IV SA/Wr 383/24

IV SA/Wr 383/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów /sprawozdawca/
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący/
Katarzyna Radom
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1
art. 2 ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 77, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Sędziowie: Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 lutego 2025 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 27 maja 2024 r. nr SKO 4502.23.2024 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku osłonowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia 25 marca 2024 r. o numerze DWMI/DO/005038/2024.
Uzasadnienie
Decyzją z 27 maja 2024 r. (SKO 4502.23.2024) – sprostowaną następnie postanowieniem z 5 sierpnia 2024 r. (SKO 4502.29.2024) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO, organ odwoławczy) - po rozpatrzeniu odwołania H. K. (dalej: strona, skarżąca) – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia (dalej: Prezydent, organ I instancji) z 25 marca 2024 r. (DWMI/DO/O05038/2024) odmawiającą przyznania dodatku osłonowego.
Jak wynika z uzasadnienia ww. decyzji oraz przekazanych akt administracyjnych strona złożyła wniosek o wypłatę dodatku osłonowego (data wpływu do organu 20 lutego 2024 r.), wskazując, że prowadzi gospodarstwo domowe wieloosobowe (2 – osobowe).
Prezydent decyzją z 25 marca 2024 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Powołał przy tym znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 759, ze zm., dalej: ustawa o dodatku osłonowym). Wyjaśnił, że gospodarstwo domowe strony uzyskało dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w kwocie 81.162,35 zł. Po odliczeniu dochodu należnego podatku, składek na ubezpieczenie społeczne oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne dochód wyniósł 70.972,13 zł co po podzieleniu przez 12 miesięcy oraz przez dwie osoby daje przeciętny miesięczny dochód na osobę w wysokości 2.957,17 zł. Organ I instancji stwierdził więc, że dochód ten przekroczył kryterium dochodowe dla wieloosobowego gospodarstwa domowego o kwotę 1.457,17 zł. Dalej podkreślił, że ponieważ nadwyżka ponad kryterium dochodowe przekracza wysokość dodatku osłonowego dla 2 -osobowego gospodarstwa domowego (343,20 zł), świadczenie stronie nie przysługuje.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona stwierdziła, że organ wadliwie ustalił wysokość jej dochodu, który po odjęciu podatku i składki zdrowotnej wynosi 2480,45 zł. Ponadto stwierdziła, że w 2022 r. prowadziła jednoosobowe gospodarstwo domowe.
W zaskarżonej decyzji z 27 maja 2024 r. SKO podzieliło stanowisko organu I instancji co do ustalenia kryterium dochodowego. Odnosząc się do podnoszonej w odwołaniu argumentacji, dotyczącej prowadzenia w 2022 r. jednoosobowego gospodarstwa domowego - wyjaśniło, że samo twierdzenie strony w tym zakresie jest niewystarczające. Organ odwoławczy wskazał, że we wniosku o przyznanie dodatku osłonowego strona podała, że prowadzi gospodarstwo dwuosobowe. Odmienne twierdzenie nie wynika także z załączonego do odwołania zaświadczenia lekarskiego, w którym opisany jest jedynie jej stan zdrowia. Na koniec organ odwoławczy skonstatował, że nawet gdyby przyjąć, że gospodarstwo domowe strony jest jednoosobowe, to i tak wnioskowane świadczenie nie mogłoby zostać przyznane z powodu przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego.
W skardze na powyższą decyzję strona wniosła o uchylenie decyzji SKO i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także o udzielenie jej pomocy finansowej poprzez przyznanie dodatku osłonowego.
W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi.
Ustanowiony z urzędu pełnomocnik doprecyzował stanowisko strony, zarzucając zaskarżonej decyzji:
a) naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
• art 7 w zw. z art. 75 § 1 i art 77 Kpa - poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, w ślad za organem I instancji, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wieloosobowe, pomimo, iż skarżąca wyraźnie wskazała, iż pomimo, że zamieszkuje wraz z synem każde z nich prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, co skutkowało uznaniem, iż skarżąca nie spełnia przesłanek uprawniających ją do uzyskania dodatku osłonowego;
• art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa - poprzez brak dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego zebranego w postępowaniu, a tym samym dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów, a w konsekwencji błędnym uznaniu przez organ, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo wieloosobowe, pomimo że z prawidłowo dokonanej oceny materiału dowodowego wynika, że skarżąca jedynie zamieszkuje z synem w lokalu mieszkalnym, prowadząc odrębne gospodarstwa domowe, co skutkowało uznaniem, iż skarżąca nie spełnia przesłanek uprawniających ją do uzyskania dodatku osłonowego;
b) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
• art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o dodatku osłonowym - poprzez jego niezastosowanie, pomimo że z zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz okoliczności sprawy wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie przekracza 1.563,83 zł, wobec czego wystąpiły wszelkie przesłanki określone w powyższej normie uprawniające skarżącą do otrzymania dodatku osłonowego, w związku z czym organ miał obowiązek go zastosować;
• art. 411 ust. 10j pkt 1 i 2 ustawy prawo ochrony środowiska w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o dodatku osłonowym - poprzez jego niezastosowanie, pomimo że z zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz okoliczności sprawy wynika, że skarżąca prowadzi odrębne od swojego syna gospodarstwo dowodowe, a zatem spełnia przesłanki uprawniające ją do otrzymania dodatku osłonowego, w związku z czym organ miał obowiązek go zastosować;
• art. 411 ust. 10 k ustawy prawo ochrony środowiska w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o dodatku osłonowym - poprzez jego niezastosowanie, pomimo, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz okoliczności sprawy wynika, że skarżąca otrzymuje miesięczny dochód uprawniający ją do otrzymania dodatku osłonowego, w związku z czym organ miał obowiązek go zastosować.
Wskazując na powyższe zarzuty strona wniosła m.in. o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącej kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Wniosła także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu - oświadczenia syna strony na okoliczność potwierdzenia, że prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, mimo wspólnego zamieszkiwania.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał stanowisko, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: ppsa) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ppsa).
Stosownie do art. 134 § 1 ppsa, sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
W okolicznościach niniejszej sprawy decyzje organów obu instancji wydane zostały na podstawie ustawy o dodatku osłonowym, który to akt prawny reguluje zasady i tryb przyznawania, ustalania wysokości i wypłacania przedmiotowego świadczenia.
Przede wszystkim, wspomniany akt prawny określa kryterium dochodowe uprawniające do przyznania dodatku osłonowego dywersyfikując je w zależności od tego, czy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe jednoosobowe bądź wieloosobowe. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy dodatek osłonowy przysługuje:
1) osobie w gospodarstwie domowym jednoosobowym, w którym wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 i 858) nie przekracza kwoty 2100 zł, oraz osobie w gospodarstwie domowym wieloosobowym, w którym wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie przekracza kwoty 1500 zł na osobę;
2) osobie, o której mowa w pkt 1, w przypadku gdy wysokość jej przeciętnego miesięcznego dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych na osobę przekracza kwotę, o której mowa w pkt 1, w wysokości różnicy między kwotą dodatku osłonowego a kwotą, o którą został przekroczony przeciętny miesięczny dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych na osobę.
Na kanwie niniejszej sprawy istotne znaczenie ma ustalenie, że zaskarżona decyzja wydana została w postępowaniu administracyjnym uruchomionym na żądanie strony (art. 2 ust. 16 ustawy o dodatku osłonowym). We wniosku o przyznanie dodatku odsłonowego, sporządzonym na urzędowym formularzu, skarżąca bezspornie wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wieloosobowe (2 – osobowe). Niemniej w później złożonym odwołaniu jednoznacznie zadeklarowała, że prowadzi gospodarstwo domowe jednoosobowe.
Sąd akcentuje zatem, że w kontrolowanym postępowaniu pełne zastosowanie znajdują zasady skargowości i rozporządzalności. Rozporządzalność związana jest z wyznaczeniem przez stronę przedmiotu postępowania, a następnie bytem tego postępowania (A. Adamiak (w:) System Prawa Administracyjnego. Prawo procesowe administracyjne. Tom 9, prac zbior. pod red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Warszawa 2014, s. 149). Oznacza to prawo strony nie tylko do zainicjowania postępowania, ale również do określenia jego przedmiotu zarówno w fazie wszczęcia procesu, jak i w jego toku. Do czasu ostatecznego zakończenia postępowania administracyjnego prowadzonego na wniosek strony, wnioskodawca może nie tylko zmienić zakres żądania, ale również z żądania zrezygnować (cofnąć wniosek), czyniąc tym samym postępowanie bezprzedmiotowym.
Skoro więc skarżąca w toku postępowania administracyjnego - na etapie postępowania odwoławczego - w sposób istotny zmodyfikowała wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia poprzez zmianę sposobu wyliczenia kryterium dochodowego, to okoliczność ta powinna zostać uwzględniona przez SKO ze względu na wynikający z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa obowiązek rozpatrzenia i ocenienia całokształtu materiału dowodowego. Postępowanie odwoławcze jest postępowaniem merytorycznym, tak więc organ odwoławczy zobligowany jest przy rozstrzygnięciu sprawy uwzględnić także okoliczności faktyczne i prawne, które wystąpiły na etapie odwoławczym.
Sąd dostrzega, że powyższą sporną w sprawie okoliczność (tj. formę prowadzonego gospodarstwa domowego) organ odwoławczy ocenił, niemniej z naruszeniem reguł procesowych wynikających z przywołanych przepisów statuujących kodeksową zasadę prawdy obiektywnej. Mianowicie wskazując, że twierdzenia strony w tym zakresie są "niewystarczające" w istocie przerzucił na nią ciężar wykazania okoliczności prowadzenia gospodarstwa domowego jednoosobowego, chociaż obowiązująca w tym zakresie regulacja ustawy o dodatku osłonowym nie wprowadza odstępstw od generalnych zasad kodeksowych dotyczących modelu postępowania wyjaśniającego.
Skoro organ odwoławczy w związku ze zmianą wniosku przez stronę, uznał że jej deklaracja o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego budzi zastrzeżenia (do czego miał prawo) to powinien dać temu wyraz adekwatnymi czynnościami procesowymi realizującymi wspomnianą zasadę prawdy obiektywnej. Mógł mianowicie przeprowadzić uzupełniające postępowanie wyjaśniające na podstawie art. 136 § 1-4 Kpa, bądź o ile uznał, że jego zakres przekroczyłby ramy uzupełniającego postępowania dowodowego wydać decyzję kasatoryjną na podstawie art. 138 § 2 Kpa.
Wydanie przez SKO w powyższych okolicznościach decyzji z art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, a więc decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, naruszało w sposób istotny powołane przepisy art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Zaskarżone rozstrzygnięcie – w świetle stwierdzonych mankamentów postępowania wyjaśniającego dotyczącego formy prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa domowego - było po prostu przedwczesne. Należy podkreślić, że materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy w żaden sposób nie pozwalał na jednoznaczne wyjaśnienie tej kwestii.
Jednocześnie Sąd wskazuje, że nie mógł uwzględnić stanowiska SKO o braku możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia nawet przy założeniu, że gospodarstwo domowe strony jest jednoosobowe. W tym bowiem zakresie argumentacja organu odwoławczego została oparta na przyjęciu błędnego kryterium dochodowego dla gospodarstwa domowego jednoosobowego (1.500 zł zamiast prawidłowo 2.100 zł).
Mając powyższe na względzie, należało uchylić decyzję SKO na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ppsa z uwagi na naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 Kpa w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o dodatku osłonowym mające istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uchylił także decyzję organu I instancji na podstawie art. 135 ppsa z uwagi na konieczność zbadania stanu faktycznego sprawy związanego z rzeczywistą formą prowadzenia gospodarstwa domowego przez skarżącą.