IV SA/Wr 344/23

IV SA/Wr 344/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-02-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Gabriel Węgrzyn
Katarzyna Radom /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 999/24 - Wyrok NSA z 2024-11-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 104
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2024 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 15 marca 2023 r. nr SKO/PS-411/19/2023 w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez gminę za pobyt w domu pomocy społecznej i zobowiązania do zwrotu tej kwoty oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO) w Legnicy utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Jerzmanowa z dnia 20 stycznia 2023 r. wydaną w sprawie: 1) ustalenia wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę Jerzmanowa za pobyt ojca B. P. – M. P. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w Głogowie w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. na kwotę 6.375,60 zł; 2) zobowiązania B. P. do zwrotu tej kwoty w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji.
Jak wynikało z akt sprawy powołaną na wstępie decyzją organ I instancji orzekł o wysokości wskazanej opłaty i obowiązku jej poniesienia w związku z pobytem ojca Skarżącego w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w Głogowie (dalej: DPS) w podanym okresie. W podstawie prawnej organ przywołał art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 1 i 3-8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268, dalej: u.p.s.) oraz wskazał, że decyzją z dnia 12 kwietnia 2022 r. Skarżącemu ustalono odpłatność za pobyt krewnego w DPS w wysokości 531,30 zł miesięcznie od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia faktycznego pobytu. Orzeczenie to utrzymało w mocy SKO w Legnicy działając w trybie odwoławczym. Wskazana wysokość opłat obowiązywała w miesiącach: od stycznia do grudnia 2022 r. Strona nie uregulowała płatności, które łącznie za wskazany okres trzech miesięcy wyniosły 6.375,60 zł. Opłaty następczo poniosła Gmina Jerzmanowa, co legło u podstaw wydania decyzji obligującej Stronę do zwrotu ww. kwot.
W odwołaniu od tej decyzji Strona zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, wytykała pominięcie zasad współżycia społecznego poprzez brak uwzględnienia postawy ojca wobec Strony i rodziny. Nie realizował on obowiązku alimentacyjnego, nie utrzymywał kontaktów z rodziną, nie dopełniał obowiązków rodzicielskich. Zarzucała także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 7 u.p.s., poprzez brak zwolnienia jej od obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS pomimo rażącego naruszenia obowiązków rodzicielskich i alimentacyjnych. Strona wnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwolnienie jej od opłat oraz dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci: doniesienia o przestępstwie braku alimentacji i pozwu rozwodowego - na okoliczność wykazania, że ojciec nie wywiązywał się z obowiązków rodzicielskich.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym SKO nie znalazło podstaw do zmiany lub uchylenia orzeczenia organu I instancji. Przywołało przepisy art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. wywodząc, że w sprawie, na mocy odrębnych decyzji, Skarżącej ustalono obowiązek ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS (decyzje z dnia 31 października 2019 r. i z 12 kwietnia 2022 r.). Orzeczenie z dnia 12 kwietnia 2022 r. zostało poddane kontroli instancyjnej, zaś wyrokiem z dnia 8 grudnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wr 450/22 Sąd oddalił skargę na decyzję wydaną w trybie odwoławczym. Dalej organ wskazał, że Skarżący przed wydaniem decyzji w sprawie zwrotu opłat nie składał wniosku o zwolnienie z opłat. Wniosek taki złożył w 2020 r., w odpowiedzi, decyzją z dnia 19 października 2020 r., odmówiono Stronie zwolnienia od obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS.
Wobec opisanych okoliczności na Skarżącym ciążył obowiązek ponoszenia opłat, ustalonych odrębną decyzją z dnia 12 kwietnia 2022 r., z którego się nie wywiązał, co uzasadniało wydanie decyzji w trybie art. 104 ust. 3 u.p.s. Organ zaznaczył, że w tym postępowaniu nie bada się zasadności ponoszenia opłat, osób zobowiązanych do wpłat oraz wysokości należności, zatem argumentację podnoszoną w odwołaniu ocenił jako niezasadną. Podobnie jak zarzuty odnoszące się do możliwości spłaty należności przez Stronę, które mogą być rozważane po wydaniu decyzji w sprawie zwrotu wydatków następczo ponoszonych przez gminę.
W skardze Strona zarzucała naruszenie art. 7, art. 7a oraz art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez ich niezastosowanie przez organ i niepodjęcie wszelkich czynności koniecznych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; brak rozstrzygnięcia na korzyść Strony wątpliwości co do treści normy prawnej pomimo tego, że takie rozwiązanie nie sprzeciwia się interesom osób trzecich, ani interesowi publicznemu; a także prowadzenie postępowania w sposób nie budzący u jego uczestników zaufania do władzy publicznej; art. 77 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie sprzecznej z zasadami współżycia społecznego postawy M. P. wobec Skarżącego, a także wobec jego rodzeństwa i matki, nierealizowania przez ojca obowiązku alimentacyjnego względem Skarżącego, zerwania przez niego wszelkich kontaktów ze Stroną, braku zainteresowania jego losem. Formułował także zarzut naruszenia art. 64 pkt 7 u.p.s., poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie skutkujące brakiem zwolnienia Skarżącego od obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS pomimo spełnienia ustawowych przesłanek, tj. rażącego naruszania przez ojca Strony obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych względem Strony.
Skarżący wnioskował o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwolnienie z obowiązku ponoszenia spornych opłat z uwagi na naruszenie jej interesu prawnego i występowanie szczególnie uzasadnionych okoliczności sprawy dających postawę do zwolnienia jej z obowiązku opłacania pobytu ojca w DPS.
W uzasadnieniu Strona zarzucała, że źródłem nieprawidłowości wydanych w sprawie decyzji jest brak uznania prawa do zwolnienia Skarżącego od ponoszenia spornych opłat, co wiąże się rażąco naganną postawą ojca względem Strony. Tym samym nie uwzględniono wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, nie wzięto pod uwagę szczególnego przypadku uzasadniającego zwolnienie od obowiązku opłat za pobyt ojca w DPS. Takie postępowanie Skarżący uznał za rażąco naruszające zasady współżycia społecznego i zaufania do organów oraz za niesprawiedliwe. Wskazywał, że ojciec nie spełniał obowiązków alimentacyjnych, rodzicielskich, nie interesował się rodziną zaniedbując ją emocjonalnie, uczuciowo i ekonomicznie. Znęcał się nad rodziną fizycznie i psychicznie, wszczynał awantury, co skutkowało interwencjami Policji. W 1986 r. ojciec Strony opuścił dom porzucając rodzinę, nie łożył na jej utrzymanie, nawet poprzez zapłatę najniższej kwoty alimentów. W 2017 r. małżeństwo rodziców Strony zostało rozwiązane przez rozwód z wyłącznej winy ojca. Skarżący jako małoletni nie miał możliwości złożenia zawiadomienia o przestępstwach z użyciem przemocy wobec rodziny, od 1986 r. nie miał także kontaktu z ojcem. Na potwierdzenie tych okoliczności Strona wskazała na znajdujące się w aktach sprawy dowody: doniesienie o przestępstwie, pozew o rozwód, wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy I Wydział Cywilny z dnia 25 września 2017 r. sygn. akt I RC 890/17, zajęcie wynagrodzenia za pracę, pismo ZUS z dnia 31 stycznia 1995 r., potwierdzenie wpłat alimentów z funduszu alimentacyjnego, zajęcia komornicze.
W dalszych wywodach Strona wskazała na art. 64 pkt 7 u.p.s. przewidujący zwolnienie od spornych opłat w przypadku rażącego naruszania obowiązków alimentacyjnych przez osobę skierowaną do DPS. Strona wyjaśniała istotę powołanej regulacji i jej cel, które dowodzą braku podstaw do obciążania Strony obowiązkiem ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS. Podkreślała, że powołany przepis ten wszedł w życie dopiero od dnia 27 stycznia 2022 r., jednakże wcześniej również istniała możliwość zwolnienia od ponoszenia spornych opłat z uwagi na wyjątkowe okoliczności sprawy, a takie wystąpiły w jej sprawie. Skarżący zwracał uwagę na konieczność oceny wszystkich okoliczności oraz otwarty katalog przesłanek uprawniających do zwolnienia od ponoszenia opłat, co nakazuje szersze spojrzenie na sprawę, a nie tylko ograniczenie się do sytuacji materialnej osoby zobowiązanej. Zasadne jest uwzględnienie także relacji i więzi miedzy członkami rodziny, co Strona wywodziła z orzecznictwa i piśmiennictwa. Tym samym w opinii Strony brak podstaw do obciążania jej kosztami za pobyt ojca w DPS, sprzeciwiają się temu zasada sprawiedliwości społecznej i etyki, działanie przeciwne promuje karygodne zachowanie rodzica względem dzieci i rodziny. Postępowanie organu w tej sprawie narusza nadto zasadę wyrażoną w art. 7a k.p.a., gdyż wątpliwości w zakresie istnienia przesłanek umożliwiających zwolnienie Strony od ponoszenia opłaty nie zostały rozstrzygnięte na jej korzyść.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje:
Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Spór w sprawie dotyczy zasadności obciążenia Skarżącego opłatą, zastępczo poniesioną przez Gminę Jerzmanowa, za pobyt ojca w DPS. W opinii Skarżącego występujące w sprawie okoliczności odnoszące się do postawy ojca względem rodziny, zaniedbań, przemocy, uchylania się od obowiązku alimentacyjnego uzasadniają zwolnienie Skarżącego od obowiązku ponoszenia opłat ustalonych zaskarżoną decyzją. Podstawy prawnej dla takich działań Skarżący, co istotne zastępowany w toku całego postępowania administracyjnego i sądowego przez profesjonalnego, upatrywał w przepisie art. 64 pkt 7 u.p.s. W odwołaniu i skardze zarzucał jego niezastosowanie przez organy obu instancji w tej sprawie.
Organy konsekwentnie wywodziły, że przesłankami wydania orzeczenia w trybie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s. są istnienie ustalonego, co do kwoty i podmiotu, obowiązku ponoszenia opłat za pobyt krewnego w DPS, brak jego uregulowania przez osobę zobowiązaną, poniesienie tej opłaty zastępczo przez właściwą gminę. Te okoliczności w rozpoznawanej sprawie wystąpiły. Odnosząc się natomiast do zarzutu pominięcia podnoszonych przez Stronę argumentów w zakresie możliwości spłaty ustalonej należności organ powołując się na brzmienie art. 104 ust. 4 u.p.s. wskazał, że mogą być one rozważane dopiero po wydaniu decyzji w sprawie zwrotu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej z tytułu opłat określonych przepisami ustawy.
Odnosząc się do tak nakreślonej osi sporu na wstępie odnotowania wymaga, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne sprowadza się do oceny legalności zaskarżonych aktów (w tym decyzji), a zatem ich zgodności z prawem. W ramach tej kontroli sąd, stosownie do brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.), uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Badając legalność zaskarżonego aktu Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy administracji przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanych w sprawie decyzji. Zasadnie organy wywodzą, że w ramach postępowania prowadzonego w trybie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s. oceniane są wyłączenie okoliczności dotyczące istnienia obowiązku konkretnej osoby, wywiązania się z jego realizacji i zakresu opłat zastępczo poniesionych przez właściwą gminę. Nie weryfikuje się ani zasadności ponoszonych opłat, ani podmiotu zobowiązanego, ani wysokości tych opłat. Okoliczności tych nie podnosi także Skarżący, którego zarzuty dotyczą odmowy zwolnienia od obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS.
Dla porządku zatem wskazania wymaga, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny (art. 60 u.p.s.). Zaś osoby obowiązane do ponoszenia opłat określa art. 61 ww. ustawy, są nimi: mieszkaniec, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka (art. 61 ust. 1 pkt 1), zaś w następnej kolejności są nimi: małżonek podopiecznego, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3). Zgodnie z art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.
Zgodnie zaś z art. 104 ust. 1 i ust. 3 u.p.s. należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 1). Wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (ust.1).
Przywołane zapisy wskazują zatem, że wobec braku uregulowania opłat za pobyt w DPS ponosi je gmina, która ma prawo ich egzekwowania od osób zobowiązanych, po uprzednim ustaleniu wysokości należności podlegających zwrotowi w drodze odrębnej decyzji. Odnotowania przy tym wymaga, że w następstwie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, ONSAiWSA nr 5/2018 poz. 78, dostępna również w: Centralnej Bazie Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA) nie budzi wątpliwości, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s.
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy trzeba wskazać, że w sprawie została wydana decyzja na mocy, której Skarżący jako zstępny mieszkańca DPS został zobowiązany do ponoszenia opłat za jego pobyt w tej placówce. W decyzji tej rozważono okoliczności odnoszące się do kwestii podmiotowej oraz ustalono wysokość obciążającej Skarżącego opłaty oraz czas trwania ww. obowiązku. W aktach sprawy znajduje się decyzja z dnia 12 kwietnia 2022 r. oraz zmieniana nią decyzja z dnia 31 października 2019 r. wydana przez organ I instancji na podstawie, których Stronie ustalono wysokość opłaty za pobyt ojca w DPS we wskazanych tam kwotach. W decyzji z dnia 12 kwietnia 2022 r. opłatę tą ustalono w wysokości 531,30 zł miesięcznie od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia faktycznego pobytu mieszkańca w DPS. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy decyzją SKO z dnia 13 czerwca 2022 r., zaś wyrokiem z dnia 8 grudnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając pod sygn. akt IV SA/Wr 450/22 oddalił skargę złożoną na ww. rozstrzygnięcie.
Nie jest zatem sporne, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją, tj. od dnia 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. Skarżący, na mocy odrębnej decyzji był zobowiązany do ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS. Nie jest także sporne, że Skarżący nie wniósł ww. opłat, ani w całości, ani w części i zastępczo poniosła je Gmina. To zaś dawało podstawy do podjęcia przez organ działań w trybie art. 104 ust. 1 i ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s. skutkiem czego Skarżący, na mocy decyzji z dnia 19 stycznia 2023 r., utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją, został zobowiązany do zwrotu kwoty odpowiadającej wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę Jerzmanowa za pobyt M. P. w DPS w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r., tj. łącznej kwoty 6.375,60 zł (12 x 531,30 zł).
Jak wynika z treści skargi Strona nie neguje faktu wydania wobec niej decyzji ustalającej wysokość opłat oraz braku ich uregulowania we wskazanym okresie, formułuje natomiast zarzuty pominięcia wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności tych odnoszących się do postawy ojca wobec rodziny i zasadności obarczania Strony opłatami, co w jej opinii godzi w zasady współżycia społecznego, sprawiedliwości, zaufania, co winno być brane pod uwagę, a na co wskazuje art. 64 pkt 7 u.p.s. Zarówno w skardze, jak i na etapie odwołania Skarżący stawia zarzut pominięcia ww. przepisu i braku zwolnienia od opłat. Odnosząc się do tych zagadnień trzeba wskazać, że problem zasadności ponoszenia opłat przez Stronę nie mieści się w granicach prowadzonego postępowania. Tak jak już wyjaśniono zagadnienie to było przedmiotem postępowania w sprawie ustalenia wysokości opłaty i zobowiązania Strony (decyzja z dnia 31 października 2019 r. i z dnia 12 kwietnia 2022 r.). Zagadnienie to, nie w warstwie istnienie obowiązku obciążającego Stronę ale zwolnienia od ponoszenia jego ciężaru, może być rozpoznawane w obszarze zwolnienia od obowiązku ponoszenia opłat. Podstawę w tym zakresie stanowi powoływany przez Skarżącego przepis art. 64 – 64b u.p.s. Na etapie postępowania w zakresie zwrotu świadczeń (art. 104 u.p.s.) ustawa przewiduje odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia (art. 104 ust. 4 u.p.s.). Przy czym przesłanki i zakres obu ulg w zapłacie należnych zobowiązań są odmienne.
Jak wynika z akt sprawy Skarżący, zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, swoje zarzuty wspiera na przepisie art. 64 pkt 7 u.p.s., podnosząc, że organy nie zastosowały tej regulacji, pominęły powołane w tym przepisie okoliczności uzasadniające zwolnienie Strony od obowiązku ponoszenia opłat. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Przywołana regulacja przewiduje możliwość zwolnienia osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty lub wnoszącej opłaty od tych opłat (w opisanych w przepisie okolicznościach) ale wyłącznie na ich wniosek. Z powołanego zapisu w sposób jednoznaczny wynika, że organy nie są uprawnione do działania z urzędu, inaczej niż np. w przepisie art. 64b u.p.s., zatem wniosek strony (osoby wnoszącej opłatę lub zobowiązanej do jej wnoszenia) otwiera postępowanie w ramach, którego badane są okoliczności wskazane w treści art. 64 pkt 1-7 u.p.s. W wyniku czego organ wydaje decyzję, w której może zwolnić wnioskodawcę od ponoszenia opłat albo też odmówić przyznania zwolnienia, decyzja w tym zakresie podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego.
Odnosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy brak podstaw do tego aby stawiać organom zarzut naruszenia przepisu art. 64 pkt 7 u.p.s., gdyż jak wynika z akt sprawy Skarżący takiego wniosku nie formułował. Z treści decyzji wynika, że ubiegał się o zwolnienie od ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, ale dotyczyło to innego okresu i sprawa została rozpoznana decyzją z dnia 19 października 2020 r. odmawiającą przyznania zwolnienia. Mając na uwadze fakt zmian legislacyjnych i wskazywanego w skardze wprowadzenia do art. 64 u.p.s. pkt 7 z mocą od dnia 27 stycznia 2022 r., podstawą formułowania wniosku były inne przepisy. Poza formułowaniem zarzutu naruszenia wskazanego przepisu Strona nie podjęła jednak działań obligujących organ do procedowania w tym trybie. Wniosku Skarżącego o zwolnienie od opłat nie mogą stanowić zarzuty odwołania podważające niezastosowanie ww. przepisu w toku postępowania prowadzonego w trybie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s. Zostały one złożone przez profesjonalnego pełnomocnika i nie zawierają w swej treści żądania wszczęcia postępowania skupiając się na naruszeniu przez organ przepisów (ich niezastosowaniu), które może on procedować wyłącznie na wniosek strony. W istocie zatem zarzut odwołania i skargi należałoby odczytywać jako brak podjęcia z urzędu rozstrzygnięcia, które może być wydane wyłącznie w postępowaniu wszczętym na wniosek strony. Takie zaś postępowanie nie ma jakiegokolwiek umocowania, z tych przyczyn zarzuty skargi ocenić trzeba jako nieuzasadnione.
Jednocześnie dostrzegając sytuację Skarżącego i podnoszone przez nią okoliczności wsparte przedłożonymi do sprawy dowodami wskazać trzeba, nie przesądzając jakiegokolwiek kierunku rozstrzygnięcia, że nic nie stoi na przeszkodzie aby Skarżący złożył w trybie wskazanego przepisu art. 64 ust.7 u.p.s. wniosek o zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłat, który organ będzie zobowiązany rozpoznać w odrębnym trybie.
Końcowo wyjaśnienia wymaga, choć nie jest przedmiotem zarzutów skargi, że w sprawie nie mógł mieć zastosowania także przepis art. 104 ust. 4 u.p.s. Pomijając kwestię dopuszczalności procedowania w tym trybie w toku postępowania o zwrot świadczeń ponownie trzeba wskazać na brak wniosku Strony w tym zakresie. Z treści art. 104 ust. 4 u.p.s. wyraźnie wynika, że postępowanie związane z badaniem okoliczności uzasadniających ewentualne odstąpienie od żądania takiego zwrotu, umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty odbywa się na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej. Wskazując na powyższe wyraźnie trzeba zaakcentować, że Strona w toku postępowania administracyjnego była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który takiego wniosku nie złożył. Niezależnie od poglądu Sądu, że organ nie miał obowiązku pouczać strony o treści art. 104 ust. 4 u.p.s. w sytuacji, gdy była ona reprezentowana przez pełnomocnika, to trzeba jednocześnie dostrzec, że w treści decyzji organu pierwszej instancji zostało zawarte pouczenie o prawie do złożenia wniosku w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s. Bezspornie, taki wniosek nie został złożony przez reprezentującego Stronę pełnomocnika. Nie zawiera go także treść odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, jakie sporządził profesjonalny pełnomocnik.
W ocenie Sądu, w okolicznościach faktycznych sprawy nie można zarzucać organowi, że nie zainicjował procedury z art. 104 ust. 4 u.p.s. z urzędu, ani też, że wcześniej (tj. przed wydaniem decyzji z dnia 19 listopada 2020 r.) nie pouczył Strony o treści art. 104 ust. 4 u.p.s. W ocenie Sądu, nie można zrównywać sytuacji procesowej strony działającej samodzielnie w postępowaniu administracyjnym od tej, która reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radę prawnego). Trzeba przy tym zauważyć (ważąc okoliczność, decyzja wydawana na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s, stanowi tytuł egzekucyjny będący podstawą prawną do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej), że w sprawie, nie zachodzi obawa naruszenia słusznego interesu strony, albowiem nic nie stoi na przeszkodzie, by pełnomocnik na aktualnym etapie sprawy (podkreślenie Sądu) wystąpił do organu z wnioskiem w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s., gdzie będzie mógł on podnosić okoliczności związane ze stosunkiem M. P. względem rodziny (żony i dzieci), brakiem wywiązywanie się z obowiązków rodzicielskich, czy też, akcentowaną przez Stronę kwestię stosowania przemocy fizycznej i psychicznej ze strony ojca. Nie przesądzając w tym miejscu o powodzeniu takiego wniosku, trzeba jednocześnie dodać, że rozstrzygnięcie organu w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s. ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organowi administracji przysługuje luz decyzyjny co do wyboru treści rozstrzygnięcia. Stanowisko w tym zakresie jest znane pełnomocnikowi Strony z treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 253/21 (orzeczenie dostępne w CBOSA).
W świetle przedstawionych okoliczności brak podstaw do uznania zasadności zarzutów naruszenia wskazanego art. 64 pkt 7 u.p.s. Sąd nie dostrzegł także naruszenia przez organ zasad postępowania, w sprawie zebrano i oceniono wszystkie istotne okoliczności faktyczne. Ponoszone zaś w skardze okoliczności odnoszące się do postępowania ojca Skarżącego względem rodziny nie mogą być przedmiotem oceny, gdyż jak wskazano organ nie procedował w tym postępowaniu na podstawie przepisu art. 64 pkt 7 u.p.s. Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia art. 7a § 1 k.p.a. należy wyjaśnić, że norma z art. 7a § 1 k.p.a. ma zastosowanie w tych przypadkach, gdy w sprawie występują wątpliwości co treści przepisu. W sprawie, wykładnia art. 61 ust. 3 u.p.s. oraz art. 104 ust.1 i ust. 3 u.p.s. nie budziła wątpliwości, a zatem zarzut naruszenia art. 7a § 1 k.p.a. był bezpodstawny.
Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. wywiedzioną w sprawie skargę w całości oddalił.