IV SA/WR 357/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na sprzeczną ocenę tych samych okoliczności faktycznych przez organy obu instancji w kontekście różnych świadczeń.
Skarżący domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad matką, jednak organy obu instancji odmówiły, powołując się na różne przesłanki, w tym możliwość pogodzenia pracy z opieką oraz fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Sąd uchylił obie decyzje, stwierdzając naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej i równego traktowania z uwagi na odmienną ocenę tych samych okoliczności faktycznych w kontekście przyznawania świadczeń.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, który sprawował opiekę nad swoją matką. Organy pierwszej i drugiej instancji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując na możliwość pogodzenia pracy zarobkowej z opieką dzięki współpracy z rodzeństwem oraz na fakt, że skarżący pobierał już specjalny zasiłek opiekuńczy. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów dotyczących świadczeń rodzinnych oraz zasady równego traktowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że organy obu instancji odmiennie oceniły te same okoliczności faktyczne w kontekście przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, co stanowi naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej i równego traktowania. Sąd podkreślił, że przesłanki przyznania obu świadczeń są zbieżne, a odmienna ocena tych samych faktów przez organy jest niedopuszczalna bez uzasadnionej przyczyny lub zmiany stanu faktycznego. W związku z tym sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organ administracji publicznej nie może odmiennie ocenić tych samych okoliczności faktycznych w kontekście przyznawania różnych świadczeń rodzinnych, jeśli przesłanki przyznania tych świadczeń są zbieżne, bez uzasadnionej przyczyny lub zmiany stanu faktycznego. Stanowi to naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej i równego traktowania.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy obu instancji odmiennie oceniły sytuację skarżącego w kontekście przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, mimo zbieżnych przesłanek przyznawania obu świadczeń. Taka rozbieżność, bez uzasadnienia, narusza zasady postępowania administracyjnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (20)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
u.ś.r. art. 17 § 5 pkt 1 lit. b)
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § 5 pkt 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 27 § 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 16a § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
k.r.o.
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
p.u.s.a.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Odmienna ocena tych samych okoliczności faktycznych przez organy obu instancji w kontekście przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego narusza zasady postępowania administracyjnego. Pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie powinno stanowić bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli osoba uprawniona ma prawo wyboru.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organów obu instancji odmawiająca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na możliwość pogodzenia pracy z opieką dzięki współpracy z rodzeństwem. Argumentacja organów obu instancji odmawiająca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Godne uwagi sformułowania
nie jest dopuszczalna odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w powołaniu na tę część przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP nie powinno dochodzić do przypadku funkcjonowania indywidualnych aktów administracyjnych, które na gruncie tych samych okoliczności faktycznych sprawy i przy istnieniu tożsamych przesłanek materialnoprawnych rozbieżnie kształtują sytuację prawną strony postępowania kompetencja sądu administracyjnego co do zasady nie obejmuje przyznawania uprawnień, w tym prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co należy do kompetencji organów administracji publicznej
Skład orzekający
Ireneusz Dukiel
przewodniczący
Marta Pająkiewicz-Kremis
sprawozdawca
Bogumiła Kalinowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, zasady zaufania do władzy publicznej i równego traktowania w kontekście przyznawania świadczeń rodzinnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych i odmiennej oceny tych samych okoliczności przez organy administracji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest jednolite stosowanie prawa przez organy administracji i jak istotne są zasady postępowania administracyjnego dla ochrony praw obywateli.
“Sąd: Organy nie mogą "kręcić" na obywatelu – ta sama sprawa, dwa różne wyroki?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIV SA/Wr 357/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu Data orzeczenia 2022-11-22 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-06-17 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu Sędziowie Bogumiła Kalinowska Ireneusz Dukiel /przewodniczący/ Marta Pająkiewicz-Kremis /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku *Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 111 art. 17 ust. 1 pkt 4 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2022 r. sprawy ze skargi S.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz skarżącego S. S. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia 19 kwietnia 2022 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu odwołania strony skarżącej – S. S., od decyzji z dnia 23 lutego 2022 r. (nr [...]) wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę J. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.). Jak przytoczono w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, w dniu 17 grudnia 2021 r. skarżący złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w L. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką (rocznik 1936). W wyniku rozpatrzenia tego wniosku, powołaną na wstępie decyzją z dnia 23 lutego 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. W ramach przyjętych w tej decyzji ustaleń faktycznych organ pierwszej odnotował, że matka strony ma zdiagnozowaną demencję starczą oraz podejrzewa się u niej chorobę Parkinsona (w trakcie diagnozy). Dodatkowo, choruje na nadciśnienie tętnicze, serce oraz wymaga stałego przyjmowania leków. Zdaniem organu pierwszej instancji, stan zdrowia matki strony nie pozostawia wątpliwości co do konieczności udzielania jej pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego. Osobą, która sprawuje wymaganą opiekę jest wnioskodawca, który – jak odnotował organ pierwszej instancji – "[...] nie podejmuje pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności". Uzasadniając odmowę ustalenia stronie prawa do wnioskowanego świadczenia organ pierwszej instancji wskazał na treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.) a także na okoliczność, że wnioskodawca od 3 lutego 2021 r. do nadal pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Uzupełniająco organ dodał, że decyzją z dnia 5 października 2021 r. przyznano stronie specjalny zasiłek opiekuńczy na okres zasiłkowy 2021/2022. SKO analizując akta sprawy w następstwie wniesionego przez stronę odwołania także stwierdziło brak przesłanek do ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, aczkolwiek z nieco inną argumentacją niż ta którą zaprezentował organ pierwszej instancji. Powołując się na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, organ drugiej instancji stwierdził, że nie jest dopuszczalna odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w powołaniu na tę część przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ przypomniał, że w powołanym wcześniej wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. Konstytucji RP. Następnie wskazał, że jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wnioskodawca prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe i jest jej niezbędny przy wykonywaniu codziennych, podstawowych czynności. Jak ustalił, matka strony w domu porusza się przy pomocy drugiej osoby, a poza domem na wózku. Nie może samodzielnie przygotować posiłków, robić zakupów, prać ani sprzątać. Potrzebuje także pomocy w ubieraniu i rozbieraniu się oraz w codziennych czynnościach higienicznych. Ma problemy z korzystaniem z toalety, z powodu nietrzymania moczu używa pieluch. Strona ustala wizyty lekarskie, wykupuje leki i asystuje przy ich zażywaniu. Matka strony ma problemy ze zwrokiem oraz z pamięcią. Z wywiadu środowiskowego wynika, że z powodu schorzeń neurologicznych, matka strony ma problem z orientacją w czasie i przestrzeni. Nie może pozostać sama w domu, albowiem mogłaby stanowić dla siebie zagrożenie. Na tle tych ustaleń SKO uznało, że stronie należy odmówić ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką przy mate. W rozwinięciu tego wątku organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że matka strony (która jest wdową) oprócz wnioskodawcy ma jeszcze dwoje pozostałych dorosłych dzieci, tj. syna, który mieszka w K. i córkę, zamieszkałą w L.. Jak ustalił organ syn M. pracuje w K. (jest zatrudniony w systemie jednozmianowym od godz. 7.00 do godz. 15.00) i odwiedza matkę raz, dwa razy w miesiącu, w weekendy. Córka M. nie pracuje i pobiera emeryturę z tytułu urodzenia czworga dzieci. Choruje na schizofrenię i leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego, przy czym nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Jak wskazała w toku postępowania, nie pomaga bratu w opiece nad matką, ponieważ "brat radzi sobie sam". Zdaniem SKO, w sprawie obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej nie ciąży tylko na wnioskodawcy, ale także i jego rodzeństwie, która to okoliczność ma zdaniem tego organu kluczowe znaczenie dla kierunku rozstrzygnięcia sprawy. Jak argumentował organ, wnioskodawca przy należytej organizacji swojego czasu i współpracy z rodzeństwem w ramach sprawowanej opieki nad matką mógłby pogodzić zatrudnienie (np. w postaci umowy zlecenia czy pracy na ½ lub ¾ etatu) ze sprawowaniem opieki nad matką. W tym kontekście zwrócił uwagę, że siostra wnioskodawcy nie jest aktywna zawodowo, mieszka w tej samej miejscowości co matka i może wspomóc brata w czynnościach opiekuńczych przy matce przejmując choćby część obowiązków. W ocenie organu, fakt że siostra wnioskodawcy choruje na schizofrenię nie wyklucza w okolicznościach faktycznych sprawy możliwości udzielenia przez nią pomocy bratu ramach sprawowanej przez niego opieki przy matce, a to wobec braku legitymowania się przez nią orzeczeniem o niepełnosprawności (lekkim, umiarkowanym bądź znacznym). Uzupełniająco organ drugiej instancji podkreślił, że część obowiązków opiekuńczych nie wymaga znacznego nakładu sił (jak – przygotowywanie i podawanie posiłków, pomoc podczas ubierania i rozbierania, podawanie leków, pranie, sprzątanie, uzgadnianie wizyt lekarskich) i może być realizowana przez siostrę strony, która mieszkając niedaleko od miejsca zamieszkania matki ma możliwość dojazdu do matki w rozsądnym czasie. W ocenie SKO, z kolei brat strony, którego miejsce zamieszkania niewątpliwie utrudnia sprawowanie opieki nad matką, może wspomóc brata przy tej opiece poprzez udzielenie częściowego choćby wsparcia finansowego. Uzupełniając przedstawioną argumentację SKO końcowo zwróciło uwagę, że decyzją z dnia 5 października 2021 r. stronie został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką, a zatem na dzień składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne istniała negatywna przesłanka do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, wynikająca z faktu ustalenia stronie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W nawiązaniu do powyższego organ powołał się na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. w myśl którego, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak następnie argumentował, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym wnioskodawca posiada jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, funkcjonującą w tym okresie w obrocie prawnym. Wyjaśnił, że dopiero uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy pozwala na przyznanie świadczenia nowo wybranego (w miejsce poprzednio pobieranego świadczenia). Organ odnotował także, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru świadczenia przez uprawnionego na zasadach określonych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Wskazał, że kierując się zasadami zawartymi w art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. organ powinien więc w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie powinien poinformować stronę, że wyłączną przeszkodą do przyznania tego świadczenia pozostaje jedynie fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sprawie, wobec niespełnienia przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ pierwszej instancji zasadnie nie wdrożył opisanego trybu, a mającego na celu usunięcie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez niezasadne uznanie, że nie jest on uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego albowiem nie musi rezygnować z pracy by sprawować opiekę nad matką, bowiem obowiązki opiekuńcze może dzielić z pozostałym rodzeństwem; 2) art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywne kryterium do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; 3) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację i pominięcie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń. Na tle tych zarzutów oraz przedstawionej w skardze argumentacji skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 grudnia 2021 r. na czas nieokreślony. Ewentualnie, o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy przypomnieć, że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego, o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021, poz. 137 ze zm.). Uchylenie natomiast decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest związany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja SKO, utrzymująca w mocy decyzje organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, o jakie strona wystąpił w związku z opieką nad matką. W realiach sprawy, organ odwoławczy nie kwestionował faktu sprawowania przez stronę opieki nad matką. Uznał natomiast, że wnioskodawca, przy należytej organizacji swojego czasu i współpracy z rodzeństwem (także objętych obowiązkiem alimentacyjnym) w zakresie możliwych form pomocy z ich strony (osobistych czynności (jak w przypadku siostry) lub pomocy finansowej (jak w przypadku brata)) mógłby pogodzić zatrudnienie (np. w postaci umowy zlecenia czy pracy na ½ lub ¾ etatu) ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. W swojej argumentacji organ odwoławczy podniósł także, że na dzień składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne istniała negatywna przesłanka do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, wynikająca z faktu wcześniejszego ustalenia stronie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 u.ś.r. W myśl tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei powołany w zaskarżonej decyzji przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z treści zaskarżonej decyzji należy wnosić, że organowi znane jest wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko co do proponowanego tam sposobu rozwiązania kolizji, o jakim traktuje wspomniany przepis i przyznania wnioskodawcy prawa wyboru pomiędzy ustalonym już prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego a świadczeniem pielęgnacyjnym (o ile zainteresowany spełnia przesłanki ustawowe do przyznania mu tego ostatniego świadczenia). Co ważne, w realiach sprawy, wobec upływu okresu na jaki ustalono stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, na marginesie rozważań Sądu pozostawić należy kwestię braku pouczenia strony o możliwości wyboru pomiędzy prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego a świadczeniem pielęgnacyjnym. Wobec wygaśnięcia decyzji ustalającej stronie specjalny zasiłek opiekuńczy należało przyjąć, że świadczenie to zostało przez stronę skonsumowane, co definitywnie zamyka możliwość poszukiwania rozwiązań w zakresie zapewnienia stronie wyboru prawa do korzystania ze świadczenia dla niej bardziej korzystniejszego. Kwestia jednak samego faktu ustalenia stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego ma w ocenie Sądu istotne znaczenie dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a to wobec zbieżnych przesłanek warunkujących przyznanie obu rodzaju świadczeń. Zasadnicza przesłanka ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomieszczona w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., została powołana na wstępie rozważań Sądu. Co się tyczy przesłanek ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to reguluje je przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r., w myśl którego, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 i 2089) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie sposób nie zauważyć, iż brzmienie cytowanego przepisu jest zbieżne co do zasady z treścią normatywną art. 17 ust. 1 u.ś.r., a tym samym uprawniona jest konkluzja, iż zarówno w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego przesłanką ich przyznania jest rezygnacja lub nie podejmowanie zatrudnienia celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wobec niespornych ustaleń faktycznych, znajdujących potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy, decyzją z dnia 18 marca 2021 r. skarżącemu w związku z opieką nad matką przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 3 lutego 2021 r. do 31 października 2021 r. Następnie, w związku z tą opieką, decyzją z dnia 5 października 2021 r. skarżącemu został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. Co ważne, wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w płynął do organu w dniu 17 grudnia 2021 r., a zatem w okresie, w którym strona miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wobec powyższego, skoro kwestia rezygnacji czy też nie podejmowania zatrudnienia przez skarżącego celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem została oceniona przez organ pozytywnie w kontekście spełniania przesłanek z art. 16a u.ś.r., to trzeba zauważyć, że przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia" i "sprawowania opieki" są tożsame z przesłanką z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Inaczej ujmując - w przypadku obu świadczeń przesłanką ich przyznania jest szeroko pojęta rezygnacja z zatrudnienia (rozumiana także jako niepodejmowanie zatrudnienia), pozostająca w związku z koniecznością stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Tymczasem organ (pierwszej instancji) dla celów przyznania stronie skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego uznawał, że wymagane ustawowo przesłanki w tej materii zostały spełnione a już w rozpatrywanej sprawie, w ocenie organów obu instancji, nie zostały one spełnione dla potrzeb ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odmienna ocena prawna sytuacji strony skarżącej w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne w stosunku do oceny sformułowanej w postępowaniu o specjalny zasiłek opiekuńczy, przy zbieżnych przesłankach przyznania obu komentowanych świadczeń rodzinnych i zgłoszonego przez skarżącego żądania przyznania korzystniejszego świadczenia, stanowi naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej. Z brzmienia art. 8 § 1 k.p.a. wynika, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Poza tym organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (art. 8 § 2 k.p.a.). Organy nie zawarły uzasadnienia w zakresie odmiennej oceny tych samych okoliczności faktycznych na tle prawa wprawdzie do różnych świadczeń, ale o zbieżnych przesłankach ich przyznawania, co w konsekwencji uzasadnia zarzut naruszenia przez organ wynikającej z art. 11 k.p.a. zasady przekonywania i powiązanego z tą regułą normy art. 107 § 3 k.p.a. Organy nie wyjaśniły bowiem przyczyn zaistniałej sprzeczności. W obrocie prawnym nie powinno dochodzić do przypadku funkcjonowania indywidualnych aktów administracyjnych, które na gruncie tych samych okoliczności faktycznych sprawy i przy istnieniu tożsamych przesłanek materialnoprawnych rozbieżnie kształtują sytuację prawną strony postępowania. Powinnością organu będzie ponowne zbadanie stanu faktycznego sprawy i jego ocena w kontekście spełnienia przesłanek ustawowych do przyznania świadczenia i przy wydaniu ewentualnej decyzji odmownej konieczne będzie wykazanie jakie przyczyny uzasadniają odmienną ocenę stanu faktycznego w niniejszej sprawie w stosunku do sprawy dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego lub wykazanie, iż w okresie między przyznaniem specjalnego zasiłku opiekuńczego a rozpoznaniem (ponownym) wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zmienił się stan faktyczny sprawy. W prezentowanym świetle Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W nawiązaniu do treści skargi i wyrażonego tam żądania ustalenia przez sąd prawa do strony do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 grudnia 2021 r. należy końcowo wyjaśnić, że sad administracyjny dokonuje kontroli legalności rozstrzygnięć organów administracji publicznej z prawem. Kompetencja sądu administracyjnego co do zasady nie obejmuje przyznawania uprawnień, w tym prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co należy do kompetencji organów administracji publicznej. Z uwagi na przedstawiony powód wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji Sąd nie odniósł się do zarzutów skargi uznając, że okoliczności faktyczne sprawy wymagają ponownego przeanalizowania przesłanek zasadności wniosku z powodów wyżej przedstawionych. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI