II SA/OL 348/24

II SA/Ol 348/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-08-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk /przewodniczący sprawozdawca/
Ewa Osipuk
Piotr Chybicki
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 24 ust. 2,  art. 27 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 25 marca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") utrzymało
w mocy decyzję z 5 lutego 2024 r., wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych (dalej jako: "organ I instancji"), o odmowie przyznania D. S. (dalej jako: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu jako podstawę odmowy Kolegium wskazało art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej jako: "u.ś.r."). Organ odwoławczy zauważył, że z akt sprawy wynika, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką skarżąca złożyła w organie pierwszej instancji 10 października 2023 r. W ocenie Kolegium wniosek strony należało zatem rozpatrzeć wg przepisów obowiązujących w dacie złożenia wniosku. Z akt sprawy wynika, że skarżąca pobierała od 1 marca 2019 r. emeryturę (decyzja ZUS o przyznaniu emerytury z 6 maja 2019 r.). Po rozpatrzeniu wniosku z 11 stycznia 2024 r., ZUS wstrzymał wypłatę emerytury od 1 lutego 2024 r. (decyzja ZUS o wstrzymaniu wypłaty emerytury z 17 stycznia 2024 r.). Zatem w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., z uwagi na pobierane świadczenie emerytalne, wnioskodawczyni nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką.
Organ odwoławczy zauważył, że art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych został zmieniony na mocy art. 43 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. 2023 r. poz. 1429). W obecnym stanie prawnym (od dnia 1 stycznia 2024 r.) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko na osoby niepełnosprawne do 18 roku życia. Natomiast w przypadku osób po ukończeniu 18 roku życia to osoba niepełnoprawna (bądź osoba upoważniona do jej reprezentowania) może ubiegać się o świadczenie wspierające na podstawie przepisów wskazanej ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca zarzuciła:
1. naruszenie przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką,
2. naruszenie art. 63 ust 1 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez jego niezastosowanie i podjęcie decyzji w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu od 1 stycznia 2024 r., zamiast w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r.
3. naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącej świadczenia, które zgodnie z prawem jej przysługuje.
Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła obszernie różne wyroki sądów administracyjnych dotyczących spraw o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji zbiegu świadczeń. W myśl powyższego orzecznictwa podkreśliła, że organ powinien poinformować o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i przeszkodą jest pobieranie świadczenia emerytalno-rentowego.
Argumentowała, że organ I instancji w pierwszej decyzji wydanej w przedmiotowej sprawie 15 listopada 2023 r. obok przesłanki emerytury oparł się także na przesłance negatywnej momentu powstania niepełnosprawności (kryterium wieku). Uchylając ww. decyzję SKO w Olsztynie wskazało, iż organ I instancji powinien m.in. ustalić czy wniosek o zawieszenie emerytury został złożony do organu rentowego i czy wydana została decyzja o zawieszeniu przysługującej stronie emerytury. Pismem z 22 grudnia 2023 r. (doręczonym 28 grudnia 2023 r.) organ zwrócił się do skarżącej o wskazanie m.in. czy został złożony wniosek do organu rentowego i czy wydana została decyzja o zawieszeniu przysługującej stronie emerytury. W reakcji na to pismo skarżąca 11 stycznia 2024 r. złożyła w ZUS wniosek o zawieszenie emerytury, skutkujący decyzją o wstrzymaniu jej wypłaty od 1 lutego 2024 r.
Skarżąca wyjaśniła dalej, że nie mogąc przewidzieć jakie będzie stanowisko organu II instancji, odnośnie podnoszonych przez nią w odwołaniu zarzutów, nie mogła wcześniej złożyć wniosku o zawieszenie emerytury, albowiem w razie podzielenia przez SKO stanowiska organu I instancji, pozostawiona by ona była bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia, do czego organy zgodnie z orzecznictwem NSA nie mogą doprowadzić.
Biorąc powyższe pod uwagę uznać należy w ocenie skarżącej, że organ dokonał błędnej interpretacji art. 63 ust 1 ustawy o świadczeniu wspierającym uznając, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką nie powstało do 31 grudnia 2023 r.
Podkreśliła, że zawieszenie emerytury stanowi tylko pewnego rodzaju czynność techniczną, umożliwiającą wypłatę skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z przepisami byłoby ono wypłacane od miesiąca, w którym nie doszłoby do wypłaty emerytury, tym samym nie miałoby miejsca kumulatywne pobieranie świadczeń.
Jednocześnie skarżąca podniosła, że nie może być "ofiarą" zmiany przepisów i wejścia w życie od 1 stycznia 2024 r. ustawy o świadczeniu wspierającym. Skarżąca złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne 26 września 2023 r. stojąc na stanowisku, że to prawo powstało i świadczenie powinno zostać jej przyznane. To w wyniku nieprawidłowego działania:
a) organu I instancji, który:
- zastosował normę prawną wyrażoną w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;
- naruszył przepisy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez pominięcie celów tej ustawy i przyjęcie, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.
b) organu II instancji poprzez wadliwe zastosowanie art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, rozpatrzenie przedmiotowej sprawy przesunęło się na rok 2024 r.
Skarżąca podkreśliła, że przepis art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym ma na celu zapobieganie powyższym sytuacjom, kiedy to skarżąca w prawidłowy sposób wypełnił swoje obowiązki wynikające z ustawy, jednak w wyniku zwłoki czy nieprawidłowego działania organów, została pozbawiona świadczenia, które zgodnie z prawem jej przysługuje.
Zdaniem skarżącej zachowanie organów w przedmiotowej sprawie oraz wydane przez nie decyzje, w sposób oczywisty stanowią naruszenie zasady pogłębiania zaufania wyrażonej w art. 8 k.p.a. Taka interpretacja przepisów przez organ prowadzi do naruszenia zasady równego traktowania wnioskodawców, albowiem uznać należy, że niejako "premiuje" ona tych wnioskodawców, którzy złożyli wnioski wcześniej w ciągu 2023 r. i mieli czas na zawieszenie emerytury przed zmianą przepisów, a "karze" tych, którzy złożyli wnioski przed końcem roku i postępowanie w ich sprawie zakończyło się już w roku 2024.
W sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej o możliwości wyboru świadczenia, jak również nie poinformowały jej o możliwości zawieszenia prawa do emerytury, wstrzymania wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, co skutkowało przedwczesną odmową przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Działaniem takim organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a). u.ś.r. przez jego niewłaściwą wykładnię, jak i prawa procesowego, tj. art. 8, art. 9 i art. 79a § 1 KPA w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżąca podkreśliła jednocześnie, że taka informacja powinna być udzielona wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że jedyną przeszkodą w uwzględnieniu wniosku jest pobieranie emerytury. Następnie, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe
do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w postępowaniu, mających wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.
Wskazać należy, że samo posiadanie prawa do emerytury nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest jednak dopuszczalne, aby świadczenia te pozostawały w zbiegu. Nie można jednocześnie pobierać emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba uprawniona musi dokonać wyboru i wystąpić o zawieszenie prawa do wypłaty emerytury przed przyznaniem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z dniem zawieszenia prawa do wypłaty emerytury można dopiero uznać, że ustała przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko takie jest zgodne z ugruntowaną w orzecznictwie wykładnią, w świetle której osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a) ustawy powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (por. wyroki NSA: z 24 marca 2021 r. sygn. I OSK 2631/20; z 15 grudnia 2020 r. sygn. I OSK 1983/20; z 11 sierpnia 2020 r. sygn. I OSK 764/20; z 18 czerwca 2020 r. sygn. I OSK 254/20; z 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie: "CBOSA").
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym prawidłowa, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz.1251, dalej: "u.e.r.f.u.s."), zgodnie z którym, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 u.ś.r. czy art. 96 u.e.r.f.u.s.), wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych
i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Wobec tego należy dokonywać takiej wykładni art.17 ust. 5 pkt 1 lit. a), która pozwoli na realizację konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Rezultatem takiej wykładni będzie umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.
W wyroku z 18 czerwca 2020 r, sygn. akt I OSK 254/20 (publ. CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do świadczenia (art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s.). Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty świadczenia poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta/rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczenia, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Należy podkreślić, że zakaz kumulowania świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) wyklucza sytuację, w której osobie uprawnionej przysługiwałoby więcej niż jedno (wybrane przez nią) świadczenie. Nie jest zatem możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych wskazanych świadczeń, w tym emerytury. Strona, która dokonuje wyboru,
a korzysta już ze wskazanego w tym przepisie uprawnienia, musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym, rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji, lecz konieczne jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego ustało prawo do pobierania innego świadczenia (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 3/19, wyrok WSA w Olsztynie z 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 426/23, publ. w CBOSA). Aby dokonać w sposób skuteczny wyboru świadczenia, konieczne jest podjęcie przez wnioskodawcę działań wywołujących określone skutki prawne.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca podjęła wymagane działania zmierzające do zawieszenia prawa do wypłaty emerytury dopiero w styczniu 2024 r. Organ I instancji nie pouczył skarżącej o takiej konieczności, gdyż uznał w ramach posiadanych kompetencji, że art. 17 ust. 1b, jak i ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w ogóle wykluczają możliwość przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (decyzja tego organu z 15 listopada 2023 r.). Błędna ocena prawna organu I instancji, skorygowana właściwie przez organ odwoławczy, nie mogła skutkować przyznaniem skarżącej prawa do złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury z mocą wsteczną. Byłoby to sprzeczne z przytoczonymi przepisami u.e.r.f.u.s. Zaznaczyć trzeba też, że bez względu na długość toczącego się postępowania (pierwsza decyzja organu I instancji została uchylona przez Kolegium decyzją z 19 grudnia 2023 r. na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpoznania i wyjaśnienia, czy skarżącej m.in. ze względu na zakres opieki może przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz wątpliwości Kolegium odnośnie do prawa skarżącej do świadczenia emerytalnego) decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia miał stan prawny obowiązujący w dacie orzekania przez Kolegium. Organ odwoławczy zasadnie wyjaśnił, że wobec zmiany stanu prawnego na skutek wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, od 1 stycznia 2024 r. skarżącej nie może zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawa ta zmieniła zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobom sprawującym opiekę nad niepełnosprawnym dorosłym członkiem rodziny. Zgodnie z przepisami przejściowymi, zawartymi w art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniu wspierającym, skarżącej mogłoby zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach, gdyby do 31 grudnia 2023 r. spełniła kumulatywnie wszystkie przesłanki do jego przyznania. Tak się zaś w rozpatrywanym przypadku nie stało i nie doszło do tego z winy organów. W takich okolicznościach nie można czynić Kolegium zarzutu, że nie poinformowało skarżącej wcześniej o obowiązku zawieszenia wypłaty emerytury. W wyroku z 28 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 139/23, publ. w CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził, że w sprawach z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organ powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy wnioskodawca poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do renty lub emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 u.ś.r. Informacja o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury (na podstawie art. 9 i art. 79a k.p.a.) powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury lub renty.
W przypadku uznania, że przesłanek tych wnioskodawca nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 u.ś.r., wezwanie nie powinno być do strony kierowane.
Na marginesie można jedynie wskazać, że po pierwszej decyzji Kolegium, pismem z 22 grudnia 2023 r. (doręczonym 28 grudnia 2023 r.) organ I instancji zwrócił się do skarżącej o podanie m.in. czy został złożony wniosek do organu rentowego i czy wydana została decyzja o zawieszeniu przysługującej stronie emerytury. W reakcji na to pismo skarżąca 11 stycznia 2024 r. złożyła w ZUS wniosek o zawieszenie emerytury, skutkujący decyzją o wstrzymaniu jej wypłaty od 1 lutego 2024 r.
Skład orzekający podziela również prezentowane dotychczas w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że brak jest podstaw prawnych do kompensowania przez organ świadczeń i wypłaty wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy zbiegającymi się uprawnieniami. Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniach dotyczących zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury podkreślał, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością innych świadczeń pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji
w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki NSA z: 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19; 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, publ. CBOSA).
Końcowo wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona uzyska decyzję o wstrzymaniu wypłaty tej emerytury i przedstawi ją organowi. Należy wyjaśnić, że sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko wtedy, gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i emerytury, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest zawieszenie wypłaty uprzedniego. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany bowiem wyłącznie datą wpływu wniosku, ale jest też uzależniony od terminu przysługiwania dotychczasowego uprawnienia (por. wyrok NSA z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 209/21, publ. CBOSA). Dopiero więc od momentu zawieszenia wypłaty emerytury można byłoby uznać, że wnioskowane świadczenie mogłoby zostać przyznane.
W konsekwencji w dacie orzekania przez Kolegium (25 marca 2024 r.) nie było już podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.