IV SA/Wr 437/24

IV SA/Wr 437/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-02-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Daria Gawlak-Nowakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 574
art. 108 ust. 2 pkt 4
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 8 marca 2023 r., nr DN.538.7.1.2023 w przedmiocie skreślenia z listy studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 12 grudnia 2022 r., nr WPAE.538.113.2022.297480.AC; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego na rzecz M. C. kwotę 200,00 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 grudnia 2022 r. Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego (dalej: organ, Rektor) działając na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 4 oraz ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 574, z późn. zm., dalej: u.p.s.w.n.), art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a.), § 40 ust. 2 pkt 3 uchwały Nr 37/2021 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z 21 kwietnia 2021 r. w sprawie regulaminu studiów na Uniwersytecie Wrocławskim z późn. zm. oraz § 4 ust. 11 w związku z § 4 ust. 4 Zarządzenia Nr 84/2019 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 10 czerwca 2019 r. w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwalniania z tych opłat studentów i doktorantów Uniwersytetu Wrocławskiego – skreślił M. C. (dalej: Strona, Skarżąca) z listy studentów [...] roku na kierunku A. stacjonarne studia [...] stopnia z powodu niewniesienia opłaty za powtarzanie zajęć z tytułu niezadawalających wyników w nauce oraz decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności.
Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że stosownie do § 5 pkt 7 Regulaminu studiów w Uniwersytecie Wrocławskim oraz § 4 ust. 4 Zarządzenia Nr 84/2019 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 10 czerwca 2019 r. w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwalniania z tych opłat studentów i doktorantów Uniwersytetu Wrocławskiego, obowiązkiem studenta jest wniesienie opłat za powtarzanie zajęć za semestr zimowy do dnia 15 października, a za semestr letni do dnia 10 marca. Zauważył, że zastosowanie art. 108 ust. 2 pkt 4 u.p.s.w.n. i wewnętrznych uregulowań UWr w tym zakresie znajduje uzasadnienie w niniejszej decyzji z uwagi na brak na rachunku bankowym Uniwersytetu Wrocławskiego należnej opłaty za świadczoną usługę edukacyjną.
Następnie przytoczył treść art. 108 § 1 k.p.a., zgodnie z którym decyzji, od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. W tym ostatnim przypadku organ administracji publicznej może w drodze postanowienia zażądać od strony stosownego zabezpieczenia. Podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie skreślenia z listy studentów rygor natychmiastowej wykonalności został nadany niniejszej decyzji z uwagi na interes społeczny. Jakkolwiek prawo do nauki jest prawem konstytucyjnym jednostki, to jednak nie leży w interesie społecznym świadczenie przez uczelnię usług niematerialnych w tym zakresie osobom, które nie realizują podstawowych obowiązków studenta, określonych w art. 108 ust. 1 oraz art. 108 ust. 2 u.s.w.n. Do tych podstawowych - elementarnych - obowiązków określonych w/w ustawą należą bowiem zwłaszcza: podjęcie studiów w wyniku zakończonej rekrutacji, udział w obowiązkowych zajęciach, osiąganie postępów w nauce, uzyskanie zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, złożenie w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego oraz wnoszenie opłat związanych z odbywaniem studiów. Uczelnia jest zobowiązana do przestrzegania prawa, w tym stosowania norm, które określają elementarne obowiązki studentów. Odstąpienie od powyższego prowadziłoby w szczególności do utrzymywania niewłaściwego stanu liczebności grup zajęciowych, liczby grup zajęciowych na studiach, pensum dydaktycznego (wymiaru zajęć dydaktycznych) realizowanego przez pracowników badawczo-dydaktycznych i dydaktycznych w Uczelni, czy nieodpowiedniego zaangażowania materialnych i niematerialnych zasobów uczelni w proces kształcenia studentów.
Końcowo organ stwierdził, że niewywiązanie się studenta z obowiązku uiszczenia opłat związanych z odbywaniem studiów jest naruszeniem obowiązku o szczególnym znaczeniu, gdyż opłaty tego rodzaju pobierane przez uczelnię publiczną stanowią środki publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych Dz. U. z 2021 r., poz. 305 ze. zm.). Niewywiązanie się studenta z obowiązku uiszczenia opłat związanych z odbywaniem studiów prowadzi do nieuprawnionego (niepłaconego) - bezpodstawnego korzystania z usług edukacyjnych świadczonych przez uczelnię publiczną. Przestrzeganie zasad dyscypliny finansów publicznych oraz potrzeba prawidłowego gospodarowania środkami publicznymi - tj. legalnego, gospodarnego, celowego, rzetelnego - przez uczelnię niewątpliwie leży w interesie społecznym. Ciężar spłaty zaległości Strony nie może być przerzucony na budżet Uczelni. Interes społeczny wymaga, aby wszyscy zobowiązani wywiązywali się z zapłaty swoich zobowiązań. Brak sankcji z tytułu niewnoszenia opłat stanowiłby nieuprawnione uprzywilejowanie strony w stosunku do pozostałych studentów, którzy terminowo regulują swoje zobowiązania. W tych okolicznościach faktycznych i w tym stanie prawnym nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności jest konieczne oraz w pełni uzasadnione.
Zaskarżoną decyzją z dnia 8 marca 2023 r., nr DN.538.7.1.202, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 108 ust. 2 pkt 4 u.p.s.w.n. w zw. § 40 ust. 2 pkt 3 w zw. z § 5 pkt 2 i 7 uchwały Nr 37/2021 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 21 kwietnia 2021 r. w sprawie Regulaminu studiów w Uniwersytecie Wrocławskim Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego, po rozpoznaniu wniosku Strony o ponowne rozparzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 12 grudnia 2022 r.
W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności wskazał, że pismem z dnia 10 lutego 2023 r. zawiadomiono skarżącą o możliwości zapoznania się z całością materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie w terminie 5 dni od dnia doręczenia, które nastąpiło w dniu 28 lutego 2023 r. Zauważył, że decyzja w przedmiocie skreślenia studenta z listy studentów jest decyzją administracyjną w rozumieniu przepisów k.p.a., ponieważ rozstrzyga co do istoty sprawę indywidualną użytkownika zakładu publicznego, jakim jest uczelnia wyższa, dotyczy sfery praw i obowiązków studenta i - co ważne - wywiera bezpośredni skutek na zewnątrz. Podstawą procesową wydania decyzji stanowią przepisy k.p.a., i o ile w poprzednio obowiązującej ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym istniała zasada odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. w indywidualnych sprawach studenckich (art. 207 ust. 1 ww. ustawy), o tyle obecna regulacja u.p.s.w.n. takiego zastrzeżenia nie zawiera. Zatem w sprawach załatwianych w drodze decyzji administracyjnej przepisy k.p.a. powinny być stosowane wprost, choć przy uwzględnieniu specyfiki działania uczelni wyższej, której główną misją jest działalność edukacyjna. Przed ustosunkowaniem się do zarzutów Skarżącej organ podał, że Uniwersytet Wrocławski tak jak każda uczelnia wyższa, jest zakładem administracyjnym, wobec czego jest jednostką organizacyjną (nie będącą organem państwowym ani organem samorządu), która została powołana do wykonywania zadań publicznych i jest uprawniona do nawiązywania stosunków administracyjnoprawnych. Zakład administracyjny (publiczny) sprawuje funkcje administracji publicznej samodzielnie, korzystając z władztwa zakładowego. Istotę władztwa zakładowego stanowi zakres upoważnień dla organów zakładu do jednostronnego kształtowania stosunków prawnych z użytkownikami zakładu - w rozpatrywanym wypadku ze studentem.
Następnie wskazał, że zgodnie z treścią przepisu art. 107 ust. 1 u.p.s.w.n. student jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i przepisami obowiązującymi w uczelni. Student jest obowiązany w szczególności do uczestniczenia w zajęciach zgodnie z regulaminem studiów składania egzaminów, odbywania praktyk zawodowych i spełniania innych wymagań przewidzianych w programie studiów (ust. 2). Stosownie do brzmienia art. 108 ust. 2 pkt 4 u.p.s.w.n. student może być skreślony z listy studentów w przypadku niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Stosownie do treści § 5 pkt 1 i 7 uchwały Nr 372021 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 21 kwietnia 2021 r. w sprawie regulaminu studiów na Uniwersytecie Wrocławskim obowiązkiem studenta jest postępowanie zgodne ze ślubowaniem, Regulaminem i innymi przepisami obowiązującymi na Uczelni, a w szczególności uczestniczenie w zajęciach dydaktycznych, terminowe uzyskiwanie zaliczeń i składanie egzaminów oraz wypełnianie wszelkich obowiązków ujętych w programie studiów, a także terminowe wnoszenie opłat za studia, jeżeli takie opłaty zostały określone odpowiednimi przepisami. Regulacje wewnętrzne w zakresie pobierania opłat edukacyjnych przez Uniwersytet Wrocławski stanowią przepisy zarządzenia Nr 84/2019 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 10 czerwca 2019 r. w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwalniania z tych opłat studentów i doktorantów Uniwersytetu Wrocławskiego. Zgodnie z § 1 pkt 4 Uniwersytet Wrocławski pobiera opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z powtarzaniem określonych zajęć na studiach oraz studiach doktoranckich z powodu niezadowalających wyników w nauce. Opłaty za powtarzanie zajęć student/ doktorant uiszcza w terminie: 1) do dnia 15 października za semestr zimowy; 2) do dnia 10 marca za semestr letni (§ 4 ust. 4).
Odnosząc się do zarzutów Skarżącej, organ przyjął, że co do zasady zaskarżona decyzja znajduje uzasadnienie w okolicznościach faktycznych sprawy, a zatem organ w sposób prawidłowy zastosował właściwe przepisy prawa materialnego, przy czym w zakresie uzasadnienia decyzji zauważył, że należy poczynić dodatkowe uwagi i wyjaśnienia co do motywów działania organu.
Organ w pierwszej kolejności podał, że z akt osobowych Strony wprost wynika, iż w wyniku działań podjętych przez dziekana Wydziału [...] UWr unieważniono ocenę z przedmiotu R. uzyskaną przez skarżącą w ramach pierwszego terminu w dniu 15 lutego 2022 r. W świetle zgromadzonych dokumentów, a także wobec twierdzeń Strony, bezspornym jest, że Strona w dniu 25 lutego 2022 r. ponownie zalogowała się na platformę E-EDU UWr na odbywał się egzamin w formie online. Strona zapoznała się ze wszystkimi pytaniami części testowej oraz zadaniowej, przy czym nie udzieliła żadnych odpowiedzi i nie wprowadziła żadnych wyników z zadań. Całkowity czas zalogowania wyniósł ok. 2 minuty. W dniu 27 lutego 2022 r., w oparciu o wyniki egzaminu poprawkowego, stwierdzono, że Skarżąca nie uzyskała zaliczenia przedmiotu - do systemu USOS wpisano ocenę niedostateczny (2,0). Dnia 15 marca 2022 r. decyzja egzaminatora została zatwierdzona przez Dziekana Wydziału [...] UWr.
Stosownie do przepisów Regulaminu studiów, Skarżąca kwestionując podjęte rozstrzygnięcie, złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prodziekan ds. kształcenie i ewaluacji W. UWr ostatecznie podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Uznano, że kwestionowane przez Stronę rozstrzygnięcia dziekana związane z uznaniem oceny 2.0 z przedmiotu R. w związku z ponownym przystąpieniem do kolejnego terminu, pomimo wcześniej zdanego przedmiotu, znajdują podstawę prawną w wewnętrznych regulacjach prawnych, w szczególności w obowiązującym w Uniwersytecie Wrocławskim Regulaminie studiów (uchwała Nr 37/2021 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 21 kwietnia 2021 r. w sprawie regulaminu studiów na Uniwersytecie Wrocławskim). Rozstrzygnięcia te związane były bezpośrednio z tokiem studiów studenta i nie mały charakteru zewnętrznego, co przesądziło o braku podstaw prawnych do stosowania na ówczesnym etapie sprawie przepisów ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
Dokonując analizy postępowania władz dziekańskich organ zwrócił szczególną uwagę na dwa aspekty. Po pierwsze, przepisy Regulaminu studiów w Uniwersytecie Wrocławskim nie regulują wprost kwestii ponownego przystąpienia przez studenta do raz zdanego egzaminu w celu poprawy uzyskanej oceny. W środowisku akademickim znane są jednak przypadki uzgadniania przez egzaminatorów ze studentami w drodze nieformalnej umowy zasad i konsekwencji ponownego składania egzaminu. Praktyka ta jest dość powszechna i uzależniona jest od obopólnej zgody każdej ze stron, przy jednoczesnym uwzględnieniu ryzyka studenta. Mimo, że w niniejszej sprawie takich uzgodnień nie poczyniono, a sama Skarżąca nie uprzedziła egzaminatora o zamiarze zalogowania się na platformę E-EDU UWr, to mając na względzie zwyczaj akademicki, organ wskazał, że popiera stanowisko dziekana W. w zakresie unieważnienia oceny z przedmiotu R. Skarżąca bowiem, tak jak każdy inny student, zobowiązana była do postępowania zgodnego z treścią ślubowania i przepisami obowiązującymi w Uczelni. Decydując się zatem na ponowne przystąpienie do egzaminu (za takie należy uznać samo zalogowanie się do platformy, na której odbywał się termin poprawkowy i zapoznanie się z pytaniami/zadaniami), studentka powinna była liczyć się z konsekwencjami swojego postępowania. Organ, kierując się zasadą równości wobec wszystkich członków wspólnoty akademickiej, nie może doprowadzić do odmiennego traktowania studentów w podobnych sytuacjach, gdy dobrowolnie przystępują do egzaminu w celu poprawy jego wyniku, godząc się z tym, że ryzyko obciąża zdającego. W konsekwencji, przy uwzględnieniu dotychczasowej praktyki akademickiej, należało uznać wyniki egzaminu z ostatniego terminu.
Po drugie, organ zwrócił uwagę na specyfikę specjalności Doradztwo podatkowe i podatki realizowanej przez skarżącą, której ukończenie w świetle zawartej umowy z Państwową Komisję Egzaminacyjną do Spraw Doradztwa Podatkowego, skutkuje zwolnieniem z części pisemnej egzaminu na doradcę podatkowego. Uczelnia, weryfikując wiedzę studenta w zakresie realizowanego programu, daje niejako gwarancję należytego wykonania ustalonych zobowiązań i jakości kształcenia. Tym samym, nie ulega wątpliwości, że dbałość o wysoki standard nauki, profesjonalizm oraz precyzja w kształtowaniu wypracowanych wzorców postępowania, jest dla Uczelni najwyższą wartością i priorytetem w dotychczasowym działaniu. Powyższe okoliczności bezpośrednio wpływają na ocenę postępowania strony, zwłaszcza że argumentacja skarżącej w zakresie motywów działania nie stanowi wystarczającego i przekonywującego wyjaśnienia zaistniałej sytuacji.
Konsekwencją stwierdzenia przez organ niezaliczenia opisanego przedmiotu jest obowiązek jego powtórzenia w najbliższym z możliwych terminów (tak § 35 ust. 4 regulaminu studiów). Powtarzanie zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce jest odpłatne na zasadach określonych przez Rektora. Stosownie do treści § 34 Regulaminu studiów podstawą zaliczenia semestru (roku) jest zaliczenie zajęć przewidzianych w programie studiów lub innych uznanych przez dziekana. Student, który nie spełnił powyższych warunków, jest wpisywany na semestr (rok) wyższy, jeżeli spełnił wymagania, w tym uzyskał niezbędną liczbę punktów ECTS, chyba że złożył w terminie 7 dni od zakończenia sesji poprawkowej pisemną rezygnację z kontynuowania studiów na wyższym semestrze. Na W. UWr obniżona liczba punktów ECTS konieczna dla zaliczenia okresu dydaktycznego wynosi dla roku - 31 punktów ECTS. W roku akademickim 2021/2022 Skarżąca uzyskała w sumie 57 punktów ECTS i nie złożyła rezygnacji i kontynuowania nauki, a zatem została automatycznie wpisana na II (ostatni) rok studiów w roku akademickim 2022/2023
Organ podkreślił, że rozstrzygnięcie dziekana w przedmiocie wpisu na kolejny semestr/rok nie jest decyzją w rozumieniu k.p.a. Podlega ono doręczeniu na zasadach określonych w § 49 ust. 3 Regulaminu studiów (osobiście w dziekanacie albo za pośrednictwem USOS lub uczelnianej poczty elektronicznej). Organ podał również, iż w aktach osobowych Strony znajduje się niepodpisana przez nią umowa Nr 297480/2022 o warunkach pobierania opłat związanych ze świadczeniem usług edukacyjnych na studiach stacjonarnych za powtarzanie zajęć R., określająca wysokość opłaty w kwocie 240 zł i termin płatności do 15.10.2022 r. W niniejszej sprawie powyższe informacje zostały przekazane Skarżącej za pośrednictwem USOS, a także w korespondencji email z dnia 4 listopada 2022 r. i 17 listopada 2022 r. Dodatkowo, za pośrednictwem poczty elektronicznej w dniu 30 listopada 2022 r. przesłano Skarżącej wezwanie do zapłaty. W związku z bezskutecznym upływem zakreślonego terminu, organ podjął decyzję o skreśleniu z listy studentów. Ostateczna wysokość dochodzonej należności została ustalona proporcjonalnie do dnia skreślenia z listy studentów. Stan zadłużenia Skarżącej na dzień wydania niniejszej decyzji wynosi 30 zł wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Skarżąca nie ustosunkowała się do konieczności uiszczenia ww. opłaty za powtarzany przedmiot, w szczególności w aktach osobowych brak wniosku o zwolnienie z obowiązku wniesienia opłaty, jej umorzenie lub rozłożenie jej na raty. Organ nie dysponuje zatem żadnymi obiektywnie weryfikowalnymi informacjami o sytuacji życiowej i finansowej Skarżącej, które mogłyby skutkować zastosowaniem opisanych rozwiązań i ulg w spłacie zadłużenia.
Końcowo organ poparł dotychczasową argumentację dotyczącą finansów publicznych i obowiązku Uniwersytetu Wrocławskiego w zakresie przestrzegania zasad wynikających z przywołanego reżimu prawnego. Opłaty za świadczone usługi edukacyjne stanowią dochód Uczelni, który w całości przeznaczany jest na zapewnienie odpowiednich warunków pozwalających na wysoką jakość kształcenia i należyty poziom obsługi wszystkich członków wspólnoty akademickiej. Wobec czego, także względy finansowe i fiskalne, w szczególności w sytuacji całkowitego zakwestionowania przez skarżącą obowiązku zapłaty, przemawiają za podjęciem niniejszej decyzji. Jednocześnie organ wskazał, że do dnia skreślenia z listy studentów Skarżąca była studentką [...] ([...]) roku stacjonarnych studiów [...] stopnia na kierunku [...]. Wobec powyższego, w związku z niewniesieniem wymagalnej opłaty za powtarzany przedmiot, organ pozbawiony został faktycznej możliwości wyboru rozstrzygnięcia.
Na powyższą decyzję Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucając naruszenie:
1) przepisów prawa procesowego, tj.: art. 7, art. 75, art, 77 § 1, art. 78. § 1, art. 79a. § 1, art. 80, art. 81a. § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.; art. 7 w zw. z art. 75 w zw. z art. 77 w zw. z art. 86 k.p.a.; art. 7a § 1 k.p.a.; art. 8 w zw. z art. 61 § 4, art. 66a, art. 73. § 1, art. 36 k.p.a.; art. 9 k.p.a.; art. 10. § 1 w zw. z art. 61 § 4, art. 81 k.p.a.; art. 11 k.p.a.; art. 12 w zw. z art. 35 § 1-3; art. 107 § 3 k.p.a.; art. 78 k.p.a.; art. 7 k.p.a. w zw. z § 41 ust 3 zdanie 2 uchwały nr 37/2021 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego w sprawie regulaminu studiów w Uniwersytecie Wrocławskim;
2) naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 108 ust. 2 pkt 4 u.p.s.w.n. i § 40 ust. 2 pkt 3 uchwały Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego w sprawie regulaminu studiów na Uniwersytecie Wrocławskim; art, 2, art. 32 ust. 1, art. 70 ust. 4 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., art. 6 k.p.a., art. 23 ust. 1 i ust. 2 pkt 11 u.p.s.w.n. i § 4 ust. 1 pkt 10, pkt 22 i pkt 24 i § 50 Regulaminu studiów; § 5 pkt 8, pkt 9 i 12 Regulaminu studiów; art. 6 k.p.a.; art. 108 ust. 2 pkt 4 u.p.s.w.n. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi Strona zakwestionowała stanowisko organu podnosząc, ze nie była zobowiązana do uiszczania opłaty za powtarzanie zajęć z tytułu niezadowalających wyników w nauce albowiem w dniu 15 lutego 2022 r. Strona złożyła egzamin z przedmiotu [...] w podstawowym terminie, uzyskując z tego egzaminu ocenę dobrą. Zdaniem Strony, samo zalogowanie się – w dniu 25 lutego 2022 r. czyli dniu egzaminu poprawkowego - na platformie e-edu i przejrzenie quizu nie oznacza przystąpienia do egzaminu poprawkowego. Jak argumentowała Skarżąca logując się na platformę w trakcie egzaminu poprawkowego chciała jedynie zweryfikować, czy gdyby otrzymała te pytania, to czy osiągnęłaby lepszy wynik z przedmiotu [...]. W ocenie Skarżącej brak dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy skutkował błędnym uznaniem, że w sprawie wystąpiła przesłanka powtarzania przez Stronę zajęć z w/w przedmiotu, z powodu niezadowalających wyników w nauce, skoro Skarżąca zdała egzamin z tego przedmiotu w terminie podstawowym na ocenę dobrą. Skarżąca zarzuciła jednocześnie brak podstawy prawnej do unieważnienia oceny jaką strona uzyskała z tego przedmiotu w terminie podstawowym. Zwróciła uwagę na uznaniowy charakter decyzji o skreśleniu oraz podniosła, że przy podejmowaniu tej decyzji doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego poprzez nie ustalenie właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego a słusznym interesem strony. Zwróciła uwagę, że zgodnie z § 31 Regulaminu studiów, zajęcia raz zaliczone w ramach danego toku studiów nie podlegają ponownemu zaliczeniu, z zastrzeżeniem § 41 ust. 5 Regulaminu. Zdaniem Skarżącej, sposób uzasadnienia zaskarżonej decyzji narusza wymogi z art. 107 § 3 k.p.a.
Wskazując na podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego, a także na przywołaną na ich uzasadnienie argumentację, Strona wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, bo utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji obarczoną wadą nieważności z powodu jej wydania bez podstawy prawnej.
Z ostrożności procesowej nadto również (na wypadek nieuznania przez Sąd, naruszenie prawa miało charakter rażący) wniosła o:
- uchylenie zaskarżonej decyzji Rektora w całości, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), oraz - w każdym przypadku - o:
- stwierdzenie nieważności, poprzedzającej zaskarżoną decyzję Rektora, decyzji organu I instancji jako wydanej bez podstawy prawnej, a także o:
- umorzenie postępowania administracyjnego (I instancji) - na mocy art. 145 § 3 p.p.s.a.
- zasądzenie na rzecz Skarżącej od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w opisanych granicach kognicji Sąd stwierdza, że narusza ona przepisy prawa procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Spór w sprawie dotyczy zasadności wydania wobec Skarżącej decyzji o skreśleniu jej z listy studentów z powodu niewniesienia opłaty za powtarzanie zajęć z tytułu niezadawalających wyników w nauce. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 108 ust. 2 pkt 4 u.p.s.w.n.
Jak wynika z art. 108 ust. 1 u.p.s.w.n., skreślenie z listy studentów ma charakter obligatoryjny ("studenta skreśla się z listy studentów" - ust. 1) i fakultatywny ("student może być skreślony z listy studentów" – ust. 2), przy czym w każdym z tych przypadków ustawa enumeratywnie wskazuje tego powody. Fakultatywne skreślenie może nastąpić w razie: 1) stwierdzenia braku udziału w obowiązkowych zajęciach; 2) stwierdzenia braku postępów w nauce; 3) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; 4) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów.
Każda z tych okoliczności stanowi podstawę wszczęcia postępowania z urzędu i jako taka wyznacza przedmiot sprawy administracyjnej. W orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że "w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego, organ powinien określić przedmiot tego postępowania i wskazać przepisy prawa materialnego, w oparciu, o które zamierza prowadzić postępowanie.
Wskazanie stosownych przepisów ustawy (prawa materialnego) w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego, jest niezbędne z uwagi na konieczność poinformowania o tym uczestników postępowania, poza tym postępowanie administracyjne nie może się toczyć wyłącznie w oparciu o przepisy postępowania, chyba, że są podstawy do jego umorzenia (art. 105 § 1 k.p.a.)" (postanowienie NSA z dnia 27 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OW 10/07, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 30). Podkreśla się, że "przepis art. 61 § 1 k.p.a. stanowi formę realizacji zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym (art. 10 k.p.a.). Zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego ma umożliwić stronie realizację uprawnień procesowych określonych przepisami k.p.a. przez podejmowanie przez nie czynności procesowych mających wpływ na ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy administracyjnej" (wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2394/10, CBOSA). Chodzi o to, by strona wiedziała, czego dotyczy sprawa i by mogła podejmować stosownie do tego środki obrony. W zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z urzędu musi być wskazany przedmiot postępowania i jego podstawa prawna, a wydana następnie decyzja nie może być wydana w innym przedmiocie i na innej podstawie prawnej.
Analiza akt sprawy wskazuje, że Skarżąca w istocie pozbawiona została udziału w postępowaniu przed organem I instancji. W aktach nie udokumentowano aby skutecznie zawiadomiono Skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie skreślenia Skarżącej z listy studentów z powodu niewniesienia opłaty za powtarzanie zajęć z tytułu niezadawalających wyników w nauce. Zatem Skarżąca nie uzyskała od organu informacji o toczącym się postępowaniu oraz przedmiocie toczonego wobec niej postępowania. Zgodnie zaś z art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Skarżącej nie doręczono również zawiadomienia o zakończeniu postępowania administracyjnego, ani nigdy nie pouczono jej o jej prawach, jako strony postępowania administracyjnego. Stanowi to naruszenie prawa procesowego, a mianowicie przepisów art. 61 § 1 w zw. z art. 10 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Drugą wadą tej decyzji jest brak należytego uzasadnienia. Jak wiadomo, decyzja o skreśleniu z listy studentów na podstawie art. 108 ust. 2 p.s.w.n. ma charakter uznaniowy. Prawidłowość takiej decyzji wiąże się z realizacją przez organ obowiązku szczególnie wnikliwego uzasadnienia. Oprócz tego, że zaistniała przesłanka wydania takiej decyzji organ musi wskazać, dlaczego zdecydował się w tym konkretnym przypadku skorzystać z ustawowego upoważnienia do skreślenia studenta z listy studentów. Nie wystarcza zatem powołanie się na określoną przesłankę i wskazanie, że organ może ze swej kompetencji uczynić użytek, nie wystarcza też odwołanie się do interesu społecznego z pominięciem słusznego interesu obywatela, tak jak to uczynił Rektor w rozpoznanej sprawie. Takie uzasadnienie nie odpowiada wymaganiom art. 7 k.p.a. z przewidzianą tam zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, a nie tylko interesu społecznego. Obecnie przyjmuje się, że "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznej i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu społecznego nad interesem indywidualnym (art. 7 k.p.a.). Organ orzekający w każdym wypadku ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny chodzi, i udowodnić, że jest on tak ważny i znaczący, iż bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywatela. Zarówno wykazanie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu społecznego nad indywidualnym, podlegać muszą wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej, szczególnie wówczas, gdy w ocenie organu w interesie społecznym leży ograniczenie praw obywatela określonych w Konstytucji RP" (wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2001 r., V SA 3718/00, ONSA 2002, nr 3, poz. 124). Wskazuje się, że "Art. 7 k.p.a. nie ustala hierarchii interesu społecznego i słusznego interesu obywateli ani też nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Z jego brzmienia wynika, iż ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą oba te interesy podlegają równorzędnej ochronie bez dominacji któregokolwiek z nich. W państwie prawa nie ma bowiem miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym" (wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 września 2008 r., V SA/Wa 943/08, CBOSA). Z art. 7 k.p.a. poczęto w związku z tym wyprowadzać domniemanie pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2001 r., V SA 1868/00, w którym stwierdzono, że "1. Decyzja oparta na art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach (Dz. U. Nr 114, poz. 739 ze zm.) jest decyzją uznaniową. Oznacza to, że organ jest zobowiązany w czytelny sposób, umożliwiający sądowi kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania. 2. Jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy uznaniu administracyjnemu interes społeczny nie stoi na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Tworzy się w ten sposób domniemanie pozytywnego rozstrzygnięcia, chyba że brak jest realnych możliwości, pozytywne rozstrzygnięcie bowiem niemożliwe jest z przyczyn faktycznych albo gdy pozytywnemu rozstrzygnięciu stoi na przeszkodzie nie budzący wątpliwości interes ogólny", z aprobującą glosą E. Łętowskiej, Glosa do wyroku NSA z dnia 3 kwietnia 2001 r., V SA 1868/00, OSP 2001, nr 7-8, poz. 110).
Wszystko to uzasadnia przekonanie, że uznaniowe skreślenie z listy studentów zależy od wykazania przez organ, że w konkretnej sprawie nie było możliwe pozostawienie studenta na studiach, bo stoi temu na przeszkodzie interes społeczny (ogólnym). Organ musiałby więc wyjaśnić, jakie to wartości przemawiają za skreśleniem Skarżącej z listy studentów i dlaczego pozostawienie jej na studiach nie jest możliwe. Należy pamiętać, że "uznaniowy charakter decyzji o skreśleniu z listy studentów oznacza, że organ uczelni, orzekając w konkretnej sprawie, może, ale nie musi, skreślić studenta z listy studentów. Wybór taki nie może być jednakże dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy, odzwierciedlonego następnie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia" (wyrok NSA z dnia 23 lipca 2024 r., III OSK 2842/22, CBOSA). Podkreśla się także, że wskazana regulacja pozostawia decyzję o skreśleniu studenta z listy studentów, w przypadku zaistnienia co najmniej jednej z przyczyn w nim wskazanych, ocenie organu w szczególności po to, ażeby mógł on uwzględnić wystąpienie po stronie studenta przyczyn, które przemawiają za odstąpieniem od skreślenia go z listy studentów. W postępowaniu dotyczącym skreślenia z listy studentów organy uczelni powinny ustalić i rozważyć wszystkie inne okoliczności podnoszone przez studenta mogące mieć wpływ na treść decyzji, w tym także ocenić obiektywną możliwość uzyskania tego zaliczenia (wyrok WSA w Łodzi z dnia 2 października 2024 r., III SA/Łd 38/24, CBOSA).
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności takich nie rozważono. Świadczy o tym nie tylko to, że organ nie wziął pod uwagę okoliczności wskazywanych przez Skarżącą w pismach kierowanych do władz uczelni, a znajdujących się w aktach sprawy (uczestniczenie w zajęciach dydaktycznych, terminowe uzyskiwanie zaliczeń i składanie egzaminów oraz wypełnianie obowiązków ujętych w programie studiów) ale także to, że uchwała nr 37/2021 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 21 kwietnia 2021 r. w sprawie regulaminu studiów na Uniwersytecie Wrocławskim nie regulowała kwestii ponownego przystąpienia przez studenta do już zdanego egzaminu w celu poprawy uzyskanej oceny, jak i tego, że Strony nie poczyniły dodatkowych ustaleń w zakresie zasad zaliczenia i przeprowadzenia egzaminu z przedmiotu zdanego, tj. R. Kwestia ta została doprecyzowana przez organ w § 1 pkt 4 uchwały nr 51/2023 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 22 marca 2023 r. zmieniającej uchwałę w sprawie regulaminu studiów na Uniwersytecie Wrocławskim, który stanowi, że § 27 ust. 4 otrzymuje brzmienie: 4. Student ma prawo przystąpić do egzaminu z danego przedmiotu w terminie podstawowym i poprawkowym. Student nie ma prawa przystąpić do egzaminu w terminie poprawkowym w przypadku otrzymania w terminie podstawowym oceny pozytywnej. Ocena pozytywna uzyskana w terminie podstawowym jest oceną ostateczną.
W tym stanie rzeczy uznając, że w sprawie organ naruszył wskazane na wstępie przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił obie wydane w sprawie decyzje organu.
Orzeczenie o kosztach wsparto na art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni powyższe rozważania oraz ocenę prawną zaprezentowaną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.