IV SA/Wr 302/25

IV SA/Wr 302/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-10-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska
Katarzyna Radom /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 30
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Protokolant: Starszy referent Przemysław Pawłowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 października 2025 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 17 marca 2025 r. nr SKO 4101/224/2025 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi K. K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu utrzymująca w mocy orzeczenie Burmistrza Kudowy – Zdrój z dnia 20 stycznia 2025 r. w sprawie zasiłku celowego.
Jak wynikało z akt sprawy pismem z dnia 6 stycznia 2025 r. Skarżący wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o przyznanie zasiłku z wieloletniego programu na dożywianie pn. "posiłek w szkole i w domu" oraz zasiłku celowego na: pokrycie dopłaty do czynszu w kwocie 347 zł, pokrycie faktury za pobór gazu w wysokości 80 zł, na zakup ciepłej odzieży zimowej oraz opcjonalnie na zakup przepisanego leku.
Powołaną na wstępie decyzją, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, organ I instancji przyznał Stronie zasiłek celowy w kwocie 324 zł, w tym: na opłacenie czynszu 174 zł, na opłacenie gazu 50 zł, na zakup odzieży zimowej 100 zł. W uzasadnieniu wskazał, że przyznana kwota odpowiada możliwością finansowym organu w styczniu 2025 r.
W odwołaniu Skarżący domagał się przyznania świadczenia zgodnie z żądaniem, wskazał m.in., że jest osobą niepełnosprawną, skazaną wyrokiem karnym na 18 miesięcy ograniczenia wolności.
Pismem z dnia 28 lutego 2025 r. organ I instancji, w ślad za odwołaniem, przekazał Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Wałbrzychu (dalej: SKO) informację, że w styczniu 2025 r. do organu pomocowego z wnioskiem o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego i specjalnego wystąpiło 20 rodzin, średnia kwota zasiłku celowego na jedną rodzinę wyniosła 232,50 zł.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym SKO przywołało regulacje art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, ust. 3 i ust. 4, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2024 r., poz. 1283 ze zm., dalej: u.p.s.). Wyjaśniło, że pomoc w formie zasiłku może być przyznana na cele uzasadnione potrzebami wnioskodawcy, a decyzja podejmowana w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania zasiłku celowego organ winien się kierować nie tylko interesem wnioskodawcy ale także innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Odwołując się do poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych organ wskazał, że Skarżący (lat 50) prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, nie podejmuje żadnych prac dorywczych. Posiada lekki stopień niepełnosprawności ważny do dnia 30 września 2026 r. i stale korzysta z pomocy społecznej. Organ I instancji przyznał Stronie zasiłek, choć nie w wysokości wnioskowanej. Powołał się przy tym na możliwości finansowe organu pomocowego, zaznaczając, że kwota przyznanego zasiłku jest wyższa niż średnia wysokość wypłacanych w styczniu 2025 r. zasiłków celowych. Zaznaczono także, że Skarżący otrzymał pomoc w postaci zasiłku okresowego oraz świadczenia pieniężnego na dożywianie na okres od 1 stycznia 2025 r. do dnia 30 czerwca 2025 r.
Oceniając opisaną sytuację Strony i wieloletnią pomoc udzielaną przez organ pomocowy SKO wskazało, że Skarżący przejawia postawę roszczeniową względem pomocy społecznej nie wykazując w najmniejszym stopniu zamiaru przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji życiowej. Wprawdzie Skarżący posiada lekki stopień niepełnosprawności, to jednak nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Postawa Strony, w kontekście celów i charakteru pomocy społecznej nie zasługuje na aprobatę. Nie do zaakceptowania jest postawa Strony ukierunkowana wyłącznie na pobieranie świadczeń z pomocy społecznej, przy braku aktywności i zaangażowania Skarżącego w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Przedstawione przez Skarżącego argumenty świadczą o lekceważącym podejściu do znalezienia zatrudnienia i zdobyciu dochodów. Strona skupia się na tym aby wszelkie jej wydatki związane z gospodarstwem domowym zostały pokryte ze środków pomowcy społecznej. Środki te winny zaś trafić do osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, które z obiektywnych przyczyn, takich jak choroba, zdarzenia losowe, nie są w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudności. Udzielanie pomocy osobie, która ma możliwości poprawy swojej sytuacji finansowej nie mieści się w celach pomocy społecznej. Dalej organ wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje aby w sytuacji Strony zachodziła obiektywna przeszkoda do podjęcia zatrudnienia uniemożliwiająca przezwyciężenie obecnych trudności. Lekki stopień niepełnosprawności nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia. Dalej powołując się na ustawowe cele pomocy społecznej organ wskazywał, że nie można czynić z niej stałego źródła utrzymania. Na poparcie swych racji wskazał na poglądy wyrażane w judykaturze. Wyjaśniał też, że Skarżący nie może oczekiwać, że w sytuacji ograniczonych środków na pomoc społeczną organ pomocowy zaspokoi wszelkie jego potrzeby, zadaniem organu jest zaspokojenie potrzeb jak największej ilości potrzebujących.
W skardze na opisaną decyzję Skarżący zaznaczał, że sporządził ją bez wglądu w akta sprawy, co wynika z przyjętych przez organ procedur powodujących, że Skarżący mógłby nie zdążyć w ustawowym terminie. Zarzucał także zatajanie przed nim stanowiska przez organ I instancji, co świadczy o nieprawidłowościach w komunikacji. W zarzutach Skarżący podnosił naruszenie art. 7, art. 7a § 1, art. 8 § 1 i § 2, art. 9, art. 10 § 1, art. 12 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.), poprzez ich wybiórcze zastosowanie; naruszenie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 – ust. 4, art. 11 ust. 3 i art. 17 ust. 1 pkt 5 u.p.s. oraz art. 2, art. 7, art. 32 ust. 1 i ust. 2, art. 69 Konstytucji i innych właściwych przepisów – art. 44 kodeksu karnego wykonawczego. Podkreślał, że nie ma prawniczego wykształcenia.
Zarzucał brak odniesienia się do jego argumentacji zawartej w odwołaniu i wniosku. Podkreślał, że stale i aktywnie poszukuje pracy, głównie w C. (nie ma możliwości w zarejestrowania się w tamtejszym urzędzie pracy, z uwagi brak miejsca zamieszkani na terenie tego kraju) i związane z tym trudności wynikające z braku środków na dojazd do pracodawców oraz znalezienia pracy. Pominięto, że Skarżący nie jest dla pracodawców pracownikiem strategicznym i nie ma możliwości wpływania na pracodawców celem uzyskania zatrudnienia. Ten sam zarzut odnosił się do nieuwzględnienia stałej współpracy z Powiatowym Urzędem Pracy (PUP), braku ofert pracy dla Strony, utrudnioną komunikację z organem zatrudnienia, legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności, co winno skutkować skierowaniem na szkolenie specjalistyczne. W dalszych uwagach kwestionował argumenty organu świadczące o lekceważącym podejściu do podjęcia zatrudnienia wskazując, że przy niskim wskaźniku bezrobocia profesjonalni doradcy nie są w stanie znaleźć mu miejsca pracy, co świadczy o trudnym rynku pracy, co dowodził załączonymi do skargi dowodami. Organ nie podaje także ustaleń podstawy przyznania świadczenia, nie nawiązuje do art. 8 ust. 1 i art. 7 u.p.s., co zakłamuje stan faktyczny. Pominięto fakt skazania Strony, napływ młodych pracowników z Ukrainy na rynek pracowników niewykwalifikowanych, do których zalicza się Skarżący, okres zimowy, co w świetle art. 3 ust. 3 u.p.s. ma wpływ na przyznanie świadczeń w kontekście powołanych przepisów. Podkreślał, że wieloletnie dysfunkcje obniżają możliwości jego integracji zawodowej. W dalszych uwagach opisał zdarzenia z 2017 r., fakt wniesienia przez pracowników organu pomocowego oskarżenia, skazania Strony, co wpływa na postawę tychże pracowników wobec Strony, utrudnia możliwość podjęcia zatrudnienia. Organ uchyla się od obowiązku zastosowania przepisów art. 41 kkw i udzielenia Stronie wsparcia. Skarżący kwestionował także stanowisko organu wskazując, że otrzymany zasiłek przekracza kwotę średniego świadczenia wskazaną w piśmie z dnia 18 lutego 2025 r. Zwracał uwagę na nierzetelność tych danych i odniesienie się do dwóch różnych rodzajów zasiłku (celowego i specjalnego celowego), nie wyjaśniono dlaczego zaspokojono potrzeby 19 rodzin a nie Skarżącego oraz nie ustalono wysokości przyznanych świadczeń w kontekście podanych różnic w rodzaju świadczeń. Zwracał też uwagę, że nie odniesiono się do miesięcy poprzedzających przyznanie świadczenie (listopada i grudnia 2024 r.), w których wypłacono wyższe świadczenia, co wynika z pism pozyskanych przez Stronę w innym trybie. Takie działanie organu ocenił jako manipulację, co szeroko opisał w skardze. Z przeprowadzonych w skardze analiz Skarżący wywiódł, że zaspokojono potrzeby innych rodzin, a jedynie nie zrealizowano wniosków Skarżącego. Tym samym naruszono art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s. Przyznana kwota świadczeń narusza nikłą płynność finansową Strony w okresie zimowym, spycha na margines społeczeństwa, wyklucza zawodowo naruszając art. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji decyzje te są krzywdzące i niezasadne, przenoszą na Skarb Państwa obowiązki organów samorządowych. Zarzucał także, że od 25 lat Rada Gminy nie podniosła kryterium dochodowego, czy wskaźników dodatków mieszkaniowych. W dalszych uwagach Skarżący wdał się w polemikę z poglądem organu o roszczeniowej postawie względem pomocy społecznej negując ten pogląd jako bezprawny, bezpodstawny, pomijający także jego sytuację zdrowotną. Zarzucał pominięcie, że wniosek dotyczył zaspokojenia niezbędnych, a nie wszystkich potrzeb Strony. Kwestionował prawdziwość ustaleń, których nie podważył i nie zaskarżył organ odwoławczy, że od 24 lat korzysta z pomocy społecznej, negując to stanowisko wskazał na konkretne okresy zatrudnienia i uzyskiwania dochodów. Organ pomija, że Skarżący deklaruje chęć podjęcia pracy, a nie jest w stanie podjąć zatrudnienia dorywczo z uwagi na stan zdrowia. Zwracał uwagę na zalecenia żywieniowe, które winien realizować, nie może zatem przeznaczać środków na inne cele. Wnioskowana kwota nie jest wygórowana i gmina przy braku środków na zasiłki ma możliwość zaciągnięcia niewielkiego kredytu, tymczasem przeznacza je na inwestycje, Skarżący zaś nie może ponosić skutków niewłaściwego zarządzania mieniem komunalnym. Nie zbadano także powodów niepełnosprawności Skarżącego, te zaś wystąpiły w związku z realizacją prac społecznie użytecznych w ramach orzeczonej kary. Uprzednio nie skierowano Strony na badania. Znamienne jest także stopniowe ograniczanie przez organ pomocy Skarżącemu. Nie uwzględniono przy tym wydatków Strony, co opisuje w skardze na stronie 15, po ich odjęciu od dochodu Skarżącemu pozostaje kwota 366 zł, co wyklucza godziwe życie. Organ nie zaoferował Skarżącemu nic w celu poprawy sytuacji życiowej, a tezy o możliwości podjęcia zatrudnienia mają charakter życzeniowy. Zarzucał brak odniesienia się do istotnych dla sprawy danych statystycznych, nieudolność w zakresie zadbania o najbardziej potrzebujących. Do skargi Strona załączyła dowody w postaci karty wizyt w PUP, informację z dnia 11 mara 2025 r. uzyskaną w trybie ustawy o udostępnienie informacji publicznej w sprawie wypłaconych w listopadzie i grudniu 2024 r. zasiłków celowych oraz pismo stanowiące "poradę pracownika socjalnego" w zakresie zatrudnienia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.
W dniu 25 września 2025 r. Strona złożyła trzy pisma procesowe wraz z wnioskami dowodowymi. Domagała się przeprowadzenia dowodu z pism organu I instancji udostępnionych w trybie informacji publicznej oraz pism z dnia 10 lipca i 19 sierpnia 2025r. i przeprowadzenie analizy ich treści oraz danych statystycznych. W opinii Strony dowodzą one nieprawidłowych ustaleń faktycznych i w konsekwencji prawnych. W uzasadnieniu pisma Skarżący zawracał uwagę, że dane podane w piśmie z dnia 9 maja 2025 r. odnoszące się do informacji uzyskanych w trybie dostępu do informacji publicznej, a dotyczące wysokości zasiłków wypłaconych w styczniu 2025 r., różnią się od danych podanych w piśmie z dnia 18 lutego 2025 r., co miało na celu zatajenie liczby przyznanych świadczeń i zniżenie średniej kwoty przyznanych świadczeń, co dowodzi złej woli organu I instancji i błędów organu odwoławczego. Brak też ustaleń odnoszących się do zasiłków celowych z podziałem na ich rodzaj. Powołując się na pisma z dnia 10 lipca i 19 sierpnia 2025r. i zawarte tam zapisy dotyczące umyślnego zmniejszenia świadczeń na rzecz Strony, celem zmotywowania go do aktywności zawodowej Skarżący podkreślał, że ewidentnie świadczą one, że organ dysponował środkami na wypłatę żądanych kwot w styczniu 2025 r. (wniosek dowodowy nr 1).
W kolejnym piśmie Skarżący wnioskował o przeprowadzenie dowodu z załączonych pism celem analizy zawartych w nich danych, co dowodzi błędnych ustaleń faktycznych i prawnych. Wniosek dotyczył wskazanego już pisma z dnia 9 maja 2025 r., tym razem na okoliczność liczby wniesionych odwołań od decyzji w sprawie zasiłków. W uzasadnieniu Skarżący dowodził, wspierając się na podanych tam danych, że nie zostały zaspokojone wyłącznie jego potrzeby bytowe (wniosek dowodowy nr 2).
W trzecim z koleii piśmie Skarżący kwestionował stanowisko organu w sprawie użytych w decyzji twierdzeń o roszczeniowej postawie, możliwości podjęcia zatrudnienia, korzystania z pomocy społecznej od 24 lat stale. Domagał się przeprowadzenia dowodu z kserokopii fotografii ogłoszenia Ośrodka Pomocy Społecznej w Kudowie Zdroju na okoliczność wykazania niechętnej Skarżącemu, nieracjonalnej, sprzecznej i błędnej postawy organów. Załączone pismo dowodzi, że zjawisko bezrobocia i trudności w znalezieniu zatrudnienia po przerwie dotyczy wielu osób.(wniosek dowodowy nr 3).
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w opisanych granicach Sąd stwierdza, że nie narusza ona przepisów prawa tak procesowego jak i materialnego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Spór w sprawie dotyczy oceny legalności decyzji przyznającej Skarżącemu świadczenie w postaci zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeb związanych ze spłatą czynszu, opłat za media (gaz) oraz zakupu ciepłej odzieży zimowej. Organy obu instancji przyjęły, że sytuacja Skarżącego uprawnia go do uzyskania wnioskowanego świadczenia ale nie we wskazanej we wniosku kwocie tylko niższej. Uzasadnienie dla takiego kierunku rozstrzygnięcia organ I instancji wywodził z posiadanych możliwości finansowych. Orzeczenie organu odwoławczego wskazywało na okoliczności sprawy odnoszące się do postawy Skarżącego, jego możliwości przezwyciężenia sytuacji, w której się znalazł, celu świadczeń przyznawanych z pomocy społecznej oraz względów społecznych, czyli konieczności zaspokojenia potrzeb innych osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).
Orzeczenie wydawane na podstawie art. 39 ust. 2 u.p.s. u ma charter uznaniowy, o czym przekonuje użyty w nim zwrot "może". To zaś oznacza swobodę, ale nie dowolność, organu w zakresie podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania świadczeń ale także ich wysokości. Kontrola sądowa takiego aktu sprowadza się zatem do oceny prawidłowości przyjętego trybu postępowania organu, prawidłowej wykładni obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych, nie wnika natomiast w kwestie stosowanego uznania. Innymi słowy zadanie Sądu polega na ustaleniu, czy w sposób poprawny organ przeprowadził postępowanie, zebrał niezbędne dla sprawy dowody i poddał je wszechstronnej i zgodnej z wymogami prawa ocenie, wyprowadzając właściwe wnioski. Po drugie, czy w sposób prawidłowy zinterpretował obowiązujące w sprawie przepisy prawa materialnego i właściwie je zastosował (przyjmując, że wystąpiły lub nie istotne dla sprawy przesłanki). Samo zaś uznanie, decyzja, czy przyznać świadczenia w postaci zasiłku celowego i w jakiej wysokości, leży w wyłącznej gestii organu i pozostaje poza zakresem kontroli Sądu. Ta nakierowana jest wówczas na uzasadnienie przyjętego stanowiska. Zatem obowiązkiem sądu w takich sprawach jest zbadanie, czy zgodnie z przepisami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a.
Pogląd ten ma uzasadnienie zarówno w piśmiennictwie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych, wskazujących, że podejmowanie rozstrzygnięcia w trybie uznania administracyjnego jest to sytuacja, w której ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Wolters Kluwer 2018, s. 409). W przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego, organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także z uwzględnieniem zasad celowości i sprawiedliwości oraz szczególnych cech stanu faktycznego (zob. J. Zimmermann, op. cit., s. 413). Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne (J. Zimmermann, op. cit., s. 417). Uznanie administracyjne nie jest sferą wolną od związania konstytucyjnego i ustawowego, a także nie jest sferą wolną od kontroli sądów administracyjnych (M. Jaśkowska w: Instytucje prawa administracyjnego System Prawa Administracyjnego Tom 1, red. R. Hauser, A. Wróbel, Z. Niewiadomski, C.H.Beck 2015, s. 298). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 czerwca 1993 r. sygn. akt III ARN 33/93, wskazał że: przy dokonywaniu sądowej kontroli zgodności z prawem wszelkich decyzji administracji o charakterze uznaniowym (...) rola, zadania i zakres kompetencji niezawisłego sądu muszą być rozumiane znacznie szerzej i głębiej niż w innych sytuacjach (...) z decyzjami uznaniowymi musi się wiązać nie zmniejszona, lecz zwiększona kontrola sądu, wykonywana z punktu widzenia przestrzegania prawa (i to prawa rozumianego jako całość systemu). (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 grudnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 448/24, wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA),
Zatem mimo iż sądowa kontrola takiego aktu ma zakres ograniczony, to jednak wymaga zbadania, czy akt ten nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy, oraz czy takiego wyboru dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w postępowaniu podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego, z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie Sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10 i z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1981/14, dostępne w CBOSA). Nadto uzasadnienie aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego, winno być na tyle wyczerpujące i zindywidualizowane, aby sąd administracyjny był w stanie ocenić, czy zawarte w decyzji rozstrzygnięcie nie zapadło z przekroczeniem granic uznania administracyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 292/12 i I OSK 369/12, dostępne w CBOSA).
Z powołanych rozważań wynika, że w postępowaniu wspartym na normie przewidującej uznanie administracyjne w pierwszej kolejności organ administracji bada, czy wystąpiły wskazane w przepisie przesłanki umożliwiające przyznanie ustawowego uprawnienia. Jeśli strona nie spełnia przesłanek ustawowych postępowanie w ogóle nie wkracza w etap uznania, ten rozpoczyna się dopiero po pozytywnej weryfikacji przesłanek przyznania prawa. Wówczas kontrola Sądu sprowadza się do oceny podanych na wstępie okoliczności, tj. właściwego uzasadnienia zakresu korzystania przez organ z uznania administracyjnego, a zatem, czy nie jest ono dowolne.
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji przyjęły, że w sprawie wystąpiły przesłanki opisane w art. 39 ust. 1 i usta. 2 u.p.s. uzasadniające przyznanie Skarżącemu zasiłku celowego na opisane we wniosku potrzeby. Sporny jest jedynie zakres tych tych świadczeń, w tym bowiem zakresie organy korzystając z instytucji uznania administracyjnego przyjęły, że żądane przez Stronę kwoty nie są właściwe przyznając świadczenia w niższej wysokości. Jak wskazano uzasadnienie przyjętego przez organy stanowiska ewoluowało i w postępowaniu odwoławczym, poza kwestią możliwości finansowych organu pojawiły się także inne względy, tj. uprawnienia, zasoby i możliwości wnioskodawcy, które może on wykorzystać w celu pokonania trudnej sytuacji w jakiej się znalazł.
W tym miejscu odnotowania wymaga, że przedstawiony zabieg rozszerzenia argumentacji na etapie postępowania przed organem odwoławczym jest nie tylko dopuszczalny ale i pożądany, przy czym nie wykracza poza granice art. 15 k.p.a. nakazującego dwukrotne rozpoznanie sprawy przez organ obu instancji w jej całokształcie. Przy czym, co istotne organ odwoławczy ten nie gromadził dodatkowych dowodów, wsparł się na dowodach pozyskanych w postępowaniu przed organem I instancji oraz na argumentacji Skarżącego.
W opinii Sądu przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego aktu ocena nie wykracza poza granice swobodnej oceny dowodów i mieści się w granicach uznania administracyjnego, znajduje uzasadnienie w zgromadzonych dowodach i przepisach prawa.
Rację ma SKO odwołując się do istoty świadczeń z pomocy społecznej, że winny być one adresowane do osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, z tym zastrzeżeniem, że zakres jej udzielania ma na celu wspomaganie, a nie uzależnianie od pomocy. Słusznie tezy te organ wyprowadza z brzmienia art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 – ust. 4 u.p.s. ale także art. 4 u.p.s. Zgodnie z brzmieniem tych zapisów pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.(art. 3 ust. 2 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s).
Świadczenia z pomocy społecznej winny zatem wspierać beneficjentów i pomagać w przezwyciężaniu trudności życiowych, zwłaszcza jeżeli ich adresaci mają możliwości aby zacząć samodzielnie funkcjonowanie. Zasadnie organ odwoławczy taki potencjał dostrzegł u Skarżącego. Jakkolwiek ma on problemy zdrowotne, to nie dyskwalifikują go one zupełnie i trwale wykluczając możliwość podjęcia zatrudnienia. Z akt sprawy wynika, że Strona ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Zgodnie zaś z art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji i zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r., poz. 913, dalej: ustawa o rehabilitacji i zatrudnianiu osób niepełnosprawnych) do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne.
Z dalszych przepisów wynika, że osoby o lekkim stopniu niepełnosprawności pomimo pewnych ograniczeń są w stanie aktywnie uczestniczyć w życiu społecznym i zawodowym, mogą podejmować zatrudnienie i inaczej niż osoby o znacznym, czy umiarkowany stopniu niepełnosprawności nie muszą wykonywać pracy w warunkach pracy chronionej (art. 4 ust. 5 ustawy o rehabilitacji i zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). Zatem niewątpliwie Skarżący ma możliwość podjęcia zatrudnienia, czego nie wyklucza ustalony stopnień niepełnosprawności. Także wiek Skarżącego (50 lat) nie stanowi przeszkody w podjęciu zatrudnienia, a wskazywane przez Skarżącego problemy w zakresie znalezienia pracy są wyłącznie potencjalne, gdyż nie wykazał aby ubiegał się o pracę i jej nie uzyskał. I jakkolwiek znalezienie zatrudnienia w sytuacji Strony nie jest oczywiste, czy bardzo proste to z pewnością nie jest wykluczone. Rację ma zatem organ wskazując, że w odniesieniu do Skarżącego właściwym jest udzielenie wsparcia na niższym poziomie celem zmotywowania do przejęcia odpowiedzialności za swoją sytuację, zwłaszcza wobec ograniczonego zakresu środków pomocowych, z których nie można czynić jedynego źródła utrzymania tym bardziej jeśli adresat tej pomocy ma możliwości uzyskania samodzielności w zakresie utrzymania.
Skarżący wbrew twierdzeniem zawartym w skardze i pismach procesowych nie wykazał, że podejmował próby usamodzielnienia ani, że obecnie jest to wykluczone z uwagi na stan zdrowia, czy wiek. Nie wskazał na żadną dokumentację lekarską podważającą stanowisko organu, nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających negatywny proces rekrutacji pracowniczej. Odnosząc się do uwag zawartych w skardze o napływie znacznej ilości migrantów i ograniczeniu miejsc pracy należy wskazać, że istotnie fakt napływu migrantów jest powszechnie znany, co nie przekłada się na wskaźnik bezrobocia, który uległ obniżeniu w stosunku do danych z 2021 r., 2022 r. i 2023 r. W styczniu 2025 r. kształtował się na poziomie 5,4% (w styczniu 2021 r. wynosił 6,6% w 2022 r. 5,9% w 2023 r. – 5,5%). Przy czym odnotowania wymaga, że zasadniczo styczeń jest miesiącem wzrostu tego wskazania z uwagi na okres zimowy. Skarżący jak sam wskazuje w piśmie procesowym z dnia 24 września 2025 r. ma doświadczenie na rynku pracy, co także działa na jego korzyść.
Organy obu instancji zasadnie wskazywały także na aspekt finansowy, wyjaśniając, że są ograniczane liczbą osób ubiegających się o świadczenia oraz posiadanymi środkami. W tym zakresie Strona składała szereg zastrzeżeń zarzucając organom nierzetelność postępowania i danych opisanych w piśmie z dnia 18 lutego 2025 r. Informacjom podanym w tym piśmie przeciwstawiała dane wskazane w piśmie z dnia 9 maja 2025 r. uzyskanym w trybie informacji o dostępie do informacji publicznej.
Sąd, działając w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. oddalił jednak wniosek dowodowy obejmujący wskazane pismo z dnia 9 maja 2025 r. Powodem decyzji Sądu był fakt, że omawiana okoliczność była jedną z kilku podnoszonych przez organ w uzasadnieniu przyjętego rozstrzygnięcia, i decyzji organu odwoławczego miała wtórny, nie wiodący charakter. Po drugie, już posiłkowo należy wskazać, że przedstawione przez Stronę pismo zawierało jedynie odpowiedzi organu bez przywołania treści zapytania, którego Strona także nie przedstawiła przy piśmie z dnia 24 września 2025 r. Wreszcie podane tam dane nie podają średniej kwoty przyznanych zasiłków celowych, odmiennie niż pismo z dnia 18 lutego 2025 r. Na marginesie już tylko odnotowania wymaga, że dane podane w treści obu zestawionych przez Stronę pism nie muszą być sprzeczne, jedna rodzina może otrzymać zarówno zasiłek celowy jak i specjalny celowy, co może wynikać okoliczności w jakich się znalazła. Podobna argumentacja dotyczy odmowy uwzględnienia pozostałych wniosków dowodowych, dotyczących tego samego pisma, fakt, że wpłynęło jedno odwołanie od decyzji nie przekłada się na wniosek o pełnej realizacji wniosków pozostałych adresatów decyzji pomocowych. Każda sprawa odnosi się do indywidualnej sytuacji beneficjentów i nie można w tym zakresie czynić prostych odniesień, czy porównań.
Zgodnie z brzmieniem art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W opinii Sądu z uwagi na opisane okoliczności takich cech nie miały wskazywane przez Stronę pisma z dnia 9 maja 2025 r. oraz z dnia 10 lipca i 9 sierpnia 2025 r. Te ostatnie dowody miały wskazywać na stosunek organu I instancji do Skarżącego i przymuszać go do większej aktywności społeczno-zawodowej w celu ograniczenia świadczeń pomocowych. Odnosząc się do tych zarzutów odnotowania wymaga, że taki jest właśnie cel świadczeń z pomocy społecznej, po drugie, co jest w tej sprawie istotnie, pisma te pochodzą z okresu po wydaniu decyzji, a zatem nie mogą mieć bezpośredniego przełożenia na okoliczności istniejące w dacie procedowania zaskarżonego aktu. Nie stanowi dowodu mającego istotne znaczenia dla sprawy pismo załączone do dowodowego wniosku nr 3, gdyż odnosi się do innej grupy społecznej, a nadto nie dowodzi braku możliwości podjęcia zatrudnienia przez Skarżącego.
Organy nie naruszyły powołanych w zarzutach skargi przepisów w w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zebrały i rozpoznały niezbędne w sprawie dowody, dokonały ich poprawnej oceny, co znalazło wyraz w zaskarżonej decyzji. Pewnym uchybieniem jest brak zaznajomienia Strony z treścią pisma z dnia 18 lutego 2025 r. to jednak nie wpływa to na wynik sprawy, gdyż podane tam informacje nie były jedyną i wiodącą podstawą orzekania. Organy prawidłowo zastosowały przepisy art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 – ust. 4, art. 11 ust. 3 i art. 17 ust. 1 pkt 5 u.p.s., co już opisano w rozważaniach Sądu. W zakresie zarzutu braku wskazania podstaw przyznania Stronie pomocy (art. 7 i art. 8 u.p.s.) odnotowania wymaga, że podane tam przyczyny są katalogiem otwartym, poza tym istotne jest wskazanie kryterium dochodowego i potrzeb bytowych Strony, co było przedmiotem analizy organów obu instancji, co istotne pozytywnej dla Strony, gdyż świadczenia zostały przyznane.
Nie jest zasadny także zarzut naruszenia art. 41 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 2025 r., poz. 911, dalej: k.k.w.). Przepis ten określa cel i zakres pomocy postpenitencjarnej, zasadniczo jest odnoszony do osób, które odbywały karę pozbawienia wolności, ale co istotniejsze Skarżący od organów administracji pomoc uzyskał.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów w zakresie starań Skarżącego w uzyskaniu zatrudnienia, stosunku pracowników i samego organu pomocowego do Strony, braku wsparcia w znalezieniu zatrudnienia, niewłaściwych i piętnujących Stronę sformułowań użytych w decyzji, braku właściwych działań organów samorządowych w zakresie udzielanej pomocy społecznej należy wskazać, że mają one charakter polemiczny, nie wskazują na faktycznie zaistniałe powody braku możliwości znalezienia zatrudnienia, nie wskazują na podejmowane przez Stronę działania. Z argumentacji Skarżącego wynika, że nie odpowiadają mu propozycje pracy przedstawione przez organy oraz nie ma możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny w C., nie wskazują natomiast jakie przeszkody faktycznie zaistniały w możliwości podjęcia zatrudnienia w kraju. Jak wskazano podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie organy wzięły pod uwagę zarówno sytuację dochodową Skarżącego, jak i sytuację zdrowotną. Przyznały mu świadczenia oczekując i zasadnie większej aktywności w próbie usamodzielnienia. Uwagi Strony odnoszące się do polityki socjalnej organu pozostają poza zakresem niniejszego postępowania, zaś okoliczności dotyczące stosunku pracowników organu do Strony mogą być zwalczane w trybie instytucji procesowych, z czego Strona nie skorzystała. Zarzut podania nieprawdy w zakresie okresu korzystania przez Skarżącego z pomocy społecznej nie może zostać przez Sąd oceniony, a to wobec braku dowodów fakt ten potwierdzających, istotne jest jednak to, że sam Skarżący wskazał w treści pism procesowych, że nie podejmuje zatrudnienia od 2022 r., uprzednio wykazywał aktywność zawodową ale trudno mówić o ciągłości zatrudnienia. Wskazywany zaś przez Stronę fakt stawiania się w organach zatrudnienia nie jest równoznaczny z podjęciem pracy. Jeszcze raz wskazania wymaga, że przesłankami ograniczenia wysokości przyznanych świadczeń były właściwie dowodzone przez organ możliwości zdrowotne i życiowe Strony w zakresie zmiany jej sytuacji poprzez podjęcie zatrudnienia, co ma uzasadnienie w przywołanych w decyzji faktach.
Uznając, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa w stopniu mającym wpływa na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił w całości skargę Strony.