IV SA/Wr 290/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2022-09-09
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneniepełnosprawnośćopiekaustawa o świadczeniach rodzinnychorzeczenie o niepełnosprawnościumiarkowany stopień niepełnosprawnościznaczny stopień niepełnosprawnościinterpretacja przepisówprawo administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z odpowiednimi wskazaniami również uprawnia do świadczenia, niezależnie od wieku osoby niepełnosprawnej.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad pełnoletnim synem, który posiadał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami o konieczności stałej opieki. Organy administracji odmówiły świadczenia, interpretując przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jako wymagający orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dla osób powyżej 16 roku życia. Sąd administracyjny uznał tę interpretację za błędną, podkreślając, że ratio legis przepisu jest wsparcie opiekunów, a orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z odpowiednimi wskazaniami, zwłaszcza po wyroku sądu cywilnego, również powinno być podstawą do przyznania świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad pełnoletnim synem. Organy administracji oparły swoje stanowisko na literalnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą świadczenie przysługuje opiekunom osób legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, przy czym organy te zawężały drugą kategorię do osób poniżej 16 roku życia. Skarżąca podniosła, że jej syn posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które zostało uzupełnione wyrokiem sądu cywilnego o wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną. Sąd nie podzielił wykładni organów, wskazując, że jest ona sprzeczna z ratio legis przepisu, jakim jest wsparcie finansowe osób rezygnujących z pracy w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Sąd podkreślił, że orzecznictwo sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje, iż przez "orzeczenie o niepełnosprawności" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy należy rozumieć zarówno orzeczenie wydawane wobec osób poniżej 16 roku życia, jak i orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, o ile zawiera ono odpowiednie wskazania. Sąd powołał się również na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego dotyczące braku ograniczeń wiekowych w definicji "dziecka" na potrzeby świadczeń rodzinnych. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, nakazując organom uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zawierające odpowiednie wskazania, uprawnia do świadczenia pielęgnacyjnego, niezależnie od wieku osoby niepełnosprawnej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że literalna wykładnia organów była błędna i sprzeczna z ratio legis przepisu, które zakłada wsparcie opiekunów. Orzecznictwo sądów administracyjnych jednolicie interpretuje przepis jako obejmujący również orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z odpowiednimi wskazaniami, zwłaszcza gdy zostały one potwierdzone orzeczeniem sądu cywilnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.r.z.o.n. art. 3

Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

u.r.z.o.n. art. 4a

Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

k.r.o.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędna wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez organy administracji, które zawęziły krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z odpowiednimi wskazaniami, potwierdzone wyrokiem sądu cywilnego, powinno być podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ratio legis przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zakłada wsparcie opiekunów osób niepełnosprawnych.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów administracji oparta na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 1 ustawy, ograniczająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do osób legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym dla osób poniżej 16 roku życia.

Godne uwagi sformułowania

taka wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest błędna i prowadzi rezultatów sprzecznych z ratio legis tego przepisu przez orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o którym stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumieć należy zarówno orzeczenie wydawane w stosunku do osób nieprzekraczających 16 roku życia, jak też orzeczenie o zaliczeniu osoby niepełnosprawnej do innego niż znaczny stopnień niepełnosprawności (np. umiarkowanego), o ile w treści takich orzeczeń (...) zawarte zostały wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji

Skład orzekający

Bogumiła Kalinowska

sprawozdawca

Tomasz Judecki

członek

Tomasz Świetlikowski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uznanie, że orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z odpowiednimi wskazaniami, potwierdzone wyrokiem sądu cywilnego, uprawnia do świadczenia pielęgnacyjnego, niezależnie od wieku osoby niepełnosprawnej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnej interpretacji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wymaga uwzględnienia specyfiki orzeczenia o niepełnosprawności oraz ewentualnych orzeczeń sądów cywilnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak interpretacja przepisów przez sądy może wpływać na życie obywateli. Pokazuje też, jak wyroki sądów cywilnych mogą mieć znaczenie w postępowaniu administracyjnym.

Świadczenie pielęgnacyjne dla opiekunów: czy umiarkowany stopień niepełnosprawności syna wystarczy?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wr 290/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-09-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Bogumiła Kalinowska /sprawozdawca/
Tomasz Judecki
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Sygn. powiązane
I OSK 2150/22 - Wyrok NSA z 2023-03-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA (del.) Tomasz Judecki, Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Protokolant: Referent stażysta Przemysław Pawłowski po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 września 2022 r. sprawy ze skargi Y F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia[...]., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Y. F. od, wydanej z upoważnienia Burmistrza S., decyzji Starszego specjalisty - koordynatora działu świadczeń rodzinnych w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w S. z dnia ....r. (nr...), odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Jak Kolegium podało w uzasadnieniu - organ pierwszej instancji, po rozpatrzeniu żądania strony złożonego w dniu 29 czerwca 2021 r., opisaną na wstępie decyzją, odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaniem opieki nad pełnoletnim synem. Rozpoznając odwołanie organ drugiej instancji w pierwszym rzędzie przytoczył brzmienie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; dalej jako "ustawa" albo "u.ś.r.") , zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Organ ten wywodził następnie, że literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 ustawy wskazuje na dwie kategorie osób, których sytuacja zdrowotna może przesądzać o tytule do świadczenia pielęgnacyjnego: pierwszą grupę tworzą osoby legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, drugą zaś tworzą osoby legitymujące się o orzeczeniem o niepełnosprawności, jeżeli - obok stwierdzenia tej niepełnosprawności - orzeczono kumulatywnie wskazania: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (W. Maciejko (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz. Wyd. 5, Warszawa 2019, Legalis). Przy czym pod pojęciem znacznego stopnia niepełnosprawności ustawa rozumie (zob. art, 3 pkt 21 ustawy): a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Organ dodał, że w przypadku tej grupy osób bez znaczenia są wskazania zawarte w sentencji orzeczenia właściwego zespołu do spraw niepełnosprawności lub sądu powszechnego wydanego po rozpoznaniu odwołania od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Jeśli chodzi zaś o drugą grupę osób, których sytuacja zdrowotna może przesądzać o tytule do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. osób legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, to do grupy tej przynależą wyłącznie osoby przed ukończeniem 16. roku życia. Wprawdzie ustawa nie wyjaśnia co należy rozumieć pod pojęciem orzeczenia o niepełnosprawności, to jednak za przyjęciem, że przez "orzeczenie o niepełnosprawności (...)", o którym stanowi art. 17 ust. 1 ustawy, rozumieć należy wyłącznie orzeczenie wydawane w stosunku do osób nieprzekraczających 16. roku życia, przemawiają względy językowe i systemowe związane z dyrektywą domniemania języka prawnego oraz dyrektywą zakładającą, że w języku prawnym nie ma synonimów, ani homonimów. "Orzeczenie o niepełnosprawności" jest pojęciem mającym określone znaczenie w języku prawnym. Powoduje to konieczność ustalenia znaczenia tego terminu w pierwszej kolejności w drodze wykładni systemowej, zgodnie z założeniem, iż w ustawie posłużono się pojęciami, których treść należy wyjaśniać posługując się innymi ustawami, w których tego rodzaju pojęcia występują i mogą pozostawać w związku z przedmiotem regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych (wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 marca 2018 r., II SA/Łd 477/17). Interpretowanym zwrotom, których znaczenie określone jest przez język prawny nie można bez dostatecznych powodów przypisywać znaczenia specjalnego, autonomicznego w odniesieniu do części systemu prawnego, w badanej sprawie w odniesieniu do regulacji prawnej świadczeń rodzinnych.
W dalszej części wywodów organ podniósł, że zasady potwierdzania niepełnosprawności normuje ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 573 ze zm.). W ustawie tej zróżnicowano orzeczenia o stanie niepełnosprawności w zależności od wieku osoby, ubiegającej się o formalne potwierdzenie tego stanu. W stosunku do osób powyżej 16 roku życia ustawa przewiduje orzeczenia kwalifikujące taką osobę do jednego z trzech stopni niepełnosprawności, tj. znacznego, umiarkowanego lub lekkiego (art. 1 pkt. 1, art. 3 ust. 1). W stosunku zaś do osób poniżej 16 roku życia ustawa przewiduje jedynie wydawanie orzeczenia o niepełnosprawności, w którym stwierdza się zaliczenie do osób niepełnosprawnych w przypadku osób, które mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku (art. 1 pkt 3, w związku z art. 4a).
Za przyjęciem, że przez "orzeczenie o niepełnosprawności", o którym stanowi art. 17 ust. 1 ustawy, rozumieć należy wyłącznie orzeczenie wydawane w stosunku do osób nieprzekraczających 16. roku życia na podstawie art. 4a ustawy o rehabilitacji zawodowej, społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, przemawia również to w ocenie organu, że ustawa rozróżnia oba typy orzeczeń o stanie niepełnosprawności, tj. orzeczenia ustalające stopień niepełnosprawności oraz orzeczenia o niepełnosprawności. Przykładowo dają temu wyraz:
1) przepisy art. 3 pkt, 15, 16, 20 i 21 ustawy definiujące pojęcie pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, rodziny, znacznego i umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, r które posługują się kategorią orzeczenia o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności,
2) przepis art. 3 pkt. 9 definiujący pojęcie niepełnosprawnego dziecka, który posługuje się kategorią orzeczenia o niepełnosprawności,
3) przepis art. 5 ust. 2 ustawy normujący kryterium dochodowe warunkujące nabycie prawa do zasiłku rodzinnego, który posługuje się równocześnie obiema kategoriami orzeczeń o stanie niepełnosprawności,
4) przepisy art. 24 ust. 2a-4 ustawy normujące zasady ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego, mówiące o orzeczeniu o niepełnosprawności obok orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Konsekwentne rozróżnianie przez ustawodawcę w ustawie obu kategorii orzeczeń o stanie niepełnosprawności, w tym w kontekście zasad ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wyklucza możliwość przyjęcia, że przez "orzeczenie o niepełnosprawności", o którym stanowi art. 17 ust. 1 ustawy, rozumieć należy poza orzeczeniem wydawanym w stosunku do osób nieprzekraczających 16 roku życia również orzeczenie o zaliczeniu do innego niż znaczny stopnień niepełnosprawności, w tym zwłaszcza umiarkowanego, o ile w jego treści zawarte zostały wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji. W świetle przykładowo przywołanych przepisów ustawy przeciwne stanowisko oznaczałby w istocie przypisywanie w ramach ustawy (poszczególnych jej jednostek redakcyjnych) różnym zwrotom tego samego znaczenia albo tym samym zwrotom różnego znaczenia.
Kolegium wyraziło przekonanie, że zaprezentowana wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy jest nadto zgodna z ratio legis tego przepisu, jakim jest wsparcie finansowe przez państwo osób rezygnujących lub niepodejmujących zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, które ze względu na tę dysfunkcję nie ma możliwości samodzielnej egzystencji, względnie mają w znacznym stopniu ograniczoną i wymaga stałego lub długotrwałego wsparcia opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika bowiem z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych umiarkowany stopień niepełnosprawności dotyczy osób w przypadku, których naruszona sprawność organizmu wymaga wyłącznie czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych, a nie stałej lub długotrwałej opieki i pomocy tych osób.
W powyższym świetle trzeba przyjąć zdaniem organu, iż ustawodawca celowo uwarunkował prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie jednym rodzajem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności — orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz, że jego intencją nie było przyznawanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, niezależnie od wskazań zawartych w treści tego orzeczenia, a nadto, że ustawodawca nie zamierzał nadać w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy określeniu "orzeczenie o niepełnosprawności" znaczenia innego niż wynikające z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Na tym tle organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji nie została wydana z naruszeniem prawa, gdyż Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z dnia [...]r., zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. z dnia [...]i poprzedzające je orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia [...]r. i z dnia [...]r., w ten sposób, że zaliczył syna skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe oraz w części dotyczącej wskazań zawartych w pkt 8 poprzez wpisanie, że syn wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji do ukończenia 25 roku życia, tj. do dnia 14 maja 2025 r. Syn skarżącej (będący osobą powyżej szesnastego roku życia), nie legitymuje się zatem orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w kontekście zaś wyroku organ spostrzegł, że osoba legitymująca się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności wymaga czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Uwarunkowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istnieniem obiektywnych kryteriów i zasad jego udzielania pozbawia organ administracji możliwości przyznawania tego świadczenia, czy nieuchylenia decyzji przyznającej takie świadczenie, z uwagi na zasady współżycia społecznego, czy słuszności, nawet w sytuacji wystąpienia trudnych sytuacji życiowych dotyczących rodziny wnioskodawcy. Żadne inne, niż określone w ustawie kryteria nie mogą decydować o przyznaniu (przysługiwaniu) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepisy ustawy w sposób jednoznaczny określają przesłanki nabycia i posiadania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie pozostawiając organom administracji w tym zakresie żadnej uznaniowości.
W skardze od opisanej decyzji ostatecznej zarzucono, że SKO podważa wyrok Sądu Rejonowego dla W. we W. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...] roku w sprawie o sygn. akt[...], który zmienił zaskarżone orzeczenia w ten sposób, iż syn skarżącej wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nadto zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a to przepisu art. 17 ust. 1 ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie polegające na stwierdzeniu, iż do osób legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji przynależą wyłącznie osoby przed ukończeniem 16 roku życia, a w konsekwencji przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem na okres od 29.06.2021 r., w sytuacji gdy skarżąca spełnia przesłanki uprawniające ją do otrzymania świadczenia.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Argumentację skargi oparto na przywołaniu tez z orzecznictwa sądów administracyjnych (wyroków Wojewódzkich Sądów Administracyjnych - w Warszawie z dnia 17 grudnia 2015 roku o sygn. akt I SA/Wa 1502/15, w Poznaniu z dnia 28 grudnia 2018 roku o sygn. akt II SA/Po 770/18 i w Łodzi z dnia 20 kwietnia 2016 roku o sygn. akt II SA/Łd 116/16, wyrok w Białymstoku z dnia 8 listopada 2018 roku o sygn. akt II SA/Bk 547/18), akcentując nade wszystko, iż przez orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., rozumieć należy zarówno orzeczenie wydawane w stosunku do osób nieprzekraczających 16 roku życia, jak też orzeczenie o zaliczeniu osoby niepełnosprawnej do innego niż znaczny stopień niepełnosprawności (np. umiarkowanego), o ile w treści takich orzeczeń zawarte zostały wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi w całości, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.") - sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Materialną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; dalej jako "ustawa" albo "u.ś.r.") , zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Dokonując wykładni cytowanego przepisu prawa materialnego organ odwoławczy przyjął, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku dziecka, które ukończyło 16 rok życia, jest legitymowanie się przez nie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela zapatrywania prezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu należy zaaprobować pogląd jednolicie wyrażany na kanwie zbieżnych przypadków w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, na który słusznie w skardze zwrócono uwagę, a mianowicie, że "taka wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest błędna i prowadzi rezultatów sprzecznych z ratio legis tego przepisu, jakim jest wsparcie finansowe przez państwo osób rezygnujących lub niepodejmujących zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, które ze względu na tę dysfunkcję nie ma możliwości samodzielnej egzystencji względnie mają w znacznym stopniu ograniczoną i wymaga stałego wsparcia opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Prowadzi także do nieuprawnionego różnicowania sytuacji prawnej opiekunów niepełnosprawnych dzieci ze wskazaniami dotyczącymi art. 6b pkt 7 i 8 powołanej ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej, z tego względu że stopień niepełnosprawności dla dzieci powyżej 16 roku życia został określony na poziomie niższym niż znaczny. W tym stanie przez orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o którym stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumieć należy zarówno orzeczenie wydawane w stosunku do osób nieprzekraczających 16 roku życia, jak też orzeczenie o zaliczeniu osoby niepełnosprawnej do innego niż znaczny stopnień niepełnosprawności (np. umiarkowanego), o ile w treści takich orzeczeń, w tym wypadku na skutek wyroku sądowego, zawarte zostały wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji (vide wyroki: WSA w Warszawie z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/15, WSA we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 456/15 oraz WSA we Wrocławiu z dnia 14 listopada 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 348/17, WSA w Opolu z dnia 26 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Op 208/16, WSA w Białymstoku z dnia 8 listopada 2018 roku o sygn. akt II SA/Bk 547/18, WSA w Poznaniu z dnia 28 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Po 770/18).
Wymaga podkreślenia, że Trybunał Konstytucyjny w motywach wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (publ. OTK-A 2008/6/107 Dz. U. z 2008 r. Nr 138, poz. 872) dokonał interpretacji pojęcia "dziecko" w świetle art. 17 ust. 1 ustawy w sposób następujący: "Należy jednak zwrócić uwagę, że zamieszczona w art. 3 pkt 4 ustawy definicja "dziecka" nie określa granic wiekowych dziecka, stanowiąc "ilekroć w ustawie mowa (...) o dziecku - oznacza to dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną." Z art. 17 ust. 1 ustawy nie wynika, aby pojęcie dziecka, stosowane do celów ustalenia kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, zostało zawężone w stosunku do przytoczonej definicji zawartej w art. 3 pkt 4 ustawy przez wskazanie granic wiekowych, przeciwnie, wskazany w art. 17 ust. 1 ustawy krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ściśle wiąże się z określonym typem regulacji rodzinnych, dla określenia których konieczne jest użycie pojęcia dziecka (wymagającego opieki), bez względu na jego wiek".
Okolicznością niesporną w niniejszej sprawie jest, że wyrokiem z dnia [...]r. Sąd Rejonowy dla W. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt [...]dokonał zmiany zaskarżonego orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. z dnia [...] utrzymującego w mocy orzeczenie z dnia [....]Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we W. zaliczającego syna skarżącej do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym - w punkcie II w ten sposób, że jako symbol przyczyny niepełnosprawności wpisał dodatkowo symbol 10-N oraz w części dotyczącej wskazań orzekł, że wnioskodawca wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wyrokiem zaś z dnia 8 maja 2020 r. o sygn. akt [...](w pkt I-ym) wymieniony Sąd Rejonowy zmienił zaskarżone, kolejne, orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. z dnia [...]r. i poprzedzające je orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia [...]i z dnia [...]. w ten sposób, że zaliczono syna skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe oraz w części wskazań zawartych w pkt 8 poprzez wpisanie, że wymaga on konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji – do ukończenia przez wnioskodawcę 25 roku życia tj. do dnia 14 maja 2025 r. Postanowieniem z [...]r. (sygn. akt [...]powołany Sąd Rejonowy postanowił dokonać wykładni pkt. I wyroku z dnia 8 maja 2020 r. w ten sposób, że wyjaśnił, iż zaliczenie syna skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe skutkuje tym, że przyznany wnioskodawcy wcześniejszym wyrokiem z dnia [...]r. sygn. akt[...], dodatkowy symbol przyczyny niepełnosprawności 10-N oraz uprawnienia z punktu 7-ego orzeczenia PZON we W. z dnia 18 maja 2016 r. (tj. że wnioskodawca wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji) – także zostały przyznane wnioskodawcy na stałe.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy administracyjne uwzględnią ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu (art. 141 § 4 p.p.s.a.).
W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI