IV SA/Wr 316/23

IV SA/Wr 316/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-03-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-05-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk /sprawozdawca/
Katarzyna Radom
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Świadczenie socjalne
Sygn. powiązane
I OSK 2077/24 - Wyrok NSA z 2025-11-27
I OZ 399/24 - Postanowienie NSA z 2024-08-13
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Stwierdzono bezskuteczność czynności wydanej na podstawie przepisów szczególnych
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 583
art. 26 ust. 3g
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 marca 2024 r. sprawy ze skargi I. R. na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie zawieszenie/wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi I. R. obywatelki U. (dalej: skarżąca) jest czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) zawieszenia/wstrzymania w styczniu 2023 r. wypłaty świadczenia wychowawczego.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 25 listopada 202r. złożyła wniosek SW-U o świadczenie wychowawcze na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. na dziecko, które jest obywatelem Ukrainy i przybyło z Ukrainy do Polski w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. We wniosku wskazała, że jest obywatelką U. i po 23 lutego 2022 r. przybyła wraz z dzieckiem V. S. (ur. [...] r., dalej: dziecko) z U. do Polski w związku z działaniami wojennymi.
Pismem z 29 listopada 2022 r. ZUS poinformował skarżącą o przyznaniu – na podstawie art. 26 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2022 r., poz. 583 ze zm.; dalej: ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy) - świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 500 zł.
W dniu 25 stycznia 2023 r. skarżąca złożyła ponowny wniosek SW-U o przyznanie świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.
Decyzją z 26 stycznia 2023 r. organ umorzył postępowanie w sprawie wniosku skarżącej z dnia 25 stycznia 2023 r. wskazując, że świadczenie wychowawcze za okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 zostało już skarżącej przyznane i jest wypłacane, zatem rozpatrzenie obecnego wniosku na ten sam okres świadczeniowy stało się bezprzedmiotowe.
Skarżąca w dniu 26 stycznia 2023 r. poinformowała organ, że nie otrzymała wypłaty świadczenia wychowawczego w styczniu 2023 r., nie wyjeżdżała poza Wrocław, ma nadany PESEL od 22 listopada 2022 r., dziecko uczęszcza do szkoły od 28 listopada 2022 r. regularnie, najem mieszkania trwa do 31 marca 2023 r. Zadeklarowała, że może dostarczyć dokumenty, że dziecko się uczy, od proboszcza przy przekraczaniu granicy i umowę najmu. Dołączyła zaświadczenia z rejestru PESEL dla siebie i dziecka wskazujące na status cudzoziemca: UKR – cudzoziemiec, któremu nadano numer PESEL w związku z konfliktem na terytorium Ukrainy w dacie 13 listopada 2022 r.
W dniu 10 lutego 2023 r. skarżąca złożyła wniosek SW-R o przyznanie świadczenia wychowawczego 500+ (dla matki albo ojca dziecka) na dziecko za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., korygując go następnie w dniu 6 marca 2023 r. ze względu na mylnie wybrała formularz (SW-R zamiast SW-U) i wyjaśniając, że zarówno skarżąca jak i dziecko posiadają status cudzoziemca UKR.
W dniu 29 marca 2023 r. skarżąca wniosła skargę na czynność organu zawieszenia/wstrzymania wypłaty świadczenia wychowawczego na dziecko zarzucając naruszenie art., 6, art. 7, art. 7a § 1 k.p.a. w związku z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2022 r., poz. 1577; dalej: u.p.p.w.d.) w związku z niedochowaniem art. 13a ust. 4 oraz art. 23 ust. u.p.p.w.d., a także art. 26 ust. 3e ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy poprzez zawieszenie/wstrzymanie wypłat świadczenia wychowawczego na dziecko od miesiąca stycznia 2023 r., które odbyło się bez wydania decyzji, a także żadnych wezwań, zawiadomień i nawet telefonicznych form kontaktu. Wniosła o stwierdzenie rażącego naruszenia przez prawa przy zawieszeniu wypłat świadczenia wychowawczego, wznowienie wypłat świadczenia wychowawczego i wyrównanie wypłat za miesiące styczeń, luty i marzec 2023 r. wraz z odsetkami, załatwienie sprawy przez ZUS w dniu otrzymania odpisu prawomocnego wyroku oraz o przyznanie od ZUS na rzecz skarżącej kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi wskazała, że na jej wniosek z 25 listopada 2022 r. ZUS w dniu 29 listopada 2022 r. przyznał świadczenie wychowawcze na okres do 31 maja 2023 r., które było wypłacane na koniec każdego miesiąca. Począwszy od stycznia 2023 r. wypłaty zostały wstrzymane. Skarżąca i jej dziecko posiadają status cudzoziemca - UKR od 22 listopada 2022 r., dziecko chodzi do szkoły od 28 listopada 2022 r., ani skarżąca, ani dziecko nie opuszczały terytorium Polski.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej odrzucenie ewentualnie o umorzenie postępowania w związku z wypłatą świadczenia, a także – o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu potwierdził, że w dniu 25 listopada 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze za okres 2022/2023 dla dziecka. Wyjaśnił, że z danych zwartych we wniosku oraz z rejestrów urzędowych wynikało, że skarżąca wraz z dzieckiem przybyła do Polski po dniu 23 lutego 2022 r. (w dniu 29 marca 2022 r.) w związku z działaniami wojennymi na terytorium Ukrainy, przebywa na terytorium Polski i jej pobyt w Polsce jest uznawany za legalny na podstawie ustawy art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. W wyniku automatycznego rozpatrzenia wniosku skarżącej ZUS przyznał jej świadczenie wychowawcze i informacją z 29 listopada 2022 r. zawiadomił skarżącą o przyznaniu prawa do tego świadczenia za okres daty złożenia wniosku do 31 maja 2023 r. Następnie w styczniu 2023 r. wypłata świadczenia została automatycznie wstrzymana w związku z weryfikacją wniosku w oparciu o dane z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej zawierającego informację o wyjeździe skarżącej w dniu 6 maja 2022 r. do U. i utracie przez nią prawa legalnego pobytu na podstawie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Wyjaśnił, że w związku z wstrzymaniem wypłaty świadczenia skarżąca złożyła w dniu 25 stycznia 2023 r. kolejny wniosek o świadczenie wychowawcze na okres 2022/2023, który został rozpatrzony w postępowaniu automatycznym, w ramach którego została wydana decyzja z dnia 26 stycznia 2023 r. o umorzeniu postępowania z uwagi na to, że prawo do świadczenia jest przyznane na wcześniejszy wniosek. Ponadto Prezes ZUS wskazał, że dołączone do skargi odwołanie skarżącej z dnia 23 marca 2023 r. nigdy wcześniej nie wpłynęło do ZUS. Natomiast w dniu 4 maja 2023 r. skarżąca wniosła do organu skargę oraz ww. odwołanie, zaświadczenie ze szkoły dziecka oraz zaświadczenie z rejestru PESEL. Wskutek tego organ dokonał ponownego odczytu danych pobytowych skarżącej z ww. rejestru Straży Granicznej i ustalił na podstawie zaktualizowanych danych, że skarżąca z córką przybyła do Polski w dniu 29 marca 2022 r. w związku z konfliktem zbrojnym w Ukrainie i uzyskała legalność pobytu w Polsce do dnia 24 sierpnia 2023 r. Następnie skarżąca w dniu 6 maja 2022 r. wyjechała z Polski, a w dniu 13 listopada 2022 r. zarejestrowano jej powrót i uzyskanie legalności pobytu na podstawie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy do dnia 24 sierpnia 2023 r. Wskutek tych ustaleń ZUS wznowił wypłatę świadczenia wychowawczego za okres od stycznia 2023 r. do maja 2023 r. Prezes ZUS stwierdził w konsekwencji, że powołane okoliczności uzasadniają umorzenie postępowania sądowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 Prawa o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ świadczenie wychowawcze zostało wypłacone zgodnie z przyznanym prawem. Jednocześnie wskazał, że wniosek o odrzucenie skargi jest zasadny, ponieważ wstrzymanie wypłaty świadczenia nastąpiło zgodnie z posiadaną przez ZUS informacją pozyskaną z rejestru Straży Granicznej, a w sprawie nie była wydana decyzja o pozbawieniu prawa do świadczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres kontroli sądowej obejmuje orzekanie w sprawach wskazanych w art. 3 § 2-3 p.p.s.a. Granice orzekania wyznacza art. 134 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd bierze zatem pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu lub czynności.
Przedmiotem skargi jest wstrzymanie począwszy od stycznia 2023 r. wypłaty kwot świadczenia wychowawczego obywatelce U., której świadczenie to zostało przyznane – na jej wniosek z 22 listopada 2022 r. - w dniu 29 listopada 2022 r. na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 maja 2023 r. w oparciu o art. 26 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy.
Wedle organu, wstrzymanie wypłaty świadczenia było automatyczne jako wynik weryfikacji wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego w oparciu o dane z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej, zawierającego informację że skarżąca w dniu 6 maja 2022 r. wyjechała z Polski i utraciła prawo do legalnego pobytu w Polsce. Wskazał, że dane zawarte w aplikacji ZUS wspomagającej obsługę świadczeń wychowawczych opierają się o informacje zawarte w rejestrze Straży Granicznej w zakresie ustalania legalności pobytu obywateli Ukrainy w Polsce na podstawie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy – art. 2 ust. 1 – ZUS.
Skarżąca natomiast argumentuje, że od listopada 2022 r. nie wyjeżdżała z terytorium RP i nie ma do niej zastosowania art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy oraz posiada i nie zrzekła się statusu cudzoziemca – UKR (art. 8 ust. 24a lit. a ustawy o ewidencji ludności). Ponadto w dniu 25 stycznia 2023 r. stawiła się w oddziale ZUS we Wrocławiu przy "ul. [...]" i złożyła oświadczenie o braku utraty uprawnień z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, a także - zaświadczenie o posiadaniu na dzień 25 stycznia 2023 r. statusu cudzoziemca U. Do dnia skargi reakcja ZUS na to nie nastąpiła, a wypłata świadczenia na dzień skargi jest nadal wstrzymana.
Kontrola legalności czynności wstrzymania świadczenia wychowawczego w sprawie prowadzi do wniosku, że jest ona bezskuteczna.
Warunki i tryb ustalania prawa do świadczenia wychowawczego obywatelom Ukrainy przybyłym do Polski w związku konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa reguluje art. 26 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Zgodnie z ust. 1 pkt 2) tego przepisu obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP), którego pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w u.p.p.w.d., jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium RP - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy".
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy - w brzmieniu obowiązującym na dzień wstrzymania świadczenia wychowawczego - jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny w okresie 18 miesięcy licząc od dnia 24 lutego 2022 r. Do określenia okresu pobytu uznawanego za legalny stosuje się art. 57 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185; dalej: k.p.a.). Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki.
Obywatelowi Ukrainy, o którym mowa w ust. 1, jako osobie korzystającej w Rzeczypospolitej Polskiej z ochrony czasowej, przysługują uprawnienia określone w niniejszej ustawie (ust. 7).
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1. Zakres informacji przechowywanych w tym rejestrze określa ust. 3.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191; dalej: "u.e.l.").
Ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 185; dalej: ustawa zmieniająca), której przepisy weszły w życie z dniem 28 stycznia 2023 r. ustawodawca wprowadził zmiany w art. 3 ust. 3 i art. 4 ust. 17a ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy.
Zmiany te dotyczyły zakresu informacji objętych rejestrem prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej poprzez dodanie w art. 3 ust. 3 pkt 2 informacji o dacie przekroczenia granicy RP w kierunku wjazdowym (lit. a) i wyjazdowym (lit. b). Ponadto w art. 4 ust. 17a pkt 1 ) ustawodawca ustanowił, że status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d u.e.l., zwany dalej "statusem UKR", jest automatycznie zmieniany na status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. c tej ustawy, po przekazaniu przez Komendanta Głównego Straży Granicznej z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, informacji o wyjeździe z terytorium o którym mowa w art. 11 ust. 2. Dalsze przepisy art. 4 wskazują, że status UKR może być w pewnych warunkach zmieniany, utracony i przywracany. Ponadto art. 11 ust. 2 otrzymał brzmienie: "Wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1.".
Z art. 26 ust. 3a ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy wynika obowiązek udostepnienia przez Komendanta Głównego Straży Granicznej Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych ustalającemu prawo do świadczenia wychowawczego informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2.
Informację, o której mowa w ust. 3a, udostępnia się w drodze teletransmisji danych i obejmuje m.in. informację o datach wjazdów i wyjazdów z terytorium RP (ust. 3b pkt 6 w brzmieniu obowiązującym od 28 stycznia 2023 r.).
Ustawa zmieniająca dodała też przepisy art. 26 ust. 3g, 3h i 3i.
Wynika z nich, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest obowiązany do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL (ust.3i).
Wypłata świadczenia wychowawczego podlega wstrzymaniu, jeżeli otrzymujący te świadczenia obywatel Ukrainy przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, lub dziecko, na które przysługuje świadczenie, wyjedzie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 3g).
W przypadku gdy osoba, o której mowa w ust. 3g, wjedzie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, świadczenie wychowawcze wypłaca się od miesiąca, w którym wstrzymano ich wypłatę, o ile są spełnione warunki uprawniające do tego świadczenia(ust. 3h).
Ponadto ZUS może wzywać obywatela Ukrainy przebywającego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, ubiegającego się o świadczenie wychowawcze do osobistego stawiennictwa we wskazanej w wezwaniu jednostce organizacyjnej w terminie 3 dni roboczych, w celu złożenia wyjaśnień niezbędnych do prawidłowego ustalenia i realizacji świadczenia (ust. 3c). A wypłata świadczenia wychowawczego podlega wstrzymaniu, jeżeli otrzymujący to świadczenie obywatel Ukrainy przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, który został wezwany do osobistego stawiennictwa, nie stawił się we wskazanej jednostce organizacyjnej w wyznaczonym terminie (ust. 3e).
Z przepisów tych wynika zatem, że od 28 stycznia 2023 r. ZUS ma obowiązek weryfikacji dalszego prawa do świadczenia wychowawczego korzystając z rejestru ewidencji obywateli Ukrainy prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdów z terytorium RP) oraz rejestru PESEL (w zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Wypłata świadczenia wychowawczego podlega wstrzymaniu, jeżeli otrzymujący je obywatel Ukrainy przebywający na terytorium RP, którego pobyt na terytorium Polski jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, lub dziecko, na które przysługuje świadczenie, wyjedzie z terytorium RP. Jeżeli organ poweźmie wątpliwości w tym zakresie może wezwać obywatela Ukrainy do osobistego stawiennictwa w celu złożenia wyjaśnień niezbędnych do prawidłowego ustalenia i realizacji świadczenia wychowawczego. W postępowaniu w ww. zakresie stosuje się k.p.a., ponieważ ustawodawca wyraźnie wskazał przypadki wyłączenia jego stosowania, które nie obejmują ani przyznawania oraz uchylenia i zmiany świadczenia wychowawczego, ani wstrzymania wypłaty tego świadczenia, ani prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie.
Przebieg postępowania utrwalony w aktach administracyjnych sprawy oraz niespornie wynikający z odpowiedzi na skargę wskazuje, że okoliczności sprawy nie dawały podstaw do wstrzymania wypłaty świadczenia wychowawczego przyznanego skarżącej w listopadzie 2022 r. Po pierwsze, organ dysponował informacją – a w każdym razie miał do niej dostęp – że skarżąca wyjechała z terytorium RP w dniu 6 maja 2023 r. i powróciła do Polski w dniu 13 listopada 2022 r. przed złożeniem wniosku o świadczenie wychowawcze oraz że posiadała od 22 listopada 2022 r. status cudzoziemca UKR. Skarżąca już w dniu 26 stycznia 2023 r. (co wynika z akt administracyjnych sprawy) informowała poprzez platformę komunikacji z ZUS, że spełnia wszystkie wymogi otrzymywania świadczenia wychowawczego. Następnie ponawiała pierwotny wniosek o świadczenie wychowawcze na ten sam okres. Organ działania skarżącej i informacje od niej pochodzące zignorował, zamiast wdrożyć procedurę wyjaśnienia wątpliwości – o ile takie by powstały pomimo weryfikacji danych z ww. rejestrów – uregulowanej w art. 26 ust. 3c ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Utrzymywał skarżącą w przekonaniu, że uprawnienie to jej służy, ponieważ wydał decyzję z dnia 25 stycznia 2023 r. o umorzeniu postępowania ws. ponownego wniosku o przyznanie świadczenia na ten sam okres jako już rozpatrzone i wypłacane. Jednocześnie wstrzymał wypłatę świadczenia wychowawczego i nie udzielił skarżącej żadnych wyjaśnień, jak również nie umożliwił jej złożenia wyjaśnień oraz przedstawienia dowodów na spełnienie przesłanek kontynuowania świadczenia wychowawczego przyznanego jej informacją z 29 listopada 2022 r. Działanie ZUS narusza art. 26 ust. 3g i 3c ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. ZUS miał zapewniony i niekwestionowany kontakt ze skarżącą w trybie i na zasadach przewidzianej ustawowo komunikacji elektronicznej z ZUS, co pozwalało na realizację zasady czynnego udziału strony w postępowaniu wyrażonej również w ww. art. 26 ust. 3c ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Zaniedbał też rzetelnego wykonania obowiązku weryfikacji realizacji świadczenia wychowawczego w oparciu o dostępne rejestry. Akta administracyjne sprawy nie potwierdzają, że organ nie miał w styczniu 2023 r. dostępu do danych, pochodzących z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej oraz rejestru PESEL, o wyjeździe i powrocie skarżącej na terytorium RP oraz jej statusie U. Trzeba też zauważyć, że skoro skarżącą natychmiast zgłaszała zastrzeżenia do wstrzymania wypłaty świadczenia i podejmowała starania oraz w ramach osobistego stawiennictwa w oddziale ZUS dotyczące wyjaśnienia swojej sytuacji w kontekście tego uprawnienia, to organ nie może okoliczności tych pominąć większą wagę procesową nadając automatycznej procedurze weryfikacyjnej. Zastrzeżenia skarżącej stanowią bowiem bezwzględną podstawę do weryfikacji ustaleń organu, podjętych z wykorzystaniem wyłącznie systemu teleinformatycznego. Skoro skarżąca kwestionowała wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, organ miał obowiązek wyjaśnić okoliczności podawane przez skarżącą - w ramach procedury administracyjnej i dostępnych instrumentów procesowych - czego niewątpliwie nie uczynił.
Sąd dostrzega, że po wniesieniu skargi organ dokonał właściwej analizy udostępnionych mu rejestrów i wypłacił skarżącej świadczenie wychowawcze od miesiąca wstrzymania wypłaty tego świadczenia (czyli od stycznia 2023 r.). Okoliczność ta pozostaje bez wpływu na wynik kontroli sądowej czynności wstrzymania wypłaty przez organ, ponieważ ocena legalności zaskarżonej czynności jest dokonywana przez sąd na dzień wniesienia skargi. Wskazana okoliczność potwierdza natomiast - co Sąd zauważa na marginesie – zasadność twierdzeń skarżącej o braku podstaw do wstrzymania wypłaty świadczenia, skoro skarżąca wyjechała i powróciła przed złożeniem wniosku o świadczenie wychowawcze, posiadała status cudzoziemca U., miała legalny pobyt, i nie opuszczała terytorium RP.
Sąd nie miał wątpliwości co do dopuszczalności drogi sądowej w sprawie. , Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem sądów i doktryny, za akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. uznaje się te, które: 1) w rozumieniu przepisów prawa materialnego i procesowego nie są decyzją lub postanowieniem; 2) mają charakter indywidualny, co wynika z określenia ich przedmiotu, a mianowicie uprawnień lub obowiązków, których dotyczą; 3) podejmowane są na podstawie przepisów prawa, które nie wymagają ich autorytatywnej konkretyzacji, a jedynie potwierdzenia uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów powszechnie obowiązującego prawa, co oznacza również, że stanowią one przejaw wiedzy organu wykonującego administrację publiczną; 4) są podejmowane w zakresie administracji publicznej, charakteryzując się, między innymi, jednostronnością działania; 5) są podejmowane przez podmiot wykonujący administrację publiczną (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2020 r. o sygn. akt I GSK 1414/20 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"; B. Adamiak, Z problematyki właściwości sądów administracyjnych, art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., ZNSA 2006 nr 2, s. 18-19). Akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., podejmowane są poza postępowaniem jurysdykcyjnym z właściwą mu formą decyzji lub postanowienia, co oznacza, że odpowiadają formule nie tyle stosowania prawa, co jego wykonywania, a więc formule wykonawczej, która wyraża się w urzeczywistnianiu (realizacji) dyspozycji normy prawnej kreującej konkretny (a więc już istniejący) stosunek administracyjny i wynikające z niego uprawnienie lub obowiązek (por. Z. Kmieciak, Glosa do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 3/07, OSP 2008, z. 5, poz. 51, s. 350 – 351). Czynność z zakresu administracji publicznej dotyczy uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisu prawa i nie jest przy tym decyzją administracyjną lub postanowieniem, niemniej jednak jest formą działania administracji publicznej objętą właściwością sądu administracyjnego. Powinna być skierowana do zindywidualizowanego podmiotu. Ustawa o pomocy o obywatelom Ukrainy nie określa formy prawnej wstrzymania świadczenia wychowawczego, natomiast z przepisów u.p.p.w.d. stosowanej odpowiednio wynika, że tylko w sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego ZUS wydaje decyzję (art. 13a ust. 4 u.p.p.w.d.). Wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego następuje w drodze czynności materialno-technicznej, co ma uzasadnienie w przyjętej przez Państwo Polskie formule pomocy obywatelom Ukrainy przybyłym w związku z wojną uzasadnionej celem i sprawnością tej pomocy. Czynność ta podlega kontroli przez sąd administracyjny, ponieważ mocą art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. podlega zaskarżeniu. Stosownie natomiast do art. 146 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie art. 146 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 26 ust. 3g ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy oraz ww. przepisami k.p.a. - stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności ZUS wstrzymania wypłaty świadczenia wychowawczego.
Na podstawie art. 53 § 1 zdanie drugie p.p.s.a uznał, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy skarżącej, dlatego skargę rozpoznał.