IV SA/Wr 387/25

IV SA/Wr 387/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-12-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów /sprawozdawca/
Aneta Brzezińska
Marta Pająkiewicz-Kremis /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 1208
art. 30 ust. 9
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi J.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 6 maja 2025 r. nr SKO.ŚR/41/39/25 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. N. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze (dalej: SKO, organ II instancji) z 6 maja 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta Zgorzelec (dalej: Burmistrz, organ I instancji) z 19 lutego 2025 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.
Jak wynikało z akt sprawy, wnioskiem z 4 listopada 2024 r. strona wystąpiła o umorzenie w całości spłaty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 7.122,72 zł, do którego zwrotu Burmistrz zobowiązał ostateczną decyzją z 17 października 2024 r.
Burmistrz decyzją z 7 listopada 2024 r. odmówił stronie umorzenia ww. należności wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Następnie rozstrzygnięcie to w całości zostało uchylone decyzją SKO z 10 stycznia 2025 r. W motywach organ II instancji wskazał, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. W szczególności organ I instancji nie uwzględnił szeregu istotnych okoliczności, tj. sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej strony, co doprowadziło do niewłaściwego wyważenia interesów indywidualnych i społecznych.
Rozpoznając ponownie sprawę Burmistrz wydał decyzję z 19 lutego 2025 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Ustalił, że strona (ur. 28 grudnia 1946 r.) na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z 5 maja 2008 r., IV U 18/08 legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności o charakterze trwałym. Ponadto prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Głównym źródłem utrzymania rodziny jest emerytura strony w wysokości 2.444,66 zł oraz emerytura małżonki w wysokości 815,70 zł co daje łączną kwotę 3.260 zł. Jako wydatki gospodarstwa domowego wskazano: opłatę za gaz - 730,41 zł, opłatę za śmieci - 106,00 zł, opłatę za wodę - 36,74 zł, opłatę za energię elektryczną -321,58 zł, opłatę za media - 115,00 zł, opłatę za telefon - 33,00 zł, zakup leków - 204,90 zł oraz podatek od nieruchomości - 72,00 zł. Do wymienionych wydatków doliczono roczny koszt usunięcia nieczystości płynnych w kwocie 721,63 zł – tj. 60,13 zł miesięcznie. Łącznie wydatki wyniosły 1.679,76 zł, zatem po odliczeniu wymienionych wydatków do dyspozycji rodziny pozostaje kwota 1.580,60 zł. Co w przeliczeniu na członka rodziny daje kwotę 790,30 zł. Mając na uwadze powyższe okoliczności organ I instancji uznał, że sytuacja rodziny strony jest niewątpliwie trudna. Jednak nie może zostać uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie płatności nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem organu I instancji, zarówno wydatki, jak również kwota, która pozostaje po uiszczeniu koniecznych opłat, nie wskazują na szczególnie uzasadnione okoliczności, dotyczące sytuacji strony, które uniemożliwiałyby zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Nie dostrzegł tym samym szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny. Dostrzegł również, że w przypadku strony umorzenie nienależnie pobranych świadczeń byłoby rozwiązaniem krzywdzącym w stosunku do innych osób będących w gorszej sytuacji finansowej i spłacających swoje zobowiązania.
SKO decyzją z 6 maja 2025 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Burmistrza podzielając jego argumentację.
W skardze strona zarzuciła naruszenie:
1. art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208, ze zm.; dalej: u.ś.r.) poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że nie nastąpiły przesłanki do zastosowania nawet w części możliwości umorzenia należności, bądź jej odroczenia lub rozłożenia na raty, podczas gdy okoliczności rozpatrywanej sprawy jednoznacznie wskazują na szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny wnioskodawcy, które przemawiają za takimi rozwiązaniami, brak rozważenia możliwości chociażby częściowego umorzenia należności i rozłożenia pozostałej części na raty i to pomimo, że organy administracyjne I i II instancji posiadają taką możliwość albowiem rozstrzygnięcie takie zawiera się we wniosku wnioskodawcy obejmującym umorzenie całość należności, jak również była ona wskazywana organowi I instancji w treści decyzji SKO z 10 stycznia 2025 r.;
2. art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny okoliczności rozpatrywanej sprawy, a w konsekwencji uznanie, że w odniesieniu do odwołującego nie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności uzasadniające umorzenie całości lub części należności, ewentualnie odroczenie lub rozłożenie na raty jej spłaty.
Strona wnioskowała o zmianę decyzji SKO poprzez umorzenie należności ustalonych decyzją Burmistrza z 17 października 2024 r., ewentualnie, umorzenie powyższej należności w części lub rozłożenie jej na miesięczne raty w wysokość po 100 zł każda, ewentualnie, uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi administracyjnemu do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267, ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Istotny z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy jest także przepis art. 134 § 1 p.p.s.a., stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Badając poddaną rozstrzygnięciu Sądu sprawę trzeba stwierdzić, że zaskarżona decyzja SKO z 6 maja 2025 r. jak i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza z 19 lutego 2025 r. naruszają przepisy prawa procesowego. Zakres tych naruszeń, przy uwzględnieniu uznaniowego charakteru podjętego rozstrzygnięcia, może w opinii Sądu wpływać na wynik sprawy, a to skutkuje koniecznością uchylenia orzeczenia wydanego przez organ odwoławczy.
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonego aktu jest przepis art. 30 ust. 9 u.ś.r. Zgodnie z jego brzmieniem organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Z wnioskiem o zastosowanie wskazanej ulgi w postaci umorzenia nienależnie pobranych świadczeń zwróciła się strona. W sprawie nie jest sporny fakt istnienia tychże należności oraz ich wysokości (7.122,72 zł). Kwoty te zostały ustalone ostateczną decyzją Burmistrza z 17 października 2024 r.
Mając na uwadze treść powołanego przepisu art. 30 ust. 9 u.ś.r. należy przyjąć, że decyzja w przedmiocie wnioskowanej ulgi oparta jest na uznaniu administracyjnym. Ustawodawca wskazuje bowiem, że uprawniony organ może zastosować jedną z przewidzianych tam ulg. Przesłanką, zaś która umożliwia decyzję pozytywną jest wystąpienie szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny. Kontrola sądu w takich sprawach ogranicza się do oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania, tj. czy właściwie ustalono i rozważono stan faktyczny sprawy, czy wydane rozstrzygnięcie mieści się w granicach uznania administracyjnego oraz czy należycie wyważono przesłanki zastosowania przepisu, na którym wspiera się rozstrzygnięcie. W zakresie tych badań mieści się także ocena poprawności wykładni i zastosowania norm, które należało w sprawie powołać. Kompetencje Sądu nie obejmują natomiast wnikania w uznanie administracyjne, to pozostaje w gestii organów administracji.
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy trzeba wskazać, że rozstrzygnięcie organu I instancji – które następnie zostało utrzymane w mocy decyzją SKO - zostało oparte na ustaleniach faktycznych dotyczących zarówno dochodów jak i deklarowanych wydatków gospodarstwa domowego strony przy założeniu, że tworzą je dwie osoby, tj. skarżący oraz jego małżonka (zob. analiza sytuacji strony z 19 lutego 2025 r.; k. 5 akt administracyjnych). Okoliczności te wynikały m.in. z treści oświadczenia majątkowego strony z 10 lutego 2025 r. (k. 8 akt administracyjnych).
Tymczasem orzekającym w sprawie organom umknęło, że strona w innym piśmie z 16 lutego 2025 r. deklarując dochody pozostałych członków rodziny wskazała m.in., co następuje: "wnuczka O. B. studiuje, zamieszkuje razem, nie pracuje. Jest na moim utrzymaniu" (k. 6 akt administracyjnych). Takie stwierdzenie – co prawda sprzeczne z wcześniejszym oświadczeniem skarżącego zawartym we wspomnianym oświadczeniu majątkowym z 10 lutego 2025 r. – mogłoby sugerować, że jego gospodarstwo domowe składa się nie z dwóch, lecz z trzech osób. To z kolei mogłoby wpłynąć na sposób interpretacji art. 30 ust. 9 u.ś.r. w sprawie przez pryzmat ustawowej przesłanki szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących "sytuacji rodziny".
Brak jednoznacznego wyjaśnienia powyższej sprzeczności przez organy administracji sprawia, że jakakolwiek ocena zaskarżonej decyzji przez Sąd, także w aspekcie prawidłowości zastosowania uzasadnienia administracyjnego, byłaby przedwczesna.
Nadto wskazać należy, że organy administracji, wydając decyzję w oparciu o art. 30 ust. 9 u.ś.r., nie są związane treścią wniosku strony co do konkretnych form wnioskowanej ulgi (tj. jej umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty). Innymi słowy, mogą w pewnym zakresie samodzielnie dokonać oceny ich zasadności. Jeżeli zatem strona wystąpiła o przyznanie najdalej idącego zwolnienia z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (tj. ich umorzenia w całości), o którym mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r., to w razie jego negatywnego załatwienia, organy administracji powinny rozważyć możliwość udzielenia tożsamej ulgi w części, bądź też przyznania innej ulgi, tj. odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty (por. wyroki WSA: w Gliwicach z 13 października 2023 r., II SA/Gl 1006/23; w Rzeszowie z 24 stycznia 2024 r., II SA/Rz 1175/23 oraz w Gdańsku z 22 maja 2025 r., II SA/Gd 1128/24).
Sąd w tym miejscu wskazuje, że uzasadnienia wydanych w niniejszej sprawie decyzji Burmistrza z 19 lutego 2025 r., jak i decyzji SKO z 6 maja 2025 r., nie pozwalają przyjąć, że organy obu instancji poczyniły kompletne rozważania w tym zakresie. Przy tym nie można stracić z pola widzenia, że SKO wydając wcześniejszą decyzję kasacyjną z 10 stycznia 2025 r. przecież wprost nakazało organowi I instancji przeanalizować sytuację strony nie tylko pod kątem umorzenia kwot nienależnie pobranego świadczenia, lecz także "(...) ewentualnie rozłożenia tych należności na dogodne raty (...)". Wskazanie to zostało jednak pominięte przez Burmistrza, który wydał decyzję z 19 lutego 2025 r.
Co istotne, skarżący odwołując się od tego rozstrzygnięcia do SKO na samym wstępie zarzucił - brak rozważenia możliwości chociażby częściowego umorzenia należności i rozłożenia pozostałej części na raty i to pomimo, że organ I instancji posiada taką możliwość, albowiem rozstrzygnięcie takie zawiera się we wniosku wnioskodawcy obejmującym umorzenie całość należności, jak również była ona wskazana organowi I instancji w treści decyzji SKO z 10 stycznia 2025 r. Stanowisko to zostało następnie konsekwentnie podtrzymane w zarzutach rozpatrywanej skargi.
Tym samym Sąd uznał, że organy naruszyły w sprawie dyspozycję przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 9 u.ś.r. poprzez brak jednoznacznego ustalenia sytuacji rodziny skarżącego jak i brak rozważenia zastosowania innej niż wnioskowana formy ulgi (w szczególności sygnalizowanej przez skarżącego formy ulgi w postaci rozłożenia na raty o wysokości adekwatnej do sytuacji dochodowej).
Uznając, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji narusza powołane przepisy prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy zasadne stało się ich uchylenie, co znajduje podstawę w prawną w treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.