IV SA/WR 383/23

IV SA/Wr 383/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-05-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ewa Kamieniecka /sprawozdawca/
Gabriel Węgrzyn
Marta Pająkiewicz-Kremis /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Pająkiewicz - Kremis, Sędziowie Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 maja 2024 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr SKO 4103/459/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
W dniu 7 marca 2023 r. L. K. złożyła do C. w J. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem R. K. Do akt sprawy strona załączyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 27 lutego 2023 r., ustalające że R. K. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, a niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje do 30 listopada 2024 r.
Decyzją z dnia 16 marca 2023 r. nr ŚR.4114.6.2023 Burmistrz Miasta Jedlina - Zdrój odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ pierwszej instancji wskazał, że w załączonym do akt sprawy orzeczeniu, brak jest informacji od kiedy mąż wnioskodawczyni jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Nie została zatem spełniona przesłanka dotycząca wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto wnioskodawczyni nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, a więc zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, skoro osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności.
W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując że ze względu na zły stan zdrowia męża i konieczność całodobowej opieki nad mężem była zmuszona do zrezygnowania z pracy i jej niepodejmowania. Stan męża nie ulega polepszeniu i wymaga opieki w ciągu dnia i nocy. W Polsce małżonkowie przebywają sami i nie stać ich na pokrywanie kosztów leczenia męża (odpowiednia dieta, leki, wyjazdy do kliniki czy innych lekarzy) lub na wynajęcie osoby trzeciej do opieki nad mężem. Strona zauważyła też, że organ zbagatelizował orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego i w konsekwencji nie zastosował się do wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu decyzją z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr SKO 4103/459/2023 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że strona mieszka na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 103 ze zm.) – w skrócie "ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy" pobyt skarżącej i jej męża na terenie Rzeczypospolitej Polskiej jest legalny od 7 marca 2022 r. (posiadają status UKR). Zgodnie z art. 26 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy (Dz.U. z 2023 r. poz. 103) obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten w powołanym brzmieniu obowiązuje od 28 stycznia 2023 r. na podstawie nowelizacji dokonanej w art. 1 pkt 16 lit. a ustawy z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 185 ze zm.). Zmiana polegała na dodaniu warunku zamieszkiwania z dziećmi na terytorium RP w celu otrzymania świadczeń rodzinnych. Natomiast wnioskodawczyni nie zamieszkuje na terytorium RP z dziećmi, a tylko z mężem. Dlatego też świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji oraz przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zarzuciła błędną interpretację art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także niezastosowanie wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Powoływanie się na prawo do otrzymania świadczeń rodzinnych tylko w sytuacji zamieszkiwania z dziećmi nie będzie miało zastosowania w przypadku skarżącej, bowiem opieka nie jest sprawowana nad dzieckiem, ale współmałżonkiem. Jednakże mimo braku zmian w ustawie o świadczeniach rodzinnych, zarówno organy odwoławcze, jak i sądy orzekają w oparciu o wyrok TK i nie wykluczają przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, której niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym. Organy te rozstrzygają o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego małżonków, nie uzależniając tego prawa od posiadania dzieci. Prowadziłoby to bowiem do dyskryminacji małżeństw bezdzietnych. Skoro zatem ustawa o świadczeniach rodzinnych nie dyskryminuje małżeństw bezdzietnych obywateli polskich, to nie powinien warunek zamieszkiwania z dziećmi dotyczyć obywateli Ukrainy. Zapis o warunku przebywania dzieci z wnioskodawcą dotyczy zatem tylko tych świadczeń, które nieodłącznie są związane z dziećmi i prawami do nich rodziców.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 217 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zarówno skarżąca, jak i jej mąż, mają status osób, które przebywają w Polsce w związku z konfliktem zbrojnym na Ukrainie legalnie.
Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten w powołanym brzmieniu obowiązuje od 28 stycznia 2023 r. na podstawie nowelizacji dokonanej w art. 1 pkt 16 lit. a ustawy z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 185 ze zm.).
W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie przepis ten nie wyłącza przyznania świadczeń rodzinnych dla osób dorosłych, jak również w związku z opieką nad osobami dorosłymi (tak też m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyrokach z 19 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 541/23 oraz 20 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1549/23), i to bez względu na zamieszkiwanie na terytorium RP z dziećmi czy bez dzieci.
Jeżeli odmienna byłaby intencja ustawodawcy, to zostałaby wyrażona wprost, w sposób niebudzący wątpliwości. Ustawodawca wyraził natomiast zasadę, że obywatelowi Ukrainy, który przebywa legalnie na terytorium Polski, przysługują świadczenia rodzinne, uzupełniając ją następnie o zwrot "jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Nieuzasadnione jest – zdaniem Sądu, stanowisko, że przez posłużenie się takim sformułowaniem ustawodawca jednocześnie wprowadził kryterium wieku - świadczenie przysługuje tylko w przypadku opieki nad dzieckiem i kryterium miejsca pobytu tegoż dziecka i jego opiekuna - na terytorium Polski (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 września 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 408/23). Również nie jest trafny pogląd organu, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad mężem przysługiwałoby skarżącej, gdyby zamieszkiwała na terenie RP z dziećmi.
Ustawa o świadczeniach rodzinnych przewiduje w art. 2 pkt 1-5 różnego rodzaju świadczenia, w tym mające na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka - zasiłek rodzinny wraz dodatkami, a także świadczenia opiekuńcze, jak zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne. Przepisy ustawy nie ograniczają przy tym przyznawania wskazanych w nim świadczeń opiekuńczych wyłącznie do osób sprawujących opiekę nad dziećmi. Z istoty niektórych świadczeń opiekuńczych wynika wręcz, że przyznawane są one osobom dorosłym lub w związku z opieką nad osobą dorosłą – zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy.
Dokonana przez Kolegium wykładnia językowa art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy nie uwzględnia zatem w dostateczny sposób funkcji przepisów odnoszących się do przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które służy rekompensacie rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad najbliższym, niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 września 2023 r. sygn. akt II SA/Go 398/23).
Ponadto zauważyć trzeba, że celem dokonanej nowelizacji było uniemożliwienie przyznania świadczeń rodzinnych uzyskiwanych w związku z urodzeniem, wychowaniem lub opieką nad dziećmi w sytuacji, gdy dzieci obywateli Ukrainy nie przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie zaś ograniczenie przyznawania świadczeń rodzinnych obywatelom Ukrainy do tych związanych z dziećmi lub osobami dorosłymi, ale pod warunkiem zamieszkiwania z dziećmi na terenie RP. Wątpliwości natomiast nie budzi, że w sytuacji, gdy świadczenie jest związane z dzieckiem, zarówno dziecko, jak i opiekun powinni przebywać w Polsce. Z treści oraz funkcji tego przepisu nie można natomiast wywieść, jak uczyniło to SKO, że wyklucza on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na dorosłym, niepełnosprawnym członkiem rodziny, chyba że spełniony jest warunek zamieszkiwania z dziećmi na terenie RP. Taka interpretacja tego przepisu byłaby również sprzeczna z powołanym powyżej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, który uznał, że przesłanka wieku powstania niepełnosprawności nie ma zasadniczego wpływu na uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 15 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 407/23; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 19 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 541/23; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 29 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Go 608/23).
W związku z powyższym należało stwierdzić, że przepis art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy nie wyłącza przyznania świadczeń dla osób dorosłych, jak również w związku z opieką nad osobami dorosłymi i nie ustanawia warunku zamieszkiwania z dziećmi na terenie RP w przypadku świadczeń związanych z opieką nad osobą dorosłą (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 4 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 1064/23).
W ustalonym w przedmiotowym postępowaniu stanie faktycznym nie można więc uznać, że ww. przepis ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy uniemożliwia przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Niewątpliwe jest bowiem, że skarżąca wraz z osobą wymagającą opieki zamieszkuje na terytorium Polski, a ich pobyt jest legalny, organy ustaliły również fakt i zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem.
Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji, SKO dopuściło się zatem istotnego naruszenia przepisu prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ dokonało błędnej wykładni art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy i na tej podstawie odmówiło skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien uwzględnić powyższą interpretację art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy.
Mając na uwadze wskazane uchybienie Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.