IV SA/Wr 390/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła decyzji organów administracji publicznej, które uznały zasiłek pielęgnacyjny wypłacony H. K. za nienależnie pobrany i zobowiązały ją do zwrotu kwoty ponad 21 tys. zł. Powodem było jednoczesne pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego od 2009 roku, podczas gdy ustawa o świadczeniach rodzinnych stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Skarżąca, osoba w podeszłym wieku (ponad 92 lata) i niepełnosprawna, argumentowała, że nie miała świadomości pobierania dwóch świadczeń, wskazywała na podobieństwo nazw, brak przepływu informacji między instytucjami oraz swoją trudną sytuację życiową i zdrowotną. Podnosiła również kwestię przedawnienia i braku możliwości jednorazowego zwrotu tak dużej kwoty. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na ugruntowanym orzecznictwie, zgodnie z którym art. 16 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, regulujący sytuację jednoczesnego pobierania zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego, stanowi przepis szczególny (lex specialis) w stosunku do ogólnych przepisów o świadczeniach nienależnie pobranych (art. 30 ust. 2 u.ś.r.). W związku z tym, zwrot zasiłku pielęgnacyjnego w takiej sytuacji następuje z mocy prawa, a organ nie ma kompetencji do wydawania decyzji stwierdzającej nienależne pobranie świadczenia i zobowiązującej do jego zwrotu. Sąd podkreślił, że mechanizm ten jest analogiczny do przepisów o pomocy społecznej i nie przewiduje wydawania decyzji administracyjnej, a jedynie uchylenie decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny ze skutkiem ex nunc (na przyszłość). Sąd zwrócił również uwagę, że w przypadku określonym w art. 16 ust. 7 u.ś.r. pomniejszenie następuje o kwotę wypłaconego zasiłku bez naliczania odsetek.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących jednoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego oraz wyłączenie stosowania ogólnych przepisów o świadczeniach nienależnie pobranych w takich przypadkach.
Dotyczy specyficznej sytuacji określonej w art. 16 ust. 7 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wymaga analizy orzecznictwa NSA i WSA w podobnych sprawach.
Zagadnienia prawne (2)
Czy w przypadku jednoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, organ może wydać decyzję o uznaniu zasiłku za nienależnie pobrany i zobowiązać do jego zwrotu na podstawie ogólnych przepisów (art. 30 ust. 2 u.ś.r.), czy też zastosowanie ma szczególny tryb zwrotu wynikający z art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ nie może wydać decyzji o uznaniu zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrany i zobowiązać do jego zwrotu na podstawie art. 30 ust. 2 u.ś.r. Przepis art. 16 ust. 7 u.ś.r. stanowi lex specialis, który wyłącza zastosowanie ogólnych przepisów. Zwrot świadczenia następuje z mocy prawa poprzez pomniejszenie emerytury lub renty przez organ rentowy.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na orzecznictwie, zgodnie z którym art. 16 ust. 7 u.ś.r. jest przepisem szczególnym (lex specialis) wobec art. 30 ust. 2 u.ś.r. Oznacza to, że w sytuacji jednoczesnego pobierania zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego, zwrot zasiłku następuje z mocy prawa poprzez potrącenie przez organ rentowy, bez potrzeby wydawania decyzji administracyjnej o nienależnym pobraniu świadczenia. Organ pierwszej instancji może jedynie uchylić decyzję przyznającą zasiłek pielęgnacyjny ze skutkiem na przyszłość.
Czy wiek i stan zdrowia skarżącej mogą stanowić podstawę do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia?
Odpowiedź sądu
Sąd nie rozstrzygał tej kwestii bezpośrednio, ponieważ uznał, że organy nie miały kompetencji do wydania decyzji o nienależnym pobraniu świadczenia. Jednakże, w uzasadnieniu podkreślono, że w przypadku określonym w art. 16 ust. 7 u.ś.r. zwrot następuje z mocy prawa i nie przewiduje się możliwości odstąpienia od żądania zwrotu przez organ administracji w drodze decyzji.
Uzasadnienie
Sąd skupił się na braku kompetencji organów do wydania decyzji o nienależnym pobraniu świadczenia, co czyniło argumenty skarżącej dotyczące jej wieku i stanu zdrowia w kontekście zwrotu świadczenia wtórnymi. Niemniej jednak, podkreślono, że mechanizm zwrotu z mocy prawa nie przewiduje takich odstępstw.
Przepisy (8)
Główne
u.ś.r. art. 16 § ust. 6-8
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W przypadku jednoczesnego pobierania obu świadczeń, organ rentowy wypłaca świadczenie pomniejszone o kwotę zasiłku, co jest traktowane jako zwrot nienależnie pobranego świadczenia z mocy prawa.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uwzględnienia skargi w przypadku naruszenia prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzekania przez sąd administracyjny.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 30 § ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 8
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Definicja świadczenia nienależnie pobranego, która nie ma zastosowania w przypadku określonym w art. 16 ust. 7 u.ś.r. z uwagi na zasadę lex specialis.
u.ś.r. art. 32 § ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Przepis nie daje organowi właściwemu uprawnienia do wszczęcia postępowania w trybie nadzwyczajnym ze skutkiem ex tunc w sytuacji określonej w art. 16 ust. 7 u.ś.r.
u.e.r.f.u.s. art. 75 § ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa prawna przyznawania dodatku pielęgnacyjnego.
p.u.s.a. art. 1 § § 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kognicji sądów administracyjnych.
u.p.s. art. 99 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Analogiczne rozwiązanie do art. 16 ust. 7 u.ś.r., gdzie zwrot świadczenia następuje z mocy prawa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 16 ust. 7 u.ś.r. stanowi lex specialis w stosunku do art. 30 ust. 2 u.ś.r., co wyłącza możliwość wydania decyzji o nienależnym pobraniu świadczenia i zobowiązaniu do jego zwrotu w drodze postępowania administracyjnego. • Zwrot zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku jednoczesnego pobierania dodatku pielęgnacyjnego następuje z mocy prawa poprzez pomniejszenie świadczenia przez organ rentowy.
Odrzucone argumenty
Argumenty skarżącej dotyczące braku świadomości, wieku i stanu zdrowia jako podstawy do zwolnienia z obowiązku zwrotu świadczenia (choć sąd nie rozstrzygnął ich merytorycznie z uwagi na brak kompetencji organów do wydania decyzji). • Argumenty organów oparte na art. 30 ust. 2 u.ś.r. dotyczące nienależnego pobrania świadczenia.
Godne uwagi sformułowania
zwrot świadczeń następuje z mocy prawa • art. 16 ust. 7 u.ś.r. stanowi lex specialis w stosunku do art. 30 ust. 2 u.ś.r. • organ nie ma kompetencji do orzekania w kwestii nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego • decyzja ta będzie wywierała wyłącznie skutki ex nunc
Skład orzekający
Daria Gawlak-Nowakowska
przewodniczący
Ewa Kamieniecka
sprawozdawca
Katarzyna Radom
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących jednoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego oraz wyłączenie stosowania ogólnych przepisów o świadczeniach nienależnie pobranych w takich przypadkach."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji określonej w art. 16 ust. 7 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wymaga analizy orzecznictwa NSA i WSA w podobnych sprawach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej w prawie świadczeń socjalnych, która ma bezpośrednie przełożenie na sytuację wielu osób starszych i niepełnosprawnych. Pokazuje, jak złożone przepisy mogą prowadzić do błędnych decyzji administracyjnych i jak sądy administracyjne korygują te błędy.
“Czy można żądać zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, gdy przepisy przewidują inny tryb jego odzyskania?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.