IV SA/Wr 292/22

IV SA/Wr 292/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-10-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ewa Kamieniecka
Marta Pająkiewicz-Kremis
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 października 2022 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 28 lutego 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn.
Skarżący (Z. L.) wniósł o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego
w związku z rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Ś. decyzją odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego przez niego świadczenia. Uzasadniono, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy
z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej: u.ś.r.), tj. wymóg, aby niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Dowodzono nadto, że brak jest związku między rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia
a sprawowaną nad matką opieką oraz że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych względem matki nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia.
Od ww. decyzji skarżący złożył odwołanie.
Po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy skarżoną odwołaniem decyzję.
Kolegium uznało na wstępie, że przyjęte przez organ I instancji stanowisko, dotyczące momentu powstania u matki skarżącego niepełnosprawności, jest błędne. Stwierdziło, że organ ten dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia przyjęło wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13).
Dalej SKO przeanalizowało możliwość przyznania skarżącemu świadczenia
w kontekście regulacji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Stwierdziło, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Zauważyło, że składając wniosek o świadczenie pielęgnacyjne skarżący pozostawał bez zatrudnienia od 8 lat i że ostatni jego stosunek pracy ustał z powodu rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem przez pracodawcę. Uznało, że skarżący nie zrezygnował z pracy w celu podjęcia opieki nad matką.
Kolegium odnotowało, że matka skarżącego nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji i - biorąc pod uwagę jej stan zdrowia a także wiek (91 lat) - wymaga stałej opieki oraz że posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dowodziło, że matka skarżącego nie jest jednak osobą obłożnie chorą, większość czasu spędza siedząc w fotelu lub leżąc na kanapie, wymaga pielęgnacji w związku
z korzystaniem z pampersów, przy czym czynności te wykonuje żona skarżącego, bowiem skarżący się krępuje. Motywowało, że większość czynności względem matki skarżącego wykonuje jego żona i że znaczna ich część to czynność, które są wykonywane standardowo przez osoby pozostające w zatrudnieniu (przed pracą lub po pracy).
Kolegium przejęło, że opieka, jakiej wymaga matka skarżącego, nie jest na tyle absorbująca, aby skarżący nie mógł z tego powodu podjąć zatrudnienia, zważywszy, że to jego żona wykonuje większość czynności związanych z tą opieką. Podkreśliło przy tym, że czynności te nie są na tyle angażujące, aby nie mogła ich wykonać jedna osoba.
Podsumowując Kolegium uznało, że w przypadku skarżącego nie została spełniona przesłanka niepodejmowania/rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
W skardze - skarżąc decyzję SKO w całości - skarżąca zarzuciła:
W skardze - skarżąc decyzję SKO w całości - skarżący zarzucił naruszenie:
1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że jako syn osoby niepełnosprawnej nie jest on uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki, jakiej wymaga podopieczna, nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia;
- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że jako syn osoby niepełnosprawnej nie jest on uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką;
2) przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez ich błędną wykładnię, tj.:
- art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. - dalej: k.p.a.), przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności
w L. z [...] września 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności
i konieczności stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji, że niepełnosprawna matka skarżącego nie wymaga stałej opieki swojego syna, który nie musi rezygnować
z zatrudnienia.
Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2021 r. na czas nieokreślony (ew. uchylenie w całości decyzji). Zawnioskowała także o zwrot kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Uzasadnił swoje stanowisko.
W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny
i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdza, że nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym.
Przedmiotem skargi jest decyzja o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (ich niepodejmowania) w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Materialnoprawną podstawę skarżonego orzeczenia stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. traktujący, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób
o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Uzasadnione jest twierdzenie SKO, że w przypadku skarżącego wcześniejsza rezygnacja z zatrudnienia, a dalej jego niepodejmowanie, nie jest konsekwencją konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Odnośnie zatrudnienia skarżącego, to w aktach sprawy znajdują się świadectwa pracy, z których wynika, że pracował on w Urzędzie Miasta i Gminy
Ś. (na pełny etat w okresie od [...] września 1997 r. do [...] listopada 1997 r.;
w ramach prac interwencyjnych w okresach od [...] czerwca 2000 r. do [...] września 2000 r. oraz od [...] maja 2004 r. do [...] sierpnia 2004 r.). Skarżący oświadczył, że ostatnio pracował zawodowo od [...] lutego 2014 r. do [..] marca 2014 r. (dołączone przez niego świadectwo pracy, wystawione przez firmę M sp. z o.o. w K., potwierdza, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło za wypowiedzeniem przez pracodawcę) oraz że od tego czasu nie pracuje, gdyż ma utrudniony dojazd do jakiegokolwiek miasta. Wyjaśnił, że nie jest gotowy podjąć pracy, gdyż musi opiekować się mamą. W tym miejscu Sąd zauważa, co dostrzegło także SKO, że nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy zawarte w odwołaniu twierdzenie pełnomocnika, iż skarżący pracował dorywczo zanim doszło do pogorszenia stanu zdrowia matki.
Z powyższego niewątpliwie wynika, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia, a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Trafnie dostrzegło Kolegium, że składając wniosek
o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący pozostawał bez zatrudnienia od 8 lat, a przy tym ostatni jego stosunek pracy ustał z powodu rozwiązania umowy
o pracę za wypowiedzeniem przez pracodawcę. Tym samym trzeba stwierdzić, że skarżący nie zrezygnował z pracy w celu podjęcia się opieki nad matką, która - jak wyjaśnił - zaczęła mieć problemy zdrowotne od 2014 r. Jednocześnie skarżący, jako jeden z powodów niepodejmowania zatrudnia, podał utrudniony dojazd do jakiegokolwiek miasta, a zatem okoliczność, która nie dotyczy sprawowanej opieki.
Sąd podziela pogląd, że brak jest podstaw do przyjęcia, że samo orzeczenie
o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wystarczającą podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenia związku między rezygnacją
z zatrudnienia (niepodejmowaniem pracy) i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia
o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia, czy rodzaj oraz ilość czynności
z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Opinia odnośnie charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego
z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Nie kwestionując złego stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz konieczności jej wsparcia i udzielania pomocy przy niektórych czynnościach przez opiekuna (do czego jest on zobowiązany zgodnie
z regulacjami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), należy podkreślić, że sam znaczny stopnień niepełnosprawności przyznany na stałe, jak również sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności stanowiących
w istocie codzienną pomoc, nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla rozstrzygnięcia sprawy fundamentalne znaczenie ma zakres wykonywanych czynności i ich częstotliwość.
W sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje.
Trafnie dowodzi SKO, że to organ administracji ma obowiązek - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - ustalić, czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym to organ musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.
W ocenie Sądu, w skarżonej decyzji zasadnie przyjęto, iż wymiar opieki, jakiej wymaga matka skarżącego, nie jest na tyle angażujący, aby wykluczał podjęcie przez skarżącego zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie. Wnioskujący musi tym samym sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny i związaną
z tym rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Sprawowana opieka winna zatem uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne.
Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela pogląd wyrażony w innym wyroku tut. Sądu, że pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować, z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok z 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21; CBOSA).
W sprawie, przed wydaniem decyzji, przeprowadzono postępowanie dowodowo-wyjaśniające w kontekście zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką. W oparciu o ustalenia wywiadu środowiskowego oraz wyjaśnienia skarżącego ustalono, że matka skarżącego nie jest osobą obłożnie chorą; większość czasu spędza siedząc w fotelu albo leżąc na kanapie; po mieszkaniu porusza się przy pomocy balkonika; sama spożywa posiłki; potrzebuje, aby przygotować jej posiłki i podać leki; wymaga pielęgnacji w związku
z korzystaniem z pampersów, przy czym czynności te wykonuje żona skarżącego (będąca na emeryturze), bowiem skarżący się krępuje. Żona pomaga w porannej
i wieczornej toalecie matki skarżącego oraz ubieraniu/rozbieraniu. Powyższe pozwala na przyjęcie, że faktycznie to żona skarżącego sprawuje opiekę nad jego matką.
Sąd nie kwestionuje faktu, że matka skarżącego, z uwagi na występujące
u niej schorzenia, ma utrudnione codzienne funkcjonowanie. Jednakże, w ocenie Sądu, zakres sprawowanej przez skarżącego (zasadniczo jego żonę) opieki nad matką nie stoi na przeszkodzie do podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Szereg podstawowych czynności matka skarżącej wykonuje bowiem samodzielnie (sama spożywa posiłki, porusza się po mieszkaniu przy pomocy balkonika). Świadczona przez skarżącego opieka nad matką nie ma charakteru ciągłego, gdyż może być wykonywana o różnych porach dnia. Skarżący zasadniczo nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających stałej jego obecności i pomocy, ponieważ matka nie wymaga leczenia odleżyn, ran, pielęgnacji przetok, czy stomii. Ponadto matka skarżącego jest w stanie samodzielnie jeść, nie wymaga karmienia przez sondę, nie używa cewnika. Zakres sprawowanej przez niego opieki nad matką nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy zarobkowej, bowiem czynności wykonywane przez skarżącego względem matki mogłyby być wykonywane również wtedy, gdyby on pracował. Pomoc skarżącego zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwyczajnych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, także
w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, ponieważ osoby pracujące prowadzą własne gospodarstwa domowe, robią zakupy, sprzątają mieszkanie, przygotowują posiłki, piorą, czy też udają się do lekarzy. Czynności tego typu dowodzą, że sprawowana opieka nie ma charakteru stałego (ciągłego) w znaczeniu sprawowania nieustającej pieczy na tyle absorbującej czasowo, aby uniemożliwić
w ogóle zatrudnienie. Doświadczenie życiowe pokazuje, że takie czynności jak zakupy, sprzątanie mieszkania, pranie, czy też wyjścia do lekarza nie muszą być realizowane codziennie, zaś posiłki mogą być przygotowane wcześniej. Z kolei lekarstwa mogą być przygotowane na cały tydzień w specjalnym organizerze, tak, aby osoba chora mogła samodzielnie je przyjmować o określonych porach dnia.
Uzasadnione jest tym samym twierdzenie Kolegium, że w przypadku skarżącego niepodejmowanie zatrudnienia nie jest konsekwencją konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Reasumując Sąd uznał, że skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż nie spełnia ona warunków z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., które to przepisy zostały w sprawie - wbrew zarzutom skargi - prawidłowo zastosowane. Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. Skarżona decyzja znajduje bowiem oparcie
w obowiązujących przepisach prawa, w toku postępowania podjęto wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, postępowanie prowadzono z czynnym udziałem strony realizując zasadę zaufania do organów, na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceniono, czy skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej wnioskowanego świadczenia, co następnie opisano w uzasadnieniu decyzji.
W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2022 r., poz. 329 ze zm.), jak w sentencji wyroku. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 tej ustawy.