IV SA/Wr 307/25

IV SA/Wr 307/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-10-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów
Anetta Makowska-Hrycyk
Daria Gawlak-Nowakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 40 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, po rozpoznaniu w Wydziale IV w dniu 7 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 3 marca 2025 r., nr SKO 4101/180/2025 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej: SKO, Kolegium, organ odwoławczy) zaskarżoną decyzją z dnia 3 marca 2025 r., nr SKO 4101/180/2025 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) oraz art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm., dalej: u.p.s.), po rozpatrzeniu odwołania A. C. (dalej: Strona, Skarżący) od decyzji Wójta Gminy Kłodzko (dalej: organ I instancji) z dnia 20 stycznia 2025 r., nr OPSGK.RŚPS.4204.200.578.2024 przyznającej zasiłek na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi w kwocie 48 000,00 zł, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego z dnia 3 października 2024 r. organ I instancji wskazaną na wstępie decyzją z dnia 20 stycznia 2025 r. działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 18 ust. 1 pkt 4, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 40 ust 2 i ust. 3, art. 106 ust. 1, art. 107 ust. 1 u.p.s. w zw. z § 3 ust. 4 i 5, § 10 Rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2021 r. poz. 893 ze zm.), art. 69b ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r., poz. 1473 i 1717) oraz w zw. z art. 104, art. 107 § 1, art. 108 § 1 k.p.a.: Przyznał Skarżącemu pomoc finansową w formie zasiłku na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi w kwocie 48 000,00 zł, z przeznaczeniem na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego (pkt 1), zobowiązał do potwierdzenia poniesienia wydatków związanych z remontem albo odbudową budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, dokonanych z kwoty przyznanego zasiłku na odbudowę budynku mieszkalnego, poprzez przedstawienie imiennych faktur/rachunków lub w inny dozwolony prawem sposób, w nieprzekraczalnym terminie do dnia 15 października 2025 r. (pkt 2), wypłata zostanie zrealizowana na wskazane konto bankowe (pkt 3) oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 4).
Organ I instancji ustalił wysokość zasiłku w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz ocenę uszkodzeń budynku mieszkalnego spowodowanych powodzią we wrześniu 2024 r., sporządzoną w dniu 11 października 2024 r. przez powołaną w tym celu przez Wójta Gminy Kłodzko komisję, zgodnie z którą oszacowano procentowy udział uszkodzeń lokalu mieszkalnego na poziomie 24 %. Kwotę zasiłku na odbudowę budynku mieszkalnego ustalono w wysokości 48 000 zł (2000 zł x 24 %).
W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący wniósł o jej uchylenie zarzucając, że decyzja jest dla niego krzywdząca, a kwota zasiłku nieadekwatna do poniesionych strat. Kwota zasiłku nie wystarczy na porycie kosztów inwestycji.
Zaskarżoną decyzją z dnia 3 marca 2025 r Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
SKO wskazało, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 40 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (ust. 3). Podkreśliło, że treść art. 40 ust. 2 u.p.s. nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja w sprawie ustalenia prawa do zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę w treści tych przepisów formułowanie: "(...) może być przyznany (...)". Uznanie administracyjne obejmuje zarówno ocenę warunków uzasadniających przyznanie tego świadczenia, jak również kwestię jego wysokości. Oznacza to, że spełnienie kryteriów ustawowych przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy (w tym przypadku poniesienie strat w wyniku klęski żywiołowej) nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia. Samo powstanie strat w warunkach, o których stanowi przepis art. 40 ust. 2 u.p.s., nawet jeżeli wywołało to pogorszenie warunków życia, co ma miejsce w prawie każdej sytuacji, nie uprawnia do przyznania zasiłku celowego w żądanej wysokości, ani tym bardziej w wysokości stanowiącej równowartość wykonanych prac remontowo-budowlanych. Świadczenie to nie stanowi rekompensaty, nie ma też charakteru odszkodowawczego, czy zadośćuczynienia ze strony organów Państwa za straty spowodowane klęską żywiołową (takie funkcje spełniają podmioty ubezpieczeniowe pod warunkiem zawarcia odpowiedniej umowy). Ma natomiast pomóc osobom/rodzinom, które utraciły "dach nad głową" i nie są same w stanie bez wsparcia pomocy społecznej zaspokoić niezbędnej potrzeby posiadania mieszkania, a także osobom/rodzinom zamieszkującym w domach, czy lokalach mieszkalnych uszkodzonych w wyniku powodzi, narażonym na egzystencję w warunkach nieodpowiadających godności człowieka, które nie mogą własnymi siłami (wykorzystując własne zasoby i możliwości) doprowadzić budynku/lokalu mieszkalnego do stanu zapewniającego elementarne warunki bytowe. Zatem dopiero ustalenie, iż w danym przypadku pomoc ta jest niezbędna, organ może (ale nie musi) przyznać zasiłek celowy, biorąc pod uwagę zasady udzielenia pomocy społecznej. Przepisu art. 40 ust. 2 u.p.s. nie można bowiem interpretować w oderwaniu od całokształtu rozwiązań prawnych ustawy o pomocy społecznej, w tym przepisów wyznaczających istotę, cel i zadania tej instytucji (tj. art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4). Stosownie do treści art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna służy wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.
Kolegium podkreśliło, że celem zasiłku nie jest zatem zapewnianie świadczeniobiorcy środków na pokrycie w całości wszystkich szkód spowodowanych w wyniku klęski żywiołowej ani wszelkich wydatków związanych z remontem czy odbudową uszkodzonej przez powódź nieruchomości. Zasiłek ten stanowi jedynie wsparcie dla osób dotkniętych klęską żywiołową i ma im jedynie pomóc zabezpieczyć podstawowe, niezbędne potrzeby bytowe.
Kolegium wskazało, że szczegółowe wytyczne dotyczące przyznawania zasiłku na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi, zwanego "zasiłkiem na odbudowę budynku mieszkalnego", zawarte zostały w piśmie sporządzonym z up. Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 października 2024 r., zatytułowanym: "ZASADY Udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 - Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku". Zauważyło, że wskazane pismo nie należy do źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Nie może zatem stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Podkreśliło, że podstawę materialnoprawną decyzji w sprawie zasiłku celowego stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej i organy administracji publicznej, zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji, zobowiązane są postępować zgodnie z tymi przepisami. Wskazane "ZASADY" mogą natomiast być wykorzystywane pomocniczo, w celu zagwarantowania równego dostępu do świadczeń pomocowych z budżetu państwa dla osób które poniosły straty w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. Organy pomocy społecznej winny zatem posłużyć się wytycznymi Wojewody, nie jako podstawą wydanych rozstrzygnięć, lecz jako narzędziem służącym do zobiektywizowania kryteriów przyznawanej pomocy poszczególnym wnioskodawcom.
SKO wskazało, w związku z powyższym, że ustalając Stronie kwotę zasiłku organ I instancji obowiązany był do ustalenia wysokości zasiłku zgodnie z wytycznymi zatwierdzonymi przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 października 2024 rok, zgodnie z którymi: Kwota zasiłku na odbudowę budynku mieszkalnego wynosi do 200 tys. zł (słownie: dwieście tysięcy złotych), przyznawanego w związku ze szkodami w jednym budynku/lokalu mieszkalnym. Kwoty pomocy finansowej, przyznawane w zależności od oszacowanego procentu zniszczeń/uszkodzeń (1% zniszczenia = 2 tys. zł) określa załącznik nr 1 do Zasad." III pkt 1; Oszacowania wysokości szkód w budynku/lokalu mieszkalnym lub budynku gospodarczym dokonuje osoba posiadająca uprawnienia zawodowe w zakresie szacowania nieruchomości albo komisja do spraw szacowania strat, powołana przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w której bierze udział pracownik organu nadzoru budowlanego wykonujący zadania służbowe - VI pkt 1. W uzasadnionych przypadkach, w tym stosownie do potrzeb oraz w sposób wykluczający konflikt interesów, zamiast pracownika organu nadzoru budowlanego, o którym stanowi ust. 1, w pracach komisji do spraw szacowania strat może wziąć udział inna osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje, zwłaszcza z uwzględnieniem uprawnień do pełnienia samodzielnych funkcji w budownictwie stosownie do art. 12 ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r. poz. 725, z późn. zm.) - VI pkt 2. Osoba posiadająca uprawnienia zawodowe w zakresie szacowania nieruchomości albo komisja do spraw szacowania strat, o której mowa w ust. 1, określa procentowy udział zniszczenia lub uszkodzenia, o którym mowa w załączniku nr 1 lub nr 2 do Zasad - VI pkt 3. Ocena uszkodzeń budynku, sporządzona przez pracownika organu nadzoru budowlanego, może być wykorzystana przy szacowaniu wysokości szkód w budynku/lokalu mieszkalnym lub budynku gospodarczym. Decyzja odnośnie jej wykorzystania należy do podmiotów dokonujących szacowania wysokości szkód, wymienionych w pkt 1 - VI pkt 4. Do oceny uszkodzeń budynku podmioty, dokonujące szacowania strat, wymienione w pkt 1 mogą pomocniczo wykorzystać załączniki nr 8 i 8a do Zasad - VI pkt 5. Procentowy stopień zniszczenia/ uszkodzenia całego budynku oblicza się na według wzoru: a x (procentowy zakres uszkodzeń/zniszczeń) + b x (procentowy zakres uszkodzeń/zniszczeń) c x (procentowy zakres uszkodzeń/zniszczeń) + d x (procentowy zakres uszkodzeń/zniszczeń) + e x (procentowy zakres uszkodzeń/zniszczeń); przy czym poszczególne litery oznaczają: a) fundamenty oraz fundamenty ze ścianami piwnic -15% (współczynnik do wzoru: 0,15) b) ściany nośne - 25% (współczynnik do wzoru: 0,25) c) stropy - 20% (współczynnik do wzoru: 0,20 d) dach -15% (współczynnik do wzoru: 0,15) e) inne elementy - 25% (współczynnik do wzoru: 0,25).
Z akt sprawy wynika, że Strona ubiega się o zasiłek na remont budynku mieszkalnego, pod adresem: "ul. [...]", [...]-[...] O. Z oceny uszkodzeń/zniszczeń budynku, sporządzonej przez komisję do spraw szacowania strat, powołaną przez Wójta Gminy Kłodzko, której przewodniczyła osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje wynika, że procentowy udział zniszczeń/uszkodzeń elementów budynku mieszkalnego wynosi: 10 % - fundamentów - 60 % - ścian, 30 % - innych elementów, w tym: stolarki okiennej i drzwiowej, instalacji;
W oparciu o te ustalenia wyliczono, stosując ww. wzór określony w załączniku nr 8 i 8a do "Zasad", iż procentowy stopień zniszczeń/uszkodzeń budynku mieszkalnego wynosi 24 % (0,15 x 10 + 0,25 x 60 + 0,25 x 30).
Wysokość zasiłku została ustalona - zgodnie z "Zasadami" - na podstawie oceny uszkodzeń budynku, powstałych w wyniku powodzi, sporządzoną przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje, potwierdzone uprawnieniami budowlanymi.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, Kolegium wyjaśniło, że sposób ustalenia wysokości tej pomocy został określony w ww. "Zasadach.". W świetle tych "Zasad" kwotę pomocy finansowej ustala się w zależności od oszacowanego procentu zniszczeń/uszkodzeń za 1% zniszczenia przysługuje 2 tys. zł. Procentowego oszacowania uszkodzeń/zniszczeń budynku mieszkalnego dokonała osoba posiadająca odpowiednie wykształcenie techniczne i praktykę zawodową, stwierdzoną uprawnieniami budowlanymi, a organ związany jest oceną uszkodzeń budynku spowodowanych powodzią we wrześniu 2024 r., sporządzoną przez komisję w dniu 11 października 2024 r. Nie może wkraczać w merytoryczną zasadność zawartych w niej szacunków, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które ma osoba, posiadająca odpowiednie kwalifikacje. Ponadto Skarżący nie przedstawił dowodów, które podważałyby wiarygodność sporządzonej przez te osobę oceny uszkodzeń budynku mieszkalnego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że pomoc finansowa przyznana w ramach pomocy społecznej ma jedynie - jak wyżej wskazano - wspomóc Stronę w naprawie uszkodzeń spowodowanych przez powódź w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne, aby zabezpieczyć stronie minimum koniecznych do życia warunków. Nie ma na celu przywrócenia warunków mieszkaniowych na poziomie sprzed zdarzenia. Podkreślił przy tym raz jeszcze, że nie jest rolą pomocy społecznej rekompensowanie ze środków budżetowych Państwa wszelkich strat poniesionych przez wnioskodawcę w jego mieniu wyniku zdarzenia klęskowego. Żaden z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie zobowiązuje organów pomocy społecznej do całkowitego i pełnego pokrycia wszystkich szkód wyrządzonych klęska żywiołową, gdyż pomoc ta nie stanowi ona odszkodowania. Zatem organ I instancji nie miał obowiązku przyznania zasiłku w takiej wysokości, by pokryła koszt remontu budynku mieszkalnego.
Reasumując, organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji oraz funkcję zasiłku celowego, który nie służy rekompensacie strat, ale ma wspomóc osoby poszkodowane w remoncie lokali/budynków mieszkalnych zniszczonych w wyniku powodzi, Kolegium uznało, że organ I instancji przyznając Stronie zasiłek celowy, w oparciu o szacowania szkód budynku mieszkalnego, dokonane przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje zawodowe, w kwocie 48 000,00 zł, nie przekroczył granic uznania administracyjnego.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:
a) art. 40 w zw. z art. 39 ust. 2 oraz 3 u.p.s. poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że przewidziany w tym przepisie zasiłek celowy nie ma w żadnym stopniu charakteru odszkodowawczego bądź wyrównawczego;
b) art. 2 oraz 3 u.p.s. poprzez błędne przyjęcie, iż przyznanie Skarżącemu zasiłku w wysokości 48.000,00 zł, pozwoli mu wraz z rodziną na przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, zwłaszcza biorąc pod uwagę konieczność ponoszenia bieżących kosztów utrzymania oraz zabezpieczania nieruchomości przed nadmiernymi zniszczeniami w czasie trwania powodzi;
II. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie dotyczące ustalenia stanu faktycznego sprawy, polegające na niemal całkowitym uzależnieniu podjętego rozstrzygnięcia od dokumentu niemającego charakteru aktu prawa powszechnie obowiązującego, jakim są "Zasady udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 - Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku" z dnia 18 października 2024 roku (dalej jako Zasady) oraz ustaleń Komisji do spraw ustalania szkód i szacowania strat powstałych w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęsk żywiołowych na terenie Gminy Kłodzko, zobowiązanej do weryfikacji szkód zgodnie z ww. dokumentem. Zdaniem Skarżącego, posługiwanie się takimi aktami jest jak najbardziej dozwolone, jednak powinny one mieć charakter wyłącznie pomocniczy. Nie mogą one stanowić trzonu dla podjęcia decyzji, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Uchybienie to miało to istotny wpływ na postępowanie dowodowe, które zostało przeprowadzone w sposób całkowicie dowolny i arbitralny.
W oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 oraz art. 145a p.p.s.a. wniósł o: uchylenie w całości zaskarżonej decyzji; zobowiązanie organu II instancji do wydania decyzji z jednoczesnym wskazaniem rozstrzygnięcia sprawy w postaci uwzględnienia odwołania Skarżącego oraz przyznania zasiłku w wysokości wyższej niż pierwotna (wyższej niż 48.000,00 zł) oraz zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Skarżący szeroko uzasadnił swoje stanowisko przedstawiając skalę zniszczeń lokalu mieszkalnego, nakład pracy oraz wydatki już poniesione oraz dalsze niezbędne do przywrócenia pełnej funkcjonalności lokalu. Wskazał również na swój zły stan zdrowia.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Odpis odpowiedzi na skargę doręczono pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 4 sierpnia 2025 r.(k: 73 akt sprawy sądowej).
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny
i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. W sprawie sporna pozostaje wysokość przyznanego Skarżącemu zasiłku celowego na remont budynku mieszkalnego uszkodzonego we wrześniu 2024 r. w wyniku powodzi.
W związku z powodzią, która miała miejsce w 2024 r., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zatwierdził "Zasady udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 - Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku" (dalej: Zasady).
Wśród form pomocy wskazano w Zasadach pomoc remontowo-budowlaną, przyznawaną na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 40 ust. 2 i 3 u.p.s., na którą składają się - m.in. – zasiłek na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi (a), który przyznawany jest przez kierownika ośrodka pomocy społecznej. Zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 4 u.p.s., do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej realizowanych przez gminę należy przyznawanie i wypłacania zasiłków celowych na pokrycie wydatków związanych z klęską żywiołową lub ekologiczną. Zasady nie mają charakteru norm prawnych, a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej podejmowanych decyzji administracyjnych w sprawie przyznania zasiłków celowych na podstawie art. 40 ust. 2 u.p.s. Zasady te wiążą natomiast gminę na podstawie art. 110 ust. 2 u.p.s. i winny były być respektowane przez gminę przy wypłacie zasiłków celowych ze środków finansowych przekazanych gminie z budżetu państwa. Są też pomocne w celu zagwarantowania równego dostępu do świadczeń pomocowych dla osób poszkodowanych w wyniku powodzi.
Prawidłowo zatem przyjęły orzekające w sprawie organy administracji, że w sprawach dotyczących pomocy związanej z powodzią, jaka miała miejsce we wrześniu 2024 r., gminy kierują się ustaleniami przekazanymi przez wojewodę zawartymi w ww. Zasadach. Skoro w Zasadach wskazano, iż pomoc na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego przyznawana jest na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 40 ust. 2 i 3 u.p.s., to konsekwentnie trzeba przyjąć, że odbywa się to w oparciu o tzw. uznanie administracyjne. Przepis art. 39 ust. 1 u.p.s. stanowi bowiem, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W myśl zaś art. 39 ust. 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Stosownie natomiast do art. 40 ust. 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi - art. 40 ust. 3 u.p.s.
W orzecznictwie dotyczącym pomocy finansowej udzielanej na podstawie art. 40 u.p.s. wskazuje się na dwie zasadnicze kwestie. Po pierwsze, zasiłek ten nie ma charakteru odszkodowawczego i nie może być traktowany jako rekompensata za straty spowodowane klęską lub zdarzeniem losowym. Nie stanowi także zadośćuczynienia ze strony Państwa, które nie ma obowiązku zapewnić pomocy w remoncie każdej nieruchomości uszkodzonej przez zdarzenie losowe lub klęskę. Takie funkcje spełniają organy ubezpieczeniowe pod warunkiem zawarcia odpowiedniej umowy. Po drugie, przepis art. 40 u.p.s. nie może być realizowany bez zastosowania ogólnych zasad pomocy społecznej, której celem jest zabezpieczenie podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych. Przy podejmowaniu decyzji w sprawach z zakresu pomocy społecznej organy winny zatem kierować się dobrem danej osoby i mieć na względzie, że pomoc ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Pomoc w postaci zasiłku celowego z art. 40 ust. 2 u.p.s. ma tym samym służyć obywatelom w najcięższych sytuacjach życiowych, kiedy ich podstawowe potrzeby egzystencjalne nie mogą być przez nich zaspokojone we własnym zakresie.
W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia zgłoszonych potrzeb, uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie zasiłku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 1067/19; dostępny: CBOSA).
O ile uznaniu administracyjnemu pozostawiono decyzję o tym czy danej osobie/rodzinie przyznać zasiłek celowy w postaci pomocy remontowo-budowlanej, to już samo określenie wysokości tej pomocy zostało ustalone w Zasadach i nie podlega uznaniu administracyjnemu organu. Punkt III Zasad stanowi, że kwota zasiłku na odbudowę w jednym budynku mieszkalnym wynosi do 200 tys. zł. Kwoty pomocy finansowej przyznawane w zależności od oszacowanego procentu zniszczeń/uszkodzeń (1% zniszczenia = 2 tys. zł) określa załącznik nr 1 do Zasad. Kwoty zasiłków składających się na pomoc remontowo-budowlaną, przyznawane są w przypadku oszacowania procentu zniszczeń/uszkodzeń na poziomie co najmniej 5% budynku lub lokalu. Stosownie do pkt VI Zasad, oszacowania szkód dokonuje osoba posiadająca uprawniania zawodowe w zakresie szacowania nieruchomości albo komisja do spraw szacowania strat, powołana przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w której bierze udział pracownik organu nadzoru budowlanego wykonujący zadania służbowe. Powierzenie tej czynności osobie posiadającej wiedzę i doświadczenie w szacowaniu szkód daje gwarancję rzetelnego ustalenia procentowego stopienia zniszczenia/uszkodzenia całego budynku, zgodnie z ustalonymi ww. Zasadami.
W rozpatrywanej sprawie organ I instancji przyznał Skarżącemu pomoc w formie zasiłku na remont budynku mieszkalnego, uznając tym samym, iż jego niezbędna potrzeba bytowa została zagrożona i że we własnym zakresie nie jest on w stanie tej potrzeby zaspokoić. Powyższe pozostaje w sprawie niesporne. Dalej Sąd dostrzegł, że - jak wynika z akt sprawy - oceny uszkodzeń budynku mieszkalnego Skarżącego dokonała osoba posiadająca uprawnienia w zakresie, o których mowa w Zasadach. Ocenę uszkodzeń budynku mieszkalnego Skarżącego przeprowadzono w oparciu o załącznik nr 8 i 8a do Zasad. Załączniki te określają wzór obliczenia procentowego stopnia zniszczeń budynku przy uwzględnieniu procentowego udziału zniszczeń w poszczególnych elementach budynku, składających się na jego całość. a) Fundamenty oraz fundamenty ze ścianami piwnic - 15% (współczynnik do wzoru: 0,15)
b) Ściany nośne - 25% (współczynnik do wzoru: 0,25)
c) Stropy - 20% (współczynnik do wzoru: 0,20)
d) Dach -15% (współczynnik do wzoru: 0,15)
e) Inne elementy - 25% (współczynnik do wzoru: 0,25). W oparciu o ustalony stan faktyczny sprawy obliczono procentowy stopień zniszczenia/uszkodzenia całego budynku, według wzoru: "a x (procentowy zakres uszkodzeń/zniszczeń) + b x (procentowy zakres uszkodzeń/zniszczeń) + c x (procentowy zakres uszkodzeń/zniszczeń) + d x (procentowy zakres uszkodzeń/ zniszczeń) + e x (procentowy zakres uszkodzeń/zniszczeń) = procentowy udział uszkodzenia/zniszczenia".
W niniejszej sprawie ustalono, że procentowy stopień zniszczeń/uszkodzeń budynku mieszkalnego Skarżącego spowodowany powodzią wyniósł 24,00%. Taki szacunek uszkodzenia budynku wynikał z przyjęcia przez komisję do spraw szacowania strat, że procentowy zakres uszkodzeń wynosił: fundamentów oraz fundamentów ze ścianami piwnic - 10%, ścian - 60%, stropów - 0%, dachu - 0% oraz innych elementów - 30% i zastosowania do tych procentowych uszkodzeń wyżej wskazanych współczynników. W oparciu o powyższe wyliczono, iż procentowy stopień zniszczeń/uszkodzeń budynku mieszkalnego wynosi 24 %. A skoro za 1% zniszczenia, zgodnie z Zasadami przysługuje pomoc w wysokości 2.000 zł., to organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że Skarżącemu przysługuje pomoc w kwocie 48.000 zł.
Sąd stwierdza, że organ pomocy społecznej związany był zarówno szacunkiem w tym zakresie, dokonanym przez osobę uprawnioną i mającą stosowną wiedzę w tym zakresie, jak i kwotą zasiłku, która wynika z procentowego udziału uszkodzenia/zniszczenia budynku.
Uwzględniając treść uzasadnień ocenianych decyzji nie sposób skutecznie zarzucać organom, że nie wyjaśniły i nie rozważyły sytuacji, w jakiej znajduje się Skarżący. Z kolei subiektywne przekonanie Skarżącego, że straty przez niego poniesione są tego rodzaju, iż winny być zrekompensowane, nie oznacza, że organ jest zobowiązany uwzględnić takie żądanie. W przekonaniu Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do rozpoznania wniosku i wydania decyzji w przedmiocie przyznania zasiłku celowego na remont/ odbudowę budynku mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi. Nie zostały przy tym ujawnione jakiekolwiek okoliczności mogące podawać w wątpliwość ustalony stan faktyczny.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji potwierdza również, że SKO dokonało powtórnej oceny materiału dowodowego oraz - zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. - przedstawiło w uzasadnieniu okoliczności i fakty przemawiające za uznaniem decyzji organu pierwszej instancji za zgodną z prawem.
Reasumując, stwierdzić przyjdzie, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i jego oceny zgodnie z zasadami, wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd miał również na uwadze, że organy wskazały - stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego.
W tym stanie rzeczy, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd oddalił skargę w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.