnie wyjaśnił, że istotą terminu prawa materialnego jest to, że ogranicza on w czasie dochodzenie lub inna realizację praw podmiotowych.
Dalej podniósł, że przepisy k.p.a. dotyczące przywrócenia terminu co do zasady nie mają zastosowania do terminów prawa materialnego, albowiem przywrócenie terminu prawa materialnego dopuszczalne jest wyłącznie w przypadku, gdy przepisy prawa przewidują taką możliwość.
Zdaniem SKO, w sprawie, z uwagi na brak możliwości zastosowania przepisów k.p.a. dotyczących przywrócenia terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 10 ust. 4 zdanie pierwsze ustawy, zasadnie organ pierwszej instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia tego wniosku. SKO zwróciło uwagę, że orzecznictwo sądowe dopuszcza zastosowanie w takim przypadku art. 61a § 1 k.p.a., przykładowo w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. I SA/Bk 61/16.
Odnosząc się do treści zażalenia SKO zwróciło uwagę, że ustawodawca uzależnił skuteczność wniosku o przyznanie jednorazowego świadczenia od jego złożenia w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a nie od dnia postawienia diagnozy.
Postanowienie to stało się przedmiotem skargi, jaką strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła naruszenie art. 58 k.p.a. w zw. z art. 10 ust. 4 ustawy o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" poprzez przyjęcie, że 12-miesięczny termin do złożenia wniosku o wypłatę jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia się dziecka u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu nie podlega przywróceniu.
W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że organy orzekające w sprawie błędnie przyjęły, że termin z art.10 ust. 4 ustawy o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" ma charakter materialny, a nie procesowy. Skarżąca podkreśliła, że procesowy charakter tego terminu został przyjęty przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (wyrok z dnia 4 marca 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1481/19) i Gliwicach (wyrok z dnia 30 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 1530/20).
Strona zarzuciła również, że nie może być dyskryminowana z tego tylko powodu, że diagnostyka jej dziecka była długotrwała. Zaakcentowała, że z uwagi na długi proces diagnostyki dziecka nie ponosi ona winy w tym, że nie złożyła wniosku o wypłatę spornego świadczenia w terminie ustawowym (nie posiadała wówczas jeszcze potwierdzonej diagnozy lekarskiej).
Zdaniem skarżącej, przesłanką ubiegania się o sporne świadczenie jest sam fakt diagnozy lekarskiej o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu.
Z tych względów strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko co do materialnoprawnego charakteru terminu z art. 10 ust. 4 ustawy o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem". SKO zwróciło uwagę, że intencją ustawodawcy dla wprowadzania spornego świadczenia było udzielenie wsparcia finansowego tym kobietom, które urodziły ciężko chore lub ciężko upośledzone dziecko i którego upośledzenie lub choroba ujawniły się wkrótce po urodzenia dziecka i nie wymagały pogłębionej, kilkuletniej diagnostyki. Dlatego m.in. termin na złożenie wniosku o wypłatę tego świadczenia został ograniczony do 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Szczegółowe rozważania w sprawie trzeba poprzedzić wyjaśnieniem, że z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 157) wynika, że wykonywana w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej opiera się na kryterium legalności, tj. zgodności z prawem. Sąd administracyjny nie może nadawać sobie zatem kompetencji do orzekania na zasadzie słuszności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2022 r., sygn. akt II FSK 1226/19), wiąże go bowiem dyspozycja z art. 145 § 1 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Przeprowadzona w tych granicach sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia doprowadziła Sąd do wniosku, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
W sprawie, przesądzające znaczenie miało to, jaki charakter ma termin z art. 10 ust. 4 ustawy o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem", tj. czy jest to termin prawa procesowego, czy termin prawa materialnego. Nie ulega bowiem kwestii, że przepisy dotyczące przywrócenia terminu nie mają – co do zasady - zastosowania do przepisów prawa materialnego.
Sądowi znany jest pogląd wyrażony w powołanych przez stronę wyrokach - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1481/19 oraz w Gliwicach z dnia 30 kwietnia 2021 sygn. akt II SA/Gl 1530/20. Stanowiska tego Sąd w składzie orzekającym jednak nie podziela, uznając, podobnie jak to przyjęły organy orzekające w sprawie, że termin z art. 10 ust. 4 ustawy o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem", ma charakter materialnoprawny, a jako taki nie podlega przywróceniu.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem", z tytułu urodzenia się żywego dziecka, posiadającego zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 (potwierdzającego ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie jego rozwoju lub w czasie porodu – przypis Sądu), przyznaje się, na to dziecko, jednorazowe świadczenie w wysokości 4000 zł.
Z treści art. 10 ust. 2 i 3 w/w ustawy wynika, że jednorazowe świadczenie przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka bez względu na dochód oraz że prawo do jednorazowego świadczenia ustala się na wniosek osób, o których mowa w ust. 2.
Stanowiący źródło rozbieżności w stanowiskach stron przepis art. 10 ust. 4 w/w ustawy stanowi, że wniosek o wypłatę jednorazowego świadczenia składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka. Wniosek złożony po terminie pozostawia się bez rozpoznania.
Zdaniem Sądu, zawartego w zdaniu drugim art. 10 ust. 4 w/w ustawy sformułowania – "wniosek złożony po terminie pozostawia się bez rozpoznania" nie należy interpretować jako rozstrzygnięcia o charakterze stricte procesowym. Należy wskazać, że w tym zakresie pomocne może okazać się stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny przedstawione w wyroku z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 2006/06. We wspomnianym wyroku Sąd zajmował się analizą charakteru terminu do złożenia wniosku o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka w świetle unormowania z art. 15b ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w brzmieniu obowiązującym w tamtej sprawie stanowił, że wniosek złożony po terminie organ właściwy pozostawia bez rozpoznania. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że sformułowanie "pozostawia bez rozpoznania" przesądza o tym, że określony w art. 15b ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych termin, ma charakter terminu materialnoprawnego prekluzyjnego zwanego też terminem zawitym". Jakkolwiek wyrok ten zapadł na tle przepisu art. 15b ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym w tej sprawie - Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992), a więc nie dotyczy on w sposób bezpośredni unormowania z art. 10 ust. 4 ustawy o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "za życiem", to jednak poglądy zawarte w tym orzeczeniu zachowują aktualność w rozstrzyganej sprawie (oczywiście z zastrzeżeniem ich adaptacji do stanu faktycznego i prawnego rozstrzyganej sprawy) i są przydatne do oceny tego, z jakim terminem mamy do czynienia na gruncie art. 10 ust. 4 ustawy, biorąc pod uwagę przyjęte w zdaniu drugim art. 10 ust. 4 ustawy skutki złożenia wniosku po upływie 12-miesiecznego terminu, a mianowicie, że w tym przypadku wniosek pozostawia się bez rozpoznania.
W świetle przedstawionego wcześniej stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje, uprawnione jest twierdzenie, że z terminem prawa materialnego mamy do czynienia nie tylko wówczas gdy ustawodawca zastrzega wygaśnięcie określonego prawa po upływie określonego terminu, ale również wówczas, gdy w inny sposób ogranicza realizację prawa podmiotowego. W ocenie Sądu, "z tym innym sposobem ograniczenia realizacji prawa podmiotowego" mamy do czynienia na gruncie art. 10 ust. 4 zdanie drugie ustawy.
Sąd oczywiście dostrzega okoliczność, że skarżąca, z uwagi na długi proces diagnozowania dziecka, nie mogła przedłożyć wymaganego zaświadczenia w terminie wynikającym z przepisów prawa. Rozumie również Sąd, że skarżąca może mieć poczucie nierówności oraz niesprawiedliwości związane z tym, że pozbawiona została prawa do jednorazowego świadczenia, choć jej dziecko legitymuje się zaświadczeniem o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu.
W sprawie trzeba wyraźnie podkreślić, że Sąd związany jest ustawą oraz Konstytucją RP. Wskazać też trzeba, że choć proces interpretacji prawa powinien być nastawiony na poszukiwanie takiego znaczenia normy, które realizować będzie w najpełniejszym (z możliwych) stopniu zasady konstytucyjne, to wykładnia prokonstytucyjna nie może prowadzić do odmiennego odczytania przepisu, niż wynika to z jego jednoznacznej treści (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt II FSK 3517/17). W nawiązaniu do powyższego należy zwrócić uwagę, że przepis art. 10 ust. 4 ustawy o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" wyraźnie stanowi, że wniosek o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka. Redagując ten przepis racjonalny ustawodawca musiał mieć na względzie przypadki, gdy wydanie zaświadczenia, o jakim mowa w art. 4 ust. 3 ustawy, w terminie wskazanym w art. 10 ust. 4 w/w ustawy, po prostu będzie niemożliwe.
W podsumowaniu dotychczasowych rozważań należy stwierdzić, że skoro ustawa o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" nie zawiera unormowania dopuszczającego możliwość przywrócenia terminu określonego w jej art. 10 ust. 4 , to przyjmując materialnoprawny charakter tego terminu, zasadnie SKO uznało, że nie jest dopuszczalne zastosowanie przepisów dotyczących przywrócenia terminu w odniesieniu do wniosku o przyznanie jednorazowego świadczenia z art. 10 ust. 1 ustawy o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem". W konsekwencji zaaprobować należy stanowisko SKO oraz organu pierwszej instancji, które wychodząc z tego założenia odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku.
Z tych względów, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił w całości wniesioną w sprawie skargę