IV SA/WR 322/25

IV SA/Wr 322/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-11-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk /sprawozdawca/
Daria Gawlak-Nowakowska
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 58
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 810
art. 28 ust. 1, art. 13a
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 listopada 2025 r. sprawy ze skargi: O. M. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 kwietnia 2025 r. nr SW/1015070093 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi O. M. (dalej: skarżąca) jest postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, organ odwoławczy) z dnia 10 kwietnia 2025 r. nr SW/1015070093 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 18 lutego 2023 r. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na dziecko: S. M. (dalej: dziecko) w kwocie 500 zł miesięcznie. A informacją z dnia 29 grudnia 2023 r. zawiadomił skarżącą o podwyższeniu kwoty świadczenia wychowawczego od stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. do kwoty 800 zł miesięcznie.
W informacji z dnia 2 marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) przyznał skarżącej ww. świadczenie na wskazany okres na podstawie art. 26 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 103 ze zm.; dalej: u.p.o.U.) oraz ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2023 r., poz. 810 ze zm.; dalej: u.p.p.w.d.).
Decyzją z dnia 9 stycznia 2024 r. wydaną na podstawie przepisów u.p.o.U. ZUS uchylił przyznane świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. ze względu na ustalenie, że skarżąca i jej dziecko – będące obywatelkami U. - utraciły legalny pobyt w Polsce. Jednocześnie w decyzji tej poinformował skarżącą, że wypłacone jej świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie, które na podstawie art. 25 u.p.p.w.d. podlega zwrotowi wraz z odsetkami. Decyzję tę doręczył skarżącej za pośrednictwem systemu teleinformatycznego ZUS: Portal Usług Elektronicznych (PUE) w dniu 24 stycznia 2024 r.
Decyzją z dnia 15 stycznia 2024 r. nr SW/1015070093 wydaną na podstawie art. 25 u.p.p.w.d. ZUS stwierdził, że wypłacone skarżącej świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w łącznej kwocie 3 500 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze zobowiązując skarżącą do zwrotu tego świadczenia na podany rachunek bankowy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Wskazał, że powiadomi skarżącą o wysokości odsetek za okres przypadający od dnia następnego po dniu wydania decyzji do dnia zwrotu. Pouczył skutkach niewywiązania się z obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w terminie.
Decyzja ta została wydana w formie elektronicznej i doręczona skarżącej w dniu 30 stycznia 2025 r. na profilu informacyjnym utworzonym w systemie teleinformatycznym PUE ZUS.
W dniu 20 lutego 2024 r. skarżąca złożyła – za pośrednictwem systemu PUE - odwołanie od decyzji z 15 stycznia 2024 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W formularzu odwołania SW-ODW oraz w załączniku do niego będącego treścią odwołania wyjaśniła, że jest obywatelką U. i nie zna dostatecznie języka polskiego, na poziomie pozwalającym na zrozumienie znaczenia dokumentu. Nie zrozumiała, że była to decyzja administracyjna, od której przysługuje prawo odwołania. Poza tym nie udało jej się wyświetlić decyzji w PUE, a termin odbioru decyzji w PUE był już zaznaczony. Dopiero w dniu 15 lutego 2024 r. wnioskodawczyni udało się umówić na spotkanie w budynku ZUS i wówczas pracownik ZUS wydrukował tę decyzję, dlatego też od tej daty powinno się liczyć termin do wniesienia odwołania. W tym samym dniu wnioskodawczyni skonsultowała się z prawnikiem i dowiedziała się, że pismo z dnia 9 stycznia 2024 r. jest decyzją administracyjną. Wskazała, że treść odwołania sporządził polski prawnik, ponieważ sama nie potrafiła go sformułować. Zaznaczyła, że w momencie odbioru decyzji córka kończyła pierwszy semestr w klasie [...] w L., dwa tygodnie trwały ferie zimowe i wnioskodawczyni musiała zająć się córką, która w tym czasie chorowała i musiała uzupełnić wszystkie zaliczenia w szkole. Wobec powyższego uchybienie terminu do wniesienia odwołania nie nastąpiło z winy skarżącej.
Zaskarżonym postanowieniem – wydanym na podstawie art. 58 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 752: dalej: k.p.a) - Prezes ZUS odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2025 r. W uzasadnieniu wskazał, że decyzja ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. została skarżącej doręczona w dniu 30 stycznia 2024 r. w formie elektronicznej na profilu informacyjnym w systemie PUE ZUS. W decyzji tej została pouczona o trybie odwoławczym. Wniosła odwołanie od tej decyzji w dniu 20 stycznia 2024 r., tj. po upływie ustawowego 14-dniowego terminu do jego wniesienia. Oceniając zaistnienie przesłanek przywrócenia uchybionego terminu Prezes ZUS wskazał, że żadna z nich nie wystąpiła w sprawie. Skarżąca nie uprawdopodobniła, żę do uchybienia terminu doszło z przyczyn niezależnych od strony i niemożliwych do usunięcia. W przypadku problemów technicznych związanych z funkcjonowaniem PUE ZUS, strona mogła uzyskać bezpośrednią pomoc w najbliższej placówce ZUS lub telefonicznie za pośrednictwem infolinii ZUS. Wizyta w placówce ZUS nie wymaga wcześniejszego umówienia się. W placówce ZUS pracownik Sali obsługi klienta przekazałby wszelkie niezbędne informacje. Bezpośrednia obsługa klientów w ZUS odbywa się od 8.00 do 15.00, a w poniedziałki od 8.00 do 17.00. Natomiast infolinia ZUS funkcjonuje od 7.00 do 18.00. Niezłożenia odwołania w terminie nie usprawiedliwia zimowa przerwa w nauce w szkole i konieczność sprawowania opieki nad córką, która jest uczennicą [...] klasy [...] i w tym czasie chorowała. Skarżąca nie udowodniła, że działała z najwyższą starannością, a złożenie odwołania w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od skarżącej.
Postanowienie to zostało wydane w formie elektronicznej i doręczone skarżącej w dniu 10 kwietnia 2025 r. za pośrednictwem systemu PUE ZUS.
Skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca – reprezentowana przez radcę prawnego - objęła zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezesa ZUS z dnia 10 kwietnia 2025 r. o stwierdzeniu uchybienia terminu na wniesienie odwołania od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. Zarzuciła naruszenie: 1) art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. przez wydanie zaskarżonych postanowień w sytuacji, gdy ten sam organ już uprzednio, tj. w dniu 24 i 25 lutego 2025 r. wydał postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. i uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r.; 2) art. 58 § 1 k.p.a. poprzez błędna jego wykładnię i w konsekwencji niezasadne niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy, podczas gdy skarżąca uprawdopodobniła, ze uchybienie terminowi do złożenia odwołania od decyzji nastąpiło bez jej winy. Wniosła o 1) uchylenie zaskarżonych postanowień w całości, 2) zasądzenie na rzecz skarżącej od Prezesa ZUS zwrotu kosztów postepowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.). W uzasadnieniu argumentowała, że oba postanowienia zostały wydane w sprawach już rozstrzygniętych postanowieniami Prezesa ZUS, co uzasadnia stwierdzenie nieważności obecnie skarżonych postanowienia na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a). Wskazała, że postanowieniem z dnia 24 lutego 2025. (znak sprawy 010070/680/1680976/2023, postępowanie 385079409) organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania w sprawie o świadczenie wychowawcze w związku z odwołaniem z dnia 20 lutego 2024 r. od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., natomiast postanowieniem z dnia 25 lutego 2025 r. (znak sprawy 010070/680/1680976/2023, postępowanie 385079409) ZUS odmówił przywrócenia terminu do złożenia odwołania w sprawie o świadczenie wychowawcze z wniosku skarżącej z dnia 20 lutego 2024 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Wskazała, że od tych postanowień złożyła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Ponadto i niezależnie od zarzutu nieważności zaskarżonych postanowień skarżąca przedstawiła argumentację kwestionującą zawinione przez skarżącą uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zarzuciła, że ZUS nie wszczął postępowania ws. zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, nie pouczył skarżącej o prawie czynnego udziału w sprawie i prawa tego ją pozbawił, a decyzja była pierwszą czynnością informującą skarżącą o prowadzonym postępowaniu. Ponadto organ – wydając decyzję - naruszył przepisy art. 15 ust. 1, art. 23 ust. 1a i ust. 2 u.p.p.w.d. oraz art. 26 u.p.o.U. pomijając ich zastosowanie.
Argumentowała, że brak jest winy skarżącej w uchybieniu terminowi do złożenia odwołania, bowiem nie wiedziała w ogóle o toczącym się postępowaniu, co w połączeniu z brakiem dostatecznej znajomości języka polskiego i świadomości prawnej powodowało brak wiedzy o możliwości złożenia odwołania. Skarżąca nie posługuje się językiem polskim w stopniu wystarczającym do zrozumienia treści wydanej decyzji i skutków w jej sytuacji prawnej i osobistej. Nie była w stanie samodzielnie zrozumieć zawartego w decyzjach pouczenia, co spowodowane jest też brakiem świadomości prawnej polskiego systemu prawa, w tym prawa administracyjnego, zasady dwuinstancyjności czy czynności niezbędnych do złożenia odwołania. Użyte w treści decyzji, jej uzasadnieniu i pouczeniu sformułowania stanowią przykład języka prawno-urzędniczego, zdecydowanie nie należącego do zakresu słownictwa zrozumiałego dla obcokrajowca. Uzasadnienie decyzji nie wyjaśnia znaczenia podjętych aktów administracyjnych i konsekwencji, jakie wiążą się dla strony z treścią rozstrzygnięcia, to jest nie wskazuje w zrozumiałym dla obcokrajowca kontekście, co oznacza i z czym wiąże się uchylenie prawa do świadczenia. Organ w żaden sposób nie zweryfikował, w jakim stopniu skarżąca włada językiem polskim. Czynny udział strony w postępowaniu może nie być możliwy bez udziału tłumacza bądź podjęcia dodatkowych czynności w toku postępowania. Poza tym skarżąca nieznacznie przekroczyła termin do złożenia odwołania. Decyzję z dnia 15 stycznia 2024 r. odebrała w dniu 30 stycznia 2024 r. Termin do złożenia odwołania upływał w dniu 13 lutego 2024 r. Odwołanie od decyzji zostało złożone w dniu 19 lutego 2024 r., a więc uwzględniając 7–dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, skarżąca dochowała terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Ponadto skarżąca podkreśliła, że Prezes ZUS nie odniósł się do wskazywanej przez skarżącą niemożności otworzenia pliku z decyzją po jej pobraniu w systemie PUE.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 23 czerwca 2025 r. wydzielono i zarejestrowano w repertorium SA: 1) skargę na postanowienie Prezesa ZUS z dnia 10 kwietnia 2025 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania - pod sygnaturą IV SA/Wr 321/25; 2) skargę na postanowienie Prezesa ZUS z dnia 10 kwietnia 2025 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania - pod sygnaturą IV SA/Wr 322/25.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.) stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżone postanowienie, jeśli stwierdzi, że wydano je z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., a także stwierdza nieważność postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach – art. 145 § 1 pkt 2) p.p.s.a. W przeciwnym przypadku – oddala skargę (art. 151 p.p.s.a.). Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli sądowej wedle wskazanych kryteriów jest postanowienie Prezesa ZUS z dnia 10 kwietnia 2025 r. wydane na podstawie art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. w sprawie ustalenia wypłaconego skarżącej świadczenia wychowawczego w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w kwocie 3 500 zł za nienależnie pobrane i zobowiązującej do zwrotu tej kwoty na podany rachunek bankowy w terminie 14 dni od doręczenia decyzji.
Wedle Prezesa ZUS, skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie ponosi winy w niedochowaniu terminu wniesienia odwołania. Nie wykazała, że działała z najwyższą starannością, a złożenie odwołania w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od skarżącej.
Zdaniem skarżącej, zaskarżone postanowienie jest obarczone wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., ponieważ sprawa została już wcześniej rozstrzygnięta postanowieniem Prezesa ZUS z dnia 25 lutego 2025 r. Niezależnie od tej wady, uchybienie terminu było nieznaczne, skarżąca nie ponosi winy w niedochowaniu tego terminu, a organ nie uwzględnił okoliczności, że skarżąca nie rozumie w sposób dostateczny języka polskiego i nie ma świadomości prawnej w odniesieniu do prawa polskiego.
Zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
W pierwszej kolejności Sąd rozważył najdalej idący zarzut skargi, tj. nieważność zaskarżonego postanowienia.
Zgodnie z art. 156 § 3 k.p.a organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. Na podstawie § 2 nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Zgodnie z art. 126 k.p.a. ww. przepis ma zastosowanie również do postanowień określonych w art. 134 k.p.a.
Do m.in. postanowień ZUS wydawanych w postępowaniach dotyczących świadczeń wychowawczych prowadzonych w oparciu o przepisy u.p.p.w.d. zastosowanie mają przepisy k.p.a., co wynika z art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., zgodnie z którym w sprawach nieuregulowanych w u.p.p.w.d. stosuje się przepisy k.p.a., z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Do rozpoznania spraw sądowoadministracyjnych w rozumieniu ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) jest właściwy wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma miejsce zamieszkania osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub osoba pobierająca świadczenie wychowawcze (ust. 3).
Z akt administracyjnych wynika jednoznacznie, że ZUS w dniu 9 stycznia 2024 r. wydał względem skarżącej decyzję o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., następnie decyzją z dnia 15 stycznia 2024 r. uznał dotychczas wypłacone świadczenie wychowawcze, za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. za nienależnie pobrane, ustalił kwotę tego nienależnie pobranego świadczenia (3 500 zł) oraz zobowiązał do jego zwrotu na wskazany rachunek w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Wskazane decyzje rozstrzygają dwa różne zagadnienia. Skarżąca złożyła odwołanie od obu wskazanych decyzji. Oba odwołania złożyła za pośrednictwem systemu PUE ZUS (systemu teleinformatycznego udostępnionego przez ZUS) w dacie 20 lutego 2024 r., co potwierdzają Urzędowe Poświadczenia Przedłożenia. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2025 r. Prezes ZUS odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji ZUS o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. wskazując datę tej decyzji jako 15 stycznia 2024 r. zamiast daty 9 stycznia 2024 r., co sprostował postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2025 r. uznając za oczywistą omyłkę pisarską na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. Natomiast zaskarżonym postanowieniem odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. o ustaleniu świadczenia wychowawczego w kwocie 3 500 zł jako nienależnie pobranego za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. i o zwrocie tego nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
Wbrew zarzutowi skargi, zaskarżone postanowienie nie jest kolejnym rozstrzygnięciem w sprawie. Postanowienie Prezesa ZUS z 25 lutego 2025 r. dotyczy niewątpliwie sprawy z odwołania skarżącej od decyzji ZUS o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego, natomiast zaskarżone postanowienie – decyzji ZUS o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 3 500 zł za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. Treść tych postanowień jest w tym zakresie jednoznaczna i nie pozostawia żadnych wątpliwości.
W konsekwencji, nie zaistniała w sprawie - zgłoszona przez skarżącą – przesłanka nieważności zaskarżonego postanowienia, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3) k.p.a. Zaskarżone postanowienie dotyczy innej sprawy, niż postanowienie Prezesa ZUS z 25 lutego 2025 r.
Przystępując do kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Sąd wskazuje, że w sprawie nie jest sporne, że wydana w formie elektronicznej decyzja ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. została skarżącej doręczona w dniu 30 stycznia 2024 r. za pośrednictwem systemu teleinformatycznego udostępnionego przez ZUS, tj. Platformy Usług Elektronicznych (PUE) ZUS na profilu informacyjnym, tj. zgodnie z wymogami art. 13a u.p.p.w.d. Potwierdzają to akta administracyjne sprawy – wydruk Urzędowego Poświadczenia Doręczenia (dalej też UPD) - oraz potwierdza to sama skarżąca.
Natomiast odwołanie od tej decyzji zostało złożone – również za pośrednictwem PUE ZUS - w dniu 20 lutego 2025 r., a nie jak wskazała w skardze skarżąca - w dniu19 lutego 2025 r. Datę wniesienia odwołania potwierdza Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia (nr [...]) zalegające w aktach administracyjnych.
Stosownie do art. 58 § 1 k.p.a. – jak wyżej Sąd wskazał przepisy k.p.a. mają zastosowanie w sprawie wobec treści art. 28 u.p.p.w.d. - w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W myśl art. 58 § 2 k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin.
Z powyższego uregulowania wynika, że warunkami do przywrócenia terminu są: złożenie w terminie siedmiu dni prośby w tym przedmiocie, dokonanie czynności dla której określony termin upłynął, uprawdopodobnienie braku winy w spowodowaniu przekroczenia terminu i zachowanie terminu przewidzianego do jego wniesienia.
Nie jest sporne w sprawie, że pierwszy i drugi warunek przywrócenia terminu do złożenia odwołania, tj. złożenie w terminie siedmiu dni prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz dokonanie czynności dla której określony termin upłynął, zostały spełnione w sprawie.
Przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej jest uzależnione od łącznego spełnienia następujących przesłanek: złożenia wniosku o przywrócenie terminu; dokonania czynności, której terminowi uchybiono; uprawdopodobnienia braku winy w niedochowaniu terminu oraz zachowania siedmiodniowego nieprzywracanego terminu licząc od dnia ustania przeszkody, na złożenie wniosku. W przypadku niespełnienia choćby jednej z wymienionej wyżej przesłanek przywrócenia terminu, wniosek nie może być uwzględniony. Nawiązanie w art. 58 § 1 k.p.a. do braku winy powoduje, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Tym samym termin do dokonania czynności procesowej nie może zostać przywrócony, jeżeli strona zawiniła w uchybieniu terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Brak winy w uchybieniu terminu zachodzi wówczas, gdy zachowanie strony postępowania odpowiada obiektywnemu miernikowi staranności, a więc staranności w prowadzeniu spraw, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa przy dokonywaniu czynności w toku postępowania. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że strona dołożyła należytej staranności, by dokonać czynności proceduralnej w terminie, lecz dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku i jeśli przeszkoda ta powstała w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Przywrócenie terminu usprawiedliwia więc wyłącznie zaistnienie nagłych, obiektywnych, niezależnych od wiedzy i woli strony okoliczności, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie, do których zalicza się takie okoliczności jak pożar, powódź, huragan, przerwę w komunikacji, strajk, nagłą i ciężką chorobę (por. wyroki: NSA z 27 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 317/23, NSA z 11 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2401/17, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2017 r. sygn. akt II GZ 599/17, wyroki NSA: z dnia 30 kwietnia 2014 r. sygn. akt I GSK 1580/12 oraz z dnia 19 marca 2013 r. sygn. akt I GSK 1347/11, CBOSA).
Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Oznacza to, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które pomimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie, gdyż od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw.
Przepis art. 58 § 1 k.p.a. nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia, co oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania, po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania, wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania, mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Ponadto wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, iż pomimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym.
Rację ma Prezes ZUS, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia odwołania.
Organ odwoławczy wskazał, a skarżąca temu nie zaprzeczyła, że względem skarżącej wykonał obowiązki wynikające z art. 13a ust. 5 u.p.p.w.d. nadmiarowo. Zgodnie z tym przepisem decyzje, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacje i inne pisma w sprawie świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych doręcza osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub osobie pobierającej świadczenie wychowawcze wyłącznie w postaci elektronicznej na jej profilu informacyjnym. Informacja o umieszczeniu na profilu informacyjnym decyzji, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacji i innego pisma w sprawie świadczenia wychowawczego może zostać przesłana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub osobie pobierającej świadczenie wychowawcze na wskazany we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego adres poczty elektronicznej lub numer telefonu. Wyjaśnił, że po system teleinformatyczny udostępniony przez ZUS, tj. PUE, po zamieszczeniu przez organ na profilu informacyjnym (indywidualnym koncie wnioskodawcy) dokumentu przesyła powiadomienie o dokonanej czynności również sms-em na telefon i na adres e-mail.
Skarżąca otrzymała pierwsze zawiadomienie o decyzji w dniu 15 stycznia 2024 r., a drugie zawiadomienie - w dniu 23 stycznia 2024 r. Decyzji tej nie odebrała w terminie 14 dni. Decyzja ta została uznana za doręczoną w dniu 30 stycznia 2024 r., czyli zgodnie z art. 13a ust. 6 pkt 2) u.p.p.w.d. Ustalenia organu odwoławczego w tym zakresie znajdują potwierdzenie w Urzędowym Poświadczeniu Doręczenia (nr [...]). Ustawowy 14-dniowy termin do złożenia odwołania upływał zatem w dniu 13 lutego 2024 r., natomiast skarżąca złożyła odwołanie dopiero w dniu 20 lutego 2024 r. - co potwierdza jednoznacznie Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia nr [...] – czyli siedem dni po terminie.
Przedstawione przez skarżącą okoliczności jako argumenty przemawiające za brakiem winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania nie mogą odnieść skutku prawnego.
W sytuacji, gdy z powodów technicznych, leżących po stronie ZUS jako administratora systemu teleinformatycznego, niemożliwe stało się odczytanie (pobranie) treści decyzji ZUS skarżąca miała możliwość reakcji. Należycie dbając o swój interes winna była niezwłocznie telefonicznie zgłosić do ZUS (np. za pośrednictwem infolinii) lub też osobiście udać się do placówki ZUS na terenie zamieszkania. Jak wskazał organ odwoławczy, wizyta w placówce ZUS nie wymaga wcześniejszego umówienia się, bowiem pracownik Sali Obsługi Klienta przekazuje wszelkie niezbędne informacje. Natomiast skarżąca udała się do ZUS, jak sama wskazała, dopiero w dniu 15 lutego 2024 r., czyli w 15. dniu po odbiorze decyzji.
Jakkolwiek, rzeczywiście, organ odwoławczy nie ustosunkował się do okoliczności podnoszonej przez skarżącą, a dotyczącej niedostatecznej znajomości języka polskiego oraz braku świadomości znaczenia otrzymanego od organu dokumentu i możliwości odwołania się od decyzji, to nie jest to istotna wada postanowienia, która wpływa na wynik sprawy. Językiem urzędowym organów, przed którymi toczy się postępowanie administracyjne, jest język polski, co wynika z art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2024 r., poz. 1556 ze zm.). Przepisy k.p.a zobowiązują do zapewnienia tłumacza osobie niewładającej językiem polskim w warunkach art. 67, art. 69 i art. 93a k.p.a., choć organ powinien – na mocy art. 10 § 1 k.p.a. – zapewnić stronie realnie czynny udziału w postępowaniu, co może oznaczać powołanie tłumacza do czynności z udziałem strony niedostatecznie władającej językiem polskim w postępowaniu administracyjnym. W sprawie jednak chodzi o skutki doręczenia decyzji, co wiąże się z ewentualną pomocą prawną. Z pomocy tej skarżąca skorzystała, o czym świadczą akta administracyjne i sądowe sprawy. Nie było przeszkód, by skarżąca wcześniej z niej skorzystała w sytuacji, gdy była została pouczona o przebiegu postępowania w sprawach świadczenia wychowawczego. W punkcie 15 pouczeń na formularzu wniosku SW-U, który złożyła, została poinformowana zarówno w języku polskim jak i w języku ukraińskim, w jakich sytuacjach organ wydaje decyzje, m. in w przypadku ustalenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego z obowiązkiem zwrotu. Natomiast w punkcie 18 pouczeń poinformowano o zamieszczaniu w postaci elektronicznej na portalu PUE ZUS m. in. wydanych decyzji i o momencie uznania decyzji za doręczone. Ponadto skarżąca miała możliwość telefonicznego skontaktowania się z ZUS (np. za pośrednictwem infolinii) lub też osobistego kontaktu w placówce ZUS z pracownikami Sali Obsługi Klienta, którzy udzielają niezbędnych informacji. Faktem notoryjnym jest, ze ZUS udziela bezpłatnej pomocy obywatelom U. w języku [...] telefonicznie (infolinia). Bezpłatnej pomocy – w tym w języku ukraińskim - udzielają też samorządy terytorialne, centra integracyjne i organizacje pozarządowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że niska świadomość prawna nie uprawdopodabnia, że do uchybienia terminu doszło bez winy osoby zainteresowanej (wyrok NSA z 24 października 2014 r., sygn. I OSK 2043/13, CBOSA).
Także ogólne twierdzenia skarżącej odnośnie do choroby dziecka, uczennicy [...] klasy [...], i skutki tej choroby w postaci nadzoru skarżącej nad wypełnianiem obowiązków szkolnych przez dziecko nie pozwalają na uznanie ich za uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Skarżąca nie podała żadnych konkretnych przyczyn dotyczących zdrowia i nauki córki, które wskazywałyby na niemożność dokonania czynności złożenia odwołania w terminie. Nieuwagi czy zaniedbania nie można kwalifikować jako braku winy, będącego przesłanką przywrócenia uchybionego terminu. Tym samym uznać należy, że niedochowanie przez skarżącą terminu do złożenia odwołania nastąpiło w wyniku niedbalstwa skarżącej w zakresie dbałości o swoje interesy. Nieuzasadniony są więc zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.p.a.
Wskazane przez skarżącą uchybienia poprzedzające wydanie decyzji przez ZUS nie mają wpływu na kwestię przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji, skoro przesłanki przywrócenia terminu zostały określone w art. 58 § 1 k.p.a.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3) w zw. z art. 120 p.p.s.a.