IV SA/Wr 304/24

IV SA/Wr 304/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-02-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ewa Kamieniecka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Stwierdzono bezskuteczność czynności wydanej na podstawie przepisów szczególnych
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 177
art. 43 ust. 1-3, art. 42 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Protokolant: Starszy referent Przemysław Pawłowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi M. K. i P. K. na czynność Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Trzebnicy z dnia 17 kwietnia 2024 r. nr PCPR.ZRZiR.5106.360.2024 w przedmiocie negatywnej kwalifikacji do pełnienia funkcji zawodowej rodziny zastępczej stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności.
Uzasadnienie
W dniu 15 grudnia 2023 r. do Starostwa Powiatowego w Trzebnicy wpłynął wniosek P. K. i M. K., pełniących funkcję niezawodowej rodziny zastępczej, o zawarcie umowy o pełnienie funkcji rodziny zastępczej zawodowej.
Pismem z dnia 5 stycznia 2024 r. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Trzebnicy poinformował zainteresowanych o braku możliwości zawarcia umowy o pełnienie funkcji rodziny zastępczej zawodowej z uwagi na nieukończenie szkolenia organizowanego przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej lub prowadzonego przez ośrodek adopcyjny.
Następnie w dniu 17 stycznia 2024 r. wpłynął do PCPR wniosek P. K. i M. K. o skierowanie na szkolenie dla kandydatów do pełnienia funkcji zawodowej rodziny zastępczej.
W dniu 17 kwietnia Dyrektor PCPR poinformował zainteresowanych, że po przeprowadzeniu wstępnej kwalifikacji w formie wywiadu w dniu 2 lutego 2024 r. i uzupełnieniu wymaganej dokumentacji wydaje negatywną wstępną kwalifikację. Wskazano następujące przyczyny negatywnej kwalifikację i obszary wymagające poprawy:
1. Ograniczona możliwość współpracy na linii PCPR – rodzina zastępcza. Bardzo utrudniony jest kontakt w miejscu zamieszkania rodziny zastępczej. Brak możliwości wizyty pracowników PCPR w rodzinie zastępczej, bez wcześniejszego umówienia wizyty, powoduje brak możliwości oceny wykonywania opieki nad dziećmi, relacji panujących w rodzinie i całokształtu funkcjonowania rodziny. Pracownicy PCPR nie są wpuszczani do domu, co budzi niepokój odnośnie możliwości współpracy. Rodzina przebywa na terenie powiatu od 1 sierpnia 2023 r., a wcześniej zamieszkiwała na terenie różnych województw (wielkopolskiego, łódzkiego, dolnośląskiego). Dla pełniejszego poznania rodziny ważne jest nawiązanie dobrego kontaktu.
2. Komentarz wnioskodawczyni w e-mailu nadesłanym po planowanej ocenie funkcjonowania dzieci przebywających w rodzinie niezawodowej, która jest elementem obowiązkowym. PCPR nie może przyjąć i dokonać oceny funkcjonowania dziecka w rodzinie niezgodnie z ustawą bez udziału rodziców zastępczych.
3. Brak stabilizacji finansowej, wynikający z obciążenia zaległościami finansowymi. Deklarowana kwota zadłużenia komorniczego wynosi pomiędzy 80 a 100 tysięcy złotych. Rodzi to niepokój, że otrzymywane środki finansowe będą pochłaniane przez zobowiązania komornicze, a nie przeznaczane na potrzeby domowników.
4. Obawa o naruszenie stabilizacji rodzinnej, które może mieć negatywny wpływ na funkcjonowanie dzieci biologicznych w rodzinie. Szkoła informuje o destrukcyjnych, agresywnych i buntowniczych zachowaniach dzieci biologicznych: D. i A. i ich dużych trudnościach emocjonalnych. Dzieci biologiczne podkreślają podczas rozmowy z wychowawcami, że rodzice nie mają dla nich czasu. Ta sytuacja budzi niepokój o naruszenie poczucia bezpieczeństwa dzieci biologicznych i negatywny wpływ na ich funkcjonowanie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący małżonkowie wnieśli o uchylenie dokonanej kwalifikacji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucając sporządzenie kwalifikacji niezgodnie z przepisami ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Opisane w kwalifikacji nieprawidłowości nie obejmują obszarów, które winien badać PCPR na podstawie art. 43 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 1 i ust. 2 ustawy i odnoszą się do przypadków jednostkowych, traktując przy tym skarżących jako kandydatów nieposiadających dzieci, gdy tymczasem kandydaci od czterech lat prowadzą niezawodową rodzinę zastępczą. Trudno również odnaleźć w piśmie organu obszary do poprawy w funkcjonowaniu rodziny. Dokonanie kwalifikacji negatywnej nie powinno być odzwierciedleniem negatywnego nastawienia, wynikającego z relacji osobistej pracownika socjalnego do osób tworzących niezawodową rodzinę zastępczą. Organ nie odniósł się do oceny predyspozycji i motywacji kandydatów, sporządzonej przez psychologa w dniu 15 kwietnia 2024 r., do przedstawionych przez kandydatów dokumentów ani do faktu prowadzenia od grudnia 2019 r. niezawodowej rodziny zastępczej, która posiada aktualną pozytywną ocenę z dnia 16 marca 2023 r., a także pozytywną wstępną kwalifikację do pełnienia funkcji zawodowej rodziny zastępczej, wydaną w kwietniu 2023 r. Według skarżących, rodzina zastępcza nie jest zobligowana do konieczności przyjmowania niezapowiedzianych wizyt koordynatora. Brak obecności na posiedzeniu zespołu do spraw oceny sytuacji dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, prośba o umawianie wizyt oraz informacje o biologicznych dzieciach, pozyskane nielegalnie z placówki oświatowej nie są okolicznościami, uzasadniającymi negatywną kwalifikację do pełnienia funkcji zawodowej rodziny zastępczej. Wstępna kwalifikacja służy jedynie ocenie spełniania podstawowych warunków do sprawowania funkcji rodziny zastępczej, nie jest natomiast polem do wyrażania "niepokoju" przez pracowników organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, zarządzania ewentualnym wynagrodzeniem rodziny zastępczej i obligowania rodziny do przyjmowania niezapowiedzianych wizyt pracowników organu. Poza tym przez okres czterech lat pełnienia funkcji niezawodowej rodziny zastępczej wszelkie kwalifikacje, oceny i opinie były pozytywne (wystawiane przez organizatora pieczy zastępczej, kuratorów sądowych i ośrodek adopcyjny).
W odpowiedzi na skargę Dyrektor PCPR wniósł o oddalenie skargi w całości, wskazując że wątpliwości organu budzi spełnienie warunku z art. 42 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, tj. rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej. Organ zwrócił uwagę na częste zmiany miejsca zamieszkania i rejonów działania PCPR-ów, ponieważ w ciągu 6 lat rodzina przenosiła się do różnych województw (wielkopolskie, łódzkie, dolnośląskie). Problemem jest też ograniczona współpraca rodziny z PCPR, ponieważ pracownik socjalny nie jest wpuszczany do domu i nie może ocenić sposobu sprawowania opieki. Żadna z niezapowiedzianych wizyt w miejscu zamieszkania nie odbyła się, odbyły się tylko cztery wizyty umówione. Wizyty niezaplanowane odbywały się przed bramą domu lub nikt nie otwierał drzwi. Wnioskodawczyni poinformowała też pracowników organu, że ocena sytuacji dziecka w pieczy zastępczej może odbyć się bez udziału rodziców zastępczych. Ponadto wnioskodawcy posiadają wysokie zadłużenie (ok. 80.000-100.000 zł), co budzi wątpliwości, czy przyznane środki zostaną wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem. Organ wskazał też na nieodpowiednie i destrukcyjne zachowanie dzieci biologicznych, które mają problemy emocjonalne, wyrażające się niebezpiecznymi i agresywnymi zachowaniami.
W piśmie procesowym z dnia 8 lipca 2024 r. skarżący zaznaczyli, że uprawnienia kontrolne i prawo wstępu do pomieszczeń mieszkalnych ma jedynie zarząd powiatu. Rodzina posiada już trzy pozytywne oceny (ostatnia z marca 2023 r.). Zaplanowana w dniu 26 stycznia 2024 r. wizyta została przełożona przez wnioskodawczynię z uwagi na zakażenie członków rodziny wirusem RSV, a pomimo tego zawiadomienia pracownik socjalny pojawił się przed domem, informują że wirus RSV nie stanowi przeszkody w przeprowadzeniu wizyty. Niezapowiedziana wizyta w dniu 17 kwietnia 2024 r. nie odbyła się z uwagi na konieczność odstawienia na lawecie samochody do warsztatu, prace związane z wymianą uszkodzonego zbiornika przydomowej oczyszczalni i chorobę dziecka. Natomiast w dniu 20 maja 2024 r. wnioskodawca spał z uwagi na pracę w godzinach nocnych. O wizycie w dniu 20 grudnia 2023 r. wnioskodawczyni została poinformowana pocztą elektroniczną o godzinie 9.33, czyli kilkadziesiąt minut przed "planowanym" spotkaniem. Wizyta trwała krótko z uwagi na wcześniej zaplanowane spotkanie wnioskodawczyni z pracownikami szkoły podstawowej, do której uczęszczają dzieci. Rodzinie nie udostępniono numeru telefonu pracownika socjalnego, rodzina nie dostała też wsparcia od psychologa z PCPR, pomimo trudności dzieci biologicznych. Wątpliwości budzi także udostępnienie PCPR dokumentacji dzieci biologicznych przez pracowników szkoły podstawowej. Rodzina informowała także pracownika PCPR o braku możliwości uczestniczenia w ocenie sytuacji dziecka w dniu 15 kwietnia 2024 r. z uwagi na awarię samochodu. Ponadto twierdzenia pracowników PCPR o marnotrawieniu środków otrzymanych na utrzymanie dzieci nie znajdują pokrycia w rzeczywistości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast w myśl art. 146 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność tej czynności.
Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej ( Dz. U. z 2024 r. poz. 177), dalej u.w.r.p.z. Zgodnie z art. 43 ust. 1 u.w.r.p.z. organizator rodzinnej pieczy zastępczej, na wniosek kandydata do pełnienia funkcji m. in. rodziny zastępczej zawodowej, przeprowadza na podstawie oceny spełniania warunków, o których mowa w art. 42 ust. 1 i 2, wstępną kwalifikację kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej. Pozytywna wstępna kwalifikacja jest ważna przez okres 2 lat od dnia jej przeprowadzenia. Po przeprowadzeniu wstępnej kwalifikacji, o której mowa w ust. 1, organizator rodzinnej pieczy zastępczej sporządza dokument potwierdzający przeprowadzenie tej wstępnej kwalifikacji, który zawiera w szczególności datę przeprowadzenia wstępnej kwalifikacji oraz wskazanie, czy wstępna kwalifikacja jest pozytywna czy negatywna. Dokument potwierdzający przeprowadzenie wstępnej kwalifikacji jest wydawany pisemnie w postaci papierowej lub elektronicznej (art. 43 ust. 2 u.w.r.p.z.). W przypadku gdy wstępna kwalifikacja, o której mowa w ust. 1, jest negatywna, w dokumencie potwierdzającym przeprowadzenie tej wstępnej kwalifikacji organizator rodzinnej pieczy zastępczej szczegółowo uzasadnia przyczyny negatywnej wstępnej kwalifikacji i wskazuje obszary wymagające poprawy (art. 43 ust. 3u.w.r.p.z.).
Przy sporządzaniu wstępnej kwalifikacji kandydatów organizator pieczy zastępczej bierze pod uwagę kryteria, o których mowa w art. 42 ust. 1 u.w.r.p.z. Stosownie do art. 42 ust. 1 pkt 1 tej ustawy pełnienie funkcji rodziny zastępczej oraz prowadzenie rodzinnego domu dziecka może być powierzone osobom, które dają rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej. Okoliczności, o których mowa w ust. 1 – 3, ustala się na postawie przeprowadzonej przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej analizy sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej (art. 42 ust. 7 u.w.r.p.z.).
Wstępna akceptacja spełnienia warunków określonych w art. 42 ust. 1 i 2 cyt. ustawy stanowi pierwszy etap procedury kwalifikacyjnej do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej i ma szczególnie doniosłe znaczenie dla dalszego postępowania. W świetle bowiem powołanych przepisów brak wstępnej akceptacji w istocie uniemożliwia ewentualnym kandydatom możliwość pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej i tym samym uniemożliwia realizację ustawowego uprawnienia.
W ocenie Sądu, oznacza to, że negatywna kwalifikacja, mająca - co istotne - charakter wstępny, może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości, a więc z uwagi na zachodzące jednoznacznie negatywne okoliczności, jest oczywiste, że wyłączona jest możliwość odbycia szkolenia przez kandydata, wobec niespełnienia przesłanek sprawowania pieczy zastępczej.
W rozpatrywanej sprawie, ze wstępnej kwalifikacji z dnia 17 kwietnia 2024 r. nie wynika, jakich przesłanek z art. 42 ust. 1 u.w.r.p.z. nie spełnili kandydaci do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej. Jednakże ze sporządzonego w tym samym dniu przez pracownika socjalnego, który również był w składzie zespołu opiniującego "Opisu sytuacji rodziny pod kątem rękojmi" (końcowa część opisu "Wnioski") wynika, że wątpliwości pracownika socjalnego budzi spełnienie przez kandydatów warunków dotyczących rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej w rodzinie zawodowej.
Rękojmia należytego sprawowania pieczy zastępczej jest pierwszym wymogiem stawianym osobom chcącym pełnić funkcję rodziny zastępczej (art. 42 ust. 1 pkt 1 u.w.r.p.z.). W doktrynie przyjmuje się, że wymóg ten odgrywa w omawianej ustawie istotną rolę, przy czym jego treść nie jest jednoznacznie określona, ponieważ ustawodawca wykorzystał w tym unormowaniu pojęcie niedookreślone "rękojmia", oznaczające poręczenie, zagwarantowanie czegoś, zapewnienie o czymś. Jak się wydaje, ustawodawca w analizowanym przepisie tego pojęcia użył w tym znaczeniu i miał na myśli to, że osoby chcące pełnić funkcję rodzinnej pieczy zastępczej zagwarantują należyte jej sprawowanie. Należy więc przez to rozumieć zdolność do ponoszenia odpowiedzialności za dziecko i zabezpieczenia jego interesów. Kierując się dodatkowo wykładnią systemową, trzeba uznać, że gwarancje należytego sprawowania pieczy zastępczej nie mogą obejmować tych elementów, które zostały wymienione w omawianym przepisie, a zatem muszą odnosić się do innych zagadnień. Jednocześnie spełnienie przez kandydatów pozostałych wymogów przewidzianych przez ustawę nie oznacza automatycznie spełnienia warunku wskazanego w pkt 1 ust. 1 art. 42 u.w.r.p.z., gdyż warunek ten jest odrębnym (dodatkowym) wymogiem, a nie sumą pozostałych warunków kwalifikacyjnych wymienionych w art. 42 u.w.r.p.z. Ustalenie spełniania omawianego wymogu "należytej rękojmi" należy do kompetencji organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, który dokonuje tego na podstawie analizy sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej. Zaznaczyć należy, że zwłaszcza rozstrzygnięcie odmowne wydane z powodu niespełnienia tego wymogu będzie musiało mieć pogłębione uzasadnienie i wskazywać powody, które skłoniły do uznania, że kandydat ten nie daje gwarancji należytego wykonywania funkcji rodziny zastępczej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka (zob. LEX/el - komentarz do art. 42 u.w.r.p.z., (w:) S. Nitecki, A. Wilk, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, Wolters Kluwer 2016 oraz (w:) K. Tryniszewska, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, wyd. II, LEX 2015).
Sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela przy tym pogląd, że odmowa udzielenia akceptacji z art. 43 ustawy, mającej - co istotne - charakter wstępny, może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości, a więc z uwagi na zachodzące jednoznacznie negatywne okoliczności, jest oczywiste, że wyłączona jest możliwość odbycia opisanego szkolenia przez kandydata, wobec niespełnienia przesłanek sprawowania pieczy zastępczej (por. wyrok z 30 stycznia 2018 r., II SA/Lu 799/17, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: CBOSA).
Przywoływany powyżej art. 43 ust. 3 cyt. ustawy stanowi, że w przypadku gdy wstępna kwalifikacja, o której mowa w ust. 1, jest negatywna, w dokumencie potwierdzającym przeprowadzenie tej wstępnej kwalifikacji organizator rodzinnej pieczy zastępczej szczegółowo uzasadnia przyczyny negatywnej wstępnej kwalifikacji i wskazuje obszary wymagające poprawy. Z brzmienia tego przepisu wynika, że w przypadku negatywnej wstępnej kwalifikacji organ administracji publicznej zobowiązany jest do szczegółowego uzasadnienia przyczyn podjętego rozstrzygnięcia oraz wskazania obszarów wymagających poprawy.
Skoro ustawa wymaga, aby negatywna kwalifikacja zawierała uzasadnienie i to, jak wskazano w przepisie, szczegółowe to należy przyjąć, że organ administracji powinien wskazać, na jakich dowodach się oparł i jakie okoliczności rozważył. Jedno- lub dwuzdaniowe stwierdzenie wymogu szczegółowego uzasadnienia nie wyczerpuje. Podkreślić też należy, że drugim elementem negatywnej kwalifikacji jest wskazanie obszarów wymagających poprawy. Brak wskazania tych obszarów zakwalifikować należy jako rażące naruszenie prawa, albowiem jest to działaniem wbrew jednoznacznej i nie budzącej wątpliwości normie prawnej.
W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie negatywne okoliczności nie zostały wykazane w zaskarżonej czynności w sposób niebudzący wątpliwości jako rezultat prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego. Sporządzone przez organizatora pieczy zastępczej uzasadnienie negatywnej kwalifikacji nie spełnia też wymogu szczegółowego uzasadnienia przyczyn negatywnej wstępnej kwalifikacji. Organ nie powołał i nie rozważył jakichkolwiek dowodów, które miałyby świadczyć zdaniem organu o niespełnieniu wymogu "rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej".
Jeżeli chodzi o stwierdzoną przez organ w pkt 1 kwalifikacji "ograniczoną możliwość współpracy na linii PCPR a rodzina zastępcza", to wskazano na brak możliwości składania przez pracowników niezapowiedzianych wizyt w miejscu zamieszkania rodziny i niewpuszczanie pracowników PCPR do domu oraz zamieszkiwanie rodziny przed 1 sierpnia 2023 r. na terenie różnych województw. Należy zauważyć, że przede wszystkim organ nie podał podstawy prawnej składanych przez pracownika socjalnego niezapowiedzianych wizyt w miejscu zamieszkania rodziny zastępczej. Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przewiduje w art. 11 możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Natomiast w art. 38b uregulowano w ustawie kontrolę nad rodzinami zastępczymi sprawowaną przez zarząd powiatu, przy czym zarząd powiatu może upoważnić, w formie pisemnej, do sprawowania kontroli m. in. kierownika jednostki organizacyjnej powiatu. Zarząd powiatu ma prawo wówczas do wstępu w ciągu doby, w tym w porze nocnej – w przypadku zagrożenia zdrowia lub życia dziecka, do obiektów i pomieszczeń kontrolowanej rodziny zastępczej; przeprowadzania oględzin obiektów, w których kontrolowana rodzina zastępcza sprawuje pieczę zastępczą; obserwacji dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej i przeprowadzania indywidualnych rozmów z dziećmi umieszczonymi w pieczy zastępczej, w tym zasięgania opinii dzieci (art. 38b ust. 8 pkt 2, pkt 4, pkt 6 i pkt 7 u.w.r.p.z.). Także w art. 54 ust. 3 pkt 13 przewidziano uprawnienie starosty w zakresie bieżącej kontroli wykonywania umowy o pełnienie funkcji rodziny zastępczej zawodowej, przy czym starosta może upoważnić kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie do zawierania i rozwiazywania tego rodzaju umów (art. 54 ust. 4 cyt. ustawy). W piśmie procesowym z dnia 8 lipca 2024 r. skarżący wskazują, że "wizyty pracownika socjalnego pełniącego obowiązki koordynatora pieczy zastępczej z ramienia organizatora pieczy zastępczej nie mogą nosić znamion kontroli, gdyż uprawnienia kontrolne ma jedynie zarząd powiatu właściwego ze względu na miejsca zamieszkania rodziny". W ocenie Sądu wskazanie przez organ podstawy prawnej do składania niezapowiedzianych wizyt w miejscu zamieszkania rodziny zastępczej mogłoby wpłynąć na poprawę współpracy pomiędzy PCPR a rodziną zastępczą.
Należy też zauważyć, że organ w treści kwalifikacji nie wskazał, kiedy miały miejsce niezapowiedziane wizyty i nie rozważył przyczyn odmowy spotkań, jak również okoliczności usprawiedliwiających tę odmowę podawanych przez skarżących. W tym zakresie skarżący powołują się na obszerną korespondencję z organem za pośrednictwem poczty elektronicznej, jednakże wydruki z tych kontaktów nie zostały przez organ załączone do akt sprawy. Skarżący w piśmie procesowym przedstawiają okoliczności związane z przebiegiem niezapowiedzianych wizyt w dniach 26 stycznia, 17 kwietnia i 20 maja 2024 r. i okoliczności usprawiedliwiające brak możliwości wpuszczenia pracownika socjalnego do mieszkania (choroba w rodzinie, wywożenie samochodu na lawecie i wymiana przydomowej oczyszczalni ścieków, "odsypianie" po nocnej zmianie).
Celem "pełniejszego poznania rodziny" możliwe jest też dołączenie do akt sprawy opinii i ocen sporządzonych przez inne PCPR-y w województwach, na terenie których rodzina poprzednio zamieszkiwała.
W punkcie 2 kwalifikacji organ wskazał na "niewłaściwy" zdaniem organu komentarz wnioskodawczyni w e-mailu dotyczącym przeprowadzonej oceny funkcjonowania dziecka w rodzinie zastępczej oraz brak uczestnictwa rodziców zastępczych w tej ocenie. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżąca w e-mailu z dnia 14 marca 2024 r. potwierdziła swój udział w ocenie sytuacji dziecka w dniu 15 kwietnia 2024 r. o godz. 11.00. Następnie w e-mailu z dnia 17 kwietnia 2024 r. wyjaśniała, że w poniedziałek 15 kwietnia 2024 r. po godzinie 10.00 dzwoniła do PCPR i przekazała w sekretariacie, że nie jest w stanie uczestniczyć osobiście w ocenie dzieci ze względu na awarię samochodu oraz zaznaczyła, że w razie potrzeby jest dostępna telefonicznie. We wstępnej kwalifikacji organ pominął usprawiedliwienie strony i nie odniósł się do tej okoliczności. Organ nie wyjaśnił również, czy w tej sytuacji możliwe było zorganizowanie posiedzenia zespołu z wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość, o czym stanowi art. 7a u.w.r.p.z. Organ nie wyjaśnił również, o jaki chodzi komentarz strony w e-mailu z dnia 17 kwietnia 2024 r. i z jakich względów "z niepokojem i obawą o dalszą współpracę" przyjęto ten komentarz. Można jedynie domniemywać, ze chodzi o zakreślone w e-mailu zdanie skarżącej: "Później nie otrzymałam już żadnego telefonu tak, że zakładam, iż doskonale poradziła sobie Pani z oceną sytuacji dzieci bez naszego udziału". W ocenie Sądu szczegółowego uzasadnienia wymaga od organu wpływ tej sytuacji na negatywną ocenę kandydatów do pełnienia funkcji zawodowej rodziny zastępczej.
W punkcie 3 kwalifikacji organ zdawkowo powołał się na "brak stabilizacji finansowej, wynikający z obciążenia zaległościami finansowymi", nie wyjaśniając z jakich względów sytuacja ta "rodzi niepokój, iż otrzymywane środki finansowe będą pochłaniane przez zobowiązania komornicze, a nie przeznaczone na potrzeby domowników". Jak słusznie zauważają skarżący, rodzice zastępczy mogą swobodnie dysponować wynagrodzeniem z tytułu pełnienia funkcji zawodowej rodziny zastępczej. Organ nie wskazał sytuacji, świadczących o niewłaściwym wykorzystaniu otrzymywanych przez rodzinę środków finansowych.
W punkcie 4 kwalifikacji organ wyraził "obawę o naruszenie stabilizacji rodzinnej, która może mieć negatywny wpływ na funkcjonowanie dzieci biologicznych w rodzinie". Organ nie wskazał jednak w uzasadnieniu kwalifikacji, o jakie konkretne zachowania dzieci biologicznych chodzi i nie poparł swojej argumentacji stosownymi dowodami. Nie wskazano też, czy rodzice podejmują działania celem zniwelowania negatywnych zachowań biologicznych dzieci i nie wezwał stron do przedłożenia stosownych dokumentów.
W rozstrzyganej sprawie negatywna kwalifikacja nie zawiera szczegółowego uzasadnienia przyczyn jej podjęcia, jedynie ogólnikowo wskazano na okoliczności budzące "obawę i niepokój" pracowników PCPR. Wyklucza to w ocenie Sądu możliwość przyjęcia, że jest ona zgodna z prawem i spełnia wymagania określone w art. 43 u.w.r.p.z.
Sąd analizując stanowisko organu stwierdził także, że zaakcentowane i uwypuklone zostały w nim wyłącznie okoliczności prowadzące do odmowy kwalifikacji do udziału w szkoleniu dla kandydatów do pełnienia funkcji zawodowej rodziny zastępczej, przy jednoczesnym całkowitym pominięciu okoliczności, pozytywnych dla skarżących, a wynikających np. z treści sporządzonych opinii.
Jak wyjaśnili skarżący, funkcję niezawodowej rodziny zastępczej pełnią od grudnia 2019 r. i w tym okresie otrzymywali pozytywne opinie i oceny. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący otrzymali wstępną kwalifikację do pełnienia funkcji zawodowej rodziny zastępczej w dniu 11 kwietnia 2023 r., sporządzoną przez PCPR we Wrocławiu (według skarżących jest to pozytywna kwalifikacja). Ponadto z pisma PCPR z dnia 21 grudnia 2023 r. skierowanego do Biura Rzecznika Praw Dziecka wynika, że w dniu 20 października 2023 r. została wysłana przez organ do sądu rodzinnego pozytywna opinia dotycząca funkcjonowania rodziny. Również skarżący w piśmie procesowym z dnia 20 maja 2024 r. powołali się i załączyli pozytywną ocenę rodziny zastępczej z 16 marca 2023 r. sporządzoną przez PCPR we Wrocławiu. Skarżący podają, że otrzymywali pozytywne oceny funkcjonowania rodziny zastępcze niezawodowej.
Jednakże organ nie dołączył do akt prawy powyższych opinii i ocen rodziny zastępczej niezawodowej, jak również wstępnej kwalifikacji z 11 kwietnia 2023 r. oraz opinia dotycząca funkcjonowania rodziny z 20 października 2023 r.
Zaniechanie uwzględnienia całości sytuacji stanowi uchybienie, które także uzasadniało uwzględnienie wniesionej skargi z uwagi na naruszenie art. 43 ust. 1 – 3 w związku z art. 42 ust. 1 pkt 1 u.w.r.p.z oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Za niewłaściwe i stojące w sprzeczności z wymogiem wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego należy uznać skoncentrowanie się organu jedynie na trudnościach przy zupełnym pominięciu okoliczności dla skarżących korzystnych, które nie spotkały się z merytoryczną oceną.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji publicznej, uwzględni wskazania zawarte w treści niniejszego uzasadnienia, jak również przy zastosowaniu właściwej interpretacji podstaw materialnoprawnych rozstrzygnięcia, dokona oceny spełnienia przez skarżących wymogów przewidzianych dla kandydatów do pełnienia funkcji zawodowej rodziny zastępczej. Organ rozważy również pogłębienie materiału dowodowego w tym zakresie, a następnie dokona jego oceny w kontekście wskazanych przesłanek, szczegółowo uzasadniając swoje stanowisko.
Rozpoznając ponownie sprawę, organ uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku, stosownie do art. 153 p.p.s.a. Obowiązkiem organu będzie w szczególności załączenie do akt sprawy i dokonanie wnikliwej oceny całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.