IV SA/Wr 347/22

IV SA/Wr 347/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-12-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-06-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ewa Kamieniecka
Katarzyna Radom /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Judecki
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 715/23 - Wyrok NSA z 2024-04-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 821
art. 92
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA del. Tomasz Judecki, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Protokolant: referent stażysta Agnieszka Zych-Zaborska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 29 grudnia 2022 r. ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranego dodatku na pokrycie kosztów utrzymania niepełnosprawnego dziecka: uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu W. z dnia [...] nr [...]
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy orzeczenie Starosty Powiatu W. z dnia [...] ustalające T. W. kwotę nienależnie pobranego dodatku na pokrycie kosztów utrzymania niepełnosprawnego dziecka (P. K.), umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w kwocie 592,25 zł za okres od dnia 7 października 2020 r. do dnia 30 grudnia 2020 r. wraz z odsetkami za opóźnienie naliczanymi od miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia oraz orzekające o sposobie rozliczenia ww. kwoty poprzez jej potrącenie z bieżących świadczeń wypłacanych Skarżącej.
Jak wynikało z akt sprawy na mocy decyzji z dnia [...] Skarżącej przyznano dodatek na pokrycie kosztów utrzymania niepełnosprawnego dziecka P.K., umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej (Skarżącej), w wysokości 211 zł miesięcznie. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Oławie, III Wydział Rodzinny z dnia 4 czerwca 2020 r. sygn. akt III Nsm 658/19 oraz decyzją Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. (GOPS w S.) z dnia 18 sierpnia 2020 r. małoletni został umieszczony Domu Pomocy Społecznej [...] w M. (dalej: DPS) z dniem 6 października 2020 r.
Powołaną na wstępie decyzją organ I wskazał na art. 92 ust. 2 pkt 1, art. 87 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r., poz. 821 ze zm., dalej: ustawa). Wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 1 czerwca 2021 r. sygn. akt III Nms 23/21 Sąd Rejonowy w Oławie III Wydział Rodzinny Nieletnich rozwiązał rodzinę zastępczą w osobie Skarżącej. Pismem z dnia 21 września 2021 r. DPS w M. poinformował organ, że Skarżąca jest zwolniona z opłatności za pobyt małoletniego w DPS, w całości koszt ten ponosi Gmina S. Organ wskazał nadto, że Skarżąca odwiedza małoletniego oraz pomaga w formie rzeczowej (paczki żywnościowe, środki higieny osobistej, ubrania, obuwie). Okoliczności te Strona potwierdziła w piśmie z dnia 11 października 2021 r.
Organ wskazując na treść art. 87 ust. 3 ustawy wywiódł, że w przypadku gdy rodzina zastępcza nie ponosi kosztów utrzymania dziecka, w związku z jego pobytem w takiej instytucji, dodatek na pokrycie kosztów utrzymania dziecka niepełnosprawnego nie przysługuje. W dalszych wywodach organ przywołał brzmienie art. 60, art. 61 ust. 1, art. 62, art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej u.p.s.), powtarzając, że koszt całkowitej opłaty za pobyt małoletniego w DPS ponosi Gmina, która zanegowała swój obowiązek współodpowiedzialności za finasowanie pobytu małoletniego w pieczy zastępczej w trybie art. 191 ust. 9 ustawy. Stwierdziła, że skoro ponosi koszt odpłatności małoletniego za pobyt w DPS, to niedopuszczalne jest ponowne obciążanie jej w pełnej wysokości za pobyt w pieczy zastępczej (pismo z dnia 4 grudnia 2020 r.), stanowiłoby to podwójne obciążanie Gminy kosztami z tytułu pobytu małoletniego w pieczy zastępczej.
Odnosząc się do argumentacji Strony wskazującej, że ponosi koszty dojazdów do dziecka i pomocy rzeczowej organ wskazał, że wobec zwolnienia jej od opłat za pobyt małoletniego w DPS, opisane wydatki nie mieszczą się w zakresie art. 87 ust. 2 pkt 1 ustawy. Stanowią one dobrowolne świadczenia na rzecz małoletniego, a nie częściowe jego utrzymanie w DPS. Kwestia współfinansowania pobytu w DPS jest uregulowana w art. 61 ust. 1 pkt 3 u.p.s. W tym zaś przypadku jak wskazano Gmina ponosi cały koszt odpłatności za pobyt małoletniego w DPS. Przyjmując argumentację Strony doszłoby do podwójnego finasowania opieki nad małoletnim w systemach publicznych: finansowanie pobytu małoletniego w DPS przez Gminę i równocześnie finasowanie rodziny zastępczej przez powiat za ten sam okres pobytu w pieczy zastępczej.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu, powołując się na przepisy art. 81 ust. 1, art. 87 ust. 3 w zw. z ust. 2 pkt 1, art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy oraz art. 60 ust. 1 i ust. 3, art. 52 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., wskazało, że wykładnia językowa, systemowa i celowościowa przywołanych zapisów potwierdza poprawność rozstrzygnięcia podjętego w I instancji. Właściwie przyjęto, że pojęcie kosztu utrzymania dziecka użyte w art. 87 ust. 2 ustawy jest tożsame z pojęciem kosztu utrzymania mieszkańca w DPS, o którym mowa w art. 60 ust. 1 u.p.s. Skarżąca została całkowicie zwolniona z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt małoletniego w DPS, a zatem nie ponosi kosztu utrzymania dziecka pomimo jego pobytu w DPS. Organ wskazał, że charakter pobytu w DPS musi gwarantować uwzględnienie stopnia fizycznej i psychicznej sprawności mieszkańców tego domu. Wobec tego nie na Stronie lecz na placówce ciąży obowiązek zapewnienia utrzymania, które uwzględnia również stopień niepełnosprawności. Do DPS kierowane są bowiem osoby, które z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności nie mogą samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, którym nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych (art. 54 ust. 1 u.p.s.). Tym samym Skarżąca nie była uprawniona do pobierania dodatku na pokrycie kosztów utrzymania niepełnosprawnego dziecka za okres od dnia 7 października 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r., zatem pobrana kwota jest świadczeniem nienależnym. Odnosząc się do zarzutów dotyczących sposobu wyegzekwowania ww. świadczeń poprzez ich potrącenie organ wskazał, że nie ma uprawnień w zakresie oceny zasadności zastosowania przez organ I instancji art. 92 ust. 7 ustawy. Zwrócił jednak uwagę na uprawnienie organu do zastosowania ww. przepisu w sytuacji ustalenia w decyzji nienależnie pobranego świadczenia, co w tej sprawie ma miejsce.
Nadto organ nie jest kompetentny do nakazania wydania orzeczenia o określonej treści, w tym przyznania świadczeń na wskazany przez Stronę okres.
W skardze Strona zarzucała naruszenie art. 7, art. 75, art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.), poprzez niewyczerpujące rozpoznanie materiału dowodowego oraz dowolną jego ocenę, co skutkowało przyjęciem, że Skarżąca z uwagi na zwolnienie od opłat za pobyt małoletniego w DPS nie ponosi kosztów jego utrzymania, co jest sprzeczne z dokumentami zgromadzonymi przez organ I instancji. Zaś organ odwoławczy w ogóle nie badał tej kwestii, tj. czy Strona ponosiła koszty utrzymania dziecka. Nadto zarzucała błędne przyjęcie, że skoro DPS jest prawnie zobowiązany do świadczenia usług bytowych, opiekuńczych, wspomagających i edukacyjnych na poziomie obowiązującego standardu, w zakresie i formach wynikających z indywidualnych potrzeb osób w nim przebywających, to faktycznie zapewnia wszystkie materialne potrzeby nastoletniego dziecka, które umożliwiają mu godziwą egzystencję. Organ zaniechał zbadania, czy istotnie DPS zapewnia potrzeby, do których zabezpieczenia jest zobowiązany. Pominięto, że nastoletnie dziecko potrzebuje w dzisiejszym świecie dóbr, których DPS nie dostarczy, takich jak telefon komórkowy, doładowanie do tego telefonu, konkretne kosmetyki, książki, gry, płyty, czy inne dobra niezbędne do prawidłowego rozwoju psychicznego i fizycznego dziecka. Potrzeby te realizowała Strona pokrywając wydatki z własnych środków, co potwierdzają oświadczenia Dyrektora DPS z dnia 31 maja 2021 r. oraz z dnia 28 września 2020 r.
Skarżąca zarzucała również naruszenie art. 87 ust. 2 i ust. 3 ustawy, poprzez jego błędne zastosowanie, co było skutkiem przyjęcia, że Strona nie ponosi kosztów utrzymania dziecka w związku z jego pobytem w DPS (wobec jej zwolnienia z ponoszenia tych kosztów), jakkolwiek bowiem małoletni przebywa w DPS, to Skarżąca jako rodzina zastępcza ponosiła opisane już koszty jego utrzymania.
Skarżąca wnioskowała o dopuszczenie dowodu z dokumentów wskazanych w skardze, uchylenie orzeczeń organów obu instancji oraz zobowiązanie organu do zwrotu wyegzekwowanych świadczeń w kwocie 592,25 zł.
W uzasadnieniu Strona negowała zasadność wydanego orzeczenia wskazując, że małoletni jako osoba niepełnosprawna ma prawo do dodatku, który jest wydatkowany na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania dziecka niepełnosprawnego. Kwoty przeznaczane są na dodatkowe zajęcia, ćwiczenia wspomagające rozwój dziecka i przystosowane do życia w społeczeństwie. Pobrany dodatek Strona w całości przekazała na potrzeby dziecka kupując mu odzież, obuwie, gdyż dziecko rośnie i wymaga zwiększonych potrzeb, na kartę do telefonu w celu kontaktu, słodycze i potrzebne dziecku rzeczy. W dacie pobierania dodatku Skarżąca była rodziną zastępczą dla małoletniego i przeznaczyła pobrane środki na potrzeby osobiste dziecka, Strona nie wzbogaciła się z tego tytułu, nie wydatkowała środków niezgodnie z ich przeznaczeniem.
W opinii Strony partycypuje ona w kosztach pobytu małoletniego w DPS, zaś organ błędnie przyjął, że kosztów takich Skarżąca nie ponosi. Jakkolwiek z uwagi na niską emeryturę Strona nie jest w stanie opłacać wszystkich kosztów, to w sposób dla niej możliwy w nich partycypuje. Negowała także twierdzenie, że DPS pokrywa wszystkie koszty pobytu dziecka, nie zapewnia mu bowiem ani telefonu ani opłat z tego tytułu. Wskazując na potrzebę posiadania w dzisiejszych czasach tego urządzenia (z dostępem do Internetu) Strona podkreślała, że zapewnia także dziecku kosmetyki dobierane do jego potrzeb, co potwierdzają pisma zawierające oświadczenia Dyrektora DPS. Wskazano w nich, że w związku z przyjęciem dziecka do DPS należy zaopatrzyć dziecko w odpowiednią dla pory roku odzież, kosmetyczkę z przyborami toaletowymi (oświadczenie z dnia 28 września 2020 r.).
Za całkowicie naganne Skarżąca uznała przymusowe wyegzekwowanie świadczeń na podstawie decyzji, która nie była ostateczna.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Istotny w sprawie jest również zapis art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., zgodnie z którym sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2.
Skarga jest zasadna, choć nie tylko z przyczyn w niej opisanych.
Spór między stronami dotyczy oceny, czy prawidłowo organy administracji uznały, że świadczenie wypłacone Skarżącej z tytułu dodatku na dziecko niepełnosprawne, nad którym sprawowała pieczę jako rodzina zastępcza, skierowane i przebywające w tym czasie w DPS stanowi świadczenie nienależnie pobrane.
Organ dowodząc swych racji wskazał na przepisy art. 87 ust. 2 i ust. 3 ustawy w związku z art. 81 ust. 1 i art. 92 ust. 2 pkt 1 ustawy. Przekonywał, że literalne brzmienie przywołanych regulacji dowodzi, że w przypadku, gdy rodzina zastępcza nie ponosi kosztów utrzymania dziecka w DPS nie przysługuje jej dodatek na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania tego dziecka, a określony w art. 81 ust. 1 ustawy. Organ wskazał, że taka sytuacja wystąpiła w tej sprawie, będący w pieczy zastępczej niepełnosprawny wnuk Skarżącej został skierowany do DPS, zaś koszty utrzymania związane z jego pobytem w tej placówce poniosła gmina, wobec zwolnienia Strony z tych opłat. To upoważniało organy do orzeczenia, że wypłacone w czasie pobytu małoletniego świadczenia stały się nienależnie pobrane i winny podlegać zwrotowi, o co nastąpiło poprzez ich potrącenie z kwotą innych przysługujących Stronie świadczeń.
Skarżąca nie negując przebiegu okoliczności faktycznych dotyczących ustanowienia jej rodziną zastępczą dla niepełnosprawnego wnuka, skierowania go do DPS oraz zwolnienia od opłat za pobyt w DPS negowała pogląd, że nie ponosi kosztów utrzymania niepełnosprawnego dziecka w tym czasie. Zdaniem Strony fakt dostarczania dziecku w tym czasie niezbędnych dla jego rozwoju i samopoczucia produktów w postaci słodyczy, kosmetyków, telefonu, doładowania do telefonu, obuwia, odzieży, gier mieści się w pojęciu kosztów utrzymania dziecka. Zatem nie istniała podstawa do wywodzenia, że sporne świadczenia zostały nienależnie pobrane, zostały one w całości przeznaczone na potrzeby niepełnosprawnego dziecka. Niezależnie od tego Skarżąca kwestionowała zasadność rozliczenia określonej decyzją kwoty poprzez dokonanie jej potrącenia z kwotą innych świadczeń, które wypłacano Stronie na inne dzieci przekazane jej w pieczę zastępczą. Podkreślała także, że czynność ta została dokonana pomimo, że decyzja określająca nienależnie pobrane świadczenia nie była ostateczna.
W sporze tym rację trzeba przyznać Skarżącej, co do kwestii bezpodstawności dokonania potrącenia nienależne pobranych świadczeń. Wadliwość polegała na orzeczeniu w tym względzie przed uprawomocnieniem się decyzji orzekającej w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń, co narusza art. 92 ust. 7 ustawy. W treści orzeczenia organ I instancji zamieścił bowiem rozstrzygnięcie w tym zakresie, choć w istocie potrącenie stanowi czynność materialnio-techniczną, o której strona winna być jedynie powiadomiona. Zgodnie z brzmieniem art. 92 ust. 7 ustawy kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych wraz z odsetkami, ustalone ostateczną decyzją, podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń pieniężnych.
Powyższy zapis stanowi o dopuszczanym przez prawo sposobie rozliczenia uprzednio ustalonych decyzją i to prawomocną nienależnie pobranych kwot. Zatem orzeczenie w tym przedmiocie nie może być elementem rozstrzygnięcia w sprawie nienależnie pobranych świadczeń i to z dwóch powodów. Po pierwsze z uwagi na literalny zapis art. 92 ust. 7 ustawy, po drugie takie postępowanie godzi w dalsze uprawnienia stron. Zgodnie z art. 92 ust. 11 ustawy starosta może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty świadczeń pieniężnych innych niż dodatek wychowawczy, następuje w porozumieniu z wójtem. Dokonując orzeczenia o sposobie rozliczenia nienależnie pobranych kwot w decyzji nieprawomocnej w istocie pozbawia się strony możliwości wnioskowania o przyznanie opisanej ulgi, gdyż po rozliczeniu zobowiązanie wygasa, co czyni bezprzedmiotowym procedowanie w przedmiocie ewentualnych ulg.
Już tylko ta okoliczność stanowiła podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, pomijającej ocenę bezpodstawnie dokonanej czynności, jak i orzeczenia organu I instancji, przynajmniej w tej części.
Niezależnie jednak od tego uchybienia, w opinii Sądu, zaskarżony akt i poprzedzające go rozstrzygniecie naruszają przepisy prawa procesowego i to w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Błędy procesowe mają swoje źródło w normie prawa materialnego stanowiącej podstawę wydanych rozstrzygnięć, a mianowicie art. 92 ust. 2 pkt 1 ustawy. Stosownie do jego brzmienia za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia pieniężnego w całości lub w części.
W kontekście powołanego przepisu zauważyć bowiem należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę na konieczność rozróżnienia pomiędzy pojęciem "nienależnego świadczenia" oraz "świadczenia nienależnie pobranego". Pierwszy z tych zwrotów jest pojęciem obiektywnym, występuje między innymi wówczas gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy co do stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Wskazane tutaj sformułowania nie są pojęciami tożsamymi. Obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 981/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).
Potrzeba rozróżnienia wskazanych powyżej dwóch pojęć podnoszona była pierwotnie w kontekście problematyki zwrotu świadczeń rodzinnych. Jednak dążąc do tego, aby pojęcie nienależnie pobranego świadczenia było jednolicie rozumiane w całym systemie pomocy społecznej, w ocenie Sądu, zasadnym jest pojęcia te rozumieć we wskazany powyżej sposób także na gruncie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Poznaniu z dnia 19 października 2017 r., sygn. akt II SA/Po 360/17 oraz w Gliwicach z dnia 13 maja 2021 r. sygn. akty II SA/Gl 12/21, dostępne w CBOSA).
Zatem twierdzenie, że określona osoba pobrała świadczenia w sposób nienależny w rozumieniu powołanego przepisu, wymaga wykazania przez organy administracji, że podmioty te miały świadomość co do zaistnienia okoliczności mających wpływ na przyznanie świadczenia i pomimo tego przedstawiły organowi nieprawdziwe informacje lub nie poinformowały o zmianie sytuacji materialnej bądź osobistej. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, decydujące znaczenie ma więc świadomość osoby lub osób pobierających świadczenie. Wynika to z faktu, że zgodnie z treścią powołanego w sprawie przepisu art. 92 ust. 2 ustawy obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz "świadczenia nienależnie pobranego". Jak wskazano nie są to pojęcia tożsame, a ich rozróżnienia wymaga zbadania świadomości i woli osoby je pobierającej. Kwalifikując świadczenie jako nienależnie pobrane, podmiotowi, który je pobrał trzeba przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). W konsekwencji przyjmuje się, że obowiązek zwrotu świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09 i z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 3263/14, dostępne w CBOSA).
W kontekście przywołanych rozważań dotyczących pojęcia nienależnie pobranych świadczeń kwestia ta winna być przez organy rozważona, czego w sprawie zabrakło. Organ skupił się wyłącznie na tym, czy w okolicznościach sprawy zaistniały podstawy do pobierania przez Skarżącą świadczeń, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy, akta sprawy jak i obie zaskarżone decyzje nie zawierają jakichkolwiek uwag w tym zakresie. A z puntu widzenia przywołanej interpretacji spornego w sprawie przepisu okoliczność ta ma istotne znaczenie.
W opinii Sądu dla oceny charakteru pobranych przez Stronę świadczeń nie bez znaczenia jest fakt, że organy administracji procedujące w tej sprawie winny posiadać istotne dane odnośnie do umieszczenia dziecka w DPS i powiązanych z tym okoliczności dotyczących wypłaty świadczeń. I jak wynika z akt informacje te Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie (PCPR) posiadało już dniu 8 października 2020 r. Organ ten otrzymał bowiem pismo Skarżącej, stanowiące jej oświadczenie o umieszczeniu podopiecznego w DPS. Nadto o fakcie skierowania dziecka do DPS organ został poinformowany przez Burmistrza S., który wydał decyzję o skierowaniu małoletniego do DPS. Tymczasem decyzja o wstrzymaniu wypłaty świadczeń na rzecz Skarżącej została podjęta dopiero w dniu [...] zaś same świadczenia wstrzymano w [...]. W takiej sytuacji, kiedy organ posiadał wiedzę o skierowaniu dziecka do DPS winien niezwłocznie wyjaśnić związane z tym okoliczności dotyczące uprawnień Skarżącej w zakresie należnych świadczeń. Pomimo posiadanej wiedzy działania w tym zakresie podjęto po upływie niemalże trzech miesięcy wypłacając w tym czasie (za październik, listopad i grudzień 2020 r.) świadczenia, uznane następie za nienależnie pobrane. Takie działanie pozostaje w sprzeczności z zasadami ogólnymi, w tym zasadą zaufania wywodzoną z art. 8 k.p.a., nadto wobec tych faktów nie sposób uznać, że Skarżąca pobierając świadczenia działała w złej wierze, to zaś wyklucza twierdzenie o nienależnie pobranych świadczeniach.
Okoliczności te w niniejszej sprawie umknęły organom, które nie dokonały właściwych w tym zakresie ustaleń faktycznych i ich oceny naruszając przepisy art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.
Opisane fakty legły u podstaw uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją orzeczenia. Rozpatrując sprawę ponownie organy będą zobowiązane do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w rozważaniach Sądu wydając w tym zakresie właściwe rozstrzygnięcie.
Końcowo, wobec podnoszonych w tym względzie zarzutów skargi, konieczne jest odniesienie się do zagadnienia związanego z oceną, czy w zaistniałych w sprawie okolicznościach można przyjąć, że Skarżąca była uprawniona do pobierania świadczeń opisanych w art. 81 ust. 1 ustawy.
W tym zakresie Sąd w pełni podziela pogląd przedstawiony z zaskarżonej decyzji. Treść zapisów art. 87 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 w zw. z art. 81 ust. 1 ustawy nie nastręcza problemów interpretacyjnych. Zgodnie z brzmieniem tych norm w przypadku gdy rodzina zastępcza lub prowadzący rodzinny dom dziecka nie ponosi kosztów utrzymania dziecka w związku z jego pobytem w domu pomocy społecznej - otrzymuje świadczenia, o których mowa w art. 80 ust. 1, w wysokości nie niższej niż 20% przyznanych świadczeń- (ust. 2 pkt 1). W przypadku, o którym mowa w ust. 2, rodzinie zastępczej lub prowadzącemu rodzinny dom dziecka dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1a i art. 81, nie przysługują ( ust. 3).
Stosownie zaś do przepisu art. 81 ust. 1 ustawy rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka na dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przysługuje dodatek nie niższy niż kwota 200 zł miesięcznie na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania tego dziecka.
Rację ma organ, że pojęcie kosztów utrzymania dziecka w związku z jego pobytem w domu pomocy społecznej musi być odczytywane kontekście przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej u.p.s. W szczególności istotny w tym względzie jest zapis art. 60 ust. 1 u.p.s. posługujący się pojęciem kosztu (tu: średniego) utrzymania mieszkańca w DPS. Niewątpliwie oba pojęcia są tożsame, chodzi w nich o koszty związane z pobytem mieszkańca w DPS, a nie wszelkie inne koszty ponoszone dobrowolnie a zwiększające komfort pobytu w placówce. Słusznie w tym zakresie organ odwołuje się do dalszych przepisów ustawy o pomocy społecznej wskazując, że osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. (art. 54 ust. 1 u.p.s.). Dom pomocy społecznej świadczy usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne na poziomie obowiązującego standardu, w zakresie i formach wynikających z indywidualnych potrzeb osób w nim przebywających, zwanych dalej "mieszkańcami domu" (art. 55 ust. 1) Na podstawie art. 57 ust. 8 u.p.s. Minister Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 23 sierpnia 2012 r. rozporządzenie w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 734, dalej rozporządzenie). Akt ten określa m.in. sposób funkcjonowania określonych typów domów pomocy społecznej i obowiązujący standard podstawowych usług świadczonych przez domy pomocy społecznej. Z § 5 ust. 1 rozporządzenia wynika, że dom, niezależnie od typu, świadczy usługi: w zakresie potrzeb bytowych, zapewniając miejsce zamieszkania, wyżywienie, odzież i obuwie, utrzymanie czystości; usługi opiekuńcze, polegające na: udzielaniu pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnacji, niezbędnej pomocy w załatwianiu spraw osobistych; wspomagające, polegające na: umożliwieniu udziału w terapii zajęciowej, podnoszeniu sprawności i aktywizowaniu mieszkańców domu, w tym w zakresie komunikacji wspomagającej lub alternatywnej, w przypadku osób z problemami w komunikacji werbalnej, umożliwieniu zaspokojenia potrzeb religijnych i kulturalnych itp. Zgodnie z ust. 2 ww. zapisu dom dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, poza usługami, o których mowa w ust. 1, w zakresie potrzeb edukacyjnych zapewnia: pobieranie nauki; uczestnictwo w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych; naukę i wychowanie przez doświadczenia życiowe.
Opisane zaopatrzenie i usługi są zapewnione w sposób nieprzerwany, ciągły w zależności od indywidualnych potrzeb mieszkańca. Ich wartość stanowi koszt utrzymania mieszkańca w DPS. Jak wynika z akt z tych kosztów Skarżąca z uwagi na osiągane dochody została zwolniona, tym samym rację mają organy, że nie ponosiła ona kosztów utrzymania małoletniego w DPS, co wyklucza utrzymanie prawa do świadczenia, o którym mowa w art. 81 ust. 1 ustawy.
Organy na żadnym etapie nie negowały, że Skarżąca zaopatrywała wnuczka w niezbędne mu – stosownie do wieku – rzeczy, takie jak odzież, kosmetyki, obuwie. Dbała o wnuka przesyłając mu słodycze, gry, czy telefon umożliwiający kontakt ze Skarżącą, czy dostęp do Internetu. Wydatki ponoszone przez Stronę niewątpliwe stanowiły koszty utrzymania małoletniego, ale nie są to koszty, o których mowa w art. 87 ust. 2 ustawy związane z jego pobytem w DPS, te bowiem obejmują stałe wydatki związane pobytem w placówce, a szczegółowo już opisane. Obowiązek ich ponoszenia ma także walor stały i nie jest zależny od woli osoby zobowiązanej, co oznacza, że należność taka podlega ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 104 u.p.s.). Powyższe przesądza, o tym, że świadczenia i wydatki ponoszone w tym czasie na rzecz małoletniego takiego waloru nie mają. Bez znaczenia w tym kontekście pozostają zarzuty skargi ponoszące brak ustaleń w zakresie świadczeń realizowanych przez DPS w M., gdyż nie to kryterium jest decydujące o klasyfikacji wydatków na rzecz małoletniego ale opisany w rozważaniach Sądu charakter prawny należności z tytułu "kosztów utrzymania dziecka w związku z jego pobytem w DPS".
Uznając, że zaskarżone orzeczenie i poprzedzający je akt naruszają wskazane przepisy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., należy do kompetencji referendarza sądowego i zostanie podjęte niezwłocznie w odrębnym rozstrzygnięciu.