IV SA/Wr 267/22

IV SA/Wr 267/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-10-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Marta Pająkiewicz-Kremis
Mirosława Rozbicka-Ostrowska /przewodniczący/
Tomasz Świetlikowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Kurator Oświaty
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1082
art. 39 ust. 5b i ust. 8
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2022 r. sprawy ze skargi Gminy Miejskiej N. na opinię D. Kuratora Oświaty z dnia 10 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie projektu ustalenia planu sieci publicznych szkół podstawowych oraz określenia granic obwodów publicznych szkół podstawowych prowadzonych przez gminę I. uchyla zaskarżoną opinię; II. zasądza od D. Kuratora Oświaty na rzecz strony skarżącej Gminy Miejskiej N. kwotę 780 (siedemset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn.
Burmistrz Miasta N. (dalej: Burmistrz) wystąpił do D. Kuratora Oświaty (dalej: DKO, Kurator) o wydanie pozytywnej opinii w sprawie zmiany planu sieci publicznych szkół podstawowych, ustanowionej uchwałą Rady Miejskiej w N. (dalej: Rada Miejska) z dnia 24 kwietnia 2019 r. nr [...] w sprawie ustalenia sieci publicznych szkół podstawowych oraz określenia granic obwodów publicznych szkół podstawowych prowadzonych przez Gminę Miejską N., zmienioną uchwałą nr [...] z dnia 28 kwietnia 2021 r. (w załączeniu przedstawił projekt stosownej uchwały). Jako podstawę prawną wniosku podał art. 39 ust. 8 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r., poz. 1082 ze zm. - dalej: u.P.o.). Uzasadniał, że proponowana
w projekcie uchwały zmiana dotyczy Szkoły Podstawowej (dalej: SP) nr [...] przy ul. [...] (działającej w strukturze klas I-VIII) oraz jej Filii przy ul. [...] (działającej w strukturze klas I-III), która to Filia organizacyjnie jest częścią składową SP i że zmiana jest uzasadniona stanem faktycznym. Dalej przedstawił argumentację przemawiającą - jego zdaniem - za dokonaniem zmiany, w wyniku której powstanie jeden obwód dla obu szkół (macierzystej i filialnej). Podkreślił, że ustalenie nowego planu sieci publicznych szkół jest zgodne z warunkami określonymi odpowiednio
w art. 39 ust. 1, 2 i 5a-7a u.P.o. Dodał, że jego stanowisko znajduje oparcie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej: WSA) w Gdańsku z 4 lipca 2019 r. (III SA/Gd 253/19).
DKO wydał opinię negatywną. Uzasadniał, że zgodnie z art. 39 ust. 8 u.P.o. ustalenie planu sieci publicznych szkół, o którym mowa w ust. 5 i 7, następuje po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty o zgodności planu z warunkami określonymi odpowiednio w ust. 1, 2 i 5a-7a.
Po dokonaniu analizy dotychczas obowiązujących uchwał i przedstawionego do zaopiniowania projektu uchwały Kurator stwierdził, że proponowana zmiana dotyczy faktycznie ustalenia granic obwodów publicznych szkół podstawowych mających siedzibę na obszarze Gminy Miejskiej poprzez nadanie § 2 nowego brzmienia, skutkującego powstaniem jednego obwodu dla SP nr [...] mającej siedzibę przy ul. [...] oraz Filii tej SP z siedzibą przy ul. [...].
Kurator zauważył, że stosownie do art. 39 ust. 5b u.P.o.: "Obwód szkoły podstawowej, w tym szkoły podstawowej obejmującej strukturą organizacyjną część klas szkoły podstawowej lub szkoły filialnej, nie może posiadać części wspólnej
z obwodem innej szkoły podstawowej, z wyjątkiem szkoły podstawowej obejmującej strukturą organizacyjną część klas szkoły podstawowej lub szkoły filialnej, w zakresie klas nieobjętych strukturą organizacyjną tej szkoły". Odwołując się do uzasadnienia ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe i wyjaśnień Dyrektora Departamentu Współpracy w Samorządem Terytorialnym Ministerstwa Edukacji Narodowej przyjął, że szkoła filialna nie może posiadać części wspólnej z obwodem innej szkoły podstawowej, w tym szkoły podstawowej której szkoła filialna jest podporządkowana organizacyjnie (w przepisie nie wskazano wyłączenia szkół filialnych i szkół, których te szkoły są podporządkowane). Wskazał, że w przypadku szkoły filialnej jest tylko jeden wyjątek od powyższej reguły: obwód szkoły filialnej może posiadać część wspólną z obwodem innej szkoły (w tym szkoły, której jest podporządkowana organizacyjnie szkoła filialna w zakresie klas nieobjętych strukturą organizacyjną tej szkoły filialnej - jeśli szkoła filialna posiada klasy I-III, to jej obwód może mieć część wspólną z obwodem innej szkoły w zakresie klas IV-VIII). Przyjął, że w praktyce oznacza to, iż dla każdego dziecka w danej gminie, w danym momencie, tylko jedna szkoła jest szkołą obwodową. Dowodził, że jeśli uczeń mieszka w obwodzie szkoły podstawowej filialnej, prowadzącej nauczanie w klasach I-III, to jest on przyjmowany do tej szkoły, i tylko do niej, z urzędu (do innych szkół może być przyjęty w ramach postępowania rekrutacyjnego). Po ukończeniu w szkole filialnej klasy III, pomimo mieszkania nadal pod tym samym adresem, zmieni się dla tego ucznia szkoła, która będzie dla niego szkolą obwodową w klasach IV-VIII.
W opinii Kuratora, w wyniku proponowanej zmiany uchwały obwody szkoły macierzystej i filialnej w zakresie klas I-III mają się pokrywać (mieć część wspólną), co pozostaje w sprzeczności z art. 39 ust. 5b u.P.o.
Gmina zaskarżyła opinię w całości. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 39 ust. 5b u.P.o., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że obwód szkoły podstawowej i jej filii nie może posiadać części wspólnej, w sytuacji, kiedy wskazany przepis stanowi, iż obwód szkoły podstawowej nie może posiadać części wspólnej wyłącznie z obwodem innej szkoły podstawowej. Wniosła o uchylenie w całości skarżonej opinii jako naruszającej prawo materialne, co przejawia się brakiem możliwości procedowania przez Radę Miejską uchwały zmieniającej uchwałę w sprawie ustalenia planu sieci publicznych szkół podstawowych oraz określenia granic obwodów publicznych szkół podstawowych prowadzonych przez Gminę.
Skarżąca uzasadniła swoje stanowisko. Stwierdziła, że dopuszczalne i zgodne z art. 39 ust. 5b u.P.o. jest określenie jednego obwodu szkoły macierzystej i filialnej, gdyż szkoła filialna nie jest odrębną szkołą niezwiązaną w żaden sposób ze szkołą macierzystą.
Odpowiadając na skargę Kurator wniósł o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga okazała się uzasadniona.
Odnośnie tożsamej, co sporna w przedmiotowej sprawie, kwestii wypowiedział się już WSA w Gdańsku w wyroku z 4 lipca 2019 r. (III SA/Gd 253/19; dostępny: CBOSA). Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela stanowisko wyrażone
w tym wyroku. Tezy i twierdzenia w nim zawarte, jako szczególnie trafne, tutejszy Sąd obszernie przywoła niżej, przyjmując je za własne.
Istota sporu w niniejszej sprawie zasadniczo sprowadza się do prawidłowego odczytania treści art. 39 ust. 5b u.P.o. Zgodnie z tym przepisem, obwód szkoły podstawowej, w tym szkoły podstawowej obejmującej strukturą organizacyjną część klas szkoły podstawowej lub szkoły filialnej, nie może posiadać części wspólnej
z obwodem innej szkoły (podkreślenie Sądu), z wyjątkiem szkoły podstawowej obejmującej strukturą organizacyjną część klas szkoły podstawowej lub szkoły filialnej, w zakresie klas nieobjętych strukturą organizacyjną szkoły.
Niesporne między stronami jest, że art. 39 ust. 5b u.P.o. - jako zasadę - ustanawia zakaz posiadania części wspólnych przez obwody szkół podstawowych. Przy czym zakaz ten dotyczy nie posiadania obwodu wspólnego (części wspólnej)
z obwodem "innej szkoły", co wynika z literalnego brzmienia tego przepisu. Zakaz dotyczy więc obwodu innej szkoły podstawowej. Natomiast w dalszej części przepisu ustawodawca ustanawia wyjątek od tej zasady odnoszący się do szkoły podstawowej obejmującej strukturą organizacyjną część klas szkoły podstawowej lub szkoły filialnej - w zakresie klas nieobjętych strukturą organizacyjną szkoły. Oznacza to, że
inne szkoły mogą posiadać wspólny obwód (część wspólną), ale tylko w stosunku do innej szkoły podstawowej, która obejmuje strukturą organizacyjną część klas szkoły podstawowej lub szkoły filialnej, i tylko w zakresie klas nie objętych strukturą organizacyjną tych szkół.
Zdaniem Sądu, ustalony przez ustawodawcę zakaz dotyczący nie posiadania obwodu wspólnego z inną szkołą podstawową jest w tym zakresie czytelny i nie wymaga wykładni, podobnie jak przewidziany w tym przepisie wyjątek od niego.
W analizowanej sprawie mamy do czynienia z obwodem publicznej szkoły podstawowej (szkoły macierzystej) i obwodem filii tej szkoły (szkoły filialnej).
W ocenie Sądu, brak jest podstaw do przyjęcia, że są to "inne szkoły"
w rozumieniu art. 39 ust. 5b u.P.o. Zgodnie bowiem z art. 95 ust. 3 u.P.o.,
w przypadkach uzasadnionych miejscowymi warunkami, mogą być tworzone szkoły podstawowe filialne obejmujące strukturą organizacyjną klasy I-III albo klasy I-IV. Szkoła filialna jest podporządkowana organizacyjnie szkole podstawowej obejmującej strukturą organizacyjną klasy I-VIII (art. 95 ust. 4 u.P.o.). Szkole podstawowej obejmującej strukturą organizacyjną klasy I-VIII mogą być podporządkowane organizacyjnie nie więcej niż dwie szkoły filialne (art. 95 ust. 5 u.P.o.).
Powyższe przepisy mają na celu - m.in. - umożliwienie organizacyjnego wyodrębnienia w ramach szkół podstawowych ich filii (szkół filialnych), tzn. szkół organizacyjnie niesamodzielnych, będących w gruncie rzeczy ośrodkami zamiejscowymi szkoły macierzystej, którą może być tylko szkoła o pełnej strukturze klas. Przemawiają za tym niższe koszty administracyjne funkcjonowania szkoły filialnej, która działa pod wspólnym kierownictwem organów szkoły macierzystej oraz korzysta z przypisanej jej administracji i obsługi.
Szkoła filialna wyodrębniana jest w ramach szkoły podstawowej i jest podmiotem niesamodzielnym organizacyjnie. Stanowi filię szkoły macierzystej, czyli jej "córkę" (w języku łacińskim filia oznacza córkę). Brak jest zatem podstaw do traktowania filii jako innej szkoły podstawowej. Przemawia za tym również brzmienie art. 88 u.P.o. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu szkołę lub placówkę publiczną zakłada się na podstawie aktu założycielskiego, który określa jej typ, nazwę i siedzibę. Natomiast przepis art. 88 ust. 2 u.P.o. stanowi, że akt założycielski szkoły publicznej, w której jest realizowany obowiązek szkolny, oprócz danych wymienionych w ust. 1, określa także jej zasięg terytorialny (obwód), w szczególności nazwy miejscowości
(w miastach nazwy ulic lub ich części) należących do jej obwodu, a w przypadku szkoły podstawowej także podporządkowane jej organizacyjnie szkoły filialne. Tym samym w akcie założycielskim szkoły publicznej nie ma wymogu określenia obwodu dla szkoły filialnej.
Mając na uwadze powyższe nie sposób przyjąć, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z "innymi szkołami", co mogłoby stanowić o naruszeniu przez proponowaną zmianę uchwały ustawowego zakazu posiadania wspólnego obwodu (części wspólnych), określonego w art. 39 ust. 5b u.P.o. Nie można bowiem uznać, że szkoła filialna jest "inną szkołą" w odniesieniu do swojej szkoły macierzystej
w rozumieniu przepisów prawa oświatowego. Tym samym, w okolicznościach niniejszej sprawy, uprawnione jest stanowisko, że obwód szkoły filialnej (szkoły córki) nie jest obwodem innej szkoły podstawowej w stosunku do obwodu swojej szkoły macierzystej (szkoły matki).
Wobec tego, że literalne brzmienie ww. przepisu nie nasuwa wątpliwości, nie ma potrzeby sięgania do wykładni celowościowej, czy systemowej, jak też odwoływania się do uzasadnienia projektu ustawy (u.P.o.).
Należy też zaznaczyć, że omawiany przepis u.P.o. nie może być traktowany jako instrument służący likwidacji szkoły filialnej, gdyż to miejscowe warunki są rozstrzygającą przesłanką, a zarazem podstawą tworzenia i istnienia szkół filialnych (art. 95 ust. 3 u.P.o.).
Reasumując, Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. W ocenie Sądu, negatywnie opiniując projekt uchwały Kurator dokonał wadliwej wykładni przepisu art. 39 ust. 5b u.P.o., naruszając ten przepis w sposób istotny dla wyniku sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy DKO powinien uwzględnić wskazania zawarte w niniejszym orzeczeniu i wydać opinię zgodnie z art. 39 ust. 8 u.P.o., uwzględniając przedstawioną wyżej ocenę i wykładnię.
Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżoną opinię na podstawie art. 148 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 tej ustawy.