IV SA/Wr 362/12

IV SA/Wr 362/12 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2012-07-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-05-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Lidia Serwiniowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II OSK 2652/12 - Wyrok NSA z 2014-04-03
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, art. 77, art. 80, art. 107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Anna Rudzińska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 lipca 2012 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. nr 212, poz. 1263), art. 235¹ i art. 235² Kodeksu pracy oraz § 8 ust. 1 i 4 w związku z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869), dalej: rozporządzenie, jak również art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania S. D. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] 2011 r. nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak krtani (poz. 17.7 wykazu chorób zawodowych do rozporządzenia), kwestionowaną decyzję utrzymał w mocy.
W jej uzasadnieniu podał, że strona była zatrudniona w zakładzie "A." S.A. we W. na następujących stanowiskach:
- od dnia 3 września 1965 r. do dnia 10 października 1965 r. jako stażysta ślusarz-wiertacz na Wydziale TP-4;
- od dnia 11 października 1965 r. do dnia 14 listopada 1965 r. jako stażysta praser-ślusarz na Wydziale TP-4;
- od dnia 15 listopada 1965 r. do dnia 16 stycznia 1966 r. jako stażysta frezer na Wydziale TP-2;
- od dnia 17 stycznia 1966 r. do dnia 7 października 1987 r. jako szlifierz na Wydziale TP-2;
- od dnia 8 października 1987 r. do dnia 13 stycznia 1988 r. jako ślusarz na Wydziale TP-2;
- od dnia 14 stycznia 1988 r. do dnia 31 lipca 1995 r. jako szlifierz na Wydziale P;
- od dnia 1 sierpnia 1995 r. do dnia 30 kwietnia 2001 r. jako operator obróbki skrawaniem na Wydziale P;
- od dnia 1 maja 2001 r. do dnia 28 września 2002 r. jako szlifierz na Wydziale P.
Zgodnie z charakterystyką stanowiska pracy z dnia 19 grudnia 2002 r. S. D. obsługiwał następujące szlifierki: SU-125, SU-200, RUP-18, RHU-500 i SW-30, w których stosowano jako chłodziwo emulsje wodne typu Emulkol PS w stężeniach 3-8 %. Dorywczo, w zależności od potrzeb odwołujący się pracował na szlifierce bezkłowej chłodzonej olejem mineralnym ACP; pomiary z 1986 r. potwierdzają przekroczenia mgły olejowej rzędu 1,9 i 2-krotne. Ponadto S. D. podał, że ubranie robocze przy stanowisku pracy było niejednokrotnie nasączone olejem stosowanym jako chłodziwo i było to nieuniknione mimo zastosowania w czasie wykonywania pracy wszelkich środków ostrożności. Dokumenty zawierające wyniki pomiarów NDS i NDN przeprowadzanych w zakładzie pracy zostały zniszczone podczas prowadzonej archiwizacji (oświadczenie z dnia 24 września 2003 r.). Wg pomiarów czynników szkodliwych przeprowadzanych w latach 1985, 1986 i 1987 na różnych stanowiskach pracy znajdujących się na Wydziałach TP-2 i TP-4 i innych stwierdzono przekroczenia NDS dla mgły olejowej o krotności od 2,6 do 22,9. Na analogicznym stanowisku pracy szlifierek na Wydziale Narzędziowni stwierdzono przekroczenia krotności 3,7 raza. Według informacji podanych przez zakład pracy (pismo z dnia 29 grudnia 2008 r.) do około 1998 r. stosowano oleje: Hydrol 20, Hipol-6, olej M-8, olej CM, olej SM, olej ACP, olej M8 + M10. Ustalono, że oleje ACP, SM oraz Hipol-6 produkowane są przez firmę O. O. z wysokorafinowanych olejów bazowych (pismo O. O.z dnia 17 lutego 2009 r.). Aktualnie w zakładzie "A." S.A. stosuje się w procesie technologicznym głębokorafinowane oleje mineralne: Emulkol PS i Lubrikol S 22. Emulkol PS stosowany był w zakładzie od około 1997 r. natomiast Lubrikol S 22 od około 2000 r. Według opinii Politechniki W. w latach 60-tych i 70-tych do procesów obróbki i chłodzenia metali stosowany był olej emulsyjny Emulgol-5, brak jednak informacji, czy olej ten był stosowany w zakładzie "A." S.A.
Postępowanie w sprawie choroby zawodowej strony zostało wszczęte w dniu 5 grudnia 2002 r. na skutek zgłoszenia dokonanego przez odwołującego się. S. D. był badany w D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. w kierunku choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. Placówka I szczebla diagnostycznego w maju 2003 r. zwróciła się do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z prośbą o konsultację. W odpowiedzi Instytut Medycyny Pracy w Ł. wydał opinię nr [...]. Na podstawie danych o narażeniu zawodowym, dokumentacji medycznej oraz analizy danych literaturowych Instytut Medycyny Pracy w Ł. ustalił, że: "Pan S. D. pracował w latach 1965 - 2002 na stanowisku szlifierza w Fabryce Maszyn Rolniczych A.-A. S.A., obecnie A.S.A. we W. Z oceny narażenia zawodowego przeprowadzonej przez Inspekcję Sanitarną wynika, że pan S. D. obsługiwał urządzenia, w których jako chłodziwo stosowane były oleje mineralne: SM, Hipol-6, Hydrol-20, CM, M-8, ACP, M10. Na hali, w której zlokalizowane było stanowisko pracy pana S. D. stwierdzono wielokrotne przekroczenia NDS mgły olejowej. Z dokumentacji medycznej wynika, że w kwietniu 2002 r. u pana S. D. stwierdzono guza krtani i poddano chorego leczeniu operacyjnemu w Oddziale Laryngologii Wojewódzkiego Szpitala we W., a następnie radioterapii. Badanie anatomopatologiczne potwierdziło złośliwy charakter guza (rak płaskonabłonkowy). Warunkiem uznania nowotworu złośliwego za chorobę zawodową jest potwierdzenie narażenia w środowisku pracy na czynniki o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla ludzi, które zgodnie z aktualną wiedzą medyczną mogą spowodować nowotwór o tej lokalizacji jaką stwierdzono u pracownika. W obowiązującym wykazie czynników rakotwórczych dla ludzi wymienione są oleje mineralne nierafinowane lub słabo rafinowane. Z informacji przekazanych przez pracodawcę na temat stosowanych olejów wynika, że jako chłodziwo technologiczne stosowana była emulsja wodna (o stężeniu 3-8%) Emulkol PS produkowany przez N. w K. Z danych uzyskanych od producenta wynika, że do produkcji swoich wyrobów stosuje wyłącznie wysokorafinowane oleje naftowe. Nie są stosowane oleje nierafinowane lub niskorafinowane ani oleje przepracowane. W związku z powyższym należy uznać, że pan S. D. nie był w trakcie pracy w tym zakładzie narażony na czynniki rakotwórcze dla ludzi. Natomiast gdyby przyjąć, że w odległej przeszłości mogły być stosowane oleje nierafinowane lub słabo rafinowane, to analiza danych literaturowych na temat rakotwórczego działania olejów mineralnych wskazuje, że wyniki badań epidemiologicznych są niejednoznaczne i kontrowersyjne. Obok braku rakotwórczego działania mgieł olejowych w warunkach narażenia zawodowego, obserwowano wyraźne zmiany nowotworowe przede wszystkim w obrębie skóry. Ponadto występowały pierwotne i wtórne nowotwory płuc oraz raki przewodu pokarmowego, zwłaszcza jelita grubego. Nie wykazano zwiększonego ryzyka zachorowania na raki krtani w populacji osób zawodowo narażonych na mgły olejowe. Powszechnie wiadomo, że podstawowym czynnikiem ryzyka rozwoju raka krtani jest palenie papierosów. W przesłanej dokumentacji, w karcie badania laryngologicznego znajduje się informacja, że pan D. nie palii papierosów. (...) Na podstawie obecnych danych naszym zdaniem nie ma podstaw od uznania zawodowej etiologii rozpoznanego u pana S. D. raka krtani, jednakże przed wydaniem orzeczenia konieczne jest uzyskanie wiarygodnego wywiadu na temat palenia papierosów. Wątpliwości te powinien wyjaśnić lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną w drodze wywiadu w miejscu pracy (współpracownicy, bezpośredni przełożony)."
Uwzględniając powyższą opinię D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W., dnia [...] 2003 r., wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u strony choroby zawodowej pod postacią nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi (poz. 17). Placówka I stopnia diagnostycznego uzasadniła swoje stanowisko przytaczając obszernie cytowaną powyżej opinię Instytutu Medycyny Pracy w Ł.
W trybie odwoławczym, dnia 19 marca 2003 r., S. D. został skierowany za pośrednictwem D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. na badania do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Dnia [...] 2004 r. Instytut wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi (poz. 17), stwierdzając, iż "w oparciu o analizę zgromadzonej dokumentacji nie ustalono narażenia zawodowego na czynniki uznawane za rakotwórcze w odniesieniu do krtani. Brak jest zatem podstaw do rozpoznania choroby zawodowej (RRM z dnia 30.07.2002 r.)".
Na podstawie tych orzeczeń lekarskich i po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W., dnia [...] 2004 r., wydał decyzję nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej pod postacią nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi (poz. 17).
Od powyższej decyzji strona odwołała się podnosząc, że występujące u niej schorzenie ma związek z warunkami pracy, wskazując inne osoby zatrudnione na podobnym stanowisku, które również chorują na nowotwory.
Po analizie odwołania i zebranego materiału dowodowego, dnia [...] 2005 r., Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wydał decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję I instancji, albowiem w przypadku odwołującego się jednostki orzekające w sprawach chorób zawodowych uznały pozazawodową etiologię choroby. Stwierdzono brak rakotwórczego działania mgieł olejowych w warunkach narażenia zawodowego, jak i nie zaobserwowano zmian nowotworowych ani w obrębie skóry, ani narządów wewnętrznych.
Na powyższą decyzję S. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 25 lipca 2006 r. (sygn. akt III SA/Wr 219/05) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] 2004 r., uznając że nie określono rzeczywistych warunków pracy skarżącego w całym okresie zatrudnienia, nie ustalono preparatów stosowanych w procesie obróbki i chłodzenia, nie wskazano ich właściwości, a także skutków i ewentualnych zagrożeń dla zdrowia pracownika wskutek wielokrotnego przekroczenia dopuszczalnego stężenia mgieł powstających przy używaniu tych środków.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. wykonując zalecenia Sądu przeprowadził dodatkowe dochodzenie uzupełniające odnośnie środowiska pracy w Spółce "A." w całym okresie zatrudnienia strony, tj. w latach 1965 - 2002, ze szczególnym uwzględnieniem okresu 1965 - 1984.
Dnia 6 września 2007 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. skierował sprawę choroby zawodowej strony ponownie do D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W., który dnia [...] 2008 r. stwierdził brak ustalenia rodzaju olejów mineralnych na stanowisku pracy, albowiem ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika jednoznacznie, czy zainteresowany narażony był na oleje rafinowane czy nierafinowane, co jest niezbędne do wydania stosownego orzeczenia lekarskiego. W odpowiedzi na powyższe Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. poinformował D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W., iż pracodawca nie potwierdza narażenia strony na czynniki kancerogenne. Dnia [...] 2008 r. D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W., po ponownym przebadaniu strony oraz analizie zebranej dokumentacji medycznej i informacji o narażeniu zawodowym, wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. Jednostka orzecznicza I stopnia diagnostycznego uzasadniła swoje stanowisko tym, że: "sprawą nadal nierozstrzygniętą pozostaje narażenie zawodowe. Pismem z dnia 22.01.2008 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. informuje, że ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika jednoznacznie czy zainteresowany narażony był na oleje rafinowane czy nierafinowane. Pracodawca zaś nie potwierdza narażenia na czynniki kancerogenne. W dokumentacji z badań profilaktycznych brak informacji o narażeniu na oleje mineralne (...) dopóki nie zostanie potwierdzone narażenie zawodowe nie można orzec rozpoznania choroby zawodowej jako skutku tego narażenia. Wobec powyższego podtrzymujemy swoją poprzednią opinię i orzekamy jak na wstępie."
W trybie odwoławczym zainteresowany został skierowany na badania do Instytutu Medycyny Pracy w Ł., który dnia [...] 2008 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi (poz. 17). Jednostka orzecznicza II stopnia diagnostycznego uzasadniła swoje stanowisko tym, że "(...) Aby wykazać, że nowotwór złośliwy został spowodowany warunkami pracy, oprócz potwierdzenia narażenia na czynnik uznany za rakotwórczy dla ludzi w środowisku pracy, konieczne jest potwierdzenie, w co najmniej kilku badaniach epidemiologicznych, zwiększonego, w porównaniu z populacją ogólną ryzyka zachorowania na nowotwór złośliwy o takiej lokalizacji jak rozpoznany u pracownika. (...) narządem krytycznym rakotwórczego działania olejów mineralnych nierafinowanych lub słabo rafinowanych jest skóra (rak podstawno lub kolczystokomórkowy). Wyniki badań epidemiologicznych nie potwierdzają innej lokalizacji w narządach wewnętrznych (płuco, raki przewodu pokarmowego, w tym jelita grubego, układu krwiotwórczego - białaczki). Wobec powyższego niezależnie od kontrowersji co do klasyfikacji olejów mineralnych nie ma podstaw do uznania związku przyczynowego raka krtani rozpoznanego u pana S. D. z pracą zawodową. Orzeczenie wydajemy na podstawie dokumentacji, ponieważ rozpoznanie kliniczne choroby ustalone w specjalistycznej jednostce służby zdrowia nie budzi wątpliwości i nie wymaga dodatkowej diagnostyki. Badanie chorego w Instytucie nie wniesie nic istotnego w rozpatrywanej sprawie."
Na podstawie powyższych orzeczeń lekarskich Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W., dnia [...] 2008 r. wydał decyzję nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u strony choroby zawodowej pod postacią nowotworu złośliwego (poz. 17).
Od powyższej decyzji zainteresowany odwołał się podając, że organ I instancji nie przeprowadził w sposób prawidłowy i rzetelny postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia wątpliwości podnoszonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., decyzją z dnia [...] 2008 r. nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ II instancji wskazał, że nie wykonano wszystkich wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 lipca 2006 r., sygn. akt III SA/Wr 219/05 i nie wyjaśniono wszystkich kwestii istotnych dla sprawy, m.in. nie ustalono dokładnie od kiedy w zakładzie stosuje się chłodziwo technologiczne Emulkol PS; nie określono jakie preparaty stosowano w procesie obróbki i chłodzenia od podjęcia pracy przez odwołującego się, nie wyjaśniono jaki jest wpływ rozpylonego oleju Lubrikolu S 22 na układ oddechowy, w dalszym ciągu nie wyjaśniono kluczowej kwestii dotyczącej stopnia rafinacji stosowanych przez zainteresowanego olejów. Nie odniesiono się również do skandalicznych warunków pracy w 1985 r., nie rozstrzygnięto, czy pomimo 22-krotnego przekroczenia NDS mgły olejowej na hali TP-2 można wykluczyć związek przyczynowy między pracą w takim środowisku, a chorobą zdiagnozowaną u zainteresowanego.
Mając powyższe na uwadze Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. rozpatrując ponownie sprawę ustalił, iż olej przekładniowy Hipol - 6, oraz oleje ACP-2E i ACP-3E i SM są produkowane z olejów wysokorafinowanych (nierakotwórczych), nie ustalono jednak stopnia rafinacji olejów M-8, olej CM, M8 + M10 i Hydrol 20. W piśmie z dnia 29 grudnia 2008 r. zakład pracy wyjaśnił, iż chłodziwo technologiczne Emulkol PS stosowane było od ok. 1997 r., natomiast Lubrikol S22 od ok. 2000 r. i przedstawił ich karty charakterystyki. Oleje: SM, Hipol-6, Hydrol-20, CM, M-8, ACP, M-10 nie są stosowane już od około 10 lat. Pracodawca w piśmie tym podał również procedurę wymiany ubrań roboczych i dodał, że nigdy nie było ze strony pracowników uwag ani skarg odnośnie procedury prania, czy wymiany odzieży roboczej. Wśród pracowników A. S.A. stwierdzono jeden przypadek raka drobnokomórkowego płuc przy narażeniu na azbest oraz dwa przypadki podejrzenia choroby zawodowej (nowotworu), które są obecnie w toku rozpatrywania, w tym jeden z nich dotyczy odwołującego się. Politechnika W. w piśmie z dnia 26 lutego 2010 r. poinformowała, że w latach 60-tych i 70-tych do procesów obróbki i chłodzenia metali stosowany był olej emulsyjny Emulgol-5 produkowany przypuszczalnie przez Rafinerię T. Natomiast Instytut N. i G. w K. przedstawił w piśmie z dnia 16 marca 2010 r. nazwy zakładów działających w Polsce, które były producentami i dostawcami olejów do obróbki i chłodzenia metali. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. dokonał przesłuchania świadków, którzy potwierdzili fakt, że pan S. D. pracował na szlifierkach chłodzonych emulsją wodną (wodny roztwór oleju mineralnego w stężeniu 3-8%). Pismem z dnia 2 marca 2010 r. zakład pracy "A." S.A. zapewnił, że zainteresowany nie był narażony na czynniki rakotwórcze, co udokumentowano aktualnymi wynikami pomiarów stężenia mgły olejowej na hali 103, na której również pracowała strona i gdzie pracują automaty tokarskie, centra obróbcze, frezarki, tokarki, szlifierki i wiertarki, według tych wyników stężenie mgły olejowej znajduje się na poziomie poniżej granicy oznaczalności metody. W związku z trudnościami w ustaleniu stopnia rafinacji niektórych olejów stosowanych w procesie technologicznym w całym okresie zatrudnienia strony. Organ I instancji przyjął, iż mogły być one produkowane z olejów nierafinowanych lub niskorafinowanych, a więc wykazujących działanie rakotwórcze.
Na podstawie powyższych ustaleń Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. zwrócił się do placówek diagnostyczno-orzeczniczych z prośbą o ponowne przeanalizowanie sprawy. W piśmie z dnia 8 kwietnia 2010 r. D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. stwierdził, iż: "Wg naszej oceny nadal nie potwierdzono na jaki rodzaj olejów mineralnych (rodzaj rafinacji) był narażony p. D. Przyjmując jednak za PWIS, że był narażony - jest to spełnienie jedynie jednego warunku niezbędnego do rozpoznania choroby zawodowej. Drugim koniecznym warunkiem jest stwierdzenie schorzenia o lokalizacji odpowiadającej narażeniu. Narządem krytycznym w tym przypadku jest skóra natomiast nie wykazano zwiększonego ryzyka zachorowania na raka krtani w populacji osób zawodowo narażonych na mgły olejowe. Wobec powyższego podtrzymujemy swoje dotychczasowe stanowisko o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią raka krtani."
Instytut Medycyny Pracy w Ł. w piśmie z dnia 14 maja 2010 r. stwierdził, że: "Z danych jakimi dysponujemy wynikało, że wg danych przekazanych przez Wojewódzką Stację Sanitarno-Epidemiologiczną za lata 1984 - 1991 Fabryka Maszyn Rolniczych "A." była ujęta w rejestrze informacji o czynnikach rakotwórczych. Wśród związków o działaniu rakotwórczym zostały wymienione między innymi oleje mineralne - jednakże brak informacji czy były to oleje z grupy nierafinowanych lub słabo rafinowanych. Natomiast z informacji przekazanych przez producentów, którzy dostarczali oleje do zakładu wynika, że do produkcji swoich wyrobów stosują wyłącznie oleje wysokorafinowane, zatem ich wyroby nie są zakwalifikowane do czynników rakotwórczych. Nie dysponując oceną narażenia, o której mowa w piśmie nie możemy ustosunkować się do zawartych w niej danych i ponownie przeanalizować sprawy choroby zawodowej pana S. D. Ponadto w rozpatrywanym przypadku niezależnie od kontrowersji na temat klasyfikacji stosowanych jako chłodziwo olejów mineralnych nie ma podstaw do uznania rozpoznanego u pana S. D. raka krtani za chorobę zawodową. (...) U pana S. D. rozpoznano nowotwór krtani, analiza badań epidemiologicznych wskazuje, że narządem krytycznym rakotwórczego działania olejów mineralnych nierafinowanych lub słabo rafinowanych jest skóra (rak podstawno lub kolczystokomórkowy). Wyniki badań epidemiologicznych nie potwierdzają innej lokalizacji nowotworów w narządach wewnętrznych, w tym krtani. Wobec powyższego niezależnie od kontrowersji co do klasyfikacji olejów mineralnych nie ma podstaw do uznania związku przyczynowego raka krtani rozpoznanego u pana S. D. z pracą zawodową."
Dnia 16 sierpnia 2010 r. do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej we W. wpłynęło uzupełnione i zweryfikowane orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - raka krtani (poz. 17.7) u strony. W uzasadnieniu Instytut wskazał m.in., iż: "(...) Obowiązujące przepisy prawa w zakresie chorób zawodowych wskazują, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową jeżeli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. (...) U osób narażonych na oleje słabo rafinowane zaliczone do czynników o uznanym działaniu rakotwórczym, uznanym umiejscowieniem nowotworowym jest skóra. Wyniki badań epidemiologicznych odnośnie lokalizacji w narządach wewnętrznych (płuca, przewód pokarmowy, zwłaszcza jelito grube, układ krwiotwórczy - białaczki) są niejednoznaczne i kontrowersyjne. Brak jest dowodów epidemiologicznych na znamiennie częstsze niż w populacji ogólnej występowanie raka krtani w populacji osób z ww. narażeniem zawodowym. Brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u pana S. D."
W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. wydał decyzję z dnia [...] 2010 r. nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - raka krtani (poz. 17.7).
Od tej decyzji S. D. odwołał się, podważając wiarygodność oświadczeń pracodawcy i fakt niedokonania przez organ I instancji weryfikacji zachorowań innych pracowników na nowotwory.
D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., po przeanalizowaniu całości zebranego materiału dowodowego, wydał decyzję nr [...] z dnia [...] 2011 r., w której uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, ponieważ nadal nie usunięto wątpliwości i nie wypełniono zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zawartych w wyroku z dnia 25 lipca 2006 r., sygn. akt III SA/Wr 219/06, którymi organ jest związany.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W., wyjaśniając dalej powyższe kwestie narażenia zawodowego, skierował pisma do producentów olejów mineralnych oraz chłodziw stosowanych na rynku polskim w latach 1965 - 2002 do obróbki skrawaniem metali o podanie informacji o ich rodzajach wraz z charakterystykami produktów. W odpowiedzi na powyższe pismo, firma F. O. C. (PL) w G. w piśmie z dnia 14 czerwca 2011 r. przesłała karty charakterystyki produkowanych przez nich produktów. Z kart charakterystyki wynika, że preparaty te nie są zakwalifikowane do zagrożeń jako R45, które definiuje działanie rakotwórcze u ludzi. Natomiast O. O. w J. w odpowiedzi, w piśmie z dnia 15 czerwca 2011 r., przesłał informację z charakterystyką olejów do obróbki i chłodzenia stosowanych na rynku polskim w latach 1998-2002. W charakterystyce preparatów 14-cie z nich posiada informację o obecności w składzie wysokorafinowanego oleju, w pozostałych przypadkach nie znajduje się informacja o stopniu rafinacji zastosowanych olejów mineralnych, stąd działając w interesie strony Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. uznał, iż olej wchodzący w skład chłodziwa używanego na stanowisku pracy związanym z obróbką metali w początkowych latach pracy strony mógł być olejem o niskim bądź średnim stopniu rafinacji, przez co jest uznany za czynnik rakotwórczy kategorii 1 o uznanym działaniu rakotwórczym u ludzi. W środowisku pracy strony jest to również jedyny czynnik kancerogenny kat. 1. Odnośnie narażenia odwołującego się na paki i smoły węglowe - czynniki kancerogenne wymienione w kat. 1, były pracodawca w piśmie z dnia 4 października 2011 r. poinformował, iż w swojej działalności nigdy nie prowadził żadnych procesów koksowania lub odgazowywania węgla, łupków bitumicznych i torfu prowadzących do otrzymywania smół węglowych i pochodnych smół. Zakład pracy nigdy nie prowadził żadnych procesów produkcyjnych z wykorzystaniem paków i smół węglowych. Wobec tego w całym okresie zatrudnienia w “A." S.A. S. D. nie był narażony na paki i smoły węglowe.
Ponadto, dnia 12 maja 2011 r., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. skierował pismo do jednostek orzeczniczych II stopnia, które badały stronę celem zajęcia stanowiska w kwestii jej narażania na 22 krotne przekroczenie normatywu stężenia mgieł olejowych. W odpowiedzi z dnia 23 maja 2011 r. Instytut Medycyny Pracy w Ł. wyjaśnił, iż "przyjęcie hipotetycznego założenia (bez żadnych merytorycznych przesłanek), że pan S. D. był w początkowych latach swojej pracy narażony na oleje mineralne nisko bądź średniorafinowane w stężeniach przekraczających wielokrotnie normatywy higieniczne nie daje podstaw do uznania związku między rozpoznanym u niego rakiem krtani a warunkami środowiska pracy."
W odpowiedzi z dnia 13 września 2011 r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. poinformował, iż "W prowadzonym postępowaniu orzeczniczym na podstawie informacji otrzymanych od PPIS we W. potwierdzone zostało narażenie zawodowe pana S. D. na czynnik uznany za rakotwórczy u ludzi - oleje słabo rafinowane. Nie otrzymaliśmy do chwili obecnej potwierdzonego narażenia zawodowego badanego na inne czynniki o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka. Brak jest dowodów epidemiologicznych na znamiennie częstsze niż w populacji ogólnej występowanie raka krtani w populacji osób pracujących w narażeniu na oleje słabo rafinowane bez względu na krotność przekroczenia normatywu higienicznego. Nieprecyzyjna informacja, że wśród pracowników w zakładzie pracy wystąpiły zachorowania na różne typy nowotworów nie może przemawiać za tym, że warunki środowiska pracy mogły przyczynić się do rozwoju u pana D. choroby zawodowej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa lekarz profilaktyk obejmujący opieką profilaktyczną pracowników zakładu jest zobowiązany do analizy stanu załogi i w uzasadnionych przypadkach winien wnioskować o poszerzenie zakresu badań profilaktycznych celem rozszerzenia diagnostyki związku przyczynowo-skutkowego między chorobami występującymi wśród pracowników zakładu a warunkami pracy. Choroby nowotworowe, w związku z częstotliwością ich występowania, wraz ze schorzeniami układu krążenia, są podstawowymi czynnikami wpływającymi na chorobowość i umieralność populacji ogólnej w naszym kraju."
W świetle powyższych faktów Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. wydał decyzję nr [...] z dnia [...] 2011 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak krtani (poz. 17.7).
Od powyższej decyzji S. D. odwołał się, podważając wiarygodność oświadczeń pracodawcy i fakt niedokonania przez organ I instancji weryfikacji zachorowań innych pracowników na nowotwory.
Jak dalej wskazał D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. na podstawie § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych stwierdza, że dokonane czynności w toku postępowania na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, które w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. utraciło moc z dniem 3 lipca 2009 r., pozostają skuteczne.
Do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego muszą być spełnione łącznie, jak to wynika w art. 235¹ i art. 2352 k.p. oraz §5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia, trzy warunki:
- choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych;
- choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy,
- wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do rozporządzenia.
W przypadku odwołującego się żaden z powyższych warunków nie został spełniony. Choroba zawodowa pod postacią nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak krtani (poz. 17.7) nie została rozpoznana przez żadną jednostkę orzeczniczą I i II stopnia, która badała odwołującego się. W toku postępowania diagnostyczno-orzeczniczego trzy niezależne, upoważnione placówki służby zdrowia stwierdziły, że nowotwór złośliwy krtani nie jest powiązany z obecnością czynnika kancerogennego kategorii 1 uznanego za rakotwórczy u ludzi. Z oceny narażenia zawodowego wynika, iż w początkowych latach pracy strony chłodziwa stosowane przy obróbce metali mogły być produkowane na bazie olejów mineralnych o stopniu rafinacji niskim bądź średnim, co potwierdza narażenie zawodowe na czynniki rakotwórcze 1 kategorii. Dochodzenie epidemiologiczne nie potwierdziło obecności w środowisku pracy innych substancji bądź procesów wymienionych w załącznikach do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy. Jednakże analiza badań epidemiologicznych wskazuje, że narządem krytycznym rakotwórczego działania olejów mineralnych nierafinowanych lub słabo rafinowanych jest skóra (rak podstawno lub kolczystokomórkowy). Wyniki badań epidemiologicznych nie potwierdzają innej lokalizacji nowotworów w narządach wewnętrznych, w tym krtani. Zatem rozpoznana jednostka chorobowa nie została uznana za chorobę powstałą w związku z warunkami pracy. Organ podkreślił przy tym stanowisko Sądu wyrażone w innej sprawie (sygn. akt III SA/Wr 690/06), że: "(...) bez opinii uprawnionych placówek służby zdrowia, bądź sprzecznie z nimi, organ administracji nie może we własnym zakresie dokonywać rozpoznania choroby zawodowej (...)." Pogląd taki jest utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych, podziela go także - co do zasady - Naczelny Sąd Administracyjny, który w innej sprawie (sygn. akt II OSK 195/08) zauważył: "Jeśli bowiem orzeczenia lekarskie stwierdzały brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, to organy administracji związane były takimi ustaleniami i nie mogły wydać, w oparciu o uznanie administracyjne, decyzji oczekiwanej przez zainteresowanego.
Rozpoznana jednostka chorobowa figuruje w wykazie chorób zawodowych, jednak zgodnie z § 6 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia w przypadku czynników o działaniu rakotwórczym przy ocenie narażenia zawodowego uwzględnia się substancje i preparaty chemiczne zakwalifikowane do kategorii 1 na podstawie przepisów wydanych na podstawie art. 222 § 3 k.p. W przedmiotowej sprawie warunek ten został spełniony - z wysokim prawdopodobieństwem uznano, iż w trakcie pracy S. D. był narażony na mgły olejowe, w których skład wchodziły oleje zakwalifikowane do kategorii 1 zgodnie z powyższymi przepisami. Niemniej jednak zgodnie z § 6 ust. 2 pkt 4 in fine rozporządzenia przy wykazaniu związku przyczynowo-skutkowego między substancją chemiczną, a powstałą chorobą uwzględnia się pierwotną lokalizację nowotworu, a także okres jego latencji. W przypadku rozpoznanego u strony raka krtani, jak podają upoważnione placówki służby zdrowia, zgodnie z wiedzą medyczną nie można przyjąć, iż jest on następstwem działania mgieł olejowych. Badania epidemiologiczne i dane literaturowe potwierdzają, że narządem krytycznym rakotwórczego działania olejów mineralnych nierafinowanych lub słabo rafinowanych jest skóra (rak podstawno lub kolczystokomórkowy). Zdiagnozowany u odwołującego nowotwór krtani, to rak płaskonabłonkowy. Zatem, w przypadku rozpoznanego u strony nowotworu należy wykluczyć zawodową etiologię schorzenia (co potwierdziły upoważnione jednostki diagnostyczno-orzecznicze).
Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w odwołaniu, iż organ nie wyjaśnił m.in. tego, czy u współpracowników odwołującego się wykonujących czynności zawodowe, w analogicznych warunkach, występowały choroby zawodowe, stwierdzić trzeba, że jednostki orzecznicze przedstawiły swoje stanowisko, uznając powyższy fakt za pozostający bez wpływu na rozstrzygnięcie orzecznicze, a organ I instancji w decyzji nr [...] z dnia [...] 2011 r. przedstawił swoje stanowisko w uzasadnieniu. Jednoznacznie ustalono, iż w “A." S.A. we W. stwierdzono jeden przypadek raka drobnokomórkowego płuc przy narażeniu na azbest oraz dwa przypadki podejrzenia choroby zawodowej (nowotworu), które są obecnie w toku rozpatrywania, w tym jeden z nich dotyczy odwołującego się. Instytut Medycyny Pracy w Ł. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. odnosząc się do informacji, że wśród pracowników w zakładzie pracy wystąpiły zachorowania na różne typy nowotworów stwierdzili, iż powyższy fakt nie może przemawiać za tym, że warunki środowiska pracy mogły przyczynić się do rozwoju u strony choroby zawodowej, albowiem choroby nowotworowe, w związku z częstotliwością ich występowania są podstawowymi czynnikami wpływającymi na chorobowość i umieralność populacji ogólnej w Polsce.
Odnośnie narażenia zawodowego - Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. podjął wszelkie niezbędne kroki celem ustalenia stanu faktycznego:
- uzyskał od pracodawcy informację, iż ten nie prowadził żadnych procesów produkcyjnych z wykorzystaniem paków i smół węglowych, jak i nie stosował procesów technologicznych, których produktem byłyby smoły węglowe;
- trzech pracowników zakładu A. S.A. oświadczyło, iż odwołujący się pracował zawsze na szlifierkach, gdzie czynnikiem chłodzącym była emulsja wodna;
- 20-krotne przekroczenie normatywów higienicznych dla mgieł olejowych, zgodnie ze stanowiskiem lekarzy orzekających w przedmiotowej sprawie, nie może przemawiać za możliwością powstania nowotworu w obrębie krtani, ponieważ czynnik zawarty w rozpylonym areozolu nie oddziałuje rakotwórczo na narządy wewnętrzne, w tym na krtań;
- szkodliwe działanie na układ oddechowy innych stosowanych w obróbce metali chłodziw nie przemawia za możliwością powstania raka krtani w wyniku narażenia zawodowego (m.in. Lubrikolu S-22); w kartach charakterystyk preparatów stosowanych na terenie Polski do obróbki metali nie występuje symbol R45 świadczący o kancerogennym działaniu na organizm człowieka.
Reasumując, w środowisku pracy strony nie potwierdzono narażenia zawodowego na czynnik rakotwórczy o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi powodującym powstanie zdiagnozowanego (i zoperowanego) u niej raka krtani. Przyjęcie przez organy I i II instancji założenia, iż w początkowych latach swojej pracy odwołujący się był narażony na oleje mineralne nisko bądź średniorafinowane w stężeniach przekraczających wielokrotnie normatywy higieniczne nie daje podstaw do uznania związku między rozpoznanym u niego rakiem krtani, a warunkami środowiska pracy. Zgodnie z rozporządzeniem przy ocenie narażenia zawodowego na czynniki o działaniu rakotwórczym - uwzględnia się między innymi pierwotną lokalizację nowotworu. U strony rozpoznano nowotwór krtani, jednak analiza badań epidemiologicznych wskazuje, że narządem krytycznym rakotwórczego działania olejów mineralnych nierafinowanych lub słabo rafinowanych jest skóra (rak podstawno lub kolczystokomórkowy).
D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. zgodnie z art. 80 k.p.a. dokonał oceny materiału dowodowego z punktu widzenia wszystkich przesłanek dotyczących choroby zawodowej, w tym także orzeczeń lekarskich, które są opiniami w rozumieniu art. 84 k.p.a. podlegającymi weryfikacji, tak jak każdy inny dowód w sprawie. Stwierdził, że orzeczenia wydane w przedmiotowym postępowaniu i uzupełnione stosownymi opiniami po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu dnia 25 lipca 2006 r., sygn. akt III SA/Wr 219/05 zostały poprzedzone badaniami stanu zdrowia odwołującego się oraz analizą zgromadzonej dokumentacji, są obiektywne, przekonujące oraz wyczerpująco umotywowane i wyjaśniają wszelkie wątpliwości.
Na tę decyzję S. D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administarcyjnego we Wrocławiu, wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzajacej ją decyzji organu I instancji.
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1) naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez niewypełnienie wszystkich wytycznych zawartych w wyroku Sądu z dnia 25 lipca 2006 r., sygn. akt III SA/Wr 219/05;
2) art. 80 k.p.a. poprzez błedną ocenę, iż okoliczność choroby zawodowej nie została udowodniona;
3) art. 7 k.p.a. poprzez niewykonanie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;
4) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewypełnienie przez organ obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
Zdaniem skarżącego organy pominęły m.in. ustalenie tego, czy u współpracowników skarżącego, wykonujących czynności zawodowe w analogicznych warunkach, wystąpiły choroby nowotworowe mające podłoże w występujących w środowisku pracy czynnikach kancerogennych.
Skarżący podniósł nadto, że organ sanitarny pominął kwestię zagrożeń występujących w środowisku pracy w okresie wykonywania przez niego pracy przyjmując iż był narażony jedynie na mgły olejowe występujące w bezpośredniej styczności ze stanowiskiem pracy, nie zagłębiając się w wyjaśnienie kwestii zagrożenia czynnikami kancerogennymi w środowisku pracy w szerszym ujęciu aniżeli tylko bezpośrednie otoczenie pracownika.
Podkreślił, iż postępowanie dotyczące stwierdzenia choroby zawodowej zostało wszczęte pod koniec 2002 r., a pracodawca nie przekazał Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu materiałów - badań dotyczących jego środowiska pracy. W roku zaś 2007 złożył oświadczenie, iż materiały które byłyby pomocne w ustaleniu, czy w środowisku pracy występowało zagrożenie czynnikami kancerogennymi uległy zniszczeniu. W ocenie skarżącego oświadczenie to nie jest wiarygodne.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego. Sąd w obecnym składzie w całości podzielił dokonane przez organy administracyjne ustalenia faktyczne i rozważania prawne.
Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że orzeczenie o stwierdzeniu choroby zawodowej, bądź o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, następuje w drodze decyzji wydanej przez uprawniony organ administracji publicznej. Sąd nie może wypowiadać się w kwestii stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej, a jedynie ocenia legalność, czyli zgodność z prawem, rozstrzygnięcia dokonanego przez organy administracji.
Podstawę prawną szczegółowych regulacji dotyczących chorób zawodowych stanowi art. 235¹ k.p., który określa, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 k.p., Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Uregulowania tego aktu prawnego obowiązywały w chwili wydania decyzji organu odwoławczego i według tych przepisów należy oceniać postępowanie organu. Wskazuje na to § 11 ust. 1 rozporządzenia, który stanowi, że z zastrzeżeniem postępowań wszczętych i zakończonych przed dniem 3 września 2002 r., do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne.
Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej wszczyna z urzędu właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny, po uzyskaniu zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika. Jednocześnie przepisy rozporządzenia wprowadzają obowiązek dokonania zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej na specjalnym formularzu (§ 4 ust. 3). Wymóg ten wynika z potrzeby określenia granic sprawy, tj. ustalenia, czy w zgłoszeniu wskazano schorzenie znajdujące się w wykazie chorób zawodowych.
Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² k.p.).
Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.
W świetle wyżej wskazanych przepisów, wydając decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej organy inspekcji sanitarnej mają na względzie, czy spełnionych zostało kilka pozytywnych elementów jednocześnie, tj. rozpoznana choroba musi znaleźć się w wykazie chorób zawodowych i musi być stwierdzona orzeczeniem lekarskim rozpoznającym chorobę zawodową, a wyniki oceny warunków pracy pozwalać na stwierdzenie bezpośrednie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że spowodowana została narażeniem zawodowym. Brak jednego z tych elementów uzasadnia wydanie decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
Z kolei, po myśli art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.
Wyrokiem z dnia 25 lipca 2006 r., sygn. akt III SA/Wr 219/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną przez S. D. decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
Badane przez Sąd w niniejszym postępowaniu decyzje zapadły w konsekwencji powołanego orzeczenia Sądu.
W wyroku tym Sąd stwierdził, że organy sanitarne nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego sprawy, nie zebrały wyczerpującego materiału dowodowego, czym uchybiły regułom proceduralnym sformułowanym w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W szczególności nie określiły rzeczywistych warunków pracy skarżącego w całym okresie jego zatrudnienia, nie ustaliły kwestii rodzaju preparatów stosowanych w procesie obróbki i chłodzenia, nie wskazały ich właściwości, a także skutków ewentualnych zagrożeń dla zdrowia pracownika wskutek wielokrotnego przekroczenia dopuszczalnego stężenia mgieł powstających przy używaniu tych środków.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Sąd zalecił organom odniesienie się do sygnalizowanej przez skarżącego kwestii istnienia dokumentów stwierdzających wykrycie czynników rakotwórczych w pomieszczeniach, w których pracowały obrabiarki (także szlifierka do wałków RHU-500), a nadto czy u współpracowników skarżącego, wykonujących czynności zawodowe w analogicznych warunkach, występowały choroby nowotworowe.
W opinii składu orzekającego w niniejszej sprawie, organy sanitarne wydając badane w obecnym postępowaniu decyzje w pełni zastosowały się do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 lipca 2006 r., co znajduje odzwierciedlenie w aktach administracyjnych. Wywiązały się zatem z nałożonych na nie obowiązków. W sposób należyty wyjaśniły stan faktyczny, czyniąc zadość wymaganiom zawartym w art.art. 7 i 77 § 1 k.p.a., zaś wydane decyzje prawidłowo uzasadniły.
Poprawnie i jednoznacznie ustalono, że wykonywana przez skarżącego praca nie była pracą, która spowodowała powstanie u niego dolegliwości, skutkujących koniecznością stwierdzenia choroby zawodowej.
Skarżący wielokrotnie poddawany był badaniom w stosownych jednostkach medycznych, tj. D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W., Instytucie Medycyny Pracy w Ł., Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Ośrodki te nie znalazły podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej – nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi – rak krtani (poz. 17.1 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia).
Brak jest przyczyn, z powodu których można by zakwestionować opinie jednostek orzeczniczych pierwszego i drugiego stopnia. Lekarze wydali jednobrzmiące orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Przy czym, każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej ma charakter opinii biegłego, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych.
W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, publ. CBOSA i powołane w nim orzecznictwo).
Sąd administracyjny kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Zakwestionowanie orzeczeń lekarskich jest także możliwe w przypadku, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarzy zatrudnionych w uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostkach organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak nawet w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny, nie są uprawnieni do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej organ może żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk.
Nie będąc zatem uprawnionym do poddawania analizie materiału dowodowego z medycznego punktu widzenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 2429/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 256/08 dostępne w CBOSA), Sąd uznał, że organ, opierając się o stanowiska zajęte przez uprawnionych lekarzy, zgodnie z prawem rozstrzygnął sprawę.
Na potrzeby postępowania wykonano szereg badań diagnostycznych, w wyniku których stwierdzono pozazawodowy charakter rozpoznanego u skarżącego raka krtani. W tej mierze orzeczenia lekarskie nie budzą wątpliwości, są jednoznaczne, rzetelne i obiektywne. Wydane zostały na podstawie analizy narażenia zawodowego oraz dostępniej dokumentacji medycznej.
W sprawie szczegółowo wyjaśniono zakres narażenia zawodowego oraz warunki pracy skarżącego, które wykluczyły uznanie ich za przyczynę występującego u niego schorzenia. Wyraźnie wskazano, iż charakter i warunki pracy, jaką wykonywał nie stwarzały ryzyka powstania raka krtani. Prawidłowo, na tle rzetelnie dokonanych ustaleń faktycznych stwierdzono, że w środowisku pracy skarżącego nie potwierdzono narażenia zawodowego na czynnik rakotwórczy o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi powodujący powstanie raka krtani. Właściwie uznano, iż nawet przy założeniu, że w początkowych latach swojej pracy skarżący był narażony na oleje mineralne nisko bądź średniorafinowane w stężeniach przekraczających wielokrotnie normatywy higieniczne, nie dawało to podstaw do uznania związku między rozpoznanym rakiem krtani, a warunkami środowiska pracy. Słusznie przy tym zaznaczono, że zgodnie z rozporządzeniem, przy ocenie narażenia zawodowego na czynniki o działaniu rakotwórczym, uwzględnia się między innymi pierwotną lokalizację nowotworu. U skarżącego rozpoznano nowotwór krtani. Z kolei, według powoływanych przez organy badań epidemiologicznych, narządem krytycznym rakotwórczego działania olejów mineralnych nierafinowanych lub słabo rafinowanych jest skóra.
W przekonaniu Sądu bezsprzecznie zatem wykazano brak związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym u skarżącego schorzeniem, a narażeniem w środowisku pracy.
Nie są więc zasadne zarzuty skarżącego, iż wydane decyzje zapadły bez przeprowadzenia właściwego postępowania wyjaśniającego. Nie można także podzielić stanowiska strony, iż materiał dowodowy zebrany w sprawie jest niepełny.
W świetle postępowania przeprowadzonego w sprawie przez organy sanitarne, niczym nieuzasadnione pozostają również pozostałe zarzuty skargi.
Reasumując powiedzieć należy, że organ pierwszej instancji w sposób wszechstronny oraz wnikliwy przeprowadził postępowanie dowodowe zaś organ odwoławczy, podzielając ustalenia faktyczne i prawne dokonał prawidłowej oceny całokształtu sprawy oraz ustosunkował się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu.
W tym zakresie postępowanie organów sanitarnych uznać trzeba za wyczerpujące i wnikliwe, co z kolei znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniach wydanych decyzji, stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.
Wobec powyższego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.