IV SA/Wr 349/22

IV SA/Wr 349/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ewa Kamieniecka
Tomasz Judecki
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA (del.) Tomasz Judecki, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 15 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w całości.
Uzasadnienie
Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn.
Skarżąca wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku
z rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. decyzją odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniono, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej: u.ś.r.), tj. wymóg, aby niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Stwierdzono jednak przy tym, że stan zdrowia matki rodzi u skarżącej konieczność pomocy matce we wszystkich czynnościach życia codziennego.
Od ww. decyzji skarżąca złożyła odwołanie.
Po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu
I instancji.
SKO uznało na wstępie, że przyjęte przez organ I instancji stanowisko, dotyczące momentu powstania u matki skarżącej niepełnosprawności, jest błędne. Stwierdziło, że organ ten dokonał nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia przyjęło wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13).
Dalej SKO stwierdziło, że z zapisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje - m.in. - osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli osoba ta nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodało, że nie mogą przy tym zaistnieć przesłanki negatywne, wyłączające prawo do tego świadczenia, wymienione w art. 17 ust. 5 ustawy.
Kolegium zauważyło, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca zawarł ściśle oznaczony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określony - m.in. - przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. Dowodziło, że w kontekście ustalenia kręgu osób, które potencjalnie mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, konieczne jest odwołanie się do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm. - dalej: K.r.o.). Akcentowało, że obowiązek alimentacyjny powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków.
Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy Kolegium stwierdziło, że skarżąca niewątpliwie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec swojej matki, tj. do "innych osób", na których ciąży obowiązek alimentacyjny, gdyż jest jej krewnym w linii prostej.
Dokonując oceny spełnienia w sytuacji skarżącej pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.p., SKO wywiodło, że jednym z wymogów do uzyskania świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność rezygnacji z pracy. Podniosło, że nie neguje konieczności sprawowania stałej (ciągłej) względem matki skarżącej opieki przez osoby drugie. Uznało, że nie można jednak pominąć innych aspektów sprawy, które wskazują na brak związku przyczynowo-skutkowego między nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a wykonywaną przez nią opieką nad matką. Dostrzegło, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wymaga odniesienia się do przepisów K.r.o. dotyczących obowiązku alimentacyjnego. Wskazało, że zgodnie z art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo. Dodało, że kolejność obowiązku alimentacyjnego reguluje art. 129 K.r.o., który normuje, że obowiązek ten obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.
SKO zaznaczyło, że do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne względem matki skarżącej uprawnione są w pierwszej kolejności jej dzieci (art. 129 w zw. z art. 132 K.r.o.). Odnotowało, iż w okolicznościach sprawy mamy do czynienia z wielością podmiotów, które - jako zstępni tożsamego stopnia osoby wymagającej opieki - mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wyłożyło, że nabycie prawa do tego świadczenia przez jedno dziecko, które nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem (w sprawie przez skarżącą, która złożyła wniosek w tym przedmiocie), jest możliwe tylko w razie stwierdzenia, że pozostałe dzieci nie są w stanie uczynić zadość obowiązkowi alimentacyjnemu (art. 132 K.r.o.) w zakresie zapewnienia należytej opieki niepełnosprawnemu rodzicowi w formie świadczeń osobistych albo - jeżeli osobiste świadczenia opiekuńcze nie są obiektywnie możliwe - w formie świadczeń finansowych, stosownie do możliwości zarobkowych i majątkowych (art. 129 § 2 K.r.o.). Stwierdziło, że jest w sprawie okolicznością niesporną, że osoba wymagająca opieki (matka skarżącej), obok skarżącej, ma drugie dziecko (siostrę skarżącej). Zważyło, że organ I instancji przeprowadził dogłębne postępowanie mające na celu ustalenie, czy siostra skarżącej (druga córka osoby wymagającej opieki) może się dzielić opieką nad matką, tak aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie, np. w niepełnym wymiarze czasu pracy. Uzasadniało, że przesłuchana w charakterze świadka siostra skarżącej zeznała, iż: opiekę nad matką sprawuje jej siostra (skarżąca), która zamieszkała z matką około 3 lata temu; relacje rodzinne są prawidłowe; odwiedza matkę w miarę możliwości zdrowotnych w niedzielę; jest na emeryturze i nie pracuje zawodowo; stan zdrowia nie pozwala jej na pomoc w opiece nad matką - cierpi na schorzenia, które uniemożliwiają jej wysiłek fizyczny (przedłożyła karty informacyjne leczenia szpitalnego); nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności.
Kolegium wyraziło pogląd, że skarżąca może dzielić się z siostrą opieką nad matką. Podkreśliło, że siostra skarżącej nie jest osobą aktywną zawodowo, a zatem jest w stanie w każdej chwili wspomóc siostrę w opiece nad matką. Argumentowało, że mieszka w pobliżu matki, co niewątpliwie pozwala na pełną jej dyspozycyjność
i szybkość reagowania na zaistniałe potrzeby. Akcentowało, że istotną okolicznością w sprawie jest, iż siostra skarżącej nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Dodało, że przedłożone przez nią karty informacyjne leczenia szpitalnego nie wskazują aby schorzenia, na jakie cierpi (leczenie operacyjne kolana, niedrożność i zwężenie tętnicy szyjnej wewnętrznej, nadciśnienie tętnicze, odwarstwienie siatkówki), ograniczały znacznie jej sprawność fizyczną i stanowiły przeszkodę w sprawowaniu opieki nad matką, chociażby w niepełnym wymiarze
i w zakresie czynności, które nie wymagają znacznego nakładu sił (przygotowywanie posiłków, ich podawanie, pomoc podczas ubierania i rozbierania, podawanie leków itp.). Podjęcie przez siostrę tych czynności - w opinii Kolegium - uwolniłoby od części obowiązków skarżącą w zakresie sprawowanej opieki nad matką. Według Kolegium, z poczynionych ustaleń nie wynika, aby w nocy były wykonywane czynności opiekuńcze, zaś w ciągu dnia trwają one kilka godzin i rozkładają się na różne pory dnia, co pozwala na sprawowanie opieki nad matką przez obie jej córki. Kolegium zaznaczyło, iż zapewnienie należytej opieki niepełnosprawnej matce może odbyć się nie tylko w formie świadczeń osobistych, ale i świadczeń finansowych, w przypadku kiedy np. świadczenie osobiste, z uwagi na stan zdrowia, nie może być wykonane.
Reasumując SKO wywiodło, że są dwie osoby, na których ciąży tożsamy obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej matki i które działając wspólnie mogłyby zapewnić matce opiekę, która nie musi być wykonywana wyłącznie przez skarżącą, chociaż to ona zdecydowała, iż jako jedyna będzie tę opiekę sprawowała. Stwierdziło, że w przypadku siostry skarżącej nie zachodzą szczególne okoliczności, które uniemożliwiają jej wypełnienie obowiązku alimentacyjnego względem matki
i że podane przez nią okoliczności nie pozwalają przyjąć, że obowiązek ten ciąży jedynie na skarżącej. Przyjęło, że skarżąca przy należytej organizacji swojego czasu i przy współpracy z siostrą, która może z nią dzielić opiekę nad matką, mogłaby pogodzić pracę, np. w formie umowy zlecenia, czy też w niepełnym wymiarze czasu pracy (na 1/2 czy też 3/4 etatu) ze sprawowaniem opieki nad matką.
W skardze (zwanej odwołaniem), skarżąca zarzuciła decyzji SKO naruszenie przepisów postępowania, tj.:
I. art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. - dalej: K.p.a.) w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez uznanie, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego między nie podejmowaniem zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką, w sytuacji, gdy matka wymaga jej czynnego całodobowego udziału
w leczeniu, opiece i pielęgnacji oraz we wszystkich codziennych i podstawowych czynnościach, a siostra, jako osoba niepełnosprawna, nie jest w stanie uczestniczyć w opiece nad matką;
II. art. 77 § 1 i art. 80 § 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez brak wszechstronnego rozważenia i rozpoznania sprawy oraz dowolną ocenę materiału dowodowego, z naruszeniem słusznego interesu strony wnioskującej, a także
z naruszeniem interesu społecznego, polegające na uznaniu, że:
1) jej matka nie wymaga permanentnej i regularnej opieki, która wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania przez nią pracy, co stoi w rażącej sprzeczności
z ustaleniami dokonanymi przez organ w oparciu o dokumentację potwierdzającą, że jest ona niezbędna matce przy wykonywaniu codziennych i podstawowych czynności (jako osobie leżącej, cewnikowanej, pampersowanej, wymagającej leczenia odleżyn, pielęgnacji przetok, pomocy w zmianie pozycji i w przewracaniu z boku na bok),
a w tych okolicznościach występuje faktyczny brak możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką;
2) przy należytej organizacji swojego czasu i przy współpracy z siostrą, która może
z nią dzielić opiekę nad matką - mogłaby ona pogodzić pracę w formie umowy zlecenia lub w niepełnym wymiarze czasu pracy ze sprawowaniem opieki nad matką, w sytuacji, gdy siostra, jako osoba niepełnosprawna, nie jest w stanie współpracować z nią w zakresie opieki nad matką gdyż jej schorzenia znacznie ograniczają jej sprawność fizyczną i nie pozwalają na wykonywanie wielu czynności związanych
z opieką nad matką, w tym leczenia odleżyn, pielęgnacji przetok, pomocy w zmianie pozycji z leżącej na siedzącą oraz w przewracaniu z boku na bok, które to czynności wymagają pełnej sprawności fizycznej i siły;
3) przedłożone przez siostrę karty informacyjne leczenia szpitalnego nie wskazują, aby schorzenia, na jakie ona cierpi, miały uniemożliwić jej w pełni ograniczenie sprawności fizycznej i że schorzenia te nie stanowią przeszkody do sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką chociażby w niepełnym wymiarze i wykonywania względem matki czynności, które nie wpływałyby na jej stan zdrowia, w sytuacji, gdy siostra jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim na podstawie orzeczenia z dnia [...] lutego 2022 r.;
4) część czynności wykonywanych względem matki nie wymaga znacznego nakładu sił, w sytuacji, gdy leczenie odleżyn, pielęgnacja przetok, pomoc w zmianie pozycji
z leżącej na siedzącą oraz w przewracaniu z boku na bok wymagają znacznego nakładu sił i pełnej sprawności fizycznej;
III. art. 77 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i kompleksowego dokumentowania stanu zdrowia jej matki i siostry;
IV. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na uznaniu, że:
1) siostra nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności i może dzielić z nią opiekę nad matką oraz że w przypadku siostry nie zachodzą szczególne okoliczności, które uniemożliwiają jej wypełnienie swoich obowiązków alimentacyjnych względem matki, w sytuacji, gdy jest ona osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim, a jej schorzenia znacznie ograniczają sprawność fizyczną;
2) w nocy nie są wykonywane czynności opiekuńcze względem matki, a w ciągu dnia trwają one kilka godzin i rozkładają się na różne pory dnia, co pozwala na sprawowanie opieki nad matką przez obie jej córki, w sytuacji, gdy matka wymaga całodobowej kontroli, a - jak słusznie zauważył organ - czynności opiekuńcze względem matki rozkładają się na różne pory dnia i nocy, co w konsekwencji uniemożliwia jej podjęcie pracy w jakimkolwiek wymiarze;
3) jest "wiele osób (dokładnie dwie)", na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki, które działając wspólnie mogłyby zapewnić jej opiekę, w sytuacji, gdy siostra nie jest w stanie wypełniać ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy;
4) wnioskodawczymi nie korzysta z żadnych specjalistycznych usług medycznych,
w sytuacji, gdy co dwa miesiące następuje wymiana pompy i przetoki (zabieg trwa 3-4 godziny i odbywa się w szpitalu). Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w całości i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego (ew. uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania). Nadto zawnioskowała
o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci orzeczenia z dnia [...] lutego 2022 r. o niepełnosprawności jej siostry i karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...] kwietnia 2022 r. Skarżąca uzasadniła swoje stanowisko w sprawie.
W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga okazała się uzasadniona.
Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny
i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta nie znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym uchybiono regułom procesowym. Materialnoprawną podstawę skarżonego orzeczenia stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. traktujący, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób
o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kolegium prawidłowo uznało (wbrew stanowisku organu I instancji), że bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje moment powstania u matki skarżącej niepełnosprawności. Kolegium szczegółowo uzasadniło swoje stanowisko, które Sąd orzekający w pełni podzielił.
Nieuzasadnione jest natomiast twierdzenie SKO, że nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez jedno dziecko, które nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem (w sprawie przez skarżącą, która złożyła wniosek w tym przedmiocie), jest możliwe tylko w razie stwierdzenia, że pozostałe dzieci nie są
w stanie uczynić zadość obowiązkowi alimentacyjnemu (art. 132 K.r.o.) w zakresie zapewnienia należytej opieki niepełnosprawnemu rodzicowi w formie świadczeń osobistych albo - jeżeli osobiste świadczenia opiekuńcze nie są obiektywnie możliwe - w formie świadczeń finansowych, stosownie do możliwości zarobkowych
i majątkowych (art. 129 § 2 K.r.o.). Podobnie jak i to, że skoro - niezależnie od skarżącej - istnieje także inna osoba (siostra skarżącej - córka osoby wymagającej opieki), na której ciąży względem matki skarżącej tożsamy obowiązek alimentacyjny, to przy należytej organizacji swojego czasu i przy współpracy z tą osobą, która może z nią dzielić opiekę nad matką, skarżąca mogłaby pogodzić pracę, np. w formie umowy zlecenia, czy też w niepełnym wymiarze czasu pracy (np. na 1/2 czy też 3/4 etatu) ze sprawowaniem opieki nad matką.
W ocenie Sądu, związek między przepisami Kodeksu rodzinnego
i opiekuńczego (K.r.o.), traktującymi o obowiązku alimentacyjnym i przepisami regulującymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma ograniczony charakter.
W szczególności na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie spełniającej warunki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie ma - co do zasady - wpływu fakt, że w równym stopniu do świadczenia alimentacyjnego względem tej samej osoby wymagającej opieki jest inna osoba, która nie realizuje opieki w sposób wymagany przez ten przepis i nie występuje o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja
o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie dotyczy obowiązku alimentacyjnego
i go nie potwierdza, choć samoświadczenie może stanowić źródło środków na pokrycie świadczeń alimentacyjnych, jeżeli osoba je pobierająca jest do nich zobowiązana.
Związek między przepisami K.r.o. i przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) znajduje swój wyraz w aspekcie podmiotowym. Ustawodawca zasadniczo (choć nie wyłącznie) wyznaczył krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przesłankę obowiązku alimentacyjnego. Ustawodawca odsyła w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów K.r.o. wyłącznie w zakresie dotyczącym kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. W ten sposób ustawodawca wyznaczył po części zakres podmiotowy ustawy, tj. osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny są uprawnione do ubiegania się o oświadczenie.
Z uwzględnieniem przepisów K.r.o. ustawodawca dokonał także podziału tych osób na spokrewnione w pierwszym stopniu i stopniu dalszym (zobowiązanych do alimentacji w pierwszej i dalszej kolejności), jak też uwzględnił pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego małżonków względem siebie.
Te regulacje świadczą o tym, że odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przepisów K.r.o. ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw
w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów Kodeksu w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony.
W art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie przewidziano, że przesłanką negatywną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie - obok osoby faktycznie sprawującej opiekę i wnioskującej o świadczenie - drugiej osoby, obciążonej względem osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w takim samym (równym) stopniu, która może ten obowiązek realizować (w formie świadczeń osobistych lub finansowych). Mając na uwadze powyższe, w sprawie należało przesądzić, czy skarżąca, jako "inna osoba" (córka), na której - zgodnie z przepisami K.r.o. - ciąży względem legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matki obowiązek alimentacyjny, nie podejmuje lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.
Sąd podziela pogląd, że brak jest podstaw do przyjęcia, że samo orzeczenie
o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wystarczającą podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenia związku między rezygnacją
z zatrudnienia (niepodejmowaniem pracy) i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia
o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia, czy rodzaj oraz ilość czynności
z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Opinia odnośnie charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego
z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Nie kwestionując złego stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz konieczności jej wsparcia i udzielania pomocy przy niektórych czynnościach przez opiekuna (do czego jest on zobowiązany zgodnie
z regulacjami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), należy podkreślić, że sam znaczny stopnień niepełnosprawności (w tym przyznany na stałe), jak również sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności stanowiących
w istocie codzienną pomoc, nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla rozstrzygnięcia sprawy fundamentalne znaczenie ma zakres wykonywanych czynności i ich częstotliwość.
W sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje.
To organ ma obowiązek - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - ustalić, czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym to organ musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.
System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie. Wnioskujący musi tym samym sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny i związaną
z tym rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Sprawowana opieka winna zatem uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne.
Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela pogląd wyrażony w innym wyroku tut. Sądu, że pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować, z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok z 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21; CBOSA).
W sprawie, przed wydaniem decyzji, przeprowadzono postępowanie dowodowo-wyjaśniające w kontekście zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką. W oparciu o przedłożoną przez skarżącą dokumentację medyczną, ustalenia wywiadu środowiskowego i ankiety oraz wyjaśnienia skarżącej ustalono, że: matka skarżącej legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności wydanym na stałe (przyczyną niepełnosprawności są choroby układu oddechowego
i krążenia oraz upośledzenie narządu ruchu); jest osobą schorowaną; zostały u niej rozpoznane następujące schorzenia: polineurpatia aksonalna ruchowo-czuciowa, przewlekła choroba nerek, niedowład kończyn górnych, nadciśnienie tętnicze, wodonercze, stwardnienie boczne zanikowe, prawostronny niedowład; jest po zabiegu wstawienia endoprotezy stawu biodrowego; jest osobą całkowicie leżącą, cewnikowaną i pampersowaną; wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego - czynnego całodobowego udziału opiekuna w leczeniu, opiece
i pielęgnacji (opieki higienicznej obejmującej zapewnienie higieny osobistej i higieny pomieszczeń); nie chodzi; nie może stać; nie opuszcza mieszkania; może siedzieć; ma problemy z pamięcią i wzrokiem; nie ma problemów z mówieniem; ma duże problemy ze słuchem; wymaga pomocy w przygotowywaniu posiłków i ich podaniu, pomocy w ubieraniu i rozbieraniu; sama nie korzysta z toalety; wymaga leczenia odleżyn, pielęgnacji przetok, pomocy przy zmianie pozycji z leżącej na siedzącą oraz w przewracaniu z boku na bok; co dwa miesiące następuje wymiana pompy i przetoki (zabieg ten trwa 3-4 godziny i odbywa się w szpitalu). Skarżąca (wraz z mężem, który obecnie pracuje w N.): prowadzi wspólne gospodarstwo domowe
z matką, która jest wdową i wymaga pomocy osoby drugiej; wszystkie czynności wobec niepełnosprawnej matki wykonuje sama; jest niezbędna matce przy wykonywaniu codziennych podstawowych czynności.
W tak zakreślonym stanie faktycznym sprawy nie sposób jest zakwestionować konieczności sprawowania względem matki skarżącej stałej opieki przez osoby drugie. Także i tego, że to skarżąca sprawuje wobec matki tę opiekę samodzielnie, co jest w sprawie bezsporne. Powyższego nie kwestionuje także Kolegium.
Zdaniem Sądu, w opisanej sytuacji skarżącej nie można pozbawić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że osoba wymagająca opieki (matka skarżącej) ma jeszcze jedno dziecko - siostrę skarżącej, która - jak sama przyznaje - nie świadczy względem matki opieki, mimo ciężącego na niej w równym stopniu obowiązku alimentacyjnego.
Abstrahując od powyższego Sąd podaje w wątpliwość stanowisko SKO, że skarżąca może się dzielić opieką nad matką z siostrą i w ten sposób podjąć zatrudnienie np. w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mianowicie, matka skarżącej potrzebuje całodobowej opieki, która obejmuje czynności wymagające siły
i sprawności fizycznej (zmiana pozycji ułożenia ciała celem leczenia odleżyn, pielęgnacji przetok, zmiany pampersów, wyksztuszenia, przewrócenia z boku na bok itd.), które to czynności - ze swej natury - w większości wykonywane są o różnych porach dnia i nocy. Przesłuchana w charakterze świadka siostra skarżącej zeznała, że stan zdrowia nie pozwala jej na jakikolwiek wysiłek fizyczny. Siostra skarżącej nie okazała w toku postępowania zaświadczenia o stopniu niepełnosprawności (załączyła je do skargi, co jest działaniem spóźnionym), niemniej przedłożone przez nią karty informacyjne leczenia szpitalnego wskazują np. na leczenie operacyjne kolana, co niewątpliwie bardzo ogranicza jej sprawność i możliwość wysiłku fizycznego, a co za tym idzie wypełnianie obowiązków alimentacyjnych względem matki w formie świadczeń osobistych. Kwestia ta nie została przez SKO dogłębnie wyjaśniona, co stanowi o naruszeniu powołanych w skardze przepisów procesowych.
Nieuzasadnione jest tym samym twierdzenie Kolegium, że w przypadku skarżącej niepodejmowanie zatrudnienia nie jest konsekwencją konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką i że przy należytej organizacji swojego czasu i przy współpracy z siostrą, która może z nią dzielić opiekę nad matką, skarżąca mogłaby pogodzić pracę np. w formie umowy zlecenia, czy też w niepełnym wymiarze czasu pracy (np. na 1/2 czy też 3/4 etatu) ze sprawowaniem opieki nad matką.
Reasumując Sąd uznał, że w sprawie przedwcześnie przyjęto, że skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż nie spełnia ona warunków z art. 17 ust. 1 u.ś.r., który to przepis został w sprawie nieprawidłowo zastosowany.
Ponownie rozpoznając sprawę SKO uwzględni zaprezentowane w wyroku
(w jego uzasadnieniu) stanowisko Sądu, tj. oceni, czy wymiar opieki, jakiej wymaga matka skarżącej, jest (nie jest) na tyle angażujący, żeby wykluczał podjęcie przez skarżącą zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. .
W tym stanie sprawy, z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa materialnego, Sąd - uwzględniając regulacje art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 tej ustawy.