IV SA/Wr 443/24

IV SA/Wr 443/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-03-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Daria Gawlak-Nowakowska /sprawozdawca/
Gabriel Węgrzyn
Katarzyna Radom /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom Sędziowie Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2025 r. w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi F. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 24 czerwca 2024 r., nr SKO/RŚ-423/123/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia z dnia 24 czerwca 2024 r., nr SKO/RŚ-423/123/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: SKO, Kolegium, organ odwoławczy) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania F. T. (dalej: Strona, Skarżący), utrzymało w mocy decyzję wydaną przez wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Legnicy Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Legnicy (dalej: organ I instancji) z dnia 17 kwietnia 2024 r., nr DR.5212.37.3.2024.IK w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym sprawy:
W dniu 8 stycznia 2024 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Legnicy wpłynął (nadany listem poleconym dnia 29 grudnia 2023 r.) wniosek Skarżącego reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią K. K., ur. [...] r.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 17 kwietnia 2024 r. organ I instancji działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 323, dalej: u.ś.r.) odmówi! przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji przywołał przepisy u.ś.r. oraz przedstawił stan faktyczny sprawy. Organ I instancji wskazał, że na dzień złożenia wniosku (tj. 8 stycznia 2024 r.) babcia Skarżącego legitymowała się orzeczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 26 listopada 2019r., zgodnie z którym jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała 1 października 2019 r. czyli od 91 roku życia.
Organ I instancji wyjaśnił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych zakłada przebudowę od 1 stycznia 2024 r. dotychczasowego systemu świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów poprzez: wprowadzenie do systemu prawnego nowego świadczenia - świadczenia wspierającego kierowanego bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnością w wieku od ukończenia 18. roku życia; zmiany w warunkach przyznawania funkcjonującego obecnie świadczenia pielęgnacyjnego, likwidację specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wskazał, że zgodnie z nowym brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie osobom sprawującym opiekę nad osobą do ukończenia 18. roku życia - art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, dalej: ustawa o świadczeniu wspierającym, u.ś.w.). Dlatego też organ I instancji stwierdził, że Skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz opieki nad babcią.
W odwołaniu Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucił zaskarżonej decyzji mającą wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia:
1. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, polegającą na stwierdzeniu, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje, bowiem wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu I instancji w dniu 8 stycznia 2024 r. i nie zostały spełnione warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. podczas gdy w niniejszej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. a zatem winno ono zostać przyznane w oparciu o treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.;
2. mającą wpływ na treść zaskarżanego orzeczenia obrazę przepisów postępowania, tj. przepisów z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., polegającą na wydaniu zaskarżanej decyzji w oparciu o wybiórcze, a nie kompleksowe ustalenia w zakresie wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy a w rezultacie niedążeniu do ustalenia przez organ I instancji prawdy obiektywnej.
Z uwagi na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez jej uchylenie w całości i orzeczenie zgodnie z wnioskiem pełnomocnika; ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Zaskarżoną decyzją z dnia 24 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzje organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest podstawa prawna rozpatrzenia przedmiotowego wniosku. Mianowicie organ I instancji przyjął, że w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., co uzasadnił tym, że wniosek Strony wpłynął do organu 8 stycznia 2024 r.
Z tym stanowiskiem nie zgodził się pełnomocnik Strony, wskazując, iż świadczenie powinno zostać przyznane w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r. W tym zakresie pełnomocnik powołał się na art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, a ponadto podniósł argumenty, które odnoszą się do: 1. spełnienia do 31 grudnia 2023r. obowiązujących wówczas przesłanek materialnoprawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o czym świadczy: wydane orzeczenia o stopniu niepełnoprawności dla osoby wymagającej opieki w dniu 26 listopada 2019 r., spełnienie przez wnioskodawcę przed dniem 31 grudnia 2023 r. wszystkich przesłanek niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia, wymaganych przez przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.; 2. nadanie przez pełnomocnika wnioskodawcy w dniu 29 grudnia 2023 r. w urzędzie pocztowym przesyłką poleconą do organu I instancji wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 3. sporządzenie wniosku na druku obowiązującym dla spraw dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego rozpatrywanego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.; 4. brak uzasadnienia dla ponoszenia przez Stronę negatywnych konsekwencji tego, że przesyłka polecona zawierająca wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego została doręczona organowi dopiero w dniu 8 stycznia 2024 r., w sytuacji gdy nadana została przez pełnomocnika wnioskodawcy jeszcze w 2023 r.; 5. posiadanie przez decyzje administracyjne przyznające określone świadczenia rodzinne charakteru decyzji retroaktywnych, bowiem przyznawane są przez odpowiednie organy od określonego momentu w przeszłości, tj. od momentu spełnienia przez Stronę wszelkich przesłanek niezbędnych do uzyskania wnioskowanego świadczenia. W niniejszej sprawie takie przesłanki zostały spełnione jeszcze w grudniu 2023 r., zatem decyzja organu I instancji miałaby charakter retroaktywny, co również przemawia za stosowaniem w niniejszej sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.
SKO wskazało, że w odwołaniu pełnomocnik powołał się na art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, który stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z przytoczonego przepisu prawa wynika, że to jaki reżim prawny będzie obowiązywał przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy zależy od momentu, w jakim powstało prawo do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa o świadczeniach rodzinnych.
SKO podkreśliło, że zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowego sporu ma zatem ustalenie, czy przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dają podstawę do przyznania świadczeń rodzinnych za okres przed wpłynięciem wniosku o ustalenie prawa do tych świadczeń. W ocenie SKO na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć negatywnie.
W tym zakresie Kolegium wskazało, że w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 659/20, które zostało uznane za prawidłowe przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 771/21 oraz poparte orzeczeniami sądów administracyjnych i stanowiskiem doktryny. Mianowicie Sąd stwierdził: "Spełnienie przesłanek do przyznania świadczeń rodzinnych, w tym zasiłku pielęgnacyjnego, musi być oceniane w czasie rzeczywistym, czyli w czasie rozpatrywania wniosku. Potwierdza to treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się", tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Przepis ten wyklucza możliwość przyznania świadczenia za okres sprzed daty złożenia wniosku. Z regulacji zawartej w ust. 2 powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że sprawa o przyznanie prawa do świadczenia rodzinnego, a zatem i zasiłku pielęgnacyjnego, nie może toczyć się bez odpowiedniego wniosku osoby zainteresowanej, samo uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego materializuje się wraz z wejściem do obrotu prawnego decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego. Należy zatem rozróżnić sytuację osób, które potencjalnie spełniają kryteria przyznania tego typu pomocy oraz tych, które uprawnione są na mocy odpowiedniej decyzji do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Dopiero na skutek wyrażenia woli otrzymywania świadczenia, mającej postać wniosku o jego przyznanie oraz zweryfikowania w toku postępowania administracyjnego spełnienia przez wnioskodawcę odpowiednich kryteriów organ administracji wydaje indywidualny i konkretny akt stosowania prawa, w którym ustala prawo do pobierania tego zasiłku oznaczając osobę uprawnioną, wysokość zasiłku oraz czas na jaki został przyznany. Zatem decyzje organów właściwych w sprawach świadczeń rodzinnych są decyzjami konstytutywnymi, tworzą prawa na przyszłość, ze skutkiem ex nunc. W konsekwencji powyższego art. 24 ust. 2 u.ś.r. wyklucza możliwość przyznania świadczenia za okres sprzed daty złożenia wniosku, a tym samym nie ma potrzeby analizowania, czy wnioskodawca spełniał przesłanki do wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego przed złożeniem wniosku (por. wyroki WSA w Olsztynie z 4 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 352/20 i sygn. akt II SA/Ol 351/20, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie termin określony w art. 24 ust. 2 u.ś.r. - jest terminem prawa materialnego, a zatem nie mają doń zastosowania przepisy k.p.a. dotyczące przywracania terminów procesowych - art. 58-60 k.p.a. (vide: wyroki NSA z: 28 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 696/07, 3 grudnia 2010 r., I OSK 1108/10 i z 9 stycznia 2013 r., I OSK 1197/12, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Termin ten ustanowiony został dla zapewnienia stabilności stosunków prawnych. Wobec tego w razie jego niezachowania strona nie może żądać przyznania świadczenia "wstecz", czyli za miesiące poprzedzające złożenie wniosku. Okoliczności i przyczyny niezłożenia takiego wniosku, w tym także ewentualny brak winy strony, złe rokowania choroby czy też związane z nią zaburzenia pamięci, są irrelewantne i nie mają znaczenia dla ustalenia początku biegu terminu (vide: A.Kawecka (w:) K.Małysa-Sulińska (red.), A.Kawecka, J.Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Lex 2015, uwagi do art. 24)". Następnie Sąd wskazał, że: "Na podstawie art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej mają obowiązek działania na podstawie przepisów prawa. Dlatego organy orzekające musiały przestrzegać treści omówionego przepisu. W wyroku z dnia 23 stycznia 2018r., sygn. akt I OSK 2314/17 (publ. w Internecie na wskazanej stronie) Naczelny Sąd Administracyjny akcentował, że nie stoi w sprzeczności z zasadą państwa prawnego wynikającą z art. 2 Konstytucji RP wymóg, by to obywatel, ubiegający się o świadczenie ze środków publicznych inicjował we właściwym momencie postępowanie zmierzające do przyznania mu tego świadczenia".
Następnie SKO zauważyło, że kolejną kwestią, na którą należy zwrócić uwagę jest to, że od zasady ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie prawa do tego świadczenia ustawodawca przewidział wyjątek, bowiem zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Jednakże, w ocenie Kolegium, w przedmiotowej sprawie przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie ma zastosowania, bowiem z akt sprawy wynika, że babia Skarżącego została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji na mocy orzeczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy nr akt 15460 z dnia 26 listopada 2019 r. Zatem nie został dochowany trzymiesięczny termin od wydania tego orzeczenia do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy SKO stwierdziło, że w sprawie ma zastosowanie art. 24 ust. 2 u.ś.r., a skoro na podstawie tego przepisu prawa ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego może nastąpić począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, a przy tym przedmiotowy wniosek wpłynął do organu I instancji w dniu 8 stycznia 2024 r., to organ I instancji prawidłowo przyjął, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
SKO podkreśliło że z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w przypadku sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia. Przesłanka ta nie została w przedmiotowej sprawie spełniona, bowiem Skarżący ubiega się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią, ur. [...[ r. Wobec powyższego nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy argumenty odwołania dotyczące nadania przedmiotowego wniosku na poczcie w okresie przed 1 stycznia 2024 r., tj. przed nowelizacją przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i spełnienia w tym czasie przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego, jak też fakt, że wniosek został sporządzony na druku obowiązującym dla spraw dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego rozpatrywanego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.
Kolegium zauważyło, że pełnomocnik w odwołaniu wskazał, iż zamiarem Strony było uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., natomiast organy rozpatrujące wniosek uznały, że w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. Jednakże, w ocenie SKO, kwestia ta nie powoduje braku podstaw do merytorycznego rozpatrzenia wniosku, zważywszy, iż skutkiem nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest usunięcie świadczenia pielęgnacyjnego z katalogu świadczeń rodzinnych, a jedynie odmienne ukształtowanie przesłanek warunkujących prawo do tego świadczenia. Zatem obowiązkiem organu I instancji, a następnie organu odwoławczego, było merytoryczne rozpatrzenie wniosku celem ustalenia, czy przesłanki te zostały przez Stronę spełnione.
Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje, bowiem wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu I instancji w dniu 8 stycznia 2024 r., zatem prawo do wnioskowanego świadczenia nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., podczas gdy w niniejszej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r., a zatem zastosowanie mają przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a. naruszenie art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż terminem złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest data jego wpływu do organu, a nie data jego nadania przez pełnomocnika wnioskodawcy za pośrednictwem operatora pocztowego;
b. naruszenie art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 108 k.p.a. poprzez: brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego; przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy; niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący; nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji.
Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto wniósł o wydanie orzeczenia na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi przytaczając treść art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym Skarżący wskazał, że w jego ocenie w przedmiotowej sprawie prawo do wnioskowanego świadczenia powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r., a zatem wnioskowane świadczenie powinno zostać przyznane w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r. W szczególności przesądza o tym fakt, że orzeczenie o stopniu niepełnoprawności osoby wymagającej opieki, tj. babci wydane zostało w dniu 26 listopada 2019 r., a nadto już przed dniem 31 grudnia 2023 r. Skarżący spełniał wszystkie przesłanki niezbędne do przyznania wnioskowanego świadczenia, wymagane przez przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., w szczególności istotna jest okoliczność, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został przez Skarżącego złożony w grudniu 2023 r. na druku obowiązującym dla spraw dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego rozpatrywanego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Co istotne, wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został nadany przez pełnomocnika Skarżącego w urzędzie pocztowym przesyłką poleconą do organu I instancji w dniu 29 grudnia 2023 r. na druku obowiązującym dla spraw dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego rozpatrywanego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., uznać zatem należy dzień nadania wniosku przesyłką poleconą za dzień złożenia wniosku, co również uzasadnia stosowanie w niniejszej sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Skarżący podkreślił, że nie może ponosić przy tym negatywnych konsekwencji tego, że przesyłka polecona zawierająca wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego została doręczona organowi dopiero w dniu 8 stycznia 2024 r., w sytuacji gdy nadana została przez pełnomocnika jeszcze w 2023 r. Uznać zatem należy, że wniosek inicjujący został w niniejszej sprawie złożony w dniu 29 grudnia 2023 r., spełniał on wszystkie przesłanki z art. 17 u.ś.r., zastosowanie znajdują zatem przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu przed nowelizacją obowiązującą od 1 stycznia 2024 r.
Dalej Skarżący wskazał, że decyzje administracyjne przyznające określone świadczenia rodzinne, w tym świadczenie pielęgnacyjne mają charakter decyzji retroaktywnych, bowiem przyznawane są przez odpowiednie organy od określonego momentu w przeszłości, tj. od momentu spełnienia przez wnioskodawcę wszelkich przesłanek niezbędnych do uzyskania wnioskowanego świadczenia. W niniejszej sprawie takie przesłanki zostały spełnione już w grudniu 2023 r., zatem decyzja organu I instancji miałaby charakter retroaktywny, co również przemawia za stosowaniem w niniejszej sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Zauważył, że z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, iż "(...) art 63 ust. 1 u.ś.w. jednoznacznie uzależnia zastosowanie przepisów dotychczasowych od powstania prawa, a nie jego stwierdzenia w deklaratywnej decyzji. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku, a deklaratywna decyzja jedynie potwierdza ich istnienie (albo wyklucza) w danym przypadku". W tej mierze wskazał, na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 190/24).
Końcowo stwierdził, że w niniejszej sprawie w chwili złożenia wniosku, tj. w dniu 29 grudnia 2023 r. istniały wymagane przez prawo przesłanki powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po stronie Skarżącego.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Niniejsza sprawa, stosownie do art. 119 pkt 2 oraz art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów; a to wobec zgodnego wniosku obydwu stron o rozpoznanie sprawy w tym trybie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych kryteriów, ocena wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w jakimkolwiek stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. Zdaniem Sądu, nie zaistniały nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa materialnego. Z tego też powodu akceptując w całości argumentację organu odwoławczego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialną podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w skrócie u.ś.r.), która określa zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu prawidłowo Kolegium przyjęło, że przepisy wskazanej ustawy znajdowały w niniejszej sprawie zastosowanie w jej brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. (Dz.U. z 2024r., poz. 323), a więc po jej nowelizacji wprowadzonej mocą art. 43 powołanej wcześniej ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429 ze zm.).
Stosownie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w u.ś.r. zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Jednocześnie, w niniejszej sprawie Kolegium prawidłowo ustaliło, że prawo Skarżącego do wnioskowanego świadczenia nie powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r., wobec czego w sprawie zastosowanie znajdują przepisy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024r.
Dokonując interpretacji art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym należy przyjąć, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a ustawy o świadczeniu wspierającym, zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organ rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązany jest ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę tych przesłanek organ winien wydać decyzję, biorąc za podstawę przepisy u.ś.r. dotychczas obowiązujące. W razie zaś ustalenia, że przesłanki te nie są spełnione, art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym nie znajdzie zastosowania, a tym samym organ winien rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 u.ś.r.
Nie ulega przy tym wątpliwości, co uwzględniło Kolegium w zaskarżonej decyzji, że oznaczenie daty, od której przysługuje świadczenie, determinowane jest treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem, w przypadku spełnienia przesłanek przyznania świadczenia, momentem uzyskania prawa do świadczenia jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia.
W konsekwencji, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, istotne było w pierwszej kolejności ustalenie daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - który to, co prawda został nadany za pośrednictwem placówki pocztowej w dniu 29 grudnia 2023 r., jednak do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Legnicy wpłynął dopiero w dniu 8 stycznia 2024 r. Okoliczność ta jest istotna, albowiem tylko skuteczne złożenie wniosku przed dniem 1 stycznia 2024 r. mogło skutkować zastosowaniem przy rozpoznaniu wniosku Skarżącego przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.
W tej kwestii, zdaniem Sądu, prawidłowo Kolegium uznało, że skoro wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu pierwszej instancji dnia 8 stycznia 2024 r., to w tej sytuacji przepisy u.ś.r w brzmieniu dotychczasowym, obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. nie mają w sprawie zastosowania, a sprawę należało rozstrzygnąć w oparciu o aktualne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązujące od 1 stycznia 2024 r
Zauważyć przyjdzie, że stosowanie do art. 32 ust. 2 u.ś.r. w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się przepisy k.p.a., z zastrzeżeniem ust. 3 który nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Z przepisów k.p.a. wynika natomiast, że zdarzenie w postaci "złożenia pisma", odróżnia się od zdarzenia w postaci "nadania pisma" (art. 57 § 5 k.p.a.). Z kolei oba te zdarzenia zawierają się w szerszym pojęciu "wniesienia podania", użytym w przepisie art. 63 § 1 k.p.a. Mając na uwadze to, że zgodnie z przepisem art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania administracyjnego na żądanie (wniosek) strony jest data doręczenia organowi administracji publicznej żądania (podania), należało przyjąć, że złożenie wniosku w sprawach z zakresu pomocy społecznej ma miejsce w dniu jego faktycznego otrzymania przez organ.
O ile, zgodnie z przepisem art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, to jednak dostrzec trzeba – co wadliwie interpretuje strona – że treść art. 57 k.p.a. odwołuje się do terminów procesowych, obejmujących pewien okres czasu, oznaczonych w określonych jednostkach czasu (dniach, tygodniach, miesiącach).
Przepis art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. pełni zatem rolę gwarancyjną dla strony w tym sensie, że umożliwia jej zachowanie, wymaganego przez przepisy prawa, terminu do wniesienia środka prawnego czy środka zaskarżenia, jeżeli niezachowanie tego terminu może mieć negatywne następstwa dla osoby składającej podanie. Terminy do wnoszenia podań określane są poprzez wskazanie określonego okresu czasu np. 7 dni, 14 dni, 1 miesiąc (por. wyrok WSA w Kielcach z 21 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 294/24, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA).
Zdaniem Sądu wskazany w skardze przepis art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. nie ma jednak zastosowania do określenia istotnej w niniejszej sprawie daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, odwołuje się do innego rozumienia instytucji "terminu", niż przepis art. 57 k.p.a. Termin z art. 24 ust. 2 u.ś.r. określany jest za pomocą konkretnego zdarzenia, nie zaś okresu czasu, czy konkretnej daty kalendarzowej. Takim zdarzeniem jest "wpłynięcie wniosku", mające charakter tzw. terminu początkowego - którego nadejście powoduje określone skutki prawne dla strony. Zgodnie też z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej, a nie nadania żądania czy podania.
Wobec takiej redakcji mających zastosowanie w sprawie przepisów nie ma żadnego znaczenia okoliczność, kiedy wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nadano w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego, ponieważ decydujące znaczenie ma data, w jakiej takie żądanie (wniosek) wpływa do organu administracji publicznej. Pojęcie "złożenia wniosku" nie zostało zdefiniowane, zatem jego wykładnia powinna korespondować z brzmieniem art. 61 k.p.a. regulującym datę otwarcia postępowania na żądanie (wniosek) strony. Tym samym datą złożenia wniosku jest data wpływu wniosku do organu (data doręczenia), a nie data nadania wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora pocztowego. Dopiero bowiem z datą doręczenia wniosku organowi zaczynają się materializować konkretne uprawnienia albo obowiązki dla wnioskodawcy, wynikające z przepisów prawa materialnego. Od tej daty organ jest związany treścią wniosku co do przedmiotu załatwianej sprawy administracyjnej (por. wyrok WSA w Kielcach z 21 sierpnia 2024r., sygn. akt II SA/Ke 294/24). Tym samym spełnienie przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego podlega ocenie według stanu prawnego obowiązującego na dzień wpływu wniosku do organu. Z art. 24 ust. 2 u.ś.r. wynika bowiem, że prawo do przedmiotowego świadczenia nabywa się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. uzależnia natomiast zastosowanie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023r. od powstania prawa do świadczenia.
W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że prawidłowo Kolegium rozpoznało sprawę na podstawie aktualnych przepisów u.ś.r. obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r. W konsekwencji, podnoszona w skardze kwestia spełnienia przez Skarżącego przesłanek przyznania świadczenia według stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2023 r., wobec konieczności zastosowania do wniosku Skarżącego nowego brzmienia art. 17 u.ś.r., nie znajdowała odniesienia w stanie faktycznym niniejszej sprawy.
Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W niniejszej sprawie bez wątpienia nie został spełniony warunek określony w przytoczonym przepisie. Skarżący ubiegał się wszak o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad babcią - rocznik1928 r., a nie nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia. W konsekwencji SKO prawidłowo stwierdziło, że obowiązujące przepisy nie dają podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Ubocznie zauważyć natomiast można, że obecnie osobie w wieku od ukończenia 18 roku życia przysługuje świadczenie wspierające, które wraz ze zmianą przepisów dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostało wprowadzone do systemu prawnego wskazana wcześniej ustawą nowelizującą od 1 stycznia 2024 r.
Reasumując Sąd uznał, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i oceny stanu faktycznego, zgodnie z zasadami wynikającymi z k.p.a. W szczególności organ odwoławczy nie naruszył wskazanych w skardze regulacji art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ odwoławczy dokonał prawidłowej subsumcji poczynionych ustaleń faktycznych sprawy pod zastosowane przepisy ustawy, co uprawniało go do wydania decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jakkolwiek bowiem ustalenie stanu prawnego i ocena dokonana przez organ pierwszej instancji nie były prawidłowe, utrzymane w mocy rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa. Sąd miał również na uwadze to, że organ odwoławczy wskazał - stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznając, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też przepisów postępowania, które powodowałoby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, działając na podstawie przepisów art. 151.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.