IV SA/Wr 316/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2021-08-26
NSAinneWysokawsa
świadczenie dobry startopieka nad dzieckiemdziadkowierodzina zastępczapostępowanie administracyjnezagadnienie wstępnezawieszenie postępowaniak.p.a.

WSA uchylił decyzję odmawiającą świadczenia "Dobry start" dziadkowi, uznając, że organy administracji miały obowiązek zawiesić postępowanie do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny kwestii umieszczenia wnuczki w rodzinie zastępczej.

Skarżący, dziadek, ubiegał się o świadczenie "Dobry start" na wnuczkę, nad którą sprawował faktyczną opiekę. Organy administracji odmówiły świadczenia, uznając, że dziadek nie mieści się w katalogu osób uprawnionych. Skarżący podniósł, że toczy się postępowanie o umieszczenie wnuczki w rodzinie zastępczej. WSA uchylił decyzje obu instancji, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez niezawieszenie postępowania mimo toczącej się sprawy o ustalenie pieczy zastępczej.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia "Dobry start" dziadkowi, który sprawował faktyczną opiekę nad wnuczką, podczas gdy jej rodzice przebywali za granicą. Organy administracji obu instancji uznały, że dziadek nie jest osobą uprawnioną do świadczenia, ponieważ nie jest rodzicem, opiekunem prawnym ani faktycznym w rozumieniu przepisów, które wymagały wystąpienia z wnioskiem o przysposobienie lub orzeczenia sądu. Skarżący argumentował, że sprawuje faktyczną opiekę i że toczy się postępowanie o umieszczenie wnuczki w rodzinie zastępczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd uznał, że organy administracji miały wiedzę o toczącym się postępowaniu przed sądem powszechnym w sprawie ustanowienia rodziny zastępczej dla małoletniej. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie tej kwestii przez sąd powszechny stanowiło zagadnienie wstępne (prejudykat) dla rozpatrywanej sprawy administracyjnej. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., organ administracji publicznej ma obowiązek zawiesić postępowanie, gdy jego rozpatrzenie zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zaniechanie zawieszenia postępowania przez organy administracji stanowiło naruszenie przepisów postępowania, w tym zasad czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Sąd podkreślił, że choć świadczenie "Dobry start" jest przyznawane na określony rok szkolny, to kwestia ustalenia statusu rodziny zastępczej była kluczowa dla oceny uprawnień skarżącego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli nie posiadają statusu opiekuna prawnego, faktycznego (w rozumieniu rozporządzenia) lub rodziny zastępczej orzeczonego przez sąd.

Uzasadnienie

Przepisy rozporządzenia określają krąg osób uprawnionych do świadczenia "Dobry start", który nie obejmuje bezpośrednio dziadków sprawujących jedynie faktyczną opiekę na podstawie oświadczenia rodziców. Status opiekuna faktycznego wymaga dodatkowych przesłanek, a piecza nad dzieckiem musi być oparta na orzeczeniu sądu, aby mogła stanowić podstawę do przyznania świadczeń rodzinnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" art. 4 § ust. 1 pkt 1

k.p.a. art. 97 § § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" art. 4 § ust. 2

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" art. 3 § pkt 3

u.w.s.p. art. 187a § ust. 1

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

K.r.o. art. 92

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

K.r.o. art. 93 § § 1

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

K.r.o. art. 110 § § 1

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

K.r.o. art. 111 § § 1

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

K.r.o. art. 1121 § § 2

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

p.p.s.a. art. 145 § §1 pkt 1 lit. "c"

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez niezawieszenie postępowania administracyjnego mimo toczącej się sprawy o ustanowienie rodziny zastępczej. Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.).

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów administracji, że dziadek nie jest osobą uprawnioną do świadczenia "Dobry start" na podstawie przepisów rozporządzenia, bez uwzględnienia toczącego się postępowania o pieczę zastępczą.

Godne uwagi sformułowania

rozstrzygnięcie [...] przed sądem powszechnym stanowi zagadnienie wstępne, prejudykat dla rozpatrywanej sprawy organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd zaniechanie przez organ administracji podjęcia obligatoryjnej czynności procesowej w postaci zawieszenia z urzędu postępowania administracyjnego [...] jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji

Skład orzekający

Tomasz Świetlikowski

przewodniczący

Ewa Kamieniecka

członek

Mirosława Rozbicka-Ostrowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Obowiązek zawieszenia postępowania administracyjnego w przypadku zależności od rozstrzygnięcia sądu powszechnego (zagadnienie wstępne), nawet jeśli nie zostało to wyraźnie wskazane przez stronę."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sądu powszechnego ma bezpośredni wpływ na możliwość przyznania świadczenia lub ustalenia statusu prawnego strony.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie procedur administracyjnych i jak kluczowe może być rozstrzygnięcie sądu powszechnego dla sprawy administracyjnej, nawet w kontekście świadczeń socjalnych.

Sąd administracyjny uchyla decyzję: czy organy zignorowały toczące się postępowanie o pieczę nad dzieckiem?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wr 316/21 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2021-08-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ewa Kamieniecka
Mirosława Rozbicka-Ostrowska /sprawozdawca/
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2149/21 - Wyrok NSA z 2022-09-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 138 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca) Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi T.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] stycznia 2021r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji odmawiającej świadczenia dobry start i odmowy przyznania tego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem z dnia [...] września 2020 r. , adresowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., w którym T.Z. ( dalej: strona , skarżący ) zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia dobry start na wnuczkę A.Z.-T. Do powyższego wniosku strona dołączyła notarialnie potwierdzone oświadczenia dziadków i rodziców A.Z.-T. z dnia [...] sierpnia 2020r. , w którym dziadkowie oświadczają, że będą sprawowali opiekę nad A.Z.-T. w czasie nieobecności jej rodziców, a rodzice wyrażają na to zgodę.
Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta W., przez [...] w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w W., odmówiono stronie świadczenia dobry start wnioskowanego na A.Z., z tym uzasadnieniem , że wnioskowane świadczenie nie przysługuje , gdyż strona nie jest rodzicem, opiekunem prawnym, ani opiekunem faktycznym A.Z.
Strona wniosła odwołanie od pierwszoinstancyjnej decyzji , podnosząc, że w decyzji błędnie wskazano nazwisko jedno nazwisko A. (Z.) , zamiast dwóch (Z.-T.). Odwołujący się zarzucił , że świadczenie przysługuje opiekunom faktycznym, którymi są wspólnie z żoną ,zaś w sprawie nie zachodzi żadna negatywna przesłanka przyznania świadczenia. Jako dziadkowie - na podstawie powierzenia spisanego przed notariuszem - sprawują faktyczną opiekę nad wnuczką, która przyjechała z [...], gdzie pozostali jej rodzice wraz z młodszym bratem. Strona wskazała ,że złożyła wniosek o opiekę nad A. do Sądu Rejonowego [...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.) dalej k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i, orzekając co do istoty sprawy, odmówiło stronie świadczenia dobry start, wnioskowanego w związku z rozpoczęciem roku szkolnego 2020/2021, na A.Z.-T. W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji przytoczył brzmienie § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2018 r. poz. 1061, z późn. zm.) - dalej jako "rozporządzenie", wedle którego świadczenie dobry start przysługuje rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko. W § 4 ust. 2 rozporządzenia wskazano, że świadczenie dobry start przysługuje w związku z rozpoczęciem roku szkolnego do ukończenia: 1) przez dziecko lub osobę uczącą się 20. roku życia, 2) przez dziecko lub osobę uczącą się 24. roku życia - w przypadku dzieci lub osób uczących się legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności. Wysokość świadczenia dobry start wynosi 300 zł (§ 5 ust. 1 rozporządzenia).
Organ II instancji stwierdził ,że strona jest dziadkiem A.Z.-T. i sprawuje nad nią faktyczną opiekę, w związku ze stałym pobytem jej rodziców w [...]. Jako dziadek nie mieści się jednak w kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia dobry start. Kolegium wzięło przy tym pod uwagę, że świadczenie dobry start przyznawane jest w związku z podęciem przez Rade Ministrów uchwały z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie ustanowienia rządowego programu "Dobry Strat", co nastąpiło na podstawie art. 187a ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821). W związku z powyższym weryfikację prawa do świadczenia dobry start przeprowadziło z uwzględnieniem przepisów ustawowych. Niemniej jednak ustawa nie stwarza warunków do tego, aby dziadkowie mogli ubiegać się o świadczenia finansowane ze środków publicznych na rzecz swoich wnuków.
Z kolei odnosząc się w tym zakresie do stanowiska zajętego w odwołaniu organ odwoławczy powołał się na przepis § 3 pkt 3 rozporządzenia, zgodnie z którym przez opiekuna faktycznego rozumieć można wyłącznie osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o jego przysposobienie. Tym samym dla uznania strony za opiekuna faktycznego A.Z.-T. konieczne byłoby, poza sprawowaniem przez nią opieki faktycznej, także wystąpienie przez nią z wskazanym wnioskiem do sądu opiekuńczego, co w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca.
Jak wskazał organ II instancji , z akt sprawy wynika, że na dzień rozstrzygania sprawy strona , nie będąc rodzicem A.Z.-T., nie jest również jej opiekunem faktycznym, opiekunem prawnym, ani nie stanowi dla niej rodziny zastępczej. Natomiast Kolegium nie miało podstaw do tego, by jakiekolwiek skutki prawne wywodzić ze wspólnego oświadczenia dziadków i rodziców A.Z.-T., w którym dziadkowie oświadczają, że będą sprawowali opiekę nad A.Z.-T. w czasie nieobecności jej rodziców, a rodzice wyrażają na to zgodę. Nie ma przy tym znaczenia to, że podpisy pod oświadczeniem zostały notarialnie potwierdzone. Zgodnie bowiem z art. 92 i art. 93 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1395) - dalej K.r.o., dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską, która przysługuje obojgu rodzicom. Z art. 110 § 1 i art. 111 § 1 K.r.o. wynika, że w razie przemijającej przeszkody w wykonywaniu władzy rodzicielskiej sąd opiekuńczy może orzec jej zawieszenie, zaś jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej. Te, jak i inne przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie pozostawiają wątpliwości, że zmiany w zakresie władzy rodzicielskiej mogą być dokonywane wyłącznie na podstawie orzeczenia sądowego. Także w przedmiocie obowiązku i prawa bieżącej pieczy nad dzieckiem wyłącznie sąd może ustalić inne niż ustawowe zasady jej wykonywania (por. art. 1121 § 2 K.r.o.). Rodzice nie mają swobody przekazywania tej władzy, ani żadnego z jej elementów, w tym bieżącej pieczy nad dzieckiem, innym osobom w drodze umów, czy oświadczeń.
Nie oznacza to, że Kolegium nie wzięło pod uwagę szczególnych okoliczności w jakich sprawowana jest opieka nad A.Z.-T. Choć w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start", ani w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie przewidziano możliwości przyznania świadczenia jednemu z dziadków sprawujących opiekę nad wnukiem lub wnuczką, w sytuacji pozostawania rodziców poza granicami Polski, a w orzecznictwie sądowym pojawiały się stanowiska, które wykluczały możliwość wyinterpretowania takiego prawa z innych aktów prawnych nawet wtedy gdy dziadkom (albo jednemu z nich) powierzono pieczę na dzieckiem na czas nieobecności rodziców to Kolegium przychyla się do tej linii orzeczniczej sądów, która w przypadku powierzenia pieczy nad dzieckiem innym niż rodzice osobom dopuszcza przyznanie im świadczeń rodzinnych (do których zaliczyć należy świadczenie dobry start) nawet jeżeli nie mieszczą się w katalogu podmiotów, które expressis verbis zostały wskazane jako uprawnione do uzyskania prawa do świadczenia .
Zdaniem organu II instancji, rozważenie jednak możliwości przyznania świadczenia dobry start innej, niż wskazane w § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, osobie sprawującej bieżąca pieczę nad dzieckiem wymaga stwierdzenia, że piecza ta jest przez nią sprawowana zgodnie z orzeczeniem sądu. W przypadku gdy takie orzeczenie nie zostało wydane, to piecza nad dziećmi, w jej prawnym rozumieniu, przysługuje wyłącznie rodzicom dziecka i to bez względu na to, czy z obowiązku jej sparowania się oni wywiązują, a jeżeli tak, to w jaki sposób ją sprawują, tj. osobiście, czy przy udziale innych osób. Tym samym wyłącznie rodzice, o ile spełniają inne przesłanki uzyskania świadczenia, mogą się o nie ubiegać.
Z akt rozpatrywanej sprawy wynika jednoznacznie, że strona nie jest żadną z osób, o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, ani nie sprawuje pieczy nad A.Z.-T. na mocy orzeczenia sądu. Sąd nie wydał żadnego postanowienia zmieniającego zasady wykonywania władzy rodzicielskiej przez jej rodziców, w tym w zakresie bieżącej pieczy nad nią.
W takiej sytuacji Kolegium zobowiązane było do stwierdzenia, że organ pierwszej instancji zasadnie odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia, a tym samym decyzję tę należało utrzymać w mocy. Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił , że wydanie decyzji reformatoryjnej wynikało jedynie z niewłaściwego oznaczenia dziecka , na które strona ubiegała się o świadczenie, a więc nie wskazania w rozstrzygnięciu obu członów nazwiska A.Z.-T., co mogło zostać konwalidowane przez Kolegium w rozstrzygnięciu decyzji drugoinstancyjnej.
Decyzja jest ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której skarżący wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie na małoletnia wnuczkę świadczenia "Dobry strat" w związku z rozpoczęciem roku szkolnego 2020/2021 i zasądzenie kosztów postępowania ewentualnie uchylenie decyzji administracyjnych I i II instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarga oparta została na zarzucie naruszenia :
1/ przepisów postępowania , a to art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a., mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez :
- nie uwzględnienie, że przed Sądem Rejonowym [...] zawisła sprawa o ustanowienie rodziny zastępczej dla małoletniej A.Z.-T. w osobie dziadków S.Z. i skarżącego i postanowieniem z dnia [...] 03.2021 r., sygn. akt [...] małoletnią wnuczkę umieszczono w rodzinie zastępczej na terenie RP, zgodnie z wnioskiem,
- nie uwzględnienie dokumentów w postaci oświadczenia z dnia [...].08.2020 r. Rep. A Nr [...], powiadomienia o nadaniu Nr PESEL [...] z dnia [...].08.2020 r. i zaświadczenia o zameldowaniu na pobyt stały [...] z dnia [...].08.2020 r. ,zaświadczenia SP Nr [...] z dnia [...].10.2020 r. ,
2/ prawa materialnego , a to § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.05.2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz.U. z 2018 r. poz. 1061 z późn.zm.) poprzez jego niezastosowanie.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł ,że w toku postępowania administracyjnego toczyło się przed Sądem Rejonowym [...], postępowanie pod sygn. akt [...] o umieszczenie wnuczki A.Z.-T. w rodzinie zastępczej u dziadków ze strony ojca S.Z. i skarżącego. Zgodnie z jego wnioskiem, postanowieniem z dnia [...].03.2021 w tej sprawie umieszczono wnuczkę w rodzinie zastępczej na terenie RP. Wobec tego organ administracyjny, zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. winien był postępowanie co najmniej zawiesić, do czasu rozstrzygnięcia kwestii wstępnej przez Sąd, czego nie uczynił, mimo posiadanej wiedzy o sytuacji faktycznej oraz prawnej małoletniej , która od sierpnia 2020 r. przebywa pod opieką dziadków na podstawie oświadczenia ( poświadczonego notarialnie ) rodziców małoletniej w przedmiocie powierzenia opieki co już stanowi o opiece faktycznej dziadków, wyczerpującej przesłanki zastosowania § 3 ust. 3 oraz § 4 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.05.2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start'.
O umiejscowieniu małoletniej na terenie RP oraz podleganiu opiece faktycznej dziadków świadczą dodatkowo złożone dokumenty na okoliczność nadania Nr PESEL oraz zameldowania na pobyt stały pod adresem ul. [...] [...]. Małoletnia rozpoczęła także rok szkolny 2020/2021 w Szkole Podstawowej Nr [...] im. [...] w [...] Zespół Szkół Nr [...], gdzie naukę w kl. [...] kontynuuje do chwili obecnej. Wbrew stanowisku organów obu instancji małoletnia A.Z.-T. spełnia wszystkie warunki do otrzymania świadczenia "Dobry start", a przepisy nie wykluczają dziadków, jako opiekunów faktycznych lub prawnych, którzy o to świadczenie na rzecz małoletniego mogą się ubiegać. Wbrew stanowisku organów orzekających, piecza bieżąca, zatem opieka faktyczna przez inne osoby nie muszą być potwierdzone orzeczeniem Sądu. Na poparcie swoich twierdzeń skarżący dołączył do skargi kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...].03.2021 r . sygn. akt [...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie , podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wraz z uzasadniającą je argumentacją. Dodatkowo podkreśliło ,że dokonało wykładni przepisu § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z uwzględnieniem także wykładni systemowej i funkcjonalnej, w tym przy respektowaniu przyjmowanej powszechnie w orzecznictwie sądowym, a także praktyce orzeczniczej Kolegium konieczności prokonstytucyjnej wykładni przepisów określających krąg podmiotów uprawnionych do otrzymania świadczeń rodzinnych (do których zaliczyć należy świadczenie dobry start). Według Kolegium prawidłowa wykładnia przepisów rozporządzenia, a także ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821), prowadzić musi do uwzględnienia sytuacji powierzenia pieczy nad dzieckiem innym niż rodzice osobom, nawet jeżeli nie mieszczą się w katalogu podmiotów, które expressis verbis zostały wskazane jako uprawnione do uzyskania prawa do świadczenia. Zdaniem Kolegium , nie jest jednak możliwe zaliczenie do kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia skarżącego, który w relewantnym okresie nie był w żaden prawny sposób umocowany do ubiegania się o świadczenie na rzecz wnuczki. Skarżący (wraz z żoną) dopiero w dniu [...] marca 2021 r., tj. z dniem uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego [...] stał się rodziną zastępczą dla A.Z.-T.. Tym samym oczekiwanie strony, aby na tej podstawie uzyskał on prawo do świadczenia, które przyznawane jest w oparciu o wnioski składane w okresie od dnia 1 lipca do dnia 30 listopada (zgodnie z § 28 ust. 1 rozporządzenia) jest nieuzasadnione. Wobec tego, że wnioski złożone po dniu 30 listopada pozostawia się bez rozpatrzenia (zgodnie z § 28 ust. 2 rozporządzenia) nabycie uprawnień do skutecznego wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia dobry start na rok szkolny 2020/21 po dniu 30 listopada 2020 r. pozostaje bez wpływu na możliwość przyznania tego świadczenia.
Aktualnie skarżący jest w kręgu osób, którym może być ustalone prawo do świadczenia dobry start, a zatem będzie mógł ubiegać się o to świadczenie w związku z rozpoczęciem kolejnego roku szkolnego, natomiast nie był uprawniony do tego świadczenia w okresie w jakim rozpatrywane były wnioski na okres 2020/21, a także w dacie wydania decyzji przez Kolegium. Organ odwoławczy zaznaczył, że świadczenie dobry start przysługuje w związku z rozpoczęciem roku szkolnego, a tym samym to na wskazany w rozporządzeniu okres składania wniosków ustalony "wokół " daty 1 września należy oceniać uprawnienie do otrzymania świadczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie przypomnieć jedynie należy, że kontrola sądowo-administracyjna aktów indywidualnych wydanych przez organy administracji publicznej ma wyłącznie charakter kontroli legalnościowej rozumianej jako badanie zgodności z obowiązującym prawem. A zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku , co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm. ) ( zwanej dalej p.p.s.a.). Wskazać również należy ,że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami , lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy , o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.
Analizując pod tym kątem zaskarżoną decyzję, zgodzić się należy z generalnym zarzutem skargi, że przeprowadzone postępowanie administracyjne obarczone jest wadami, wynikającymi z naruszenia przepisów postępowania administracyjnego . Uszedł bowiem uwadze obu organów orzekających w sprawie fakt, że w toku postępowania przed organem pomocowym wpłynęło pismo strony z dnia 22 października 2020r. zawierające prośbę " o przesunięcie terminu rozpatrzenia wniosku dotyczącego A.Z.-T. do czasu uzyskania wyroku Sądu [...]" . Treść powyższego pisma jednoznacznie wskazuje na to ,że intencją strony był wniosek o zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu zakończenia postępowania przed sądem powszechnym w sprawie umieszczenia małoletniej [...] w rodzinie zastępczej. Potwierdza to również treść - dołączonego do wspomnianego wyżej pisma strony - załącznika w postaci zaświadczenia wystawionego przez Kancelarię Adwokacką adw. M.Z. z dnia [...] października 2020r. , z którego wynika, że skarżący wraz z żoną rozpoczęli postępowanie w sprawie umieszczenia małoletniej [...] w rodzinie zastępczej , które toczyć będzie się przed Sądem Rejonowym [...] . Wprawdzie organ pomocowy w decyzji pierwszo-instancyjnej poczynił ustalenie co do rozpoczęcia postepowania w sprawie umieszczenia małoletniego dziecka w rodzinie zastępczej , jednakże nie wyprowadził z tego faktu – w kontekście zgłoszonego wniosku o zawieszenie - żadnych konsekwencji procesowych . Podobnie jak organ II instancji zignorował podniesiony w odwołaniu zarzut zawisłości przed Sądem Rejonowym [...] sprawy w przedmiocie opieki nad wnuczką strony pod sygn. akt [...].
W tym miejscu wypada przytoczyć przepis § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" , określający krąg osób uprawnionych do tego świadczenia, zgodnie z którym przysługuje ono rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko. A zatem do podmiotów uprawnionych do wnioskowanego świadczenia prawodawca zaliczył również rodzica zastępczego .
Materiał aktowy kontrolowanej sprawy , jak i treść decyzji organów obu instancji dowodzi tego ,że organy orzekające w sprawie miały wiedzę o toczącym się postępowaniu w sprawie umieszczenia małoletniej wnuczki strony w rodzinie zastępczej . Jednakże z urzędu nie dostrzegły tego ,że rozstrzygnięcie sprawy w tej kwestii przed sądem powszechnym stanowi zagadnienie wstępne , prejudykat dla rozpatrywanej sprawy.
Stosownie bowiem do art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Wystąpienie między innymi takiej przesłanki obliguje organ administracji publicznej ,prowadzący postepowanie do jego zwieszenia z urzędu. Przy czym warunkiem zawieszenia postępowania aadministracyjnego jest to , aby postępowanie , o którym mowa w cytowanym przepisie było w toku, a więc było wszczęte. Natomiast rozpatrzenie sprawy zależy od wyniku innego postępowania , jeżeli rozstrzygniecie, które zapadnie w tym drugim postępowaniu będzie miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy będącej przedmiotem pierwszego postępowania ( kwestia prejudycjalna) . Takie rozumienie kwestii prejudycjalnej zakłada istnienie ścisłego związku między sprawą rozpoznawaną w postępowaniu administracyjnym , a kwestią będącą przedmiotem postępowania prejudycjalnego . Związek ten polega na tym ,że rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego stanowi podstawę rozstrzygnięcia sprawy głównej (por. wyroki NSA : z 8.07.2008r. II OPSK 792/07 ; z 26.10.2005r. I FSK 230/05 , Legalis) .
W ocenie Sądu , z taką sytuacją mamy do czynienia w badanej sprawie. Niewątpliwie dla rozpatrzenia niniejszej sprawy okolicznością mającą znaczenie prawne było rozstrzygnięcie w postępowaniu przed sądem powszechnym kwestii rodziny zastępczej dla małoletniej wnuczki skarżącego .Podstawową bowiem okolicznością , stanowiącą podstawę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia był fakt nie zaliczenia go kręgu osób uprawnionych do tego świadczenia , o którym mowa w cytowanym wyżej § 4 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia. Tymczasem w toku całego postępowania strona konsekwentnie wykazywała, że wystąpiła do właściwego sądu o umieszczenie wnuczki w rodzinie zastępczej , a w konsekwencji nadanie jej statusu rodzica zastępczego .
Zaniechanie przez organ administracji podjęcia obligatoryjnej czynności procesowej w postaci zawieszenia z urzędu postępowania administracyjnego , w sytuacji , gdy strona powołuje się na ważny dla niej prawotwórczy fakt , mogący wynikać z innego postępowania toczącego się przed organem sądowym , jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji. Wobec tego prowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające i ocena zgromadzonego materiału dowodowego jest przedwczesna i tym samym pod adresem organów orzekających w sprawie musi być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 8 k.p.a. , art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zaś pod adresem organu II instancji naruszenie również art. 138 §1 pkt 2 k.p.a.
Niezależnie od tego analiza materiału aktowego niniejszej sprawy wskazuje na to, że zarówno organ I jak i II instancji uchybił również zasadzie czynnego udziału strony w postępowaniu , sformułowanej w przepisie art. 10 k.p.a. , albowiem nie umożliwił stronie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia co do zebranych dowodów i materiałów , zważywszy ,że obowiązek ten pozostaje aktualny na każdym etapie sprawy.
Z tych względów skarga zasługuje na uwzględnienie , co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI