IV SA/Wr 278/22

IV SA/Wr 278/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-07-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ireneusz Dukiel /przewodniczący/
Marta Pająkiewicz-Kremis /sprawozdawca/
Mirosława Rozbicka-Ostrowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2246/22 - Wyrok NSA z 2024-01-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2022 r. w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 26 lipca 2021 r. M. K. (wnioskodawczyni, strona, skarżąca) wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem.
Decyzją z dnia 25 sierpnia 2021 r. działający z upoważnienia Burmistrza T. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w T. odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Decyzja ta została następnie uchylona na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 7 października 2021 r., a sprawa została przekazana organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, decyzją z dnia 30 listopada 2021 r. (nr [...]) organ pierwszej instancji ponownie odmówił stronie uwzględnienia wniosku. Jak podstawę odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazał treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.) zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Działając na skutek odwołania od tej decyzji, SKO decyzją z dnia 13 stycznia 2022 r. (nr SKO [...]) uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przyznało stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem od dnia 1 listopada 2021 r. do 30 listopada 2023 r.
Organ odwoławczy stwierdził, że moment powstania niepełnosprawności u męża wnioskodawczyni (w wieku 38 lat) nie może stanowić przesłanki do odmowy uwzględnienia wniosku. SKO zwróciło uwagę, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., na który w swoim rozstrzygnięciu powołał się organ pierwszej instancji został uznany w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) za niezgodny z Konstytucją RP (art. 32 ust. 1 ) w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Organ odwoławczy wskazał, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyrażono pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z Konstytucją RP.
Kierując się tą argumentacją SKO dokonało merytorycznej oceny zasadności złożonego przez stronę wniosku dochodząc do przekonania, że materiał dowodowy zebrany w sprawie uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Dokonując oceny zebranych w sprawie dowodów SKO wskazało, że mąż strony (A. K.) na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 20 listopada 2018 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, na czas określony do dnia 30 listopada 2023 r., ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przeprowadzonego w dniu 21 lipca 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że strona sprawuje opiekę nad schorowanym mężem. Podopieczny porusza się za pomocą kul, a poza domem za pomocą balkonika. Przy czym, często traci równowagę i wywraca się. Jako niesporną okoliczność SKO przyjęło to, że wnioskodawczyni wywiązuje się ze swoich obowiązków opiekuńczych wobec męża oraz że sprawowana opieką wymusza na stronie rezygnację z zarobkowania. W konsekwencji organ drugiej instancji uznał, że strona spełnia przesłanki do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Uzasadniając przyjętą w decyzji datę początkową ustalenia tego prawa (od 1 listopada 2021 r.) SKO zwróciło uwagę, że do dnia 31 października 2021 r. wnioskodawczyni była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na decyzję SKO z dnia 13 stycznia 2022 r. skarżąca oświadczyła, że nie zgadza się z decyzją SKO w części w jakiej nie przyznano jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 lipca 2021 r. do 31 października 2021 r.
Zdaniem strony, decyzja w części objętej zaskarżeniem została wydana z naruszeniem:
1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. poprzez nieprawidłową wykładnię tego przepisu, polegającą na uznaniu, że przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;
2) art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w sprawie miało miejsce.
W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że już w złożonym wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dokonała ona wyboru tego świadczenia jako świadczenia dla niej korzystniejszego.
Powołując się na zarzuty skargi oraz powołaną w niej argumentację strona wniosła o uchylenie decyzji SKO w zakresie ustalenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i o wydanie orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lipca 2021 r. Na zasadzie alternatywnego żądania strona wniosła o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W skardze zgłoszono również wniosek o zwrot kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podniosło, że dopiero od dnia 1 listopada 2021 r. nie istniała negatywna przesłanka do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, jaką było funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji z dnia 9 grudnia 2020 r. przyznającej stronie prawo do specjalnego zasiłku opieku- ńczego. Podkreśliło, że będąc związane decyzją organu pierwszej instancji z dnia 9 grudnia 2020 r., SKO ustaliło skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 20121 r., tj. od dnia w którym skarżącej nie przysługiwało już prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Uzupełniająco organ drugiej instancji zaznaczył, że decyzja wydawana w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, zaś Kolegium wiążą przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którymi – prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje za czas przysługiwania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
W sprawie za okoliczność niesporną uznać należy to, że skarżąca spełnia przesłanki normatywne do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. Korzystne dla strony w tej kwestii rozstrzygnięcie zostało wydane przez organ drugiej instancji, który uchylił decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania jej wnioskowanego prawa oraz przyznał świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 30 listopada 2023 r.
Spór przed Sądem dotyczy ustalenia daty początkowej tego świadczenia. Strona domaga się bowiem ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku, tj. od 1 lipca 2021 r.
Sąd podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w okolicznościach faktycznych sprawy brak było podstaw do ustalenia stronie wnioskowanego prawa już od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, a zatem, zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r.
Powoływany przepis stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Jak wynika z akt sprawy, wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, rzeczywiście został złożony przez skarżącą w lipcu 2021 r. Na co jednak zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, na dzień wystąpienia z wnioskiem strona w związku z opieką nad mężem pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy. Na dzień składania tego wniosku istniała zatem negatywna przesłanka do ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
Prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego wygasło stronie z dniem 31 października 2021 r., albowiem do tego dnia strona miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na mocy decyzji z dnia 9 grudnia 2020 r. Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia strony z dnia 29 listopada 2021 r., złożonego w trybie art. 75 § 2 k.p.a. wynika, że strona zrezygnowała ze składania wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy na męża na nowy okres zasiłkowy oraz że podtrzymała swój wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
SKO orzekając w decyzji z dnia 13 stycznia 2022 r. o ustaleniu stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego prawidłowo ustaliło datę początkową przysługującego stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dzień 1 listopada 2021 r., albowiem dopiero od tego dnia nie istniała negatywna przesłanka do ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przyznane jej wcześniej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych sprawy wynika, że strona miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego do dnia 31 października 2021 r. a zgodnie z oświadczeniem strony, zrezygnowała z ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy na następny okres zasiłkowy.
Sąd co do zasady podziela wyrażany w orzecznictwie sądowym pogląd, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. – w świetle którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego – nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną, niemniej nie można nie zauważyć, na dzień wydawania zaskarżonej decyzji, decyzja ustalająca prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie funkcjonowała już w obrocie prawnym z uwagi na jej wygaśnięcie oraz że doszło do wcześniejszego pobrania przez stronę przyznanego jej na mocy tej decyzji świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Posiłkując się w tym miejscu poglądem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1029/21 I OSK 1029/21, należy wskazać, że wprawdzie organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego i obowiązany jest poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawowe prawo wyboru świadczenia, to poszukiwanie owych rozwiązań musi jednak odbywać się w granicach obowiązujących norm prawa. Warunkiem jest również, aby nie doszło do kumulatywnego pobierania konkurencyjnych świadczeń.
W sprawie, brak było podstaw prawnych do tego, by orzec o ustaleniu stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego już od miesiąca złożenia wniosku w tym przedmiocie, skoro na dzień jego złożenia funkcjonowała w obrocie prawnym ostateczna decyzja przyznająca stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a orzekając w trybie instancyjnym SKO nie mogło już zastosować trybu z art. 155 k.p.a. ani z art. 32 u.ś.r. albowiem decyzja ustalająca prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego wygasła. Bezspornie również doszło do "skonsumowania" przez stronę świadczeń wypłaconych jej tytułem specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Tak więc w stanie sprawy, okoliczność, że strona już we wniosku o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego wyraziła wolę rezygnacji z przyznanego jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być utożsamiana z tym, że już w dacie złożenia przez stronę wniosku odpadła negatywna przesłanka do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zatem w okresie od złożenia wniosku do 31 października 2021 r. strona miała przyznane uprawnienie do konkurencyjnego świadczenia i faktycznie je pobierała, to zaistniała w tym okresie przesłanka negatywna do przyznania stronie żądanego świadczenia pielęgnacyjnego, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. Uwzględnienie wniosku, przy przyjętej przez organ ocenie spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. było możliwe dopiero po utracie uprawnienia do świadczenia konkurencyjnego.
W sprawie, nie doszło zatem do naruszenia przez SKO objętych zarzutami skargi przepisów - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. i art. 27 ust. 5 u.ś.r.
Końcowo należy dodać, że w myśl wyrażanego przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska (przykładowo, w wyroku z dnia 17 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 739/21), nie jest możliwe uchylenie decyzji tylko co do terminu początkowego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Termin początkowy przyznania świadczenia nie może być uznany za orzeczenie częściowe, bowiem wyeliminowanie tylko daty początkowej powoduje, że nie jest możliwe określenie okresu w jakim świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawcy przysługuje, a tym samym, w jakim zakresie zaskarżona decyzja podlega wykonaniu.
Kierując się całością przedstawionej wyżej argumentacji, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) wywiedzioną w sprawie skargę w całości oddalił jako bezzasadną.