IV SA/Wr 339/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2024-01-30
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjnezasiłek dla opiekunaustawa o świadczeniach rodzinnychopieka nad osobą niepełnosprawnąprawo do świadczeńtermin złożenia wnioskuwybór świadczeniaSKOWSA

WSA we Wrocławiu oddalił skargę w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że prawo do niego powstaje dopiero po ustaniu prawa do zasiłku dla opiekuna.

Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku, jednakże organ administracji przyznał je dopiero od momentu ustania prawa do zasiłku dla opiekuna. Skarżąca argumentowała, że powinna mieć możliwość wyboru świadczenia i przyznania go od daty złożenia wniosku. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organu, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane równocześnie z zasiłkiem dla opiekuna, a prawo do niego powstaje dopiero po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji przyznającej zasiłek.

Sprawa dotyczyła skargi M. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu, która przyznała świadczenie pielęgnacyjne od 1 grudnia 2022 r., podczas gdy skarżąca domagała się jego przyznania od 1 lipca 2022 r. (daty złożenia wniosku). Kluczowym zagadnieniem była kolizja uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna. Skarżąca podnosiła, że powinna mieć możliwość wyboru korzystniejszego świadczenia i przyznania go od daty złożenia wniosku, argumentując naruszenie przepisów proceduralnych i prawa do wyboru. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyznało świadczenie pielęgnacyjne, ale od daty ustania prawa do zasiłku dla opiekuna. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę, podzielając stanowisko SKO. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstaje dopiero po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, co w tej sprawie nastąpiło z dniem 1 grudnia 2022 r. Sąd powołał się na liczne orzecznictwo NSA potwierdzające tę interpretację, wskazując, że nie jest możliwe równoczesne pobieranie obu świadczeń, a wybór świadczenia wymaga rezygnacji z dotychczasowego prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane dopiero od miesiąca następującego po ostatnim miesiącu, w którym przysługiwało świadczenie konkurencyjne (zasiłek dla opiekuna), ponieważ nie jest możliwe równoczesne pobieranie obu świadczeń.

Uzasadnienie

Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje, jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 24 § ust. 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Interpretowana jako norma procesowa, służebna wobec norm materialnoprawnych.

u.ś.r. art. 27 § ust. 5

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

W przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

ustawa o zasiłkach dla opiekunów

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 16 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstaje dopiero po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. Zasada ustalania prawa do świadczeń od miesiąca wpływu wniosku (art. 24 ust. 2 u.ś.r.) jest normą procesową i nie może modyfikować norm materialnoprawnych.

Odrzucone argumenty

Świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane od daty złożenia wniosku (1 lipca 2022 r.), mimo pobierania zasiłku dla opiekuna. Naruszenie przepisów proceduralnych poprzez brak prawidłowego pouczenia o prawie wyboru świadczenia. Możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przed ustaniem prawa do zasiłku dla opiekuna.

Godne uwagi sformułowania

nie jest możliwe równoczesne pobieranie obu świadczeń za ten sam okres warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne (warunkowe), zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 uśr nie można traktować jako bezwzględnego nakazu organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia

Skład orzekający

Gabriel Węgrzyn

przewodniczący-sprawozdawca

Ewa Kamieniecka

członek

Katarzyna Radom

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna oraz momentu powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, w której osoba ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, mając już przyznany zasiłek dla opiekuna.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia pielęgnacyjnego i wyjaśnia kluczowe kwestie proceduralne i materialnoprawne związane z jego przyznaniem w kontekście innych świadczeń.

Świadczenie pielęgnacyjne czy zasiłek dla opiekuna? Kiedy można otrzymać oba świadczenia?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wr 339/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ewa Kamieniecka
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Radom
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 992/24 - Wyrok NSA z 2025-05-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 24 ust. 2, art.27 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2024 r. w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 7 marca 2023 r. nr SKO 4316/77/23 w przedmiocie uchylenia decyzji i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skagę w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z 7 III 2023 r. (nr SKO 4316/77/23) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej jako "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania M. Ś. (dalej jako "skarżąca"), uchyliło decyzję Wójta Gminy Kondratowice (dalej jako "wójt") z 12 I 2023 r. (nr GOPS.4330.35.2023) odmawiającą skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na S. K. i jednocześnie przyznało świadczenie pielęgnacyjne od 1 XII 2022 r. na stałe, w tym od 1 XII 2022 r. do 31 XII 2022 r. w wysokości 2119 zł miesięcznie oraz od 1 I 2023 r. w wysokości 2458 zł miesięcznie.
Powyższą decyzję wydano w następujących okolicznościach sprawy:
W dniu 1 VII 2022 r. skarżąca zwróciła się do wójta z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką – S. K. (dalej także jako "matka"). Na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Strzelinie z 29 IV 2009 r. matka skarżącej została uznana za osobę niepełnosprawną od 1 IV 2009 r. w stopniu znacznym na stałe, bez określenia daty powstania niepełnosprawności. Dodatkowo ustalono, że matka skarżącej jest wdową.
Decyzją z 11 VIII 2022 r. wójt odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia z powodu niespełnienia warunku, zdefiniowanego w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 XI 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, ze zm.), dalej "uśr". Na skutek złożonego odwołania, decyzją z 21 IX 2022 r., SKO uchyliło w całości wspomnianą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia w związku z pozostawaniem w obrocie prawnym decyzji wójta z 18 VI 2014 r. przyznającej skarżącej bezterminowo zasiłek dla opiekuna.
W toku ponownie prowadzonego postępowania dowodowego wójt w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalił, że skarżąca nie może podjąć zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej z powodu zakresu i charakteru udzielanej matce opieki i pielęgnacji. Z kolei matka nie może samodzielnie zaspakajać podstawowych potrzeb życiowych z powodu schizofrenii paranoidalnej i cukrzycy. Skarżąca złożyła przy tym oświadczenie z 6 XII 2022 r. o rezygnacji z prawa do zasiłku dla opiekuna. W konsekwencji, decyzją z 7 XII 2022 r. (GOPS.5023.261.2022), wójt uchylił z dniem 1 XII 2022 r. decyzję o przyznanym skarżącej zasiłku dla opiekuna. Ponadto ustalono, że skarżąca nie jest uprawniona do innych świadczeń z systemu zabezpieczenia społecznego oraz nie pozostaje w zatrudnieniu.
Decyzją z 12 I 2023 r. (nr GOPS.4330.35.2023) wójt ponownie odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na niemożność ustalenia momentu wystąpienia u matki niepełnosprawności, (tj. z powodu braku spełnienia warunku sprecyzowanego w art. 17 ust. 1b uśr).
Wskutek złożonego odwołania, SKO, decyzją z 7 III 2023 r. (nr SKO 4316/77/23), uchyliło zaskarżoną decyzję wójta i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od 1 XII 2022 r. na stałe, w tym od 1 XII 2022 r. do 31 XII 2022 r. w wysokości 2119 zł miesięcznie, zaś od 1 I 2023 r. w wysokości 2458 zł miesięcznie.
W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że w wyroku z 21 X 2014 r. (K 38/13), Trybunał Konstytucyjny (dalej jako "TK") orzekł, iż art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z kolei w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP skutkiem negatoryjnego wyroku TK jest pozbawienie mocy obowiązującej aktu normatywnego lub jego fragmentu (np. przepisu). Zauważono, że użyte przez TK sformułowanie "w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ...", stanowi o istocie i treści normatywnej art. 17 ust. 1b uśr. Ponadto przytoczony "zakres" nie stanowi fragmentu przepisu art. 17 ust. 1b uśr, wyróżnionego w postaci konkretnego sfomułowania, lecz jest elementem normy prawnej odkodowanej z tego przepisu. Stąd należało uznać, że wspomniany wyrok TK w pełni pozbawił mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b uśr. Tym samym – zdaniem SKO - skarżąca dopełniła warunku w postaci wymaganego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. SKO podkreśliło nadto, że skarżąca opiekuje się matką i opieka ta, z uwagi na ustalony u matki charakter schorzeń, wyklucza przez nią kontynuowanie lub podjęcie aktywności zarobkowej i zawodowej.
SKO wyjaśniło także, że skarżąca złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w dniu 1 VII 2022 r., zaś matka została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym od 1 IV 2009 r. na stałe, co oznacza, że wniosek został złożony bez zachowania określonego w art. 24 ust. 2a uśr trzymiesięcznego terminu. Ponadto do 30 XI 2022 r. skarżąca była uprawniona do zasiłku dla opiekuna. W konsekwencji tego świadczenie pielęgnacyjne mogło być przyznane nie wcześniej niż od 1 XII 2022 r., czyli od dnia, w którym ustała negatywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zdefiniowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Z kolei podstawę określenia wysokości miesięcznego świadczenia pielęgnacyjnego stanowiły obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 X 2021 r. (M.P. poz. 1021) i 1 XI 2022 r. (M.P. poz. 1070).
W skardze na decyzję SKO skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji; skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zarzucono przy tym naruszenie art. 24 ust. 2 uśr przez jego niezastosowanie, co spowodowało nieprzyznanie skarżącej świadczenia począwszy od dnia, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, tj. od 1 VII 2022 r.
W motywach skargi podniesiono, że SKO przyznając skarżącej świadczenie pielęgnacyjne pominęło regulację art. 24 ust. 2 uśr, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Tym samym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługiwało skarżącej od 1 VII 2022 r., nie zaś od 1 XII 2022 r., tj. po dniu wygaśnięcia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Okoliczność pobierania zasiłku dla opiekuna oraz niezłożenie wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bezwarunkowego oświadczenia o rezygnacji z jego pobierania nie uzasadnia odmowy przyznania świadczenia od daty złożenia wniosku. Skarżąca, składając bowiem taki wniosek, pozbawiłby się środków pieniężnych niezbędnych dla własnego utrzymania. Ponadto SKO pominęło regułę wynikającą z art. 27 ust. 5 uśr, zgodnie z którą przy zbiegu uprawnień do świadczeń wymienionych w tym przepisie skarżącej przysługiwało prawo do wyboru korzystniejszego dla niej świadczenia. Przy tym skarżąca nie została pouczona o prawie wyboru jednego z nich, czym SKO naruszyło regulacje art. 8 i 9 kpa. Podkreślono także, że nie można zaakceptować literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1b uśr, skutkującej odmową przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na uzyskanie przez nią prawa do zasiłku dla opiekuna, bez szerszego spojrzenia na system zmian w przepisach uśr w kontekście reguł dobrej legislacji i przestrzegania zasady z art. 2 Konstytucji RP. Wskazano ponadto, że intencją skarżącej był wybór korzystniejszego świadczenia w sytuacji, w której spełniała przesłanki uzyskania różnych świadczeń, niepodlegających z mocy prawa kumulacji. Zwrócono także uwagę, że art. 27 ust. 5 uśr przewiduje wyłącznie możliwość dokonania wyboru świadczenia i nie reguluje kwestii uchylenia decyzji przyznającej mniej korzystne świadczenie. Stąd nie zachodzi konieczność uprzedniej rezygnacji z przyznanego i pobieranego świadczenia przed wydaniem rozstrzygnięcia o przyznaniu świadczenia wybranego przez uprawnionego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, ale powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne, gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 uśr prawo wyboru świadczenia (v. wyrok NSA z 15 IX 2020 r., I OSK 2199/19).
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując zasadniczo argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazano, że skarżąca, korzystając z prawa wyboru świadczenia, zrezygnowała z prawa do zasiłku dla opiekuna. W efekcie tego, decyzją z 7 XII 2022 r., uchylono od 1 XII 2022 r. decyzję o przyznaniu jej zasiłku dla opiekuna i dopiero z tą datą została spełniona przesłanka umożliwiająca przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest bowiem dopuszczalne, aby w obrocie prawnym pozostawały dwie ostateczne decyzje, skierowane do tej samej osoby i obejmujące ten sam okres. Sytuacja taka oznaczałaby, że jedna z nich byłaby dotknięta sankcją nieważności. Zwrócono także uwagę, że wypłacony zasiłek dla opiekuna, jest świadczeniem należnym w rozumieniu art. 32 uśr, oraz że brak jest podstawy prawnej dla ewentualnego dochodzenia jego zwrotu za okres od 1 VII 2022 r. do 30 XI 2022 r., jako świadczenia nienależnie pobranego w świetle przepisu art. 30 ust. 2 uśr.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.
Istotą sporu w sprawie była data, od której należało skarżącej przyznać świadczenie pielęgnacyjne.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 1 VII 2022 r., co w świetle powołanego przepisu uzasadniałoby przyznanie świadczenia od dnia 1 VII 2022 r.
Jak jednak wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 IV 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
W świetle powołanego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b uśr, okoliczność, że skarżącej przysługuje zasiłek dla opiekuna, stanowiła przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przeszkoda ta ustąpiła dopiero w grudniu 2022 r., kiedy to skarżąca złożyła oświadczenie z 6 XII 2022 r. o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna i została wydana decyzja uchylająca decyzję w przedmiocie zasiłku dla opiekuna. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych, decyzją z 7 XII 2022 r. (GOPS.5023.261.2022) wójt, po uwzględnieniu oświadczenia skarżącej z 6 XII 2022 r. o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, uchylił decyzję z 18 VI 2014 r. przyznającą skarżącej zasiłek dla opiekuna ze skutkiem od dnia 1 XII 2022 r.
SKO, mocą kwestionowanej decyzji odwoławczej, zasadnie więc przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 XII 2022 r., gdyż dopiero od tego miesiąca przestał przysługiwać skarżącej zasiłek dla opiekuna, który stanowił ustawową przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Podkreślić należy, że Sąd w składzie orzekającym podziela wyrażane w judykaturze stanowisko, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane stronie dopiero, gdy z obrotu prawnego zostanie wyeliminowana wcześniejsza decyzja, przyznająca tej osobie specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna (zob. wyroki NSA z: 3 II 2023 r., sygn. akt I OSK 630/22, 9 II 2023 r., sygn. akt I OSK 656/22, 22 II 2023 r., sygn. akt I OSK 703/22, 4 IV 2023 r., sygn. akt I OSK 805/22, 9 V 2023 r., sygn. akt I OSK 1024/22, 9 V 2023 r., sygn. akt I OSK 1054/22, 12 V 2023 r., sygn. akt I OSK 1017/22, 24 V 2023 r., sygn. akt I OSK 1206/22, 24 V 2023 r., sygn. akt I OSK 1207/22, 21 VII 2023 r., sygn. akt I OSK 1580/22, 4 VIII 2023 r., sygn. akt I OSK 1636/22, 14 IX 2023 r., sygn. akt I OSK 1714/22, 11 X 2023 r., sygn. akt I OSK 1865/22 oraz 20 XII 2023 r., sygn. akt I OSK 2349/22 – publ. CBOSA).
W motywach powyższych orzeczeń trafnie podnoszono, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 IV 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie natomiast do treści art. 27 ust. 5 uśr, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 IV 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Przepis ten umożliwia uprawnionemu dokonanie wyboru przysługującego mu świadczenia.
Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr oznacza, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i innego konkurencyjnego świadczenia, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania.
Tym samym, gdyby strona miała przyznane jednocześnie dwa świadczenia - nie byłoby podstaw prawnych, aby nie mogła ich pobierać. By zapobiec takim sytuacjom, czyli kumulacji świadczeń - organy wydają decyzje o przyznaniu jednego świadczenia na dany okres.
Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr, jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. zasiłek dla opiekuna, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego zasiłku dla opiekuna. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr, jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne (warunkowe), zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie.
W myśl art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 uśr nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 uśr stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne/ Komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane).
Przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji więc, gdy - w momencie wydawania decyzji - jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest (bezwarunkowa) rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego uprawnienia, którego nie można pobierać równolegle ze świadczeniem pielęgnacyjnym.
Należy zaznaczyć, że na mocy art. 16 § 1 kpa, ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego więc powodu organ, podobnie zresztą, jak i sąd administracyjny, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia. W rezultacie złożenie przez stronę zainteresowaną wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, czy też złożenie oświadczenia o rezygnacji z prawa do otrzymywanego zasiłku stałego w związku ze złożeniem wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – nie może wywołać skutku polegającego na wyeliminowaniu negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b uśr w postaci posiadania prawa do konkurencyjnego świadczenia. Skutek taki mogła wywołać dopiero ostateczna decyzja o wstrzymaniu/uchyleniu prawa do takiego świadczenia.
W świetle więc art. 24 ust. 2 uśr, należy przyjąć, że stronie może przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od miesiąca następującego po ostatnim miesiącu, w którym przysługiwało jej konkurencyjne świadczenie. Przysługiwanie stronie prawa do konkurencyjnego świadczenia, wyklucza bowiem możliwość jednoczesnego pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego.
W okolicznościach sprawy rezygnacja z zasiłku dla opiekuna miała miejsce w XII 2022 r. W tym samym miesiącu została wydana decyzja uchylająca decyzję w sprawie zasiłku dla opiekuna ze skutkiem od dnia 1 XII 2022 r. W rezultacie SKO zasadnie przyznało świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 XII 2022 r. Od tego bowiem miesiąca skarżącej nie przysługiwał już zasiłek dla opiekuna. Nie można przy tym podzielić argumentacji skargi, jakoby skarżącej nie pouczono wcześniej o możliwości wyboru jednego ze świadczeń w przypadku ich kolizji. Na formularzu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, złożonego przez pełnomocnika skarżącej, znajduje się kompleksowa informacja dotycząca wszystkich przesłanek oraz warunków przyznania świadczenia.
Wobec powyższego Sąd orzekł na zasadzie art. 151 ppsa.
Sąd rozpoznał skargę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI