IV SA/Wr 31/25

IV SA/Wr 31/25 - Postanowienie WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 58 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na czynność materialno-techniczną Dyrektora Centrum Usług Społecznych w Sycowie z dnia 21 października 2024 r. (bez numeru) w sprawie umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej postanawia: odrzucić skargę.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 12 grudnia 2024 r., uzupełnionym następnie pismem z dnia 17 marca 2024 r., J. M. (dalej: strona, skarżąca), powołując się na art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniosła skargę na czynność materialno-techniczną w sprawie umieszczenia A. P. (dalej: córka, dziecko) w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Zaskarżona czynność podjęta została przez pracowników socjalnych Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sycowie (obecnie Dyrektor Centrum Usług Społecznych w Sycowie, zwany dalej: organ) wspólnie z funkcjonariuszami Policji oraz lekarzem pediatrą w ramach wszczętej wobec skarżącej procedury "Niebieskie Karty".
W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że jej córka została bezprawnie i bez jej zgody umieszczona w placówce opiekuńczej w B. W ocenie skarżącej, działanie organu było sprzeczne z zasadami dobra dziecka oraz etyką zawodową osób odpowiedzialnych za podjęcie tej decyzji. Strona zarzuciła organowi m.in. używanie przemocy wobec dziecka, narażenie jego zdrowia i życia, utrudnianie kontaktów skarżącej z córką i naruszenie przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżąca wniosła o stwierdzenie bezprawności działań organu, podjęcie działań naprawczych, tj. zadośćuczynienia, odszkodowania i publicznych przeprosin za szkody naruszenia dóbr osobistych matki i dziecka w związku z umieszczeniem córki w placówce opiekuńczej, uchylenie wszelkich stosowanych ograniczeń kontaktów skarżącej z córką, przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji dziecka, zobowiązanie organu do przestrzegania procedur administracyjnych w sprawie, zbadanie prawidłowości działań kuratora sądowego, wyjaśnienie okoliczności podania dziecku leków nasennych w ośrodku opiekuńczym oraz wydania dziecka ojcu w stanie zagrożenia zdrowia i życia, a także wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec osób odpowiedzialnych za podjęcie działań niezgodnych z prawem.
W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że w stosunku do skarżącej nie została wydana żadna decyzja administracyjna. Organ wyjaśnił, że w sprawie strony prowadzona jest procedura "Niebieskie Karty" w związku ze zgłoszeniem podejrzenia stosowania przemocy domowej wobec córki, a w toku postępowania sądowego, postanowieniem Sądu Rejonowego Wydział III Rodzinny i Nieletnich w Oleśnicy z dnia 29 września 2024 r., sygn. akt III Nsm 157/24 dziecko zostało umieszczone w formie zabezpieczenia u swojego ojca.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Merytoryczną ocenę skargi wniesionej do sądu administracyjnego poprzedza analiza dopuszczalności takiej skargi z punktu widzenia objętej zakresem normowania ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024, poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kognicji sądu administracyjnego do orzekania w sprawie.
Zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych reguluje art. 3 p.p.s.a., zgodnie z którym, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 p.p.s.a.).
Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na (art. 3 § 2 p.p.s.a.):
1) decyzje administracyjne;
2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego;
4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii;
5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.).
Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych wyznacza katalog skarg na określone w art. 3 § 2 p.p.s.a. działania organów administracji publicznej, ich bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, ale tylko w przypadkach, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a. Katalog ten rozszerzają przepisy ustaw szczególnych, które przewidują kontrolę sądu administracyjnego w sprawach nieprzewidzianych w art. 3 § 2 p.p.s.a.
Powyższe wyliczenie stanowi katalog zamknięty. Skarga wniesiona na akt lub czynność organu administracji niewymienione w powyższym katalogu podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
Przedmiotem zaskarżenia w sprawie objęto czynność materialno-techniczną pracowników socjalnych organu podjętą wspólnie z funkcjonariuszami Policji oraz lekarzem pediatrą (dalej: zespół interdyscyplinarny) w sprawie umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Podstawą podjęcia tej czynności był art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1673, dalej: u.p.p.d.). Zgodnie z art. 12a ust. 1 u.p.p.d., w razie zagrożenia życia lub zdrowia dziecka w związku z przemocą domową pracownik socjalny zapewnia dziecku ochronę przez umieszczenie go u innej niezamieszkującej wspólnie osoby najbliższej w rozumieniu art. 115 § 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2024 r., poz. 17 i 1228), dającej gwarancję zapewnienia dziecku bezpieczeństwa i należytej opieki, w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub instytucjonalnej pieczy zastępczej. Stosownie do art. 12a ust. 2 u.p.p.d. tryb umieszczania dzieci w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub instytucjonalnej pieczy zastępczej regulują przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r., poz. 177, 742, 743 i 858). Decyzję, o której mowa w ust. 1, pracownik socjalny podejmuje wspólnie z funkcjonariuszem Policji, a także z lekarzem, ratownikiem medycznym lub pielęgniarką (art. 12a ust. 3 zdanie pierwsze). Pracownik socjalny ma obowiązek niezwłocznego powiadomienia sądu opiekuńczego, nie później niż w ciągu 24 godzin od chwili zapewnienia dziecku ochrony, o zapewnieniu dziecku ochrony i umieszczeniu go u innej niezamieszkującej wspólnie osoby najbliższej w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub instytucjonalnej pieczy zastępczej. W myśl art. 12b ust. 1 u.p.p.d. rodzicom, opiekunom prawnym lub faktycznym przysługuje zażalenie do sądu opiekuńczego na zapewnienie dziecku ochrony, o której mowa w art. 12a. W zażaleniu można domagać się zbadania zasadności i legalności zapewnienia dziecku ochrony oraz prawidłowości jej dokonania. Zażalenie może być wniesione za pośrednictwem pracownika socjalnego, który zapewnił dziecku ochronę, lub funkcjonariusza Policji. W takim przypadku zażalenie podlega niezwłocznemu przekazaniu do sądu opiekuńczego (art. 12b ust. 2 u.p.p.d.). Sąd rozpoznaje zażalenie w składzie jednego sędziego niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 24 godzin od chwili jego wpływu do sądu. W razie uznania bezzasadności lub nielegalności sposobu zapewnienia dziecku ochrony sąd zarządza natychmiastowe przekazanie dziecka rodzicom, opiekunom prawnym lub faktycznym (art. 12b ust. 3 u.p.p.d.). W przypadku stwierdzenia bezzasadności, nielegalności lub nieprawidłowości w trakcie zapewniania dziecku ochrony sąd zawiadamia o tym przełożonych osób, które dokonały czynności związanych z zapewnieniem dziecku ochrony. Zgodnie z art. 12c ust. 1 u.p.p.d. o prawie do złożenia zażalenia oraz o czynnościach podjętych na podstawie art. 12a, a także o możliwości uzyskania nieodpłatnej pomocy prawnej pracownik socjalny dokonujący czynności, o których mowa w art. 12a, poucza rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych dziecka. Pouczenie to wręcza się na piśmie.
Wskazana w powyższych przepisach procedura umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej związana jest ze wszczęciem wobec skarżącej procedury "Niebieskie Karty" uregulowanej również w przepisach u.p.p.d. Stosownie do
art. 9d ust. 1 u.p.p.d. podejmowanie interwencji w środowisku wobec rodziny dotkniętej przemocą odbywa się w oparciu o procedurę "Niebieskie Karty" i nie wymaga zgody osoby dotkniętej przemocą w rodzinie (ust. 1). Procedura "Niebieskie Karty" obejmuje ogół czynności podejmowanych i realizowanych przez przedstawicieli jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty i ochrony zdrowia, w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie (ust. 2). Przedstawiciele podmiotów, o których mowa w ust. 2, realizują procedurę "Niebieskie Karty" w oparciu o zasadę współpracy i przekazują informacje o podjętych działaniach przewodniczącemu zespołu interdyscyplinarnego (ust. 3). Wszczęcie procedury "Niebieskie Karty" następuje przez wypełnienie formularza "Niebieska Karta" w przypadku powzięcia, w toku prowadzonych czynności służbowych lub zawodowych, podejrzenia stosowania przemocy wobec członków rodziny lub w wyniku zgłoszenia dokonanego przez członka rodziny lub przez osobę będącą świadkiem przemocy w rodzinie (ust. 4). Zgodnie z art. 9a ust. 1 u.p.p.d., gmina podejmuje działania na rzecz przeciwdziałania przemocy domowej, w szczególności w ramach pracy w zespole interdyscyplinarnym.
Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w doktrynie utrwalony jest pogląd, iż kompetencje zespołu interdyscyplinarnego, o których mowa w ustawie o przeciwdziałaniu przemocy domowej, ograniczają się wyłącznie do funkcji integrujących, koordynacyjnych i organizujących współdziałanie podmiotów wskazanych w ustawie. Ustawodawca nie powierzył zespołowi interdyscyplinarnemu żadnych kompetencji władczych. Wszystkie działania podejmowane przez zespół interdyscyplinarny należą do sfery działań prawnych niewładczych i nie zmierzają wprost do wywołania skutków prawnych. Nie mogą być wprowadzane w życie za pomocą przymusu bezpośredniego (por. K. Ziemski w: red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Prawne formy działania administracji, System Prawa Administracyjnego, t. 5, INPr PAN 2013, s. 21, nb 56-61; A. Błaś - tamże, s. 218, nb 251; s. 226, nb 276; Z. Niewiadomski w: red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Instytucje prawa administracyjnego, System Prawa Administracyjnego, t. 1, INPr PAN 2015, s. 57-59, nb 139-140, 142, 145). Zespół interdyscyplinarny nie stanowi zatem wyodrębnionego organu, któremu przyznano szczególne kompetencje do wydawania rozstrzygnięć o charakterze władczym i wiążącym. Stwarza on płaszczyznę współpracy przedstawicieli różnych organów i organizacji, mającą umożliwić sprawne i kompleksowe podejmowanie działań przez członków wchodzących w jego skład, a działających w zakresie właściwych im obowiązków zawodowych lub służbowych. W takiej sytuacji uprawnione jest przyjęcie stanowiska, że gdyby ustawodawca zamierzał przyznać temu podmiotowi prawo do wydawania rozstrzygnięć o charakterze władczym i wiążącym, to wprost uregulowałby to w stosownym akcie prawnym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lutego 2024 r., III OSK 45/24, dostępne - podobnie jak inne orzeczenia powołane w uzasadnieniu - na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl)
Stwierdzić zatem należy, że ogół czynności podejmowanych przez zespół interdyscyplinarny w ramach procedury "Niebieskie Karty", w tym dokonywanie czynności polegających na zabezpieczeniu dziecka przez umieszczenie go w placówce opiekuńczo-wychowawczej, nie kreuje żadnego stosunku administracyjnego, a więc nie powoduje powstania bezpośrednich uprawnień lub obowiązków osób objętych tą procedurą. Tym samym czynności w ramach tej procedury nie mogą być również kwalifikowane jako akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Powyższa ocena charakteru procedury "Niebieskie Karty" była przedmiotem oceny orzecznictwa (por. postanowienia NSA: z dnia 25 listopada 2015 r., I OSK 2896/15; z dnia 12 lutego 2020 r., I OSK 137/20, z dnia 20 października 2020 r., I OSK 1714/20 oraz z dnia 29 lutego 2024 r., III OSK 45/24). Stanowisko w nich zaprezentowane Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że będąca przedmiotem zaskarżenia czynność materialno-techniczna zespołu interdyscyplinarnego z dnia 21 października 2024 r., wydana na podstawie art. 12a u.p.p.d., polegająca na umieszczeniu dziecka skarżącej w placówce opiekuńczo-wychowawczej, nie mieści się w katalogu spraw, o których mowa w art. 3 § 2 p.p.s.a. Zaskarżona czynność, zgodnie z art. 12b ust. 1 u.p.p.d., podlegała zaskarżeniu poprzez wniesienie zażalenia do sądu opiekuńczego, nie zaś skargi do sądu administracyjnego.
Warto w tym miejscu wyjaśnić, że sama procedura "Niebieskie Karty" służy w istocie zmniejszaniu liczby spraw, w których dochodzić może do przemocy w rodzinie, zatem została ukształtowana przez ustawodawcę tak, aby nie wymagała stosowania środków, o których mowa w art. 3 § 2 p.p.s.a. Nie pozbawia to jednak strony prawa do sądu, gdyż jej prawa i obowiązki mogą być kształtowane w ramach postępowań regulowanych odrębnymi ustawami przed sądem powszechnym, w tym sądem rodzinnym - jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie - a także przed prokuratorem (art. 207 Kodeksu karnego). W każdym z tych postępowań strona może korzystać z prawa do obrony.
Reasumując, skoro czynności w ramach procedury "Niebieskie Karty" nie mogą być kwalifikowane jako akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i nie podlegają one zaskarżeniu do sądu administracyjnego, to również przedmiotowa skarga dotycząca czynności dokonanej przez zespół interdyscyplinarny w ramach tej procedury - jest niedopuszczalna.
Z tych względów, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak
w sentencji postanowienia.