IV SA/Wr 334/25

IV SA/Wr 334/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-10-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk
Katarzyna Radom
Marta Pająkiewicz-Kremis /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant: Referent Kamila Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 29 października 2025 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 28 kwietnia 2025 r. nr SKO 4532.63.2025 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Żórawina z dnia 7 kwietnia 2025 r. nr GOPS.433-57/2025.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi P. G. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: SKO, organ drugiej instancji) z dnia 28 kwietnia 2025 r. (nr SKO 4532.63.2025), wydana po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji Wójta Gminy Żórawina (dalej: organ pierwszej instancji)) z dnia 7 kwietnia 2025 r. (nr GOPS.433-57/20250) odmawiającej stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad córką M. G. na okres od [...] do [...] r.
Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Wnioskiem z dnia 11 marca 2025 r. strona wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad córką M. G. na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., na okres od [...] do [...] r.
W wydanej - na skutek rozpoznania tego wniosku – decyzji z dnia 7 kwietnia 2024 r. o odmowie przyznania stronie wnioskowanego świadczenia organ pierwszej instancji odnotował, że M. G. jest małoletnia (ur. w [...] r.). W dniu [...] r. do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności został złożony wniosek o ustalenie jej niepełnosprawności. W dniu [...] r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wydał orzeczenie w którym zaliczył małoletnią M. do osób niepełnosprawnych ze wskazaniem konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8 wskazań). W orzeczeniu tym stwierdzono nadto, że córka strony nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 wskazań). Wojewódzki Zespół ds Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim orzeczeniem z dnia 18 marca 2024 r. utrzymał w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia wyrokiem z dnia 12 lutego 2025 r. (sygn. akt IV U 497/24) zmienił zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim oraz poprzedzające je orzeczenie z dnia 31 października 2023 r. w ten sposób że:
- zaliczył małoletnią M. do osób niepełnosprawnych do dnia [...] r.;
- ustalił, że jej niepełnosprawność powstała w okresie wczesnego dzieciństwa;
- orzekł, że małoletnia M. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 wskazań).
W ramach przedstawionych w tej decyzji ustaleń faktycznych organ pierwszej instancji stwierdził również, że wnioskodawczyni w okresie od [...] r. do [...] r. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w B. "[...]" we W. Podczas zatrudnienia w tej firmie, w okresie od [...] r. do [...] r. przebywała na bezpłatnym urlopie. Od [...] r. strona jest zatrudniona w U. na podstawie umowy o pracę.
Zaznaczył, że na podstawie weryfikacji pobierania świadczeń w innych jednostkach ustalono, że do [...] r. strona nie miała ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Uzasadniając odmowę ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...] do [...] r. organ pierwszej instancji stwierdził, że w opisanych okolicznościach faktycznych nie została spełniona przez stronę przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad córką, ponieważ przebywając na urlopie bezpłatnym w okresie na jaki złożony jest wniosek (tj. od [...] r. do [...] r.) wnioskodawczyni pozostawała w stosunku pracy. Zawarty w decyzji pogląd organ uzasadniał odwołaniem się do art. 174 kodeksu pracy wskazując, że na urlopie bezpłatnym może przebywać tylko osoba pozostająca w zatrudnieniu.
Zaznaczył, że strona nie miała ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego co najmniej do dnia [...] r. na zasadach obowiązujących do [...] r.
Zgodnie z powołaną w decyzji podstawą prawną, podstawę prawną tego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy- art. 3 pkt 22, art. 17, art. 20, art. 23 ust. 2, art. 24 ust 2a, art. 24 ust 4, art. 26, art, 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2024, poz. 323 ze zm.) w zw. z art. 63 ust. 1, art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz 1429 ze zm.), art. 174 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy( Dz. U. 2025 r. poz 277) oraz art. i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. 2024, poz. 572; dalej: k.p.a.).
W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że gdyby orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. było prawidłowe i uwzględniało punkt 7, to strona nie musiałaby odwoływać się do sądu oraz już w 2023 r. mogłaby wnioskować o świadczenie pielęgnacyjne i uzyskać je na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Jak argumentowała, zgodnie z przepisami przejściowymi o świadczeniu wspierającym, osoby, które przed dniem 1 stycznia 2024 r. nabyły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zachowują to prawo na dotychczasowych zasadach. Zdaniem strony, wyrok sądowy na mocy którego uchylone zostały błędne orzeczenia zespołów ds orzekania o niepełnosprawności potwierdza, że prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego istniało od momentu złożenia wniosku o niepełnosprawność córki. W odwołaniu wyrażono pogląd, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] r. do [...] r. stanowi rażące naruszenie prawa, albowiem to błąd organu administracji publicznej (a nie zaniedbanie strony) zmusił ją do długotrwałego procesu sądowego.
Strona zakwestionowała również stanowisko organu w zakresie przyjęcia, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad córką, z uwagi na przebywanie przez stronę w okresie od [...] do [...] r. na urlopie bezpłatnym. W nawiązaniu do powyższego zwróciła uwagę, że przebywając na urlopie bezpłatnym nie wykonywała pracy zarobkowej ani nie osiągała dochodu. Podkreśliła, że pracownik korzystający z urlopu bezpłatnego nie ma prawa do świadczeń wynikających z ubezpieczenia chorobowego, jak również okres ten nie jest okresem składkowym, jak i nieskładkowym, a więc nie podlega uwzględnieniu w stażu pracy. Wskazała, że od dnia urodzenia M., tj. [...] r. do dnia [...] r. (data rozwiązania umowy o pracę) cały czas opiekowała się córką (nie przepracowała ani jednego dnia). W okresie od [...] r. do dnia [...] r. korzystała z urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego, urlopu wychowawczego na podstawie art. 186 § 2 KP, urlopu wychowawczego na podstawie art. 186 § 3 KP, urlopu bezpłatnego na podstawie art. 174 KP - wszystkie wyżej wymienione urlopy były wykorzystywane w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką.
W uzupełnieniu przedstawionych zarzutów strona powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 190/22, wskazując, że w wyroku tym Sąd stwierdził, że przebywanie na urlopie bezpłatnym połączonym z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem jest traktowane jako rezygnacja z zatrudnienia.
W decyzji z dnia 28 kwietnia 2025 r., wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323, dalej: u.ś.r. ) oraz art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Odwołując się do treści art. 24 ust. 2a u.ś.r. organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustała się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Wskazując na powyższe skonstatował, że moment powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyznacza, co do zasady, miesiąc złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, wyjątkowo miesiąc, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, o ile wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lufo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
W nawiązaniu do realiów sprawy podniósł, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona złożyła w ciągu trzech miesięcy od wydania wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia z dnia 12 lutego 2025 r. (sygn. akt IV U 497/24). W sprawie zastosowanie znalazły zatem przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 223 r., jednak stronie należało odmówić ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia wszystkich przesłanek wymaganych treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r.
Podobnie jak organ pierwszej instancji, SKO stwierdziło, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, co wykluczało możliwość przyjęcia, by prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r.
Odwołując się do definicji legalnej zatrudnienia pomieszczonej w przepisie art. 3 pkt 22 u.ś.r., SKO zwróciło uwagę, że ustalając okoliczność pozostawania w zatrudnieniu rozumianym jako "wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy", organ nie ma kompetencji do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, czy rzeczywiście jest wykonywana praca odpowiadająca istocie (pojęciu) stosunku pracy, ujętego w art. 22 § 1 k.p. O tym, czy dana osoba pozostaje w zatrudnieniu w rozumieniu art. 17 ust. 1 zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. przesądza jedynie ustalenie, że łączy ją stosunek pracy, czyli mamy do czynienia z trwającą umową o pracę, aktem mianowania, powołania itp.
Na tle tej argumentacji organ drugiej instancji podniósł, że wnioskodawczyni pozostawała w stosunku pracy (w zatrudnieniu w rozumieniu ustawy) nieprzerwanie od dnia [...] r. do dnia [...] r. Na taką ocenę nie ma wpływu okoliczność, że w okresie m.in. od dnia [...] r. do dnia [...] r. korzystała z urlopu bezpłatnego. Urlop bezpłatny, choć stanowi przejściowe zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy (czasowe zawieszenie ciążących na obu stronach obowiązków), nie jest równoznaczny z brakiem pozostawania w zatrudnieniu. Pomimo urlopu bezpłatnego stosunek pracy trwa nadal.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona skarżąca wniosła o uchylenie decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji formułując zarzut naruszenia:
- art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię, tj. uznanie, że przebywanie na urlopie bezpłatnym nie stanowi rezygnacji z zatrudnienia;
- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie, pomimo wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w okresie od [...] do [...] r. zrezygnowała z aktywności zawodowej i poświęciła się opiece nad niepełnosprawną córką. Jak wskazała, to, że formalnie pozostawała w zatrudnieniu na urlopie bezpłatnym, wynikało wyłącznie z dobrej woli pracodawcy, który był bardzo zadowolony z pracy skarżącej i podobnie jak skarżąca żywił nadzieję, że w przyszłości będzie ona mogła powrócić do pracy (gdy tylko stan zdrowia i rozwój córki skarżącej pozwolą na powierzenie jej opieki innej osobie). Urlop bezpłatny był więc formą zachowania możliwości powrotu do pracy w nieokreślonej przyszłości, a nie kontynuacją aktywności zawodowej.
Podobnie jak w odwołaniu, wyrażone stanowisko strona poparła odwołaniem się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 190/22.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga okazała się uzasadniona.
Przedmiotem sądowej kontroli w sprawie jest decyzja SKO z dnia 28 kwietnia 2025 r. o odmowie ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką M., na okres od [...] do [...] r.
W ocenie Sądu, organ drugiej instancji zasadnie dostrzegł, że strona wystąpiła z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne (11 marca 2025 r.) w terminie 3 miesięcy od wydania przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia wyroku z dnia 12 lutego 2025 r., sygn. akt IV U 497/24 o treści jak przytoczona w części tzw. historycznej uzasadnienia. W konsekwencji, prawidłowo stosując art. 24 ust. 2a u.ś.r. organ drugiej instancji doszedł do trafnego wniosku, że w sprawie znajdowały zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.
Sąd nie zgodził się natomiast z zaprezentowanym w zaskarżonej decyzji stanowiskiem SKO, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka rezygnacji przez stronę z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką M. W ocenie Sądu, zaprezentowany w tym zakresie w zaskarżonej decyzji pogląd nie znajduje uzasadnienia w art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r., a także w wykładni celowościowej świadczenia, o jakie wystąpiła skarżąca w związku z opieką nad niepełnosprawną córką.
Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. stanowił, że: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W konsekwencji wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia z dnia 12 lutego 2025 r., sygn. akt IV U 497/24, niewątpliwym jest, że córka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem - konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 wskazań). Poza sporem pozostaje także to, że skarżąca spełnia przesłankę podmiotową z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. mogąc ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.
Sporna pozostaje natomiast ocena spełnienia przez stronę przesłanki zrezygnowania z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) w okresie kiedy opiekę nad córką sprawowała będąc na urlopie bezpłatnym, tj. w okresie od [...] do [...] r., odnośnie do którego organy odmówiły stronie prawa do wnioskowanego świadczenia.
Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie nie podziela wyrażonego w zaskarżonej decyzji stanowiska SKO, że urlop bezpłatny nie wyczerpuje pojęcia "rezygnacji z zatrudnienia", jako przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.
Sądowi znane jest orzecznictwo sądów administracyjnych wypowiadane na gruncie art. 3 pkt 22 u.ś.r. i art. 17 ust. 1 u.ś.r. w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego o które ubiegały się osoby pozostające na urlopach wychowawczych, czy macierzyńskich. Przykładowo, w wyroku z dnia 29 maja 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 580/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyraził pogląd, że że urlop macierzyński/rodzicielski/wychowawczy są przywilejami bezpośrednio związanymi ze stosunkiem pracy (art. 180 k.p., 182 (1a) § 1 k.p., art. 186 k.p.). Uzyskanie prawa do każdego z tych urlopów skutkuje jedynie utratą dochodu, czego nie można utożsamiać z utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tym samym na gruncie art. 3 pkt 22 u.ś.r. definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" określa podstawy prawne, na jakich praca może być wykonywana i łączy definiowane pojęcie z określonymi stosunkami prawnymi, a nie z okolicznościami faktycznymi, w szczególności z faktycznym wykonywaniem czynności zawodowych, świadczeniem usług czy faktycznym prowadzeniem działalności gospodarczej (por. wyroki NSA: z dnia 19 stycznia 2024 r. o sygn. akt I OSK 2429/22, z dnia 24 maja 2023 r. o sygn. akt I OSK 16/23 oraz z dnia 24 sierpnia 2021 r. o sygn. akt I OSK 889/21 i powołane w nim orzeczenia).
Także w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, że w trakcie korzystania z urlopu wychowawczego trwa stosunek prawny, stanowiący podstawę zatrudnienia, a tym samym korzystanie z urlopu wychowawczego nie jest rezygnacją z zatrudnienia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2024 r., sygn.. akt I OSK 351/23 i powołane tam orzecznictwo).
Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie, przytoczone judykaty nie mogą przesądzać o trafności poglądu zaprezentowanego przez SKO w zaskarżonej decyzji, albowiem niezmiernie istotna - w ocenie Sądu - odmienność stanu faktycznego kontrolowanej sprawy związana jest z tym, że w okresie objętym odmową ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona przebywała na urlopie bezpłatnym, który to urlop w ujęciu systemowym zasadniczo różni się od urlopu wychowawczego czy macierzyńskiego.
Zasady udzielania urlopu bezpłatnego reguluje co do zasady art. 174 ustawy kodeks pracy. W przeciwieństwie do urlopu wychowawczego czy macierzyńskiego, urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, o czym stanowi art. 174 § 2 k.p. Co więcej, urlop bezpłatny w sposób istotny wpływa również na status pracownika wyznaczony regulacjami prawa ubezpieczeń społecznych. Pracownik korzystający z takiego urlopu na swój wniosek nie ma bowiem prawa do świadczeń przysługujących z ubezpieczenia chorobowego (np. zasiłku chorobowego czy opiekuńczego). Okres korzystania z urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie art. 174 k.p. jest okresem, w którym pracodawca nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, co powoduje, że nie jest on ani okresem składkowym, ani nieskładkowym, a więc nie podlega również uwzględnieniu w stażu ubezpieczeniowym Choć pracownik przebywający na urlopie bezpłatnym formalnie pozostaje w stosunku pracy, to w istocie, w wyżej przedstawionym ujęciu systemowym, okres tego urlopu jawi się jako przerwa w zatrudnieniu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 419/22, nadto również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1998 r., sygn.. akt II UKN 334/98).
Za zaaprobowaniem poglądu, że przebywanie na urlopie bezpłatnym może – w określonych stanach fatycznych – wypełnić przesłankę "rezygnacji z zatrudnienia" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś,.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. przemawiają zatem względy systemowe, w szczególności wzgląd na charakter i istotę urlopu bezpłatnego. Ale nie tylko.
Za tym kierunkiem wykładni przemawia również wykładnia celowościowa. Świadczenie pielęgnacyjne ma niewątpliwie charakter socjalny, a zasadniczy celem tego świadczenia (na tle brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. w wersji obowiązującej do 31 grudnia 2023 r.) jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Jak wynika z akt sprawy, decyzja skarżącej o skorzystaniu z prawa do urlopu bezpłatnego w okresie od [...] do [...] r. podyktowana była koniecznością opieki nad niepełnosprawną córką. Córka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, ze wskazaniem – po wyroku sądu powszechnego z dnia 12 lutego 2025 r. – wymogu konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 wskazań).
Decyzja skarżącej o urlopie bezpłatnym pozostawała w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
W podsumowaniu dotychczasowych rozważań Sąd w składzie orzekającym doszedł do przekonania, że odmienności wynikające z regulacji dotyczących urlopu bezpłatnego oraz braku jakichkolwiek korzyści pracowniczych (poza możliwością powrotu do pracy), nakazują uznać spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w stosunku do osób korzystających z tego urlopu. Pogląd ten uzupełniają wyniki wykładni celowościowej, którą w sprawie należało uwzględnić mając na uwadze socjalny charakter świadczenia pielęgnacyjnego.
Kierując się przedstawioną argumentacją prawną Sąd zajął stanowisko, że przebywanie na urlopie bezpłatnym - w takim celu i na warunkach, jak to uczyniła skarżąca - jest okresem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. według brzmienia obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że owa rezygnacja miała w sprawie charakter czasowy - z wyraźnym określeniem terminu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 listopada 2013 r., III SA/Gd 762/13).
Podobny pogląd prawny został przedstawiony w wyrokach – Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2451/22 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Białymstoku z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 419/22 i w Gliwicach z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 190/22.
W związku z powyższym, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Stanowisko Sądu zaprezentowane w sprawie wiąże po myśli art. 153 p.p.s.a. organy administracji publicznej. W toku ponownego rozpoznania sprawy, zaprezentowana przez Sąd wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś,.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. wiąże organy administracji publicznej przy ponownym rozpoznaniu wniosku strony skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rzeczą organów jest także przyjąć, że w sprawie do 31 grudnia 2023 r. wystąpiły przesłanki warunkujące przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia za wnioskowany okres według przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.