IV SA/Wr 321/25

IV SA/Wr 321/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-11-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk /sprawozdawca/
Daria Gawlak-Nowakowska
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 134
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 810
art. 28 ust. 1, art. 13a
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 listopada 2025 r. sprawy ze skargi: O. M. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 kwietnia 2025 r. nr SW/1015070093 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi O. M. (dalej: skarżąca) jest postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, organ odwoławczy) z dnia 10 kwietnia 2025 r. nr SW/1015070093 stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 18 lutego 2023 r. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na dziecko: S. M. (dalej: dziecko) w kwocie 500 zł miesięcznie. A informacją z dnia 29 grudnia 2023 r. zawiadomił skarżącą o podwyższeniu kwoty świadczenia wychowawczego od stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. do kwoty 800 zł miesięcznie.
W informacji z dnia 2 marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) przyznał skarżącej ww. świadczenie na wskazany okres na podstawie art. 26 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 103 ze zm.; dalej: u.p.o.U.) oraz ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2023 r., poz. 810 ze zm.; dalej: u.p.p.w.d.).
Decyzją z dnia 9 stycznia 2024 r. wydaną na podstawie przepisów u.p.o.U. ZUS uchylił przyznane świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. ze względu na ustalenie, że skarżąca i jej dziecko – będące obywatelkami U. - utraciły legalny pobyt w Polsce. Jednocześnie w decyzji tej poinformował skarżącą, że wypłacone jej świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie, które na podstawie art. 25 u.p.p.w.d. podlega zwrotowi wraz z odsetkami. Decyzję tę doręczył skarżącej za pośrednictwem systemu teleinformatycznego ZUS: Portal Usług Elektronicznych (PUE) w dniu 24 stycznia 2024 r.
Decyzją z dnia 15 stycznia 2024 r. nr SW/1015070093 wydaną na podstawie art. 25 u.p.p.w.d. ZUS stwierdził, że wypłacone skarżącej świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w łącznej kwocie 3 500 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze zobowiązując skarżącą do zwrotu tego świadczenia na podany rachunek bankowy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Wskazał, że powiadomi skarżącą o wysokości odsetek za okres przypadający od dnia następnego po dniu wydania decyzji do dnia zwrotu. Pouczył skutkach niewywiązania się z obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w terminie.
Decyzja ta została wydana w formie elektronicznej i doręczona skarżącej w dniu 30 stycznia 2025 r. za pośrednictwem systemu PUE ZUS.
W dniu 20 lutego 2024 r. skarżąca złożyła – za pośrednictwem systemu PUE - odwołanie od decyzji z 15 stycznia 2024 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W formularzu odwołania SW-ODW oraz w załączniku do niego będącego treścią odwołania wyjaśniła, że jest obywatelką U. i nie zna dostatecznie języka polskiego, na poziomie pozwalającym na zrozumienie znaczenia dokumentu. Nie zrozumiała, że była to decyzja administracyjna, od której przysługuje prawo odwołania. Poza tym nie udało jej się wyświetlić decyzji w PUE, a termin odbioru decyzji w PUE był już zaznaczony. Dopiero w dniu 15 lutego 2024 r. wnioskodawczyni udało się umówić na spotkanie w budynku ZUS i wówczas pracownik ZUS wydrukował tę decyzję, dlatego też od tej daty powinno się liczyć termin do wniesienia odwołania. W tym samym dniu wnioskodawczyni skonsultowała się z prawnikiem i dowiedziała się, że pismo z dnia 9 stycznia 2024 r. jest decyzją administracyjną. Wskazała, że treść odwołania sporządził polski prawnik, ponieważ sama nie potrafiła go sformułować. Zaznaczyła, że w momencie odbioru decyzji córka kończyła pierwszy semestr w klasie [...] w L., dwa tygodnie trwały ferie zimowe i wnioskodawczyni musiała zająć się córką, która w tym czasie chorowała i musiała uzupełnić wszystkie zaliczenia w szkole. Wobec powyższego uchybienie terminu do wniesienia odwołania nie nastąpiło z winy skarżącej.
Zaskarżonym postanowieniem – wydanym na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 752: dalej: k.p.a) - Prezes ZUS stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2025 r. W uzasadnieniu wskazał, że Urzędowe Poświadczenie Doręczenia potwierdza datę doręczenia ww. decyzji. W treści tej decyzji skarżąca została pouczona o prawie i terminie wniesienia odwołania. Skarżąca wniosła odwołanie po upływie ustawowego terminu 14 dni, co oznacza, że decyzja z 14 stycznia 2024 r. stała się ostateczna i nie można się od odwołać do Prezesa ZUS. Poinformował ponadto, że wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania został rozpatrzony odmownie.
Postanowienie to zostało wydane w formie elektronicznej i doręczone skarżącej w dniu 10 kwietnia 2025 r. za pośrednictwem systemu PUE.
Skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca – reprezentowana przez radcę prawnego - objęła zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezesa ZUS z dnia 10 kwietnia 2025 r. nr o odmowie przywrócenia terminu na wniesienie odwołania od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. Zarzuciła naruszenie: 1) art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. przez wydanie zaskarżonych postanowień w sytuacji, gdy ten sam organ już uprzednio, tj. w dniu 24 i 25 lutego 2025 r. wydał postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. i uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r.; 2) art. 58 § 1 k.p.a. poprzez błędna jego wykładnię i w konsekwencji niezasadne niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy, podczas gdy skarżąca uprawdopodobniła, ze uchybienie terminowi do złożenia odwołania od decyzji nastąpiło bez jej winy. Wniosła o 1) uchylenie zaskarżonych postanowień w całości, 2) zasądzenie na rzecz skarżącej od Prezesa ZUS zwrotu kosztów postepowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.). W uzasadnieniu argumentowała, że oba postanowienia zostały wydane w sprawach już rozstrzygniętych postanowieniami Prezesa ZUS, co uzasadnia stwierdzenie nieważności obecnie skarżonych postanowienia na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a). Wskazała, że postanowieniem z dnia 24 lutego 2025. (znak sprawy 010070/680/1680976/2023, postępowanie 385079409) organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania w sprawie o świadczenie wychowawcze w związku z odwołaniem z dnia 20 lutego 2024 r. od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., natomiast postanowieniem z dnia 25 lutego 2025 r. (znak sprawy 010070/680/1680976/2023, postępowanie 385079409) ZUS odmówił przywrócenia terminu do złożenia odwołania w sprawie o świadczenie wychowawcze z wniosku skarżącej z dnia 20 lutego 2024 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Wskazała, że od tych postanowień złożyła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Ponadto i niezależnie od zarzutu nieważności zaskarżonych postanowień skarżąca przedstawiła argumentację kwestionującą zawinione przez skarżącą uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zarzuciła, że ZUS nie wszczął postępowania ws. zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, nie pouczył skarżącej o prawie czynnego udziału w sprawie i prawa tego ją pozbawił, a decyzja była pierwszą czynnością informującą skarżącą o prowadzonym postępowaniu. Ponadto organ – wydając decyzję - naruszył przepisy art. 15 ust. 1, art. 23 ust. 1a i ust. 2 u.p.p.w.d. oraz art. 26 u.p.o.U. pomijając ich zastosowanie.
Argumentowała, że brak jest winy skarżącej w uchybieniu terminowi do złożenia odwołania, bowiem nie wiedziała w ogóle o toczącym się postępowaniu, co w połączeniu z brakiem dostatecznej znajomości języka polskiego i świadomości prawnej powodowało brak wiedzy o możliwości złożenia odwołania. Skarżąca nie posługuje się językiem polskim w stopniu wystarczającym do zrozumienia treści wydanej decyzji i skutków w jej sytuacji prawnej i osobistej. Nie była w stanie samodzielnie zrozumieć zawartego w decyzjach pouczenia, co spowodowane jest też brakiem świadomości prawnej polskiego systemu prawa, w tym prawa administracyjnego, zasady dwuinstancyjności czy czynności niezbędnych do złożenia odwołania. Użyte w treści decyzji, jej uzasadnieniu i pouczeniu sformułowania stanowią przykład języka prawno-urzędniczego, zdecydowanie nie należącego do zakresu słownictwa zrozumiałego dla obcokrajowca. Uzasadnienie decyzji nie wyjaśnia znaczenia podjętych aktów administracyjnych i konsekwencji, jakie wiążą się dla strony z treścią rozstrzygnięcia, to jest nie wskazuje w zrozumiałym dla obcokrajowca kontekście, co oznacza i z czym wiąże się uchylenie prawa do świadczenia. Organ w żaden sposób nie zweryfikował, w jakim stopniu skarżąca włada językiem polskim. Czynny udział strony w postępowaniu może nie być możliwy bez udziału tłumacza bądź podjęcia dodatkowych czynności w toku postępowania. Poza tym skarżąca nieznacznie przekroczyła termin do złożenia odwołania. Decyzję z dnia 15 stycznia 2024 r. odebrała w dniu 30 stycznia 2024 r. Termin do złożenia odwołania upływał w dniu 13 lutego 2024 r. Odwołanie od decyzji zostało złożone w dniu 19 lutego 2024 r., a więc uwzględniając 7–dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, skarżąca dochowała terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Ponadto skarżąca podkreśliła, że Prezes ZUS nie odniósł się do wskazywanej przez skarżącą niemożności otworzenia pliku z decyzją po jej pobraniu w systemie PUE.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 23 czerwca 2025 r. wydzielono i zarejestrowano w repertorium SA: 1) skargę na postanowienie Prezesa ZUS z dnia 10 kwietnia 2025 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania - pod sygnaturą IV SA/Wr 321/25; 2) skargę na postanowienie Prezesa ZUS z dnia 10 kwietnia 2025 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania - pod sygnaturą IV SA/Wr 322/25.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.) stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżone postanowienie, jeśli stwierdzi, że wydano je z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., a także stwierdza nieważność postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach – art. 145 § 1 pkt 2) p.p.s.a. W przeciwnym przypadku – oddala skargę (art. 151 p.p.s.a.). Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli sądowej wedle wskazanych kryteriów jest postanowienie Prezesa ZUS z dnia 10 kwietnia 2025 r. wydane na podstawie art. 134 k.p.a. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. w sprawie uznania wypłaconego skarżącej świadczenia wychowawczego w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w kwocie 3 500 zł za nienależnie pobrane i zobowiązującej do zwrotu tej kwoty na podany rachunek bankowy w terminie 14 dni od doręczenia decyzji.
Wedle Prezesa ZUS, skarżąca - składając w dniu 20 lutego 2024 r. odwołanie od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. doręczonej jej w dniu 30 stycznia 2024 r. - nie dochowała ustawowego 14-dniowego terminu wniesienia odwołania, co skutkowało koniecznością zastosowania w sprawie art. 134 k.p.a. i stwierdzenia uchybienia ww. terminu.
Zdaniem skarżącej, zaskarżone postanowienie jest obarczone wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., ponieważ sprawa została już wcześniej rozstrzygnięta postanowieniem Prezesa ZUS z dnia 24 lutego 2025 r. Niezależnie od tej wady, uchybienie terminu było nieznaczne, a skarżąca nie ponosi winy w niedochowaniu tego terminu.
Zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
W pierwszej kolejności Sąd rozważył najdalej idący zarzut skargi, tj. nieważność zaskarżonego postanowienia.
Zgodnie z art. 156 § 3 k.p.a organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. Na podstawie § 2 nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Zgodnie z art. 126 k.p.a. ww. przepis ma zastosowanie również do postanowień określonych w art. 134 k.p.a.
Do m.in. postanowień ZUS wydawanych w postępowaniach dotyczących świadczeń wychowawczych prowadzonych w oparciu o przepisy u.p.p.w.d. zastosowanie mają przepisy k.p.a., co wynika z art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., zgodnie z ktorym w sprawach nieuregulowanych w u.p.p.w.d. stosuje się przepisy k.p.a., z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Do rozpoznania spraw sądowoadministracyjnych w rozumieniu ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) jest właściwy wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma miejsce zamieszkania osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub osoba pobierająca świadczenie wychowawcze (art. 28 ust. 3 u.p.p.w.d.).
Z akt administracyjnych wynika jednoznacznie, że ZUS w dniu 9 stycznia 2024 r. wydał względem skarżącej decyzję o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., następnie decyzją z dnia 15 stycznia 2024 r. uznał dotychczas wypłacone świadczenie wychowawcze, za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. za nienależnie pobrane, ustalił kwotę tego nienależnie pobranego świadczenia (3 500 zł) oraz zobowiązał do jego zwrotu na wskazany rachunek w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Wskazane decyzje rozstrzygają dwa różne zagadnienia. Skarżąca złożyła odwołanie od obu wskazanych decyzji. Oba odwołania złożyła za pośrednictwem systemu PUE ZUS (systemu teleinformatycznego udostępnionego przez ZUS) w dacie 20 lutego 2024 r., co potwierdzają Urzędowe Poświadczenia Przedłożenia. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2025 r. Prezes ZUS stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji ZUS o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. wskazując datę tej decyzji jako 15 stycznia 2024 r. zamiast daty 9 stycznia 2024 r., co sprostował postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2025 r. uznając za oczywistą omyłkę pisarską na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. Natomiast zaskarżonym postanowieniem stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. o ustaleniu świadczenia wychowawczego w kwocie 3 500 zł jako nienależnie pobranego za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. i o zwrocie tego nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
Wbrew zarzutowi skargi, zaskarżone postanowienie nie jest kolejnym rozstrzygnięciem w sprawie. Postanowienie Prezesa ZUS z 24 lutego 2025 r. dotyczy niewątpliwie sprawy z odwołania skarżącej od decyzji ZUS o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego, natomiast zaskarżone postanowienie – decyzji ZUS o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 3 500 zł za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. Treść tych postanowień jest w tym zakresie jednoznaczna i nie pozostawia żadnych wątpliwości.
W konsekwencji, nie zaistniała w sprawie - zgłoszona przez skarżącą – przesłanka nieważności zaskarżonego postanowienia, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3) k.p.a. Zaskarżone postanowienie dotyczy innej sprawy, niż postanowienie Prezesa ZUS z 24 lutego 2025 r.
Przystępując do kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Sąd wskazuje, że w sprawie nie jest sporne, że wydana w formie elektronicznej decyzja ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. została skarżącej doręczona w dniu 30 stycznia 2024 r. za pośrednictwem systemu teleinformatycznego udostępnionego przez ZUS, tj. Platformy Usług Elektronicznych (PUE) ZUS na profilu informacyjnym - zgodnie z wymogami art. 13a u.p.p.w.d. Potwierdzają to akta administracyjne sprawy – wydruk Urzędowego Poświadczenia Doręczenia (dalej też UPD)- oraz potwierdza to sama skarżąca.
Natomiast odwołanie od tej decyzji zostało złożone – również za pośrednictwem PUE ZUS - w dniu 20 lutego 2025 r., a nie jak wskazała w skardze skarżąca - w dniu19 lutego 2025 r. Datę wniesienia odwołania potwierdza Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia (nr [...]) zalegające w aktach administracyjnych.
Zasady doręczania pism w postępowaniu dotyczącym świadczenia wychowawczego uregulowane są w art. 13a u.p.p.w.d. Zgodnie z ust. 5 tego przepisu decyzje, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacje i inne pisma w sprawie świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych doręcza osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub osobie pobierającej świadczenie wychowawcze wyłącznie w postaci elektronicznej na jej profilu informacyjnym. Informacja o umieszczeniu na profilu informacyjnym decyzji, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacji i innego pisma w sprawie świadczenia wychowawczego może zostać przesłana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub osobie pobierającej świadczenie wychowawcze na wskazany we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego adres poczty elektronicznej lub numer telefonu. Zgodnie z ust. 6 - w przypadku, o którym mowa w ust. 5, decyzje, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacje i inne pisma w sprawie świadczenia wychowawczego uznaje się za doręczone: 1) w momencie ich odbioru przez osobę ubiegającą się o świadczenie wychowawcze lub osobę pobierającą świadczenie wychowawcze na profilu informacyjnym; 2) po upływie 14 dni od dnia umieszczenia decyzji, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacji i innego pisma w sprawie świadczenia wychowawczego na profilu informacyjnym - w przypadku ich nieodebrania. Zgodnie z ust. 7 osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub osoba pobierająca świadczenie wychowawcze wnosi do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pisma wyłącznie w postaci elektronicznej na swoim profilu informacyjnym. Zgodnie z ust. 8 decyzje, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacje i inne pisma, o których mowa w ust. 5, opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym, kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych albo zamieszcza się w nich imię, nazwisko i stanowisko służbowe osoby upoważnionej do ich wydania. Zgodnie z ust. 9 pisma, o których mowa w ust. 7, doręczane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym, składa się, opatrując je kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo wykorzystując sposób potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych udostępniony bezpłatnie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w systemie teleinformatycznym.
Profil informacyjny jest utworzony dla konkretnej osoby/podmiotu w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez ZUS (art. 13 ust. 5 pkt 1 u.p.p.w.d.), a szczegółowe regulacje w tym zakresie zawiera ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawa o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.
Przepisy te mają zastosowanie również w przypadku określonym w art. 26 u.p.o.U.
Istotne w sprawie jest to, że skarżąca nie odebrała decyzji umieszczonej na profilu informacyjnym (PUE), co wynika wprost z treści UPD (nr (nr [...]). W art.13a ust. 5 u.p.p.w.d. uregulowano fikcję prawną doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego. Ze względu na ww. regulacje jest ona oparta na konstrukcji podwójnego zawiadamiania adresata. Domniemanie prawne doręczenia pisma z zastosowaniem fikcji prawnej doręczenia jest niewzruszalne. Nie można skutecznie wykazywać, że treść pisma nie dotarła do wiadomości adresata. Jest to bowiem przewidywany i dopuszczalny skutek zastosowania tej instytucji. Tym samym od daty umieszczenia decyzji na profilu informacyjnym, która jest tożsama z datą pierwszego zawiadomienia o jej umieszczeniu, należy liczyć czternastodniowy termin do przyjęcia fikcji prawnej doręczenia pisma. Fikcja ta polega na przyjęciu za udowodniony faktu prawotwórczego, że adresat przesyłki zapoznał się z jej treścią w ostatnim dniu tego terminu, a po jego upływie (14 dni) decyzję uznaje się za doręczoną.
Stosownie do art. 127 § 1 k.p.a. – jak wyżej Sąd wskazał przepisy k.p.a. mają zastosowanie w sprawie wobec treści art. 28 u.p.p.w.d. - od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia stronie. Natomiast zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.
Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie stwierdzenia tej okoliczności organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 134 k.p.a. Treść art. 134 k.p.a., będącego bezwzględnie obowiązującą normą prawną, wskazuje na obowiązek organu odwoławczego wyraźnego ustosunkowania się do tej czynności. Stwierdzenie uchybienia terminu wymaga zatem jednoznacznego rozstrzygnięcia w formie postanowienia (por.m.in. wyroki NSA z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 1033/21, z 13 sierpnia 2021 r. I OSK 409/21 - LEX nr 3289602 i z 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 2646/20, CBOSA).
Stwierdzenie niedotrzymania terminu do złożenia środka zaskarżenia nie zależy więc od uznania organu odwoławczego, gdyż obowiązek taki wynika dla niego wprost z ustawy (k.p.a.).
Istotne przy tym pozostaje, że stwierdzając uchybienie terminu do wniesienia odwołania organ odwoławczy nie bada przyczyn, z powodu których strona uchybiła terminowi. Ustalenia stanu faktycznego ograniczają się bowiem wyłącznie do ustalenia daty doręczenia stronie decyzji organu I instancji, daty wniesienia środka zaskarżenia oraz czy dokonano tego w terminie określonym w art. 129 § 2 k.p.a.
Organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, że skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
Skarżąca otrzymała pierwsze zawiadomienie o decyzji w dniu 15 stycznia 2024 r., a drugie zawiadomienie - w dniu 23 stycznia 2024 r. Decyzji tej nie odebrała w terminie 14 dni. Decyzja ta została uznana za doręczoną w dniu 30 stycznia 2024 r., czyli zgodnie z art. 13a ust. 6 pkt 2) u.p.p.w.d. Ustalenia organu odwoławczego w tym zakresie znajdują potwierdzenie w Urzędowym Poświadczeniu Doręczenia (nr [...]).
Ustawowy 14-dniowy termin do złożenia odwołania upływał zatem w dniu 13 lutego 2024 r., natomiast skarżąca złożyła odwołanie dopiero w dniu 20 lutego 2024 r. - co potwierdza jednoznacznie Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia nr [...] – czyli siedem dni po terminie.
Dla oceny dochowania terminu złożenia odwołania nie jest istotne, że pełnomocnik skarżącej sporządził odwołanie w dniu 19 stycznia 2024 r. Istotna jest data nadania odwołania uwidoczniona w Urzędowym Poświadczeniu Przedłożenia. Nie ma też znaczenia jak znaczne było przekroczenie tego terminu, czy jego powody. Te są bowiem oceniane w postępowaniu o przywrócenie uchybionego terminu, co Sąd wyżej wskazał. Dotyczy to również sytuacji, gdy z powodów technicznych, leżących po stronie ZUS jako administratora systemu teleinformatycznego, niemożliwe stało się odczytanie (pobranie) treści decyzji ZUS, nie ma znaczenia niedostateczna znajomość języka polskiego oraz brak świadomości znaczenia otrzymanego od organu dokumentu i możliwości odwołania się, a także choroba dziecka, uczennicy [...] klasy [...], i skutki tej choroby w postaci nadzoru skarżącej nad wypełnianiem obowiązków szkolnych przez dziecko. Bez znaczenia są też uchybienia procesowe poprzedzające wydanie decyzji przez ZUS. Istotne jest jedynie ustalenie, że skarżącą wniosła odwołanie po upływie 14-dniowego terminu do jego wniesienia.
Wbrew argumentacji skarżącej, termin do wniesienia odwołania biegnie od dnia doręczenia decyzji stronie, a nie od upływu 7–dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3) w zw. z art. 120 p.p.s.a.