IV SA/Wr 291/04

IV SA/Wr 291/04 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-07-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-05-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Bogumiła Skrzypczak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
art. 3, art. 4 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
Sentencja
IV SA/Wr 291/04 Wyrok W Imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Dnia 27 lipca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w następującym składzie: Przewodniczący: S. NSA Bogumiła Skrzypczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 lipca 2004 roku sprawy ze skargi R. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie odmowy przynania uprawnień kombatanckich; 1. u c h y l a zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku (Nr [...]); 2. z a s ą d z a od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 100 złotych (słownie: sto złotych) tytułem kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym; 3. n i e o r z e k a w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji
Uzasadnienie
Uzasadnienie.
R. K. zgłosiła wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich. Żądanie opierała na tym, że [...] roku wraz z rodzicami została umieszczona w obozie przesiedleńczym w T. Twierdziła także, że jej rodzeństwo przesiedlone wraz z nią uzyskało uprawnienia kombatanckie.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku (Nr [...]) – powołując się na art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit.b lit c oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 19991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 ze zmn.) – odmówił przyznania uprawnień kombatanckich.
Organ stwierdził, że zgodnie z art. 8 ust. cyt. ustawy Prezes Rady Ministrów – po zasięgnięciu opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - został upoważniony do wydania rozporządzenia określającego miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Rozporządzenie to zostało wydane w dniu 20 września 2001 roku (Dz.U. Dz 2001 r. Nr 106 poz. 1154). Obóz w T. dopiero od [...] roku stał się podobozem obozu w P. i dlatego w ocenie organu nie można przyjąć, że pobyt wnioskodawczyni w obozie w T. odpowiadał represji określonej w art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. b lub c wskazanej wyżej ustawy, obóz ten nie stanowił także obozu wychowawczego, o jakim mowa w § 5 cyt. rozporządzenia.
R. K. zgłosiła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym powtórzyła swoje poprzednie argumenty.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku (Nr [...]) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] roku.
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. ustawy z 24 stycznia 1991 r. przepisy te stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu, nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozpatrując wnioski o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułów określonych w art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. b) i lit. c) tej ustawy zobowiązany jest uwzględnić wykaz obozów zamieszczonych w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku. Rozporządzenie to enumeratywnie wylicza miejsca odosobnienia, które odpowiadają wskazanym przepisom ustawy. Ocena, czy konkretny obóz spełnia te kryteria decyduje jego ówczesna podległość oraz miejsce w systemie represyjnym III Rzeszy. W okresie II Wojny Światowej niektóre obozy kilkakrotnie zmieniały swój charakter. Jednym z takich obozów był hitlerowski obóz w T. przy ul. G. [...], tak zwana "szmalcówka ". Jak wynika z literatury historycznej, obóz ten istniał od 1940 r. do końca czerwca 1943 r. W okresie od września 1941 r. do stycznia 1942 roku oraz od 1 września 1942 r. - kiedy stał się obozem filialnym wychowawczego obozu pracy w P. - do końca czerwca 1943 r. pełnił funkcję wychowawczego obozu pracy. Natomiast od 1940 r. do sierpnia 1941 r. oraz od lutego 1942 r. do sierpnia 1942 r był obozem przesiedleńczym. W związku z tym pobyt w obozie w T. w okresie, w którym pełnił on funkcję "wychowawczego obozu pracy", to jest od września 1941 r. do stycznia 1942 roku oraz od września 1941 roku do końca czerwca 1943 roku, mógłby ewentualnie stanowić podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich. Wnioskodawczyni jednak przebywała w obozie w [...]roku, a więc w okresie, w którym obóz w T. nie był obozem karnym lub wychowawczym, o których mowa w § 5 pkt 1 i pkt. 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 3001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U z 2001 r. Nr 106 poz. 1154). Ustalenia te oparł organ na opracowaniu Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce i Rady Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa pt . "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 - 1945 - Informator encyklopedyczny" Państwowe Wydawnictwo Naukowe - Warszawa 1979 r., strona 522.
Organ stwierdził także, że obóz w T. nie został wymieniony w § 6 rozporządzenia, który wymienia inne miejsca odosobnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. c ustawy, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał ponadto, że nie jest uprawniony do samodzielnych ustaleń dotyczących charakteru danego obozu, gdyż ustawa upoważniła do tego Prezesa Rady Ministrów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność z prawem materialnym zaskarżonych aktów administracyjnych, a także badanie zgodności tych aktów pod względem formalnym, a więc badanie, czy w postępowaniu administracyjnym nie nastąpiło takie naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które miało wpływ na wynik sprawy.
W niniejszej sprawie organy administracyjne naruszyły przepisy prawa materialnego.
Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że organ nie kwestionuje faktu pobytu skarżącej w obozie w T. w miesiącu [...] roku. Przyjmuje jednak, że obóz ten nie należał do tej kategorii miejsc odosobnienia, w których pobyt - zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U z 2001 r. Nr 106 poz. 1154) – mógł stanowić podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich.
Pogląd ten jest błędny.
Stosownie do art. 4 ust. 1 cyt. ustawy jej przepisy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania:
1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:
a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,
b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,
c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,
2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach,
3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:
a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR,
b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR,
4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.
Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.
Jednocześnie ustawa wprowadziła szczególny sposób dowodzenia faktu, że osadzenie w określonym miejscu jest równoznaczne z zastosowaniem represji, w rozumieniu ustawy. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 1 pkt. 2 Prezes Rady Ministrów, na wniosek Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, został upoważniony do wydania rozporządzenia, w którym po zasięgnięciu opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - określi miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzienia i obozy NKWD lub będące pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i lit. c) oraz w pkt 3.
W wykonaniu tego upoważnienia ustawowego Prezes Rady Ministrów wydał rozporządzanie z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106 poz. 1154).
Taka redakcja przepisów ustawy uzasadnia pogląd, że organ administracyjny nie jest upoważniony do samodzielnego dokonywania oceny, czy określone miejsce odosobnienia spełnia warunki, od których zależy przyznanie uprawnień kombatanckich. Organ administracyjny jest bowiem związany wykazem tych miejsc, zamieszczonych w rozporządzeniu z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106 poz. 1154).
Wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonej decyzji, w razie umieszczenia danego obozu w wykazie zawartym w rozporządzeniu, organ nie ma uprawnień do oceniania, czy obóz ten w określonym czasie spełniał warunki, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt. 2 cyt. ustawy. Taka interpretacja przepisów ustawy i rozporządzenia byłaby możliwa tylko wówczas, gdyby Prezes Rady Ministrów w rozporządzeniu wykonawczym zawarł zastrzeżenie, że konkretne miejsce odosobnienia tylko w określonym czasie odpowiadało definicji zawartej w art. 8 ust. 1 pkt. 2 W razie natomiast braku takiego zastrzeżenia organ jest związany treścią normy prawnej wynikającej z art. 8 ust. 1 pkt. cyt. ustawy, jak też treścią wydanego na jej podstawie rozporządzenia wykonawczego.
Wniosku tego nie zmienia okoliczność, że wcześniejsze opracowania historyczne wskazywały na różny charakter danego obozu. Opracowania takie nie mają bowiem charakteru normy prawnej i nie mogą zastępować treści aktu normatywnego wydanego z upoważnienia ustawowego.
W związku z tym powołana przez organ publikacja Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce i Rady Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa pt . "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 - 1945 - Informator encyklopedyczny" nie może mieć przesądzającego znaczenia w tej sprawie.
Na marginesie jedynie Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważa, że również z tej publikacji nie wynika w sposób jednoznaczny, jaki był charakter obozu w T. w [...] roku.
Skarżąca twierdziła, że w [...] roku wraz z rodziną została osadzona w obozie w T. W § 2 ust. 18 pkt. 28 cytowanego wyżej rozporządzenia wymieniony jest obóz w T., jako podobóz obozu w P. Jeżeli zatem organ nie kwestionował samego faktu osadzenia w tym obozie, nie miał podstaw prawnych do uznania, że w [...] roku obóz w T. nie miał takiego chrakater, o jakim mowa w art. 3, 4 ust. 1 i art. 8 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Odmienne stanowisko organu jest równoznaczne z błędną wykładnią przepisów prawa materialnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w związku z tym stwierdza, że organ administracyjny naruszył prawo materialne. Zgodnie więc z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zmn.) zaistniały przesłanki do uchylenia zaskarżonych decyzji.
Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny jest zobowiązany – zgodnie z art. 200 cyt. ustawy - zasądzić na rzecz skarżącego koszty postępowania. W tej sprawie poniesione przez skarżącego koszty były ograniczone jedynie do wpisu od skargi.
Zgodnie z art. 152 cyt. ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny jest także zobowiązany orzec w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany przed uprawomocnieniem się wyroku. W tej jednak sprawie nie zachodziła potrzeba orzeczenia w tym przedmiocie, gdyż zaskarżona decyzja nie tworzyła po stronie skarżącej żadnych praw i nie podlegała wykonaniu.
Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.