IV SA/Wr 373/15

IV SA/Wr 373/15 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2015-12-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-06-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Julia Szczygielska /sprawozdawca/
Lidia Serwiniowska /przewodniczący/
Wanda Wiatkowska-Ilków
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2014 poz 567
art. 2 ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędziowie Sędzia NSA Julia Szczygielska (sprawozdawca) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant st. asystent sędziego Aleksandra Dobosiewicz- Sass po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna od 15 maja 2014 r. oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r.( Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po rozpatrzeniu odwołania J. K. od decyzji z dnia [...] grudnia 2014r., Nr [...] Wójta Gminy M. w sprawie przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło w całości opisaną wyżej decyzję i orzekło:
1. przyznać J. K. prawo do zasiłku dla opiekuna w kwocie 520,00 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r. i na okres od 1 maja 2014 r. do 14 maja 2014 r. w kwocie 242, 70 zł wraz z odsetkami ustawowymi ustalonymi za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. w łącznej kwocie 335,13 zł oraz
2. odmówić przyznania zasiłku dla opiekuna od 15 maja 2014 r.
W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy:
Na mocy decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] J. K. nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem J. K. w kwocie 520, 00 zł miesięcznie od 12 października 2011 r. na czas nieokreślony. Decyzja ta wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r.
W dniu 30 maja 2014 r. J. K. zwrócił się do organu pierwszej instancji o przyznanie prawa do zasiłku dla opiekuna, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem – J. K.
Na mocy decyzji organu pierwszej instancji z [...] czerwca 2014 r. Nr [...] odmówiono J. K. przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna, uzasadniając rozstrzygnięcie faktem niesprawowania opieki nad ojcem w stopniu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia.
J. K. odwołał się do tej decyzji. Kwestionując powyższe twierdzenie organu podkreślał, że sprawuje opiekę nad ojcem w stopniu uzasadniającym przyznanie zasiłku dla opiekuna.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., Nr [...] uchyliło w/w decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, celem m. in. uzupełnienia materiału dowodowego o ustalenie, czy i w jakim zakresie J. K. sprawuje opiekę nad ojcem. Organ winien odebrać od Odwołującego się, S. K. oraz J. K. oświadczenia dotyczące zakresu i charakteru sprawowanej opieki nad J. K.
W toku ponownego rozpatrzenia sprawy, organ ustalił, że J. K. mieszka wraz z żoną – S. K. w M. J. K. mieszka zaś pod innym adresem, w tej samej miejscowości.
W oświadczeniu z dnia 26 sierpnia 2014 r. S. K. stwierdziła, że syn – J. K. pomaga przy kąpieli ojca co drugi dzień, prawie codziennie pomaga przy ubieraniu ojca, dwa razy w tygodniu robi większe zakupy oraz dwa razy w miesiącu podwozi J. K. do lekarza. Z kolei S. K. sprawuje opiekę nad mężem w zakresie przygotowywania posiłków, zmywania naczyń, robienia drobnych zakupów, przygotowania prania, itp.
Mając powyższe na względzie organ I instancji wydał decyzję z dnia [...] września 2014r., którą ponownie odmówił J. K. prawa do zasiłku dla opiekuna w kwocie 520,00 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2013r. do 14 maja 2014r., zasiłku dla opiekuna w kwocie 520,00 zł miesięcznie na od 15 maja 2014 r. wraz z odsetkami ustawowymi, uzasadniając rozstrzygnięcie faktem niesprawowania opieki nad ojcem w stopniu uniemożliwiającym podjęcie i kontynuowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
J. K. odwołał się także od tej decyzji, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i uwzględnienie faktu, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest sprawowanie opieki przez 24 godziny na dobę, ani też wspólne zamieszkiwanie z osobą niepełnosprawną. W uzasadnieniu swych twierdzeń, J. K. podniósł, że S. K. jest od 2000 r. osobą niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Dlatego też, zdaniem Odwołującego się, sprawuje on opiekę nad obojgiem rodziców oraz opiekuje się w pełnym zakresie ojcem w okresach pobytu matki w szpitalu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] października 2014r. Nr [...] ponownie uchyliło w/w decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Kolegium podkreśliło, że organ powinien odróżnić spełnienie warunków do zasiłku dla opiekuna za okres sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. wprowadzającej prawo do zasiłku dla opiekunów od spełnienia warunków przysługiwania prawa do tego świadczenia po wejściu w życie tej ustawy, czyli od 15 maja 2014 r. Zdaniem Kolegium, tylko przy rozpatrywaniu prawa do zasiłku za okres od 15 maja 2014 r. organ jest uprawniony do prowadzenia postępowania m. in. z zakresie ustalenia przesłanki sprawowania opieki wykluczającej podjęcie lub konstytuowanie zatrudnienia. Jednocześnie Kolegium wskazało, że ustalając tę sporną przesłankę, organ pierwszej instancji może odebrać stosowne oświadczenia od Wnioskodawcy, jak i jego rodziców na okoliczność charakteru i zakresu sprawowanej opieki, pod rygorem odpowiedzialności karnej.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ pierwszej instancji w dniu [...] grudnia 2014 r. wydał decyzję, na mocy której przyznał J. K. prawo do zasiłku dla opiekuna w kwocie 520, 00 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2013r. do 14 maja 2014 r. oraz na okres od 1 maja 2014r. do 14 maja 2014r. w kwocie 279, 47 zł oraz odmówił mu przyznania zasiłku dla opiekuna w kwocie 520, 00 zł miesięcznie na okres od 15 maja 2014 r.
J. K. odwołał się od tej decyzji, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i uwzględnienie faktu, że jego ojciec- J. K. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Stwierdził, że zakres sprawowanej nad ojcem opieki uzasadnia przyznanie mu wnioskowanego świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie akt i wniesionego odwołania wydało rozstrzygniecie wyżej opisane, wskazując, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012r.,poz. 1548 oraz z 2013r. poz. 1557).
Jak wynika z akt sprawy, odwołujący uzyskał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem na czas nieokreślony na mocy decyzji z [...] listopada 2011 r., która następnie wygasła z dniem 1 lipca 2013 r. z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw.
Stosownie do treści art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o zasiłkach dla opiekunów, zasiłek ten przysługuje za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.
Ponieważ - jak wynika z akt sprawy – J. K. za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. spełniał warunki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., to - w ocenie Kolegium - przysługuje mu prawo do zasiłku dla opiekuna za ten okres.
Jednocześnie, Kolegium zauważyło, że organ pierwszej instancji bezpodstawnie ograniczył okres, za jaki należało ustalić odsetki ustawowe od przysługującego, a nieprzyznanego bezprawnie zasiłku dla opiekuna. Zgodnie z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji, odsetki ustawowe zostały ustalone za okres od 1 maja 2014 r. do 14 maja 2014 r. w kwocie 279,47 zł., gdy odsetki ustawowe należą się za cały okres, za jaki został przyznany zasiłek dla opiekuna, tj. za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. Ustalona za ten okres kwota odsetek ustawowych winna wynosić 335,13 zł. Kwota ta uwzględnia prawo do zasiłku dla opiekuna za pełne miesiące, tj. od 1 lipca 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r. w wysokości 520,00 zł oraz za okres od 1 maja 2014 r. do 14 maja 2014r. w kwocie 242,70 zł, stopę procentową ustawowych odsetek wynikającą z rozporządzenia Rady Ministrów z 4 grudnia 2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. Nr 220, poz. 1434) wynoszącą 13% w stosunku rocznym.
Z uwagi na nieprawidłowe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w zakresie wyliczenia odsetek ustawowych w związku z przyznaniem zasiłku dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r., Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego oraz jednocześnie wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy w kwestii przyznania zasiłku za wskazany wyżej okres wraz z określeniem kwoty odsetek ustawowych za okres, na jaki świadczenie to zostało przyznane.
Odnosząc się natomiast do problemu przyznania prawa do zasiłku dla opiekunów na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy z 4 kwietnia 2014 r., Kolegium wskazało, że w świetle przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2012 r., rezygnacja lub niepodejmowanie z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mają mieć na celu opiekę. Opieka oznacza pieczę nad osobą i musi w związku z tym mieć charakter trwały lub długotrwały oraz być wykonywana osobiście, tylko wówczas bowiem uniemożliwia podjęcie pracy przez opiekuna. Przesłanka ta została doprecyzowana przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 22 lipca 2008 r., sygn.akt P 41/07, w którym stwierdzono, że, cyt.: "przez uprawnionego należy rozumieć osobę, która nie podejmuje pracy zarobkowej albo rezygnuje z pracy zarobkowej. Chodzi o opiekę stalą lub długotrwałą (...). Osoba sprawująca długotrwałą opiekę lub niosąca długotrwałą pomoc (...) jest zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej, mimo istniejących na rynku miejsc pracy i zdolności oraz gotowości podjęcia zatrudnienia".
W ocenie Kolegium w odróżnieniu od przepisu art. 2 ust. 2 pkt 1 omawianej ustawy, przepis art. 2 ust. 2 pkt 2 tejże ustawy z 4 kwietnia 2014 r. - uzależnia przyznanie zasiłku dla opiekuna od ustalenia m. in., że opieka nad osoba niepełnosprawną, mająca wyżej określone cechy, powinna być sprawowana aktualnie.
Dalej Kolegium wskazało, że w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, podtrzymano wcześniejsze ustalenia, że odwołujący się nie tyle sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną (ojcem skarżącego), ile pomaga jej, wykonując pewne stale powtarzające się, acz sporadyczne czynności (kąpiel co drugi dzień, zawiezienie do lekarza), które może wykonywać także osoba aktywna zawodowo. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika także, że czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. gotowanie, przygotowywanie i podawanie posiłków, wykonywane są przez zamieszkującą z w/w osobą niepełnosprawną - matkę odwołującego się.
W odwołaniu, J. K. kwestionuje powyższe ustalenia organu pierwszej instancji, koncentrując się jedynie na wykazaniu, że jego ojciec – J. K. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Wskazują na to również powołane przez Odwołującego się fragmenty orzeczeń sądowych, które nie dotyczą warunków uzyskania prawa do świadczeń dla osób opiekujących się osobami niepełnosprawnymi, lecz warunków uzyskania prawa przez osoby niepełnosprawne do określonych świadczeń, np. dodatku pielęgnacyjnego. Wówczas bowiem istotne jest, czy osoba ubiegająca się o takie świadczenie dla siebie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Orzeczenia te nie koncentrują się natomiast na kwestii, która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, tj. powiązaniu zakresu i charakteru sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia.
W ocenie Kolegium, treść odwołania skupia się zatem na dowiedzeniu, że do czynności zabezpieczających samodzielną egzystencję należy także: robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, odbywanie wizyt lekarskich czy wychodzenie na spacery. Odwołujący się zatem pośrednio podkreśla, że jego udział w sprawowaniu opieki nad ojcem sprowadza się właśnie do wykonywania powyższych czynności lub pomocy przy ich wykonywaniu przez J. K. Jednocześnie skarżący J. K. wskazuje, że gdyby pomagał ojcu przy wstawaniu z łóżka, ubieraniu i rozbieraniu, karmieniu, podawaniu posiłków, to mógłby równocześnie pozostawać w zatrudnieniu lub wykonywać inną pracę zarobkową.
Zdaniem Kolegium, jest przeciwnie, to właśnie konieczność niesienia pomocy osobie niepełnosprawnej w zaspakajaniu najbardziej podstawowych potrzeb życiowych, czyli w czynnościach samoobsługowych i higienicznych może wyłączać możliwość podjęcia i wykonywania pracy.
Kolegium zauważyło przy tym, że w sprawie bezspornym jest, iż J. K. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Niemniej jednak nie jest to wystarczająca przesłanka dla przyznania J. K. prawa do zasiłku dla opiekuna z tytułu niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad J. K. Dla przyznania wnioskowanego świadczenia niezbędne jest ustalenie, że zakres i charakter sprawowanej opieki wyłącza możliwość podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tymczasem w odwołaniu J. K. koncentruje się głównie na opisie stanu zdrowia i potrzeb rodziców, nie zaś na określeniu zakresu i charakteru sprawowanej przez niego opieki.
Mając na uwadze twierdzenia odwołującego się oraz ustalenia organu pierwszej instancji, ustalony zakres udzielanej opieki przez J. K. ojcu nie wyklucza w ocenie Kolegium - możliwości podjęcia i wykonywania przez niego zatrudnienia. Pomoc w załatwieniu elementarnych spraw życia codziennego, tj. w robienie zakupów, odbywanie wizyt lekarskich, zażywanie kąpieli, itp. może być - w ocenie Kolegium - świadczona także przez osobę aktywną zawodowo. Powyższe czynności są wykonywane przez osoby pracujące i jednocześnie sprawujące opiekę nad dziećmi czy osobami dorosłymi. Z treści odwołania wynika, że najbardziej czasochłonna cześć opieki udzielanej J. K. spoczywa na matce Odwołującego się, a żonie J. K. Mając jednocześnie na uwadze informację" zawartą w odwołaniu, że 8 stycznia 2015 r. matka J. K. uda się na turnus rehabilitacyjny trwający 3 tygodnie, Kolegium zauważyło, że taka sporadyczna i okresowa konieczność zapewnienia opieki ojcu w większym niż dotychczas zakresie nie może uzasadniać przyznania świadczenia z tytułu sprawowania stałej opieki, czyli opieki stanowiącej powód trwałego niepodejmowania zatrudnienia.
W skardze na powyższą decyzję w części dot. pkt 2, skarżący J. K. wniósł o jej uchylenie, stwierdzając, że nie może zgodzić się z takim rozstrzygnięciem Kolegium, gdyż, jak już wcześniej wykazał (załączniki do wcześniejszych wniosków i odwołań) oboje rodzice posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz ograniczonej lub całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji, przynajmniej od roku 2000 i w rzeczywistości oboje potrzebują stałej trwałej i długotrwałej opieki, wsparcia i pomocy. Podkreślił, że w orzeczeniu o niepełnosprawności ojca z dnia [...] sierpnia 2012r., Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. postanowił nie tylko zaliczyć niepełnosprawność ojca do stopnia niepełnosprawności znacznej ale również wskazał, iż wymaga on :
pkt. 6 - korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne palcówki: wymaga
pkt. 7 - konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W uzasadnieniu tegoż orzeczenia stwierdzono : " ustalono, że osoba wymaga stałej opieki i pomocy innych osób w pełnieniu ról społecznych w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji", "Niepełnosprawność powoduje ograniczenia w samodzielnym poruszaniu się i przemieszczaniu. Orzeczenie ma charakter trwały i orzeczenie wydaje się na stale".
Nadto skarżący podniósł, że ojciec cierpi na pogłębiającą się nerwicę lękową, czego konsekwencją jest, iż myśl o tym, że z jakiegokolwiek powodu ma zostać sam w domu, powoduje, że jego samopoczucie gwałtownie się pogarsza. Dowodem na to są wizyty zespołów pogotowia ratunkowego, a spowodowane skokami ciśnienia tętniczego czy utratą przytomności.
Zdaniem skarżącego, praktycznie nie jest możliwe pozostawienie ojca skarżącego bez opieki choćby na krótki czas, bez narażenia na szwank jego zdrowia lub życia.
Skarżący wyjaśnił, że Jego matka już w roku 2000, uznana została za osobę całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jednakże, pomimo, że matka porusza się o kulach (ma wstawione endoprotezy), uraz kręgosłupa i inne schorzenia, wciąż jeszcze wykonuje najprostsze prace domowe, typu gotowanie posiłków. Jednakże już sprzątanie, zakupy i inne codzienne prace domowe, czy konieczne, dość częste wizyty lekarskie , sprawiają jej samej wielki kłopot i ból, a co dopiero stale zajmowanie się niepełnosprawnym ojcem. Wykonywanie tych najprostszych czynności traktuje ona – zdaniem skarżącego, jako motywację i sprawdzian podstawowej minimalnej samodzielności, bardziej nie chcąc się pogodzić z własną słabością niż móc jej bez wysiłku i bólu sprostać .
Odnosząc się z kolei do ustaleń organu I instancji, dot. zakresu i częstotliwości sprawowanej przez skarżącego opieki względem ojca oraz stwierdzenia, że tego typu pomoc może udzielać nie rezygnując z pracy zawodowej, załączył pisane odręcznie przez matkę i podpisane przez ojca, wyjaśnienie do protokołu pracownika GOPS.
Nadto skarżący podniósł, że pomimo zapisów w orzeczeniu o niepełnosprawności ojca o "konieczności korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne palcówki" rodzice nigdy wcześniej nie korzystali z takiej pomocy, wspierając się nawzajem i korzystając z doraźnej, coraz częstszej pomocy osób trzecich. O zasiłek pielęgnacyjny wystąpił dopiero po tym, kiedy ojciec przeszedł wylew i stan jego zdrowia znacznie się pogorszył wraz z pojawieniem się niedowładu lewej części ciała. Dopiero wówczas zrezygnował z pracy zawodowej (prowadzonej wiele lat działalności gospodarczej) i wtedy, tj. [...] listopada 2012 roku, organ I instancji przyznał Mu zasiłek pielęgnacyjny bezterminowo. Skarżący podkreślił, że dzisiaj, kiedy stan zdrowia rodziców, z uwagi choćby na ich wiek ([...] lat mama i [...] lata ojciec) pogorszył się jeszcze bardziej, organ I instancji stwierdza a Kolegium podtrzymuje to twierdzenie, że opiekę może sprawować okazjonalnie, wykonując przy tym obowiązki zawodowe.
Zdaniem skarżącego, oboje rodzice wymagają stałej i długotrwałej opieki, stąd aby tę opiekę mógł sprawować należycie, wymaga to od Niego rezygnacji z pracy zawodowej. Natomiast sytuacja w jakiej się znalazł, zmieniane prawo, zmienne decyzji urzędów, odwoływanie decyzji wydanych na stałe, powoduje życiowy chaos, niepewność jutra i wprowadza taką sytuację, że od roku nie wie, czy ma ponownie podejmować pracę zawodową i szukać opiekunów dla rodziców czy też "mogę sobie pozwolić" na sprawowanie tej opieki samodzielnie. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o przyznanie przedmiotowego zasiłku od dnia 15 maja 2014 roku.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z tych samych powodów, jakie zostały przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji.
Istotne jest przy tym, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną stosując przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.).
Dokonując kontroli stosownie do powyższych założeń Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, nie narusza prawa materialnego, zaś w toku postępowania poprzedzającego jej wydanie nie doszło do takiego uchybienia przepisom proceduralnym, które w myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mogłoby stanowić podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.
Niewątpliwe jest w sprawie, że skarżący wnioskiem z dnia 30 maja 2014r. zwrócił się do organu I instancji o przyznanie zasiłku dla opiekuna, a które to świadczenie, jest nową formą pomocy, wprowadzone ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567). Wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 2 ust.1 tej ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje wyłącznie tym osobom, które miały przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże na skutek nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 7 grudnia 2012 r. ich prawo wygasło z dniem 1 lipca 2013 r.
Powyższa regulacja oznacza, że przedmiotowy zasiłek, przyznawany w trybie powołanej ustawy nie jest świadczeniem skierowanym do wszystkich osób, które kiedykolwiek były uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie do tych spośród nich, którym świadczenie, przyznane przed 30 czerwca 2013 r. przysługiwałoby nadal, gdyby nie ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548).
I tak przepis art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów stanowi, że zasiłek dla opiekuna przysługuje za okresy od dnia 1 lipca 2013r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy (tj.14 maja 2014r.), w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.
Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje od dnia wejścia w życie ustawy (tj. od 15 maja 2014r.), jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r.
Wskazać w tym miejscu należy, że przepisem normującym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a do którego odsyła cyt. wyżej art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy, jest art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, stanowiący na dzień 31 grudnia 2012r. w ust. 1 pkt 2, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie istotny jest także przepis art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - zgodnie, z którym ustalając prawo do zasiłku dla opiekuna za okres, o którym mowa w art. 2 ust. 2 pkt 2, organ, o którym mowa w art. 5 ust. 1, zwraca się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, na zasadach określonych w przepisach o pomocy społecznej, w celu potwierdzenia faktu sprawowania opieki przez osobę ubiegającą się o zasiłek dla opiekuna. Wywiad przeprowadza się w miejscu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Podkreślić przy tym należy, że ustawodawca w powołanym wyżej art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uwarunkował prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - a tym samym uprawnienia do zasiłku dla opiekuna ( art. 2 ust. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów) – jedynie od posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz (a co jest kluczowe w niniejszej sprawie) uzależnił przyznanie tegoż świadczenia od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, co oznacza, że owa rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia spowodowane jest wyłącznie sprawowaniem opieki nad wymagającą tej opieki osobą.
Zważyć przy tym należy, że już sama nazwa świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. świadczenie pielęgnacyjne - wskazuje, że prawo do niego uzależnione jest od tego, czy osoba niepełnosprawna wymaga pielęgnacji przez osobę, która sprawuje opiekę. Pojęcie "pielęgnować" oznacza, według Słownika Języka Polskiego, "wykonywać posługi i zabiegi przy chorych, dzieciach i ludziach starych".
Przyjęcie, że celem przyznania zasiłku dla opiekuna jest pielęgnacja osoby niepełnosprawnej, a więc wykonywanie przy osobie niepełnosprawnej zabiegów higienicznych i innych, uzasadnione jest wskazanie przez ustawodawcę, iż celem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo ich nie podejmowania jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną.
Powyższe pozwala na przyjęcie stanowiska, że zasiłek dla opiekuna może zostać przyznany wyłącznie w takim przypadku, gdy osoba wymagająca opieki ze względu na stan zdrowia nie ma możliwości samodzielnego wykonywania, w szczególności takich czynności jak np.: utrzymanie higieny osobistej, ubieranie się i rozbieranie, wstawanie z łóżka, czy z krzesła, przygotowanie i aplikacja leków, przemieszczanie się w mieszkaniu, korzystanie z toalety, spożywanie posiłków i przyjmowanie napojów, załatwianie potrzeb fizjologicznych.
Gdy osoba niepełnosprawna nie może tego rodzaju czynności wykonać samodzielnie wówczas istotnie konieczna jest pielęgnacja osoby niepełnosprawnej, a więc stała obecność i opieka opiekuna, związana niewątpliwie z koniecznością rezygnacji przez niego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Natomiast potrzeba wykonywania jedynie niektórych czynności pielęgnacyjnych (np. kąpiel), które mogą być wykonane w dowolnym czasie, a przy tym wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego osoby niepełnosprawnej, czy dbaniem o porządek w mieszkaniu nie świadczy o spełnieniu (wykazaniu) przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem Sądu, czynności te nie kolidują z wykonywaniem pracy przez osoby pozostające w zatrudnieniu lub wykonujące inną pracę zarobkową.
W świetle przeprowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego, a w konsekwencji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie można przyjąć, by skarżący wykazał, że spełnia określone w cyt. wyżej przepisie art.2 ust.2 pkt 2 omawianej ustawy warunki, albowiem charakter, jak i częstotliwość czynności wykonywanych w ramach opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie pozwalają na przyjęcie stwierdzenia, że sprawowana przez skarżącego przedmiotowa opieka uniemożliwia Mu podjecie zatrudnienia, zważywszy, że szereg czynności związanych z opieką nad ojcem skarżącego wykonuje Jego matka i co nie jest w sprawie sporne.
Jak bowiem wynika z wyjaśnień S. K. i J. K., tj. rodziców J. K., opieka skarżącego ogranicza się do prawie codziennego ich odwiedzania, robieniu zakupów, pomaganiu w pracach domowych i w ogrodzie oraz wożenia J. K. dwa razy w miesiącu do lekarza do W., jak i pomocy przy kąpieli i ubieraniu ojca-J. K. W czasie nieobecności skarżącego, opiekę nad mężem J. K. sprawuje S. K. (matka skarżącego) - przygotowując posiłki, podając leki, jak i pomagając przy kąpieli oraz ubieraniu męża J.. K.
Oznacza to, że organy zasadnie przyjęły, że w chwili rozpatrywania wniosku skarżącego o przyznanie przedmiotowego zasiłku ( w oparciu o przepis cyt. wyżej art.2 uzst.2 pkt 2 omawianej ustawy), ustalony stan faktyczny sprawy uniemożliwiał przyjęcie stwierdzenia, że sprawowana przez skarżącego opieka nad swym ojcem uniemożliwiała Mu podjęcie zatrudnienia.
Wprawdzie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bezsprzecznie wskazuje, że skarżący wykonuje szereg czynność związanych z opieką nad swym niepełnosprawnym ojcem, tym niemniej zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że tak rodzaj, jak i charakter oraz częstotliwość tych czynności, nie pozwala na stwierdzenie, że owa opieka jest opieką o której stanowi cyt. wyżej przepis art.17 ust.1 omawianej ustawy.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie można pomijać czynności jakie wykonuje matka skarżącego, a związane ściśle z opieką (pielęgnacją) swego męża, równocześnie ojca skarżącego, albowiem jak trafnie przyjęły organy, na opiekę nad niepełnosprawnym ojcem skarżącego składają się nie tylko prace (czynności) wykonywane przez skarżącego a odnoszące się sprawowanej pieczy nad swym ojcem, lecz także prace (czynności) wykonywane przez matkę skarżącego, a związane z codziennymi potrzebami J. K., zwłaszcza, że rodzice skarżącego wspólnie zamieszkują, w przeciwieństwie do skarżącego. Jak bowiem oświadczył skarżący na rozprawie, "na stałe zameldowany jest w L., lecz przejazd pociągiem z L. do M. wynosi 26 minut. Zakupił swej mamie telefon, zatem w każdej chwili na jej sygnał może przyjechać".
Podkreślić przy tym także należy, że decyzja w sprawie ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna nie ma charakteru decyzji uznaniowej, co oznacza, że wnioskodawca powinien spełnić przewidziane prawem wymogi (warunki), gdyż tylko wówczas istnieje podstawa prawna do jej wydania zgodnie z żądaniem strony, a co w niniejszej sprawie nie ma miejsca..
Odnosząc się do zarzutu, iż skarżący nie był zawiadamiany o terminie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego, podczas którego Jego rodzice składali oświadczenia, stwierdzić należy, że po pierwsze z przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz.1362 ze zm.), jak i z przepisów rozporządzenia |Ministra Pracy i polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2012, poz.712) - nie wynika, aby organ obowiązany był zawiadamiać o terminie przeprowadzania wywiadu, gdy zaś z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący zapoznał się ze złożonymi zeznaniami rodziców, nie wnosząc przeciwdowodów na owe oświadczenia.
Wskazać przy tym należy na przepis art. 81 k.p.a., zgodnie z którym, okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, a co w niniejszej sprawie miało miejsce.
Podkreślić przy tym również należy, że także na etapie skargi, skarżący nie wskazał żadnych istotnych okoliczności (dowodów), które by podważały ustalenia, a w konsekwencji wniosek organów o braku wystarczających podstaw do przyznania skarżącemu przedmiotowego zasiłku.
Wbrew zarzutom skargi, organ odwoławczy z należytą starannością i wnikliwością dokonał właściwej oceny zgromadzonego w sprawie przez organ I instancji materiału dowodowego, czyniąc to zgodnie z art.80 k.p.a., a także w sposób prawidłowy wyjaśnił, na jakich dowodach zebranych w sprawie oparł swoje rozstrzygnięcie. Okoliczności te znalazły swój wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a które spełnia wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., tj. wskazują przepisy stanowiące podstawę decyzji wraz z wyjaśnieniem ich treści w świetle zebranego i należycie rozważonego materiału dowodowego, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.
Odnosząc się zaś do zarzutu przewlekłości postępowania, Sąd pragnie wskazać, że nie mogła ona mieć istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a, wskazując, że jeżeli w ocenie skarżącego owa przewlekłość miała miejsce, to uprawniony był do skorzystania z prawa wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa (art. 37 § 1 k.p.a.), a następnie, w przypadku jego bezskuteczności, mógł wnieść skargę w tym przedmiocie do tutejszego Sądu (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).
W konsekwencji powyższych ustaleń, stwierdzić należy, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a do czego ograniczają się kompetencje sądu administracyjnego, jako że Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej, nie wykazała by ta wydana została z naruszeniem przepisów, o którym stanowi art.145 § 1 p.p.s.a..
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł zatem uwzględnić skargi z braku uzasadnionych ku temu podstaw i wobec tego oddalił ją w myśl art. 151 p.p.s.a..