IV SA/Wr 329/24

IV SA/Wr 329/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-01-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów
Anetta Makowska-Hrycyk
Marta Pająkiewicz-Kremis /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1576
art. 13a
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk Sędzia WSA Andrzej Nikiforów po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi T. Ż. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 czerwca 2024 r. nr 010070/680/2662675/2024 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2024/2025 na dziecko: J. Ż. uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
T. Ż. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 czerwca 2024 r. nr 010070/680/2662675/2024 stwierdzające niedopuszczalność odwołania od informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego na rzecz syna J. Ż.
Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Informacją z dnia 18 marca 2024 r. nr 010070/680/2662675/2024 (postępowanie nr 458386931) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin poinformował, że wnioskodawcy – T. Ż. zostało przyznane świadczenie wychowawcze na dziecko – J. Ż. na okres od 1 czerwca 2024 r. do 9 kwietnia 2025 r. w wysokości 400 zł miesięcznie.
Od informacji tej strona na formularzu Pisma Ogólnego do ZUS wniosła "odwołanie" w którym podniosła, że nie zgadza się z informacją o przyznaniu świadczenia wychowawczego w wysokości 400 zł. Wskazała, że nie sprawuje opieki naprzemiennej nad dziećmi (L., J., M.) i wnosi o przyznanie jej pełnego świadczenia w kwocie 800 zł na każde z dzieci.
Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2024 r. Prezes ZUS stwierdził niedopuszczalność odwołania wskazując, że zgodnie z art. 13a ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 241; dalej jako: ustawa) przyznanie świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji. W przypadku przyznania tego świadczenia organ właściwy jest zobowiązany do poinformowania wnioskodawcy o tym fakcie.
Wskazał, że roszczenie o przyznanie i wypłatę świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2024/2025 w pełnej wysokości wynikającej z odwołania zostanie rozpatrzone przez ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin odrębną decyzją.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący podniósł, że 7 marca 2024 r. złożył 3 wnioski o "świadczenie rodzicielskie" na dzieci: L., M., J.). Do wniosku skarżący dołączył wyrok rozwodowy z dnia 29 listopada 2023 r. na mocy którego Sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania małoletnich dzieci w każdorazowym miejscu zamieszkania ich ojca (tj. wnioskodawcy). Zdaniem skarżącego ZUS błędnie przyjął, że wnioskodawca razem z matką dzieci sprawują nad nimi opiekę naprzemienną, pomimo że w w/w wyroku wyraźnie wskazano, że miejscem zamieszkania małoletnich dzieci jest miejsce zamieszkania ich ojca, a matka dzieci ma kontakty uregulowane z nimi w sposób sporadyczny (co drugi tydzień, część wakacji i ferii). Na tle przedstawionej w skardze argumentacji skarżący wyraził przekonanie, że w przypadku osób wnioskujących o świadczenie wychowawcze, których wnioski zostały rozpatrzone pozytywnie (wydano informację o przyznaniu świadczenia) nie ma możliwości odwołania albowiem wydanie decyzji dotyczy przypadków odmowy przyznania świadczenia.
Wniósł o przyznanie mu świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości, tj. w kwocie 800 zł na każde dziecko.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że wydane postanowienie jest prawidłowe jako że od informacji ustawodawca nie przewidział możliwości wniesienia odwołania.
Z urzędu należy wskazać, że pismem z dnia 10 stycznia 2025 r. (wysłanym za pośrednictwem ePUAP) pełnomocnik organu został wezwany przez Sąd do udzielenia informacji, czy w stosunku do skarżącego została wydana odrębna decyzja w związku z roszczeniem o przyznanie i wypłatę świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości, o czym organ pouczył skarżącego w zaskarżonym postanowieniu a w przypadku wydania takiej decyzji o uzupełnienie akt administracyjnych o jej egzemplarz, w terminie 3 dni, pod rygorem rozpatrzenia sprawy an podstawie akt sprawy.
W dniu 15 stycznia 2024 r., po odbytym posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, do Sądu nadesłano decyzję ZUS z dnia 23 września 2024 r. (znak sprawy: 010070/680/33662/2024; postępowanie nr 442958463) o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 800 zł na dziecko: J. Ż.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 5 lipca 2024 r., w oparciu o art. 57 § 3 p.p.s.a., wobec zaskarżenia w wniesionej przez skarżącego skardze postanowień Prezesa ZUS stwierdzających niedopuszczalność odwołania od informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego na rzecz również pozostałych dzieci skarżącego: L. Ż. i M. Ż., skargi odnoszące się do L. Ż. i M. Ż. zostały rozdzielone i zarejestrowane w Sądzie pod osobnymi sygnaturami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) i art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej jako "p.p.s.a.", sądowa kontrola legalności polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym - stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy co do zasady nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Kontrola legalności przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie w tak zakreślonych granicach kognicji doprowadziła do wniosku, że zaskarżone postanowienie jest niezgodne z prawem. Przy czym niezbędnym jest podkreślenie, że stanowisko Sądu w sprawie zostało wydane na podstawie zawartości akt administracyjnych jakimi Sąd dysponował w chwili podpisywania wyroku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Na moment wyrokowania organ, pomimo wezwania Sądu, nie dysponował decyzją ZUS z dnia 23 września 2024 r. o odmowie przyznania stronie świadczenia wychowawczego na syna J. Ż. na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 800 zł. Decyzja ta została wysłana do Sądu już po podpisaniu wyroku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
W nawiązaniu do powyższego przypomnieć w tym miejscu trzeba, że zgodnie
z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy.
Jak wynikało natomiast z akt administracyjnych na moment wyrokowania w sprawie, strona zakwestionowała postanowienie Prezesa ZUS z dnia 4 czerwca 2024 r., którym organ ten orzekł o niedopuszczalności odwołania od informacji ZUS z 18 marca 2024 r. w sprawie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na syna J.
Podstawą prawną tej informacji była ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, dyrektora domu pomocy społecznej, rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 2). Wniosek i załączniki do wniosku są składane wyłącznie w postaci elektronicznej (ust. 5).
Kluczowe znaczenie dla rozpoznawanej sprawy mają natomiast przepisy art. 13a ustawy, z których wynika, że przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji (ust. 1). Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnia osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego na jej profilu informacyjnym (ust. 2). W sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (ust. 4).
Z przytoczonych powyżej regulacji wynika więc jednoznacznie, że przyznanie świadczenia wychowawczego zgodnie z wnioskiem podmiotu uprawnionego, a więc co do całej kwoty wskazanej we wniosku, następuje w formie informacji, a nie decyzji administracyjnej. Forma decyzji administracyjnej jest zastrzeżona wyłącznie dla odmowy przyznania świadczenia (w całości lub w części), uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia oraz nienależnie pobranego świadczenia, co daje możliwość zastosowania do niej regulacji k.p.a., w tym przewidujących środki odwoławcze.
Nie ulega więc wątpliwości, że informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie stanowi rozstrzygnięcia, które ma charakter decyzji administracyjnej, a działanie organu uwzględniającego wniosek strony w przedmiocie świadczenia wychowawczego stanowi czynność materialno-techniczną. Prawidłowość powyższej wykładni potwierdza zarówno literalne brzmienie przywołanych przepisów, jak również regulacje odnoszące się do sposobu komunikowania informacji o świadczeniu podmiotom zainteresowanym. Z art. 13a ust. 2 ustawy wynika, że nie tylko zawiadomienie o umieszczeniu informacji na profilu informacyjnym ZUS, ale także sama informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego mogą zostać przesłane osobie ubiegającej się o to świadczenie na wskazany we wniosku adres poczty elektronicznej bądź numer telefonu. Takie działanie jest wykluczone w przypadku decyzji administracyjnej wydawanej w sprawie świadczenia wychowawczego w przypadkach, o których mowa w art. 13a ust. 4 ustawy. W odniesieniu do tych aktów, zgodnie z ust. 5 wskazanej regulacji, jedynie informacja o umieszczeniu decyzji na profilu informacyjnym może zostać przesłana osobie ubiegającej się lub otrzymującej świadczenie wychowawcze na wskazany we wniosku adres poczty elektronicznej lub numer telefonu.
Powyższą regulację wprowadzono do omawianej ustawy na mocy ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924). Nowelizacja wprowadziła likwidację obowiązku rozstrzygania o przyznaniu świadczenia wychowawczego w drodze decyzji administracyjnej na rzecz prostszego rozwiązania, polegającego na wydawaniu informacji o przyznaniu świadczenia. Z uzasadnienia ww. ustawy nowelizującej wynika m.in., że "(...) proponowane rozwiązanie ma uprościć postępowanie i przyśpieszyć wypłaty przyznanego świadczenia wychowawczego. Zamiast wydawać, podpisywać i doręczać decyzję administracyjną przyznającą świadczenie, organ właściwy wyśle stronie na wskazany we wniosku adres poczty elektronicznej informację potwierdzającą przyznanie wnioskowanego świadczenia, zaś w przypadku braku adresu poczty elektronicznej strona będzie mogła odebrać w postaci papierowej informację o przyznaniu świadczenia. Nieodebranie informacji w żadnym razie nie będzie wstrzymywało wypłaty przyznanego świadczenia. W celu zapewnienia prawa do odwołania obowiązek wydawania decyzji administracyjnych pozostanie w sprawach odmowy, uchylenia, zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz w sprawach nienależnie pobranych świadczeń. Jest to rozwiązanie na wzór sprawdzonego już rozwiązania funkcjonującego w programie "Dobry start" (https:/sejm.gov.pl, druk nr 3387).
Z powyższego wynika, że w celu uproszczenia postępowania, w sytuacji przyznania świadczenia wychowawczego, organ zobligowany jest wyłącznie do przekazania wnioskodawcy informacji o przyznanym świadczeniu. Nie jest istotne, czy taka informacja została odebrana przez osobę uprawnioną, gdyż ta okoliczność nie wstrzymuje wypłaty świadczenia. Dopiero wówczas, gdy w sprawie wystąpią elementy sporne, ustawa przewiduje wydanie aktu o charakterze władczym, zapewniającym uprawnionym prawo do składania środków odwoławczych, tj. wydanie decyzji. Jej doręczenie następuje w trybie przewidzianym w ustawie o pomocy państwa, z zastrzeżeniem, że w sprawach nieuregulowanych zastosowanie znajdą przepisy k.p.a., a odwołanie służy do Prezesa ZUS. Charakter podejmowanych przez organy działań, sposób ich komunikowania i zastrzeżenie formy decyzji dla sytuacji spornych dowodzi, że informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie stanowi rozstrzygnięcia o znamionach decyzji administracyjnej, co wyklucza możliwość jego zaskarżania w trybie odwoławczym.
Skoro więc informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie jest decyzją administracyjną, to - stosując wprost przepisy k.p.a., odwołanie od informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego niewątpliwie należałoby uznać za niedopuszczalne (art. 134 k.p.a.). Jednak mając na względzie "odpowiednie" stosowanie k.p.a. i zasady przyznawania świadczenia wychowawczego, w tym określenie przypadku przyznania tego świadczenia w niepełnej wysokości, należy uznać, że informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego (lub w innej wartości określonej przez organ), nie jest tylko czynnością materialno-techniczną, potwierdzającą jedynie ziszczenie się prawa określonego przepisami, ale ma cechy władczego rozstrzygnięcia, odmawiającego przyznania świadczenia w pełnej wysokości. Wskazując na powyższe Sąd na podstawie akt administracyjnych jakimi dysponował w chwili wyrokowania doszedł do analogicznych wniosków jak te wyprowadzone w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 618/24. Z tych też względów zaprezentowaną dotychczas argumentację prawną jaka została zaprezentowana w tym orzeczeniu Sąd w składzie orzekającym uznał za własną.
W konsekwencji przyjął, że skoro w sprawie złożony przez wnioskodawcę wniosek dotyczył całości świadczenia wychowawczego (kwoty 800 zł), to przyznając wnioskodawcy kwotę wyłącznie 400 zł organ nie przyznawał tego świadczenia zgodnie z wnioskiem, lecz w sposób władczy ograniczył przysługujące wnioskodawcy uprawnienie. W takim wypadku winien on w rzeczywistości wydać decyzję, w której orzeka o przyznaniu wnioskodawcy części wnioskowanej kwoty, a co do pozostałej kwoty orzec o odmowie jej przyznania. Mimo braku wydania w niniejszej sprawie takiego rozstrzygnięcia, Sąd zauważa, że istotą kwestionowanej informacji z dnia 18 marca 2024 r. jest właśnie przyznanie skarżącemu części wnioskowanego świadczenia a w części odmowa jego przyznania. Bazując na tym wnioskowaniu Sąd doszedł do przekonania, że w takiej sytuacji konieczne jest zapewnienie obywatelowi możliwości obrony swoich praw określonych przepisami, tj. uprawnienia do kwoty 800 zł, i zapewnienie zachowania konstytucyjnie chronionej zasady dwuinstancyjności (art. 78 Konstytucji RP), a także prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP).
Dlatego też, zdaniem Sądu, w sprawie należało przyjąć, że informacja z dnia 18 marca 2024 r., mimo że nie została określona przez organ jako "decyzja" to zawiera one niezbędne elementy decyzji administracyjnej (tj. oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji). W konsekwencji, Sąd uznał, że wydanie postanowienia o niedopuszczalności odwołania z argumentacją taka jak podana w zaskarżonym postanowieniu nie odpowiada zasadzie legalności. Organ powinien pismo skarżącego nazwane "odwołaniem" potraktować jako odwołanie od decyzji i dokonać oceny tego pisma według rygorów procesowych obowiązujących w przypadku każdego odwołania. W tym w szczególności, jego terminowości, przy zachowaniu zasady informowania z art. 9 k.p.a.
W konsekwencji Sąd uznał, że Prezes ZUS dokonał nieprawidłowej wykładni art. 13a ustawy i błędnie w realiach faktycznych rozstrzyganej sprawy uznał, że pismo ZUS z dnia 18 marca 2024 r. jest informacją o przyznaniu świadczenia wychowawczego, nie zaś decyzją w części przyznającą to świadczenie, a w części odmawiającą jego przyznania. W konsekwencji, organ nieprawidłowo zastosował art. 134 k.p.a. stwierdzając niedopuszczalność wniesionego odwołania.
Na tle przedstawionych rozważań Sądu nie można nie dostrzec, że w chwili wyrokowania w sprawie Sąd nie dysponował, pomimo wezwania organu, decyzją ZUS z dnia 23 września 2024 r. o odmowie przyznania stronie świadczenia wychowawczego na syna J. Ż. na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 800 zł.
Wyrażona w sprawie ocena Sądu wiąże jednak organ administracji publicznej stąd rzeczą organu jest rozważenie wpływu wydanego w sprawie orzeczenia Sądu na kwestię funkcjonowania w obrocie prawnym wspomnianej decyzji.
W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. zaskarżone postanowienie uchylił.