IV SA/Wr 392/24

IV SA/Wr 392/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów /przewodniczący/
Aneta Brzezińska
Marta Pająkiewicz-Kremis /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 64 pkt 1;  art. 104 ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 20 czerwca 2024 r. nr SKO/PS-411/55/2024 w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez gminę za pobyt w domu pomocy społecznej i zobowiązania do zwrotu tej kwoty oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: SKO) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Jerzmanowa (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 22 kwietnia 2024 r. wydaną w sprawie:
- ustalenia wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę Jerzmanowa za pobyt ojca B. P. tj. M. P. w Domu Pomocy Społecznej (dalej w skrócie: DPS) "[...]" w G. za okres od 1 marca 2023 r. do 29 lutego 2024 r. na kwotę 10.218,72 zł;
- zobowiązania B. P. do zwrotu tej kwoty w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji.
Jak wynika z treści decyzji organu pierwszej instancji, decyzją zmieniającą z dnia 14 czerwca 2023 r., nr PS.5120.2023 (mającą walor ostateczności) ustalono B. P. (dalej: strona, skarżący) odpłatność za pobyt ojca w DPS "[...]" za okres od 1 marca 2023 r. do dnia jego faktycznego pobytu w domu pomocy społecznej, w wysokości 851,56 zł miesięcznie. Organ pierwszej instancji wskazał, że strona obowiązana była uiszczać opłatę z tytułu pobytu ojca w DPS w w/w wysokości za poszczególne miesiące licząc od marca 2023 r. do lutego 2024 r. Jak następnie odnotował organ, w wyniku przeprowadzonych czynności administracyjnych ustalono, że strona nie uregulowała należności za pobyt ojca w DPS-ie za miesiące od marca 2023 r. do lutego 2024 r. w łącznej kwocie 10.218,72 zł (12 miesięcy x 851,56 zł = 10.218,72 zł), co spowodowało zastępcze wniesienie opłaty przez Gminę Jerzmanowa. Z uwagi na powyższe, w dniu 4 marca 2024 r. wszczęto postępowanie w przedmiocie wydania decyzji o zwrocie zastępczo poniesionej odpłatności przez Gminę Jerzmanowa za pobyt M. P. w DPS "[...]".
Podstawę prawną wydanej w tej sprawie decyzji z dnia 22 kwietnia 202 r. stanowił przepis – art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 1 oraz ust. 3-8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901; dalej: u.p.s.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.).
W odwołaniu od tej decyzji strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego oraz materialnego. Jak argumentowała, organ nie zebrał i nie rozpatrzył w całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, pomijając w szczególności sprzeczną z zasadami współżycia społecznego postawę M. P. wobec skarżącego oraz fakt rażącego naruszenia przez niego obowiązków rodzicielskich. Podniosła także, że w świetle aktualnego brzmienia art. 64 u.p.s. brak jest podstaw do nakładania na skarżącego obowiązku uiszczania opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, skoro przez całe swoje życie nie interesował się on synem oraz nie realizował obowiązku alimentacyjnego. Z tych powodów, w odwołaniu zarzucono naruszenie art. 64 pkt 7 u.p.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, skutkujące brakiem zwolnienia strony od obowiązku ponoszenia kosztów pobytu ojca w domu pomocy społecznej.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym SKO nie znalazło podstaw do zmiany lub uchylenia orzeczenia organu pierwszej instancji. Przywołało przepisy art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. wywodząc, że w sprawie, na mocy odrębnych decyzji, ustalono stronie obowiązek ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS Podkreślono, że strona, będąc zobowiązana do partycypowania w kosztach pobytu swojego ojca w domu pomocy społecznej za okres od 1 marca 2023 r. do 29 lutego 2024 r. nie wywiązała się z tego obowiązku, w związku z czym odpłatność z tego tytułu była podnoszona zastępczo przez Ginę Jerzmanowa, która ma prawo domagać się jej zwrotu. Wskazując na powyższe organ ten uznał, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki do wydania decyzji o treści jak ta objęta odwołaniem.
W ramach przedstawionej w decyzji argumentacji organ drugiej instancji jednocześnie zwrócił uwagę, że w sprawie, reprezentujący stronę profesjonalny pełnomocnik nie składał wniosku w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s.
Odnosząc się do treści odwołania organ drugiej instancji wyjaśnił, że podniesione tam przez pełnomocnika strony zarzuty naruszenia art. 7, art. 7a, art. 8 i art. 77 k.p.a. nie zasługują na uwzględnienie, ponieważ nie odnoszą się do istoty sprawy, której przedmiotem nie jest zwolnienie strony z odpłatności za pobyt ojca w DPS-ie w trybie art. 64 u.p.s., lecz jedynie ustalenie do zwrotu należności z tytułu opłaty poniesionej zastępczo przez Gminę. Jak objaśnił, dla wydania decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu poniesionych zastępczo przez Gminę nakładów z tytułu pobytu ojca strony w domu pomocy społecznej wystarczające było ustalenie tego, czy istniał obowiązek strony do ponoszenia tej odpłatności oraz czy strona z tego obowiązku się wywiązała. Argumentacja podnoszona w odwołaniu pozostaje zatem bez jakiegokolwiek związku ze sprawą.
Na marginesie organ ten odnotował również, że pełnomocnik strony nie składał wniosku w trybie art. 64 pkt 7 u.p.s., pomimo że w odwołaniu formuje zarzut niewłaściwego zastosowania tego przepisu. Wniosek o całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt ojca w DPS-ie został natomiast złożony w 2020 r. i w następstwie jego rozpoznania organ pierwszej instancji decyzją z dnia 19 października 2020 r. odmówił stronie całkowitego zwolnienia z tej odpłatności. Od tej decyzji pełnomocnik strony nie składał odwołania.
W skardze na decyzję SKO, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania, tj:
- art. 7, art. 7a i art. 8a k.p.a. poprzez ich niezastosowanie przez organ i niepodjęcie wszelkich czynności koniecznych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; brak rozstrzygnięcia na korzyść strony wątpliwości co do treści normy prawnej pomimo tego, że takie rozwiązanie nie sprzeciwia się interesom osób trzecich, ani interesowi publicznemu; a także prowadzenie postępowania w sposób nie budzący u jego uczestników zaufania do władzy publicznej;
- art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie sprzecznej z zasadami współżycia społecznego postawy M. P. wobec skarżącego, a także wobec jego rodzeństwa i matki, nierealizowania przez ojca obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych względem strony, zerwania przez niego wszelkich kontaktów ze stroną oraz braku zainteresowania jego losem.
2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64 pkt 7 u.p.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące brakiem zwolnienia od obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, pomimo spełnienia ustawowych przesłanek, tj. rażącego naruszenia przez M. P. obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych względem skarżącego.
Skarżący zawnioskował o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwolnienie z obowiązku ponoszenia spornych opłat z uwagi na naruszenie jego interesu prawnego i występowanie szczególnie uzasadnionych okoliczności sprawy, dających postawę do zwolnienia go z obowiązku opłacania pobytu ojca w DPS-ie. Ewentualnie, o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi strona zarzuciła, że zaskarżona decyzja nie uwzględnia całokształtu okoliczności faktycznych sprawy albowiem w sprawie nie wzięto pod uwagę rażącej postawy M. P. wobec strony, co zdaniem skarżącego wpisuje się w przesłankę szczególnego przypadku, uzasadniającego zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczania ojca za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. W ramach przedstawionej w skardze argumentacji skarżący podkreślił, że jego ojciec nie interesował się swoją rodziną, zaniedbując ją emocjonalnie, uczuciowo i ekonomicznie. Los rodziny, w tym dzieci, był mu obojętny. Miały natomiast miejsce agresywne zachowania z jego strony, albowiem ojciec znęcał się fizycznie i psychicznie nad żoną i dziećmi (wszczynał awantury), co skutkowało interwencjami Policji. Po porzuceniu w 1986 r. żony i trójki małoletnich dzieci M. P. nie utrzymywał kontaktów z rodziną, nie interesował się potrzebami dzieci, ani też nie łożył na ich utrzymanie. Małżeństwo rodziców zostało rozwiązane w 2017 r. z wyłącznej winy ojca skarżącego. Alimenty zostały pokrywane z funduszu alimentacyjnego. Skarżący zaznaczył, że jako małoletni nie miał możliwości złożenia zawiadomienia o przestępstwach z użyciem przemocy wobec rodziny, od 1986 r. nie miał także kontaktu z ojcem. Na potwierdzenie tych okoliczności strona powołała się na takie dowody jak: doniesienie o przestępstwie, pozew o rozwód, wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy I Wydział Cywilny z dnia 25 września 2017 r. sygn. akt I RC 890/17, zajęcie wynagrodzenia za pracę, pismo ZUS z dnia 31 stycznia 1995 r., potwierdzenie wpłat alimentów z funduszu alimentacyjnego, zajęcia komornicze.
W ramach dalszych wywodów skargi strona podniosła, że w świetle aktualnie obowiązującego brzmienia art. 64 u.p.s. w sprawie zastosowanie znajduje art. 64 pkt 7 u.p.s. przewidujący zwolnienie od spornych opłat w przypadku rażącego naruszania obowiązków alimentacyjnych przez osobę skierowaną do DPS. Skarżący wyjaśnił istotę powołanej regulacji i jej cel, nadto wyraził pogląd, że wprawdzie powołany przepis wszedł w życie dopiero od dnia 27 stycznia 2022 r., jednakże również w poprzednio obowiązującym stanie prawnym istniała możliwość zwolnienia osoby obowiązanej do ponoszenia opłat za pobyt pensjonariusza w DPS ze względu na wyjątkowe okoliczności stanu faktycznego, a takie wystąpiły w niniejszej sprawie. Brak było natomiast wyraźnie wskazanej przesłanki zwolnienia od ponoszenia opłat za DPS, dotyczącej niespełnienia przez rodziców obowiązku alimentacyjnego względem dziecka (osoby zobowiązanej) i naruszenia innych obowiązków rodzinnych. Dostrzeżona przez ustawodawcę potrzeba nowelizacji art. 64 u.p.s. wynikała z orzecznictwa sądowego.
Podsumowując skarżący stwierdził, że wydana decyzja jest wyrazem poparcia dla "karygodnego zachowania rodzica, który przez cały okres życia dziecka nie uczestniczył w jego wychowaniu i utrzymaniu" oraz promuje niepożądane społecznie i etycznie postawy.
Podniósł nadto, że postępowanie organu w tej sprawie narusza zasadę wyrażoną w art. 7a k.p.a., ponieważ wątpliwości w zakresie istnienia przesłanek umożliwiających zwolnienie skarżącego od ponoszenia opłat nie zostały rozpatrzone na korzyść skarżącego, pomimo tego, że są one uzasadnione a okoliczność ta nie sprzeciwia się interesom osób trzecich.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami procedury oraz z przepisami prawa materialnego.
Kontroli Sądu poddana została decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, w której: 1) ustalono stronie wysokość odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę za pobyt ojca w domu pomocy społecznej za okres od 1 marca 2023 r. do 29 lutego 2024 r. na łączną kwotę 10.218,72 zł; 2) zobowiązano stronę do zwrotu tej kwoty w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji.
W punkcie wyjścia do dalszych rozważań należy przypomnieć, że z treści art. 60 u.p.s. wynika, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. W przepisie art. 61 u.p.s. ustawodawca zawarł z kolei ustawową kolejność osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt w takiej placówce. I tak, w pierwszej kolejności zobowiązanym jest mieszkaniec, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka (art. 61 ust. 1 pkt 1), zaś w następnej kolejności są nimi: małżonek podopiecznego, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3).
Ustawodawca w art. 61 ust. 3 u.p.s. wprowadził również zasadę, w myśl której, jeśli z ponoszenia opłat nie wywiązują się osoby zobowiązane w pierwszej kolejności, opłaty te wnosi zastępczo gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, z tym jednak skutkiem, że gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 września 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 575/19, orzeczenie dostępne w CBOSA).
Tytułem uwag wprowadzających warto też wskazać, że po uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, CBOSA) nie ma już wątpliwości, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s.
W nawiązaniu do stanu faktycznego ustalonego przez organy i przyjętego do rozpoznania przez Sąd wymaga w pierwszej kolejności zaakcentowania, że skarżący jako syn pensjonariusza niewątpliwie mieści się w katalogu podmiotowym z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Co w sprawie również bardzo istotne, wydanie decyzji zobowiązującej skarżącego do zwrotu opłat poniesionych zastępczo przez Gminę zostało poprzedzone postępowaniem administracyjnym w którym doszło do skonkretyzowania i zindywidualizowania ciążącego na stronie, jako zstępnym pensjonariusza, ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt pensjonariusza w domu pomocy społecznej (partycypowania w kosztach tego pobytu). Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia 14 czerwca 2023 r. (nr PS.5120.20.2023), zmieniającą decyzję z dnia 31 października 2019 r. (nr PS.5120.63.2019), organ pierwszej instancji ustalił stronie od 1 marca 2023 r. do dnia faktycznego pobytu ojca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" odpłatność w kwocie 851,56 zł miesięcznie. Co w sprawie również istotne i co także zawierają ustalenia pomieszczone w wydanych w sprawie decyzjach z dnia 22 kwietnia 2024 r. i 20 czerwca 2024 r., skarżący nie uregulował należności z tytułu pobytu ojca we wspomnianym domu pomocy społecznej za miesiące od 1 marca 2023 r. do 29 lutego 2024 r. Łączna wysokość tych opłat za 12 miesięcy wyniosła kwotę 10.218,72 zł (12 miesięcy x 851,56 zł = 10.218,72 zł).
W świetle tych dwóch okoliczności orzekające w sprawie organy administracji publicznej prawidłowo przyjęły o wystąpieniu przesłanek do wydania decyzji na podstawie art. 61 ust. 3 u.p.s. i art. 104 ust. 1 i 3 u.p.s., skutkiem czego skarżący, na mocy decyzji z dnia 22 kwietnia 2024 r. (podtrzymanej następnie zaskarżoną decyzją), został zobowiązany do zwrotu kwoty odpowiadającej wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę za pobyt ojca w placówce w okresie od 1 marca 2023 r. do 29 lutego 2024 r., tj. łącznej kwoty 10.218,72 zł Materiał dowodowy w sprawie był zatem wystarczający do wydania decyzji, którą strona kwestionuje w skardze. W tym zakresie Sąd nie podzielił zasadności podnoszonych w skardze zarzutów naruszenia art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a.
Jak wynika z treści skargi, strona nie neguje faktu wydania wobec niej decyzji ustalającej wysokość opłat oraz braku ich uregulowania we wskazanym okresie. Formułuje natomiast zarzuty pominięcia wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności tych odnoszących się do postawy ojca wobec rodziny i zasadności obarczania strony opłatami, co w jej opinii godzi w zasady współżycia społecznego, sprawiedliwości, zaufania, i co winno być – jej zdaniem - brane pod uwagę w świetle art. 64 pkt 7 u.p.s. (dodanego do ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej z dnia 17 listopada 2021 r. (Dz. U. z 2022 poz. 66), która weszła w życie dnia 27 stycznia 2022 r.). Zarówno w skardze, jak i na etapie odwołania skarżący stawia zarzut pominięcia w/w przepisu i braku zwolnienia od opłat. Odnosząc się do tych zagadnień trzeba wskazać, że problem zasadności ponoszenia opłat przez stronę nie mieści się w granicach prowadzonego postępowania. Na tym etapie możliwe jest natomiast zastosowanie ulgi w rozumieniu art. 104 ust. 4 u.p.s., tj. w postaci odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia (art. 104 ust. 4 u.p.s.). Przy czym przesłanki i zakres obu ulg w zapłacie należnych zobowiązań są odmienne, do czego Sąd jeszcze się odniesienie. W tym miejscu wymaga zauważenia, że wadliwość zaskarżonej decyzji profesjonalny pełnomocnik skarżącego upatruje nie w zarzucie zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s., lecz w odmowie zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt ojca w DPS-ie na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s. Pozostając przy tym zarzucie skargi przypomnieć trzeba, że przepis art. 64 pkt 7 u.p.s. stanowi: osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Co ważne, cytowana regulacja przewiduje możliwość zwolnienia osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty lub wnoszącej opłaty, ale wyłącznie na ich wniosek. Innymi słowy, organy nie są uprawnione do działania z urzędu, inaczej niż np. w przepisie art. 64b u.p.s. To zatem wniosek strony (osoby wnoszącej opłatę lub zobowiązanej do jej wnoszenia) otwiera postępowanie w ramach, którego badane są okoliczności wskazane w treści art. 64 pkt 1-7 u.p.s., co znajduje następnie swój wyraz w decyzji o zwolnieniu wnioskodawcy z ponoszenia opłat lub też odmowie przyznania tego zwolnienia.
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy brak podstaw do tego aby stawiać organom zarzut naruszenia przepisu art. 64 pkt 7 u.p.s., albowiem - jak wynika z akt sprawy -skarżący takiego wniosku w postępowaniu dotyczącym odpłatności za okres od 1 marca 2023 . do 29 lutego 2024 r. nie formułował. Wniosek w zakresie całkowitego zwolnienia z odpłatności pełnomocnik skarżącego złożył natomiast w 2020 r. Na skutek rozpoznania tego wniosku, decyzją z dnia 19 października 2020 r. (nr PS.5120.52.2020) organ pierwszej instancji odmówił stronie całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt ojca w DPS. Od niniejszej decyzji pełnomocnik strony nie wniósł odwołania. Podnoszony w skardze zarzut naruszenia art. 64 pkt 7 u.p.s. w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją nie mógł zatem mieć wpływu na kwestie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Ubocznie należy w ty miejscu odnotować, dostrzegając sytuację skarżącego i podnoszone przez niego okoliczności a przy tym nie przesądzając jakiegokolwiek kierunku rozstrzygnięcia, że nic nie stoi na przeszkodzie aby skarżący złożył w trybie wskazanego przepisu art. 64 ust.7 u.p.s. wniosek o zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłat, który organ będzie zobowiązany rozpoznać w odrębnym trybie.
Mając na uwadze treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) Sąd w ramach swoich kompetencji orzeczniczych (dotyczących kontroli zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów poniesionych w skardze) nie stwierdził także naruszenia w sprawie art. 104 ust. 4 u.p.s. Powołany przepis stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Z treści art. 104 ust. 4 u.p.s. wyraźnie wynika, że postępowanie związane z badaniem okoliczności uzasadniających ewentualne odstąpienie od żądania takiego zwrotu, umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty odbywa się na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej. Wskazując na powyższe wyraźnie trzeba zaakcentować, że strona w toku postępowania administracyjnego była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (!), który takiego wniosku nie złożył. Niezależnie od poglądu Sądu, że organ nie miał obowiązku pouczać strony o treści art. 104 ust. 4 u.p.s. w sytuacji, gdy była ona reprezentowana przez pełnomocnika, to trzeba jednocześnie dostrzec, że w treści decyzji organu pierwszej instancji zostało zawarte pouczenie o prawie do złożenia wniosku w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s. Bezspornie, taki wniosek nie został złożony przez reprezentującego stronę pełnomocnika. Nie zawiera go także treść odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, jakie sporządził profesjonalny pełnomocnik. W ocenie Sądu, w okolicznościach faktycznych sprawy nie można zarzucać organowi, że nie zainicjował procedury z art. 104 ust. 4 u.p.s. z urzędu, ani też, że wcześniej nie pouczył stronę o treści art. 104 ust. 4 u.p.s. W ocenie Sądu, nie można zrównywać sytuacji procesowej strony działającej samodzielnie w postępowaniu administracyjnym od tej, która reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radę prawnego). Trzeba przy tym zauważyć (ważąc okoliczność, że decyzja wydawana na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s, stanowi tytuł egzekucyjny będący podstawą prawną do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej), że w sprawie, nie zachodzi obawa naruszenia słusznego interesu strony, albowiem nic nie stoi na przeszkodzie, by pełnomocnik na aktualnym etapie sprawy wystąpił do organu z wnioskiem w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s. Nie przesądzając w tym miejscu o powodzeniu takiego wniosku, trzeba jednocześnie dodać, że rozstrzygnięcie organu w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s. ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organowi administracji przysługuje luz decyzyjny co do wyboru treści rozstrzygnięcia. Stanowisko w tym zakresie jest znane pełnomocnikowi strony z treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 253/21 (orzeczenie dostępne w CBOSA).
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7a § 1 k.p.a. to należy wyjaśnić, że norma z art. 7a § 1 k.p.a. ma zastosowanie w tych przypadkach, gdy w sprawie występują wątpliwości co treści przepisu. W sprawie, wykładnia art. 61 ust. 3 u.p.s. oraz art. 104 ust.1 i 3 u.p.s. nie budziła wątpliwości, a zatem zarzut naruszenia art. 7a § 1 k.p.a. był bezpodstawny.
Końcowo już tylko należy dodać, że stanowisko Sądu wyrażonego w sprawie koresponduje ze stanowiskiem przedstawionym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 lutego 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 344/23, wydanym w sprawie ze skargi tego samego skarżącego i na tle zbliżonego stanu faktycznego (dotyczącego także kwestii zwrotu opłat zastępczo poniesionych przez Gminę ale za inny okres), przy podobnych zarzutach skargi. Stanowisko jakie zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 7 lutego 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 344/23 podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 listopada 2024 r., sygn. akt I OSK 999/24.
Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. wywiedzioną w sprawie skargę w całości oddalił.