IV SA/Wr 388/23

IV SA/Wr 388/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Daria Gawlak-Nowakowska /sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak - Nowakowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Marta Pająkiewicz - Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 18 kwietnia 2023 r., nr SKO/RŚ-423/137/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy na rzecz T. C. kwotę 480,00 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO) zaskarżoną decyzją z dnia 18 kwietnia 2023 r., nr SKO.RŚ-423/137/2023 działając na podstawiena podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania T. C. (dalej: Strona, Skarżąca), utrzymało w mocy decyzję z dnia 30 stycznia 2023 r., nr MOPS.DŚR.5102.2.2023.SM wydaną przez zastępcę Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Głogowie działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Głogowa (dalej: organ I instancji) w przedmiocie odmowy przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Wnioskiem z dnia 3 stycznia 2023 r. T. C. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Głogowie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką S. C. (ur. [...]). Do wniosku dołączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 14 grudnia 2022 r., zaliczające matkę Strony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Z ww. orzeczenia wynika, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 listopada 2022 r., a niepełnosprawność istnieje od nie da się ustalić. Ponadto wskazano, iż orzeczenie wydaje się na stałe.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 30 stycznia 2023 r. organ I instancji działając na podstawie art. 17, art. 23, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.), odmówił Stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną mamą.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Zdaniem organu I instancji nie spełniona jest przesłanka wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki Strony (ur. 30 kwietnia 1935 r.) istnieje od 21 listopada 2022 r., czyli od 87. roku życia.
Następnie organ I instancji wskazał, że matka Strony jest wdową. Strona od 2018 r. nie pracuje, ma ustalone prawo do emerytury od dnia 27 października 2018 r., nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, nie figuruje w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą ani nie jest rolnikiem, żoną rolnika ani domownikiem rolnika. Przed uzyskaniem przez Stronę emerytury nie było konieczności całkowitej opieki nad mamą, ale Strona dojeżdżała często do Zielonej Góry, gdzie jej matka mieszkała i pomagała jej w różnych sprawach. Łączny okres aktywności zawodowej Strony wynosi 14 i pół roku, tj. zatrudnienie w W. w Z. oraz świadczenia pobierane dla bezrobotnych. Strona posiada brata, lecz ze względu na posiadany przez niego stopień niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, który związany jest z licznymi chorobami układu krążenia i związane z tym duże wydatki sprawiają, nie może on pomagać finansowo. Ponadto brat jest osobą leżącą i często przebywa w szpitalu.
Z dokumentacji medycznej matki Strony wynika, że leczy się z powodu następujących chorób, tj. niedokrwistość z niedoboru kwasu foliowego, pancytopenia, nadciśnienie tętnicze, przebyta zakrzepica żył kończyn dolnych, miażdżyca uogólniona, stan po amputacji uda prawego oraz odleżyny okolicy krzyżowo-pośladkowej.
W dniu 16 stycznia 2023 r. przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania Strony. Podczas wywiadu ustalono, że matka Strony zamieszkuje wraz ze Stroną i jej mężem oraz pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Matka Strony jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Ww. choruje przewlekle, jest osobą leżącą, pampersowaną. Ponadto jest po amputacji nogi, która miała miejsce w styczniu 2022r. z powikłaniami związanymi z leczeniem rany. Matka Strony samodzielnie spożywa posiłki w łóżku, a wszelkie inne czynności nie byłyby możliwe bez udziału Strony. Czynności jakie Strona wykonuje względem swojej matki to: podawane leków (trzy razy dziennie) oraz mierzenie ciśnienia, zakładanie i zdejmowanie aparatu słuchowego, przygotowywanie posiłków w ciągu całego dnia, zmienianie pozycji matce, poprzez regulowanie łóżka ortopedycznego, opatrywanie odleżyn w części krzyżowo-ogonowej, dbanie o higienę osobistą matki, która ma miejsce na łóżku chorej (zmiana pampersa, mycie głowy przy użyciu dmuchanego basenika, zmiana koszuli nocnej, zmiana podkładów higienicznych, pościeli, układanie na boki w ciągu dnia, żeby zapobiec powstawania nowych odleżyn). Ponadto, aby nie pogłębiać stanów z zaburzeniami pamięci u matki stara się z nią dużo rozmawiać, przypominać różne fakty z przeszłości, gdyż zdarzają się sytuacje, kiedy matka Strony nie potrafi wymienić imion bliskich jej osób i nie pamięta wielu rzeczy. Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu matka czasami budzi się w nocy, bo senne złudy mieszają się z rzeczywistością, noc myli się z dniem, głośno krzyczy. Pracownik socjalny potwierdził, że matka Strony wymaga stałej i bezpośredniej opieki i pielęgnacji z uwagi na wiek oraz stan zdrowia. Matka Strony nie jest w stanie wykonywać samodzielnie żadnych czynności samoobsługowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny potwierdził fakt sprawowania rzeczywistej opieki nad matką. W przeprowadzanym wywiadzie pracownik odstąpił od sporządzenia protokołu z matką Strony z uwagi na stan jej zdrowia.
W oparciu o zebrany materiał dowodowy, w ocenie organu I instancji nie budzi wątpliwości fakt, że Strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Jednak w ocenie organu I instancji, przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sposób jednoznaczny wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji posiadania przez osobę sprawującą opiekę prawa do emerytury. Ponadto dodał, że nie spełniona jest przesłanka wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. matka Strony nie posiada orzeczenia ze wskazaniem, że niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole, lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ nadmienił, że w okresie uzyskania prawa do emerytury, Strona nie była upoważniona do świadczenia pielęgnacyjnego, zatem nie jest możliwym zastosowania art. 12 ustawy o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. 2021 r., poz. 2314).
W odwołaniu od powyższej decyzji Strona wniosła odwołanie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.
Zdaniem Strony, nie uwzględniono okoliczności, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części normy prawnej art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19 uznał, że zasadę równości narusza taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Na podstawie orzecznictw sądowych opiekun osoby niepełnosprawnej ma możliwość wyboru korzystniejszego dla niego świadczenia pielęgnacyjnego. Taki wyrok zapadł w NSA dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19 i 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20. Strona dodała, że składając wniosek dnia 3 stycznia 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, złożyła także oświadczenie, że po otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego zawiesi prawo do pobierania swojej emerytury z ZUS-u.
Po rozpoznaniu odwołania strony, SKO zaskarżoną decyzją z dnia 18 kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji SKO stwierdziło, odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że w niniejszej sprawie oceny spełnienia przez Skarżącą przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Wobec tego za niezasadną uznał organ odwoławczy odmowę przyznania Stronie przez organ I instancji świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na przesłankę określoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Następnie SK)O wskazało, że w dalszej kolejności wymaga rozważenia czy w niniejszej sprawie zostały spełnione określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak też, czy wystąpiły negatywne przesłanki z art. 17 ust. 5 u.ś.r., bądź też inne okoliczności wyłączające prawo do tego świadczenia.
Biorąc pod uwagę treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., stwierdziło, że przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tą osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.
Strona należy do kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ponieważ stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 z późn. zm.), ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec matki. Matka strony jest wdową. Drugą osobą mającą własny obowiązek alimentacyjny wobec S. C. jest jej syn – R. C. Matka Strony. legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym dnia 14 grudnia 2022 r., na podstawie którego została zaliczona do stopnia niepełnosprawności znacznego. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 listopada 2022 r. Przyczyna niepełnosprawności została oznaczona symbolem 07 - S (choroby układu oddechowego i krążenia).
Podczas przeprowadzonego dnia 16 stycznia 2023 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego Strona podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i matką, która choruje przewlekle. Jest osobą leżącą, pampersowaną. Jest po amputacji nogi, z powikłaniami związanymi z leczeniem rany. Matka Strony samodzielnie spożywa posiłki w łóżku, a wszelkie inne czynności nie byłyby możliwe bez udziału Strony. Strona wykonuje w ciągu dnia następujące czynności: podaje matce leki i mierzy ciśnienie, zakłada i zdejmuje aparat słuchowy, przygotowuje posiłki w ciągu całego dnia, zmienia pozycję chorej poprzez regulację łóżka ortopedycznego, opatruje odleżyny w części krzyżowo-ogonowej, dba o higienę ciała, myje włosy, obcina paznokcie, zmienia podkłady higieniczne w łóżku etc. Z uwagi na stan zdrowia matki Strony odstąpiono od jej przesłuchania.
Z dokumentacji medycznej wynika, że matka Strony ma zdiagnozowanych wiele chorób. Rozpoznanie główne: F03 otępienie nieokreślone. Rozpoznania współistniejące: inne choroby krążka międzykręgowego, inne niedokrwistości aplastyczne, miażdżyca uogólniona i nieokreślona, nadciśnienie samoistne (pierwotne), niedokrwistość z niedoboru żelaza, zator i zakrzep tętnic kończyn dolnych. Lekarz - specjalista medycyny rodzinnej zaświadczył, że pacjentka leczona przewlekle - leżąca, z zaburzeniami kontaktu. Wymaga stałej opieki i pielęgnacji. Dnia 8 stycznia 2022 r. miała wykonany zabieg operacyjny: amputacja na poziomie uda prawego.
SKO wskazało, że nie kwestionuje potrzeby opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, która ma charakter stały i długotrwały, z uwagi na ograniczenia wynikające ze stanu zdrowia matki Strony.
Niezależnie od powyższego SKO wskazało, że kolejną przesłankę, którą należało zbadać było ustalenie istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę.
Strona ur. 27 października 1958 r. (65 lat) decyzją ZUS - u z dnia 29 października 2018 r. od dnia 27 października 2018 r. nabyła prawo do emerytury w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego. Z akt sprawy nie wynika przy tym, aby po uzyskaniu prawa do emerytury Strona podejmowała pracę zarobkową. Ostatnie zatrudnienie ustało 1990 r. Łączny okres aktywności zawodowej Strony to około 14 i pół roku w latach 1978 - 1990 w W. w Z.
Wobec tego SKO stwierdziło, że trudno uznać za wiarygodne, że skoro Strona od 1990 r. do 2022 r. (32 lat) nie podjęła pracy zarobkowej, to teraz gotowa byłaby podjąć takie zatrudnienie, gdyby nie opieka nad matką. Co więcej, nabycie przez Stronę prawa do emerytury nastąpiło w związku z osiągnięciem w roku 2018 wieku emerytalnego, oznacza to, że Strona nie zrezygnowała z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się znacznym stopniem niepełnosprawności od 27 listopada 2022 r. W związku z czym nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W niniejszej sprawie nie wystąpił więc związek przyczynowo - skutkowy rozumiany w ten sposób, że konieczność i zakres opieki ma stanowić główny i jedyny powód niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia przez osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne, które ze swojego założenia ma zastąpić dochód ze stosunku pracy.
SKO podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane z racji samej opieki nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia pracy. Nie może być zatem traktowany jako zastępcze źródło dochodu (vide: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Ol 848/19, LEX nr 2771612). Doświadczenie życiowe wskazuje, że kobiety w wieku 65 lat, sporadycznie są aktywne zawodowo, nawet jeżeli są sprawne fizycznie i mogą wykonywać prace opiekuńcze. Czym innym jest bowiem opieka nad domownikiem, a czym innym zatrudnienie bądź praca zarobkowa. Nie sposób przyjąć, aby każdy i niezależnie od wieku, mógł być osobą aktywną zawodowo (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt IOSK 1148/20, WSA we Wrocławiu z dnia 16 września 2020 r. sygn. akt IV SA/Wr 323/20, publ. CBOSA Internet).
W odniesieniu do argumentacji odwołania SKO wyjaśniło, że w zakresie sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno-rentowego aktualne orzecznictwo sądowe reprezentuje pogląd, zgodnie z którym istnieje możliwość wyboru przez Stronę świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt: I OSK 484/21, sygn. akt I OSK 487/20/20, sygn. akt I OSK 650/20, sygn. akt I OSK 1416/20, sygn. akt I OSK 1083/20, sygn. akt I OSK 254/20). Podkreśliło, że nie kwestionuje, iż posiadanie przez Stronę prawa do emerytury stanowi przeszkodę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku zawieszenia tego prawa. Jednakże aby Strona mogła dokonać wyboru jednego ze świadczeń (emerytury bądź świadczenia pielęgnacyjnego) wymagane jest ustalenie, czy Strona spełniała przesłanki do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W realiach sprawy ustalono, że Strona nie spełnia ustawowych przesłanek umożliwiając przyznanie wnioskowanego świadczenia.;
Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
I. naruszenie prawa materialnego:
1) naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.- poprzez ustalenie przez organ II instancji, iż w przypadku Skarżącej nie ziściły się przesłanki warunkujące uznanie, iż Skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką jako osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
II. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. - poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego tj. niedoniesienie się i nieuwzględnienie składanych przez Skarżącą oświadczeń, iż do dnia rozpoczęcia opieki nad chorą matką wykonywała ona pracę zarobkową w postaci konstruowania zadań szaradziarskich, z którego to tytułu otrzymywała wynagrodzenie, a którego to zajęcia musiała zaprzestać z uwagi na fakt sprawowania stałej opieki na matką;
2) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa - poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji wydanej z naruszeniem prawa,
3) naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 kpa - poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, która wydana została z pominięciem kwestii istnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. okoliczności dotyczących zaprzestania przez skarżącą pracy zarobkowej w postaci wykonywania na zlecenie podmiotów zewnętrznych zadań szaradziarskich, z którego to tytułu Skarżąca otrzymywała wynagrodzenia, za której to działalności zarobkowej musiała zaniechać z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad matką.
Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego od organu na jej rzecz według norm przepisanych. Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a wiosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), albowiem zarówno Strona, jak i organ, wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Poza zakresem rozważań należy pozostawić spór dotyczący wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Sąd podziela korzystne dla Skarżącej stanowisko organu odwoławczego wywodzone z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażonym w decyzji przez organ I instancji, nie ma istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie.
W dalszej olejności nie ma sporu, że Skarżąca jako córka jest uprawniona do wnioskowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt wynika, że matka Skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co datuje się od 21 listopada 2022 r.
Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest również, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji Skarżąca pobierała emeryturę. Organ w zaskarżonej decyzji, odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r w sprawie o sygn. SK 2/17 prawidłowo zastosował się do prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. uznając, że pobieranie emerytury nie stanowi automatycznie negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia.
W niniejszej sprawie poza sporem jest również fakt sprawowania opieki przez Skarżącą nad niepełnosprawną matką, która ma charakter stały i długotrwały, z uwagi na ograniczenia wynikające ze stanu zdrowia matki Strony.
Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje istnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką a niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą, a więc czy istotnie Skarżąca nie podejmuje lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie zaś z definicją legalną zawartą w treści art. 3 pkt 22 u.ś.r., przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarcze.
Sąd administracyjny, badający legalność zaskarżonej decyzji nie mógł zignorować przedłożonych przez Skarżącą na etapie postępowania sądowego zeznań rocznych PIT-11 za lata 2015 – 2022. Zaskarżona decyzja została wydana w dniu 18 kwietnia 2023 r. a zatem ww. zeznania roczne, z których wynika, że Skarżąca wykonywała pracę zarobkową w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r zostały wystawione, zanim w rozpoznawanej sprawie postępowanie odwoławcze zostało zakończone. Przedmiotowe zeznania PIT - 11 są zatem dowodami istniejącymi w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, a nieznanymi organowi w dacie rozstrzygania.
Biorąc pod uwagę, że na etapie postępowania sądowoadministracyjnego Skarżąca przedstawiła nowe dowody w sprawie należało udzielić odpowiedzi na pytanie, czy wyjście na jaw nowych istotnych okoliczności i dowodów istniejących w dacie wydawania decyzji, a nieznanych organowi w dacie rozstrzygania może stanowić przesłankę do uchylenia decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.
W zakresie wykładni art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiska są rozbieżne. Zgodnie z pierwszym poglądem, sam fakt zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania nie przesądza o wadliwości decyzji w stopniu uzasadniającym konieczność jej uchylenia. Warunkiem zastosowania tego przepisu jest stwierdzenie przez Sąd naruszenia przez organ przepisów postępowania. Stanowisko to obecne jest w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. NSA w wyrokach: z dnia 25 maja 2017r., sygn. akt II OSK 1714/16; z dnia 17 maja 2011 r., sygn. akt I GSK 227/10; z dnia 25 października 2011, sygn. akt II GSK 453/10; dostępne w CBOIS) oraz w literaturze (J. Zimmermann, Glosa do wyroku NSA z 6 stycznia 1999 r., III SA 4728/97, OSP 2000/1/16; A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018, s. 475).
Zwolennicy odmiennego poglądu wskazują, że każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa" i powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji (tak m.in. NSA w wyrokach: z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 2947/14; z dnia 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 815/11; z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II OSK 807/11; z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt II GSK 963/13; z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 2874/18; z dnia 13 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 3632/18; dostępne w CBOIS). W uzasadnieniu tego poglądu wskazuje się także, że na organie prowadzącym postępowanie administracyjne, spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Jeżeli zatem w dacie wydania decyzji istnieje dowód, który nie jest znany organowi, to decyzja wydana z jego pominięciem zapada z naruszeniem przepisów postępowania, choć nie zawsze winę za pominięcie tego dowodu można przypisać organowi. W doktrynie stanowisko takie prezentują autorzy komentarzy do prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2016, art. 145 (pkt 16); M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2019, s. 699) oraz inni autorzy poruszający rozpatrywane zagadnienie (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2019, s. 834; M. Romańska, Skuteczność orzeczeń sądów administracyjnych, Warszawa 2010, s. 278-279).
Rozbieżność wykładni art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. jest konsekwencją odmiennego rozumienia użytego w nim pojęcia "naruszenia prawa". Jeżeli pojęcie to będziemy rozumieć w kategoriach subiektywnych i kojarzyć wyłącznie z sytuacją, w której organowi orzekającemu w sprawie administracyjnej można postawić zarzut działania sprzecznego z obowiązującymi go przepisami, to niektóre podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego należy wykluczyć z katalogu przesłanek uchylenia decyzji przez sąd administracyjny. Jeżeli natomiast pojęciu temu przypiszemy znaczenie zobiektywizowane, nawiązujące do szeroko pojmowanych wad w konkretyzacji uprawnień i obowiązków, które mogą być następstwem okoliczności niezależnych od organu orzekającego, a nawet okoliczności zewnętrznych wobec danego postępowania jurysdykcyjnego (np. wadliwego prejudykatu), to każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa" i powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji (T. Kiełkowski, Naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego jako przesłanka uchylenia decyzji przez sąd administracyjny, Przegląd Prawa Publicznego 2008, nr 4, s. 59 i n.).
Sąd podziela stanowisko, że każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa" i powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji. Niezależne bowiem od prawidłowego działania organu administracji, z obiektywnego punktu widzenia doszło do naruszenia prawa, które daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny, sprawując kontrolę działalności administracji publicznej (art. 3 § 1 p.p.s.a.), nie ocenia tylko i wyłącznie zgodności z prawem samych czynności procesowych organu orzekającego, lecz ocenia zgodność z prawem rezultatu podejmowanych przez organ czynności. Pomimo przeprowadzenia czynności zgodnie z prawem, ich wynik może być wadliwy co może uzasadnić uchylenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
W rozpoznawanej sprawie wyszły na jaw nowe istotne dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). Skarżąca przedstawiła bowiem na etapie wniesienia skargi do sądu administracyjnego nowe dowody, nieznane w dacie wydawania zaskarżonej decyzji w postaci zeznań rocznych PIT-11 za lata 2015 – 2022, z których wynika, że Skarżąca wykonywała pracę zarobkową w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę powyższą ocenę prawną przedstawioną przez Sąd oraz ponownie dokona oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego – po jego uzupełnieniu - pod kątem spełnienia przez Skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., czego Sąd w niniejszym składzie nie przesądza.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdzając naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.), zobowiązany był na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. do uchylenia zaskarżonej decyzji.
O kosztach orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Złożyły się na nie koszty zastępstwa w kwocie 480 zł, których wysokość ustalono w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).