IV SA/WR 266/22

IV SA/Wr 266/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-11-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Bogumiła Kalinowska
Ireneusz Dukiel /przewodniczący/
Marta Pająkiewicz-Kremis /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 106 ust. 5
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji i ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. Z. (dalej: strona, skarżący,) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. (dalej: SKO, organ drugiej instancji) z dnia 1 marca 2022 r. (nr [...]), wydana po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji – działającego z upoważnienia Starosty Z. – Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy w Rodzinie w Z. z dnia 17 stycznia 2022 r. (nr [...]), w sprawie zmiany odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Jak wynika z zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy, skarżący jest mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej "[...]" w Z. (dalej: DPS), w którym przebywa od 1 grudnia 2005 r.
Powołaną na wstępie decyzją z dnia 17 stycznia 2022 r. organ dokonał zmiany decyzji własnej z dnia 4 sierpnia 2020 r. (ustalającej stronie odpłatność za pobyt w DPS-ie w wysokości 1.116,58 zł) i od dnia 1 kwietnia 2021 r. ustalił stronie opłatę za pobyt w DPS-ie w wysokości 1.204,48 zł miesięcznie. Powodem wydania decyzji z dnia 17 stycznia 2022 r. była zmiana sytuacji dochodowej strony od miesiąca marca 2021 r., spowodowana zwiększeniem dochodu z tytułu emerytury (w decyzji organu pierwszej instancji organ błędnie wskazał na świadczenie rentowe zamiast emerytalne).
Organ wyliczył, że dochód strony w marcu 2021 r. wyniósł kwotę 1.720,69 zł, podczas gdy przy ustaleniu opłaty za pobyt w DPS-ie w wysokości wynikającej z decyzji z dnia 4 sierpnia 2020 r. przyjęto dochód strony na poziomie kwoty 1.595,11 zł. Uzasadniając zmianę w wysokości opłaty za pobyt w DPS-ie, orzeczoną w decyzji z dnia 17 stycznia 2022 r., organ argumentował, że różnica w dochodzie strony wyniosła kwotę 125,58 zł i przekroczyła 10% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej.
Wskazał, że odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustalono stronie w kwocie 1.204,48 zł miesięcznie, co stanowi 70% kwoty uzyskiwanego dochodu (1.720,69 x 70% = 1.204,48 zł).
W podstawie prawnej decyzji organ powołał się na art. 61 ust. 2 pkt 1, art. 155 ust. 3, art. 106 ust. 3b oraz ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., określana dalej jako: u.p.s.).
W odwołaniu skarżący podniósł, że ma 91 lat i jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Wskazał na przebyte operacje oraz swój obecny stan zdrowia i podkreślił, że aby utrzymać w higienie worek stomijny i wyłoniony na zewnętrz fragment jelita wymaga on trwałych zabiegów higieniczno-pielęgnacyjnych. Do tego celu stronie potrzebne są specjalistyczne, kosztowne środki higieniczne. Miesięczny koszt takich środków to ok. 140 zł. Dodatkowo strona ponosi koszty na leki oraz na specjalną (zaleconą przez lekarza onkologa) dietę wysokobiałkową. Wydatki te pokrywała z zasiłku pielęgnacyjnego. Wnoszący odwołanie podniósł, że nie jest w stanie uregulować "wynikającej niedopłaty". Wskazał również, że w piśmie z dnia 25 stycznia 2022 r. złożył do MOPS w Z. pismo o rezygnacji z zasiłku pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że jest on wliczany do dochody, z czym strona się nie zgadza.
Decyzją z dnia 1 marca 2022 r. SKO, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 r. poz. 735; dalej powoływana jako: k.p.a.) oraz art. 8 ust. 3 i 4, a nadto również na podstawie art. 61 oraz art. 106 ust. 5 u.p.s., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 106 ust. 5 u.p.s.a. w myśl którego, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku m.in. zmiany sytuacji dochodowej. Następnie organ odwołał się także do treści art. 8 u.p.s. i stwierdził, że organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy ustalił dochód strony, będący podstawą ustalenia w decyzji z dnia 17 stycznia 2022 r. odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Jak wskazało SKO, organ pierwszej instancji ustalił, że począwszy od marca 2021 r. na dochód skarżącego składa się: świadczenie z ZUS (błędnie określone przez organ jako świadczenie rentowe a nie emerytalne) w kwocie 1.504,85 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł. Z uwagi na treść art. 106 ust. 3a u.p.s., organ pierwszej instancji zasadnie zmienił (podwyższył) stronie odpłatność za pobyt w DPS-ie do kwoty 1.204,48 zł miesięcznie, skoro od marca 2021 r. nastąpiło przekroczenie 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
Odnotował, że kwota ta nie przekracza 70% dochodu skarżącego.
Odnosząc się do argumentacji podniesionej w odwołaniu organ drugiej instancji wskazał, że treść tego odwołania może wskazywać na to, że strona wnosi o zwolnienie w części bądź w całości z ponoszonej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w oparciu o normę z art. 64 u.p.s. W tym kontekście organ drugiej instancji wskazał, że powinnością organu pierwszej instancji jest wyjaśnienie tej kwestii ze stroną oraz ewentualne przeprowadzenie postępowania i wydanie decyzji w przedmiocie zwolnienia.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący zgłosił nadto wniosek o zasądzenie zwrotu od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:
1) art. 106 ust. 5 u.p.s. poprzez wydanie decyzji zmieniającej wysokość odpłatności ze skutkiem ex tunc (z mocą wsteczną);
2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżący pobiera zasiłek pielęgnacyjny (w kwocie 215,84 zł), podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji skarżący zrezygnował z dniem 1 lutego 2022 r. z przyznanego mu zasiłku pielęgnacyjnego. W konsekwencji, rzeczywisty dochód skarżącego nie przekracza kwoty 1.504,85 zł, a zatem nie występuje przesłanka zmiany sytuacji majątkowej strony, uprawniająca organ do podwyższenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej;
3) art. 62 ust.1 zdanie drugie oraz pkt i 2 u.p.s. poprzez dokonywanie potrąceń z kwoty 215,84 zł podczas gdy Dyrektor Domu Pomocy Społecznej nie dysponuje wyraźną zgodą mieszkańca domu (skarżącego) na dokonywanie potrąceń z tej kwoty, która dodatkowo nie wchodzi w zakres rodzajów dochodów z art. 62 u.p.s.;
4) art. 8 ust. 4 pkt 2 u.p.s. poprzez błędne ustalenie dochodu skarżącego i uznanie, że dochodem jest zasiłek pielęgnacyjny w sytuacji, gdy zasiłek pielęgnacyjny pełni rolę zasiłku celowego i który przyznawany jest w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W konsekwencji, kwota 215,84 zł nie powinna zostać w ogóle uwzględniona jako dochód skarżącego.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem sądowej kontroli w sprawie jest decyzja SKO z dnia 1 marca 2022 r., wydana w sprawie zmiany odpłatności, jaką dotychczas skarżący uiszczał za pobyt w Domu Pomocy Społecznej "[...]." w Z., na podstawie decyzji z dnia 4 sierpnia 2020 r.
W sprawie do niespornych okoliczności faktycznych należy to, że:
- skarżący jest mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej "[...]" w Z.;
- na mocy wspomnianej decyzji z dnia 4 sierpnia 2020 r., zobowiązany był on uiszczać od dnia 1 kwietnia 2020 r. opłatę za pobyt w DPS-ie w kwocie 1.116,58 zł miesięcznie;
- od miesiąca marca 2021 r. nastąpiła zmiana dochodu skarżącego w stosunku do tego, jaki stanowił podstawę ustalenia w decyzji z dnia 4 sierpnia 2020 r., spowodowaną zmianą( podwyższeniem) świadczenia emerytalnego.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 106 ust. 5 u.p.s. w myśl którego, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku m.in. zmiany sytuacji dochodowej strony. Przy czym w sprawie uwzględniono treść art. 106 ust. 3a u.p.s., w myśl którego, zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej nie wpływa na wysokość świadczenia pieniężnego, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
Jak wynika z ustaleń faktycznych zawartych w decyzji organu pierwszej instancji i podtrzymanych następnie przez organ drugiej instancji, dochód strony jaki wzięto pod uwagę przy ustalenia opłaty w kwocie wynikającej z decyzji z dnia 4 sierpnia 2020 r. wynosił 1.595,11 zł. Od marca 2021 r. dochód strony wynosił kwotę 1.720,69 zł. Ponieważ z wyliczeń organu pierwszej instancji, których nie zakwestionował organ drugiej instancji, wynikało, że różnica w dochodzie przekroczyła 10% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, organ pierwszej instancji zastosował powołany wcześniej przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. i dokonał zmiany decyzji własnej z dnia 4 sierpnia 2020 r. w ten sposób, że ustalił stronie od dnia 1 kwietnia 2021 r. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w kwocie 1.204,48 zł miesięcznie.
W procesie sądowej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
W nawiązaniu do stanowiska skarżącego zaprezentowanego na rozprawie w dniu 22 listopada 2022 r. i podnoszącego, że nigdy nie pobierał on świadczenia rentowego lecz emerytalne zauważyć trzeba, że omyłka organów obu instancji, które błędnie określiły świadczenie skarżącego z ZUS jako rentę a nie emeryturę w istocie nie miała wpływ na wynik sprawy, jako że sama kwota (błędnie określonego) świadczenia, jaką wzięto pod uwagę przy ocenie, że od marca 2021 r. nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej strony była prawidłowa. Z niespornych okoliczności faktycznych, potwierdzonych przez skarżącego także na rozprawie w dniu 22 listopada 2022 r. wynika, że po wydaniu decyzji z dnia 4 sierpnia 2020 r. nastąpiła zmiana w wysokości świadczenia, jakie skarżący pobiera z ZUS (emerytury). Okoliczność tę, w myśl art. 106 ust. 5 u.p.s. organy obwiązane były uwzględnić z urzędu.
Wbrew zarzutom skargi, Sąd nie stwierdził nieprawidłowości w przyjętych przez organy wyliczeniach w zakresie wysokości łącznego dochodu strony, jaki stanowił podstawę przyjęcia, że nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej strony w porównaniu z tą, jaka była podstawą ustalenia opłaty w decyzji z dnia 4 sierpnia 2020 r. Jak wynika z treści skargi oraz stanowiska prezentowanego przez skarżącego na rozprawie, skarżący neguje zasadność uwzględnienia w dochodzie kwoty zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł. Zdaniem strony, zasiłek pielęgnacyjny powinien być traktowany jak zasiłek celowy i powinien być wyłączony z obliczeń dochodu dla potrzeb ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Ze stanowiskiem skarżącego Sąd się nie zgadza i uznaje, że postępowanie organów orzekających w sprawie, które przy obliczeniu dochodu strony uwzględniły także zasiłek pielęgnacyjny jest prawidłowe.
W świetle okoliczności spornych, kluczowa jest treść art. 8 ust. 3 u.p.s. (definiującego pojęcie dochodu na gruncie ustawy o pomocy społecznej) oraz art. 8 ust. 4 u.p.s., w którym ustawodawca enumeratywnie wskazał co nie podlega zaliczeniu do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 ustawy.
Jak stanowi art. 8 ust. 3 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;
2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Z kolei, w katalogu wyłączeń z art. 8 ust. 4 u.p.s. nie został ujęty zasiłek pielęgnacyjny. Faktem jest natomiast, że w katalogu wyłączeń ustawodawca wymienił zasiłek celowy.
Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1105/11, że obowiązująca na gruncie ustawy o pomocy społecznej definicja ustawowa "dochodu" została ujęta w jednostkach redakcyjnych art. 8 ustawy, z wyjściowym ujęciem jego elementów w ust. 3 tego przepisu. Systematyka tego przepisu wskazuje, że jest ona sformułowana dla określenia każdej podstawy wymiaru świadczenia, a więc także odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej i uzyskiwane tam usługi na gruncie art. 61 ust. 2 ustawy, który reguluje zakres podmiotowy obowiązku i wysokość opłaty, uzależnionej właśnie od uzyskiwanego dochodu.
Podziela również Sąd wyrażone w tym wyroku stanowisko, że wymieniony w art. 8 ust. 4 u.p.s. katalog przychodów odliczanych od dochodu jest katalogiem zamkniętym.
Skarżący nietrafnie wiąże konieczność definiowania pojęcia "dochodu" na gruncie ustawy o podatku dochodowym w sposób zbieżny z definiowaniem tego pojęcia na gruncie ustawy o podatku dochodowym. Za poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wcześniej wyroku należy powtórzyć, że ustawa o pomocy społecznej stanowi, wyczerpująco regulujący swój przedmiot (świadczenia z pomocy społecznej) akt kompleksowy, którego przepisy winny być interpretowane autonomicznie. Jej wewnętrzne powiązania systemowe przesądzają o mocnych zależnościach treściowych pomiędzy regulacjami poszczególnych przepisów prawnych, a także wpływają na zastosowanie regulacji ulokowanych w innych ustawach.
W orzecznictwie sądowym (które Sąd podziela) ugruntowany jest pogląd, że zasiłek pielęgnacyjny jako świadczenie nie wymienione w katalogu wyłączeń z art. 8 ust. 4 u.p.s., jest zaliczany do dochodu obliczanego dla potrzeb ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Go 1037/15, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1640/12). W sprawie, organy nie naruszyły zatem art. 8 ust. 4 pkt 2 u.p.s. Przepis ten wprowadza wyłączenie z definicji dochodu dla potrzeb ustawy o pomocy społecznej zasiłku celowego. Należy dostrzec, że zasiłek celowy jest przyznawany na określony cel i jest świadczeniem jednorazowym. Natomiast skarżący co miesiąc pobierał zasiłek pielęgnacyjny w związku z przekroczeniem 75 roku życia. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Go 1037/15, że zasiłek pielęgnacyjny, jako niewymieniony w art. 8 ust. 4 u.p.s, podlega wliczeniu do dochodu. Nie można stawiać znaku równości pomiędzy zasiłkiem pielęgnacyjnym a jednorazowymi zasiłkami celowymi lub świadczeniami socjalnymi. Te ostatnie, mające charakter jednorazowy, ustawodawca nakazał pominąć przy ustalaniu dochodu właśnie dlatego, że ich przyznanie w konkretnym miesiącu nie wpływa w sposób znaczący, trwały, na sytuację materialną osoby. Inaczej przedstawia się sprawa w przypadku świadczeń cyklicznych, jakimi są zasiłki pielęgnacyjne wypłacane co miesiąc (por. także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/ Rz 981/12 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2012 r. sygn. akt II I OSK 1901/11) .
W podsumowaniu tej części rozważań należy stwierdzić, że postępowanie organów orzekających w sprawie, które do dochodu skarżącego zaliczyły zarówno świadczenie emerytalne (netto), jak i zasiłek pielęgnacyjny odpowiada przepisom prawa. Uchybienia mającego wpływ na wynik sprawy Sąd nie stwierdził także w odniesieniu do stanowiska organów, że różnica w dochodzie strony od marca 2021 r. w porównaniu z dochodem stanowiącym podstawę ustalenia opłaty w decyzji z dnia 4 sierpnia 2020 r. (stanowiąca kwotę 125,58 zł) przekroczyła 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a zatem zaistniały podstawy do przyjęcia, ż zmiana dochodu strony rzutowała na wysokość świadczenia pieniężnego (art. 106 ust. 3a u.p.s. wykładany a contrario). Wprawdzie organ pierwszej instancji zastosował nieobowiązującą w dacie orzekania kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej (771 zł), niemniej, wadliwość ta nie miała wpływu na wynik sprawy, albowiem nawet przy uwzględnieniu obowiązującej od 1 stycznia 2022 r. kwoty tego kryterium na poziomie 776 zł, różnica w dochodzie strony i tak przekroczyłaby 10% tego kryterium i obligowałaby organ do wydania decyzji w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. Uchybienie organu nie miało zatem wpływu na wynik sprawy i nie dawało Sądowi podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Dla prawidłowości poczynionych w sprawie przez organy ustaleń w zakresie wysokości dochodu strony od marca 2021 r. nie mogło mieć wpływu akcentowane w skardze oświadczenie strony o rezygnacji z zasiłku pielęgnacyjnego z dniem 1 lutego 2022 r. Okoliczność ta powinna natomiast zostać rozważana przez organy jako ewentualna przesłanka do zmiany z urzędu wysokości opłaty ponoszonej przez stronę za pobyt w domu pomocy społecznej w związku ze zmianą jej sytuacji dochodowej począwszy od 1 lutego 2022 r. Z tego powodu, za nieuzasadniony Sąd ocenił zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. z uwagi na pominięcie faktu, że skarżący z dniem 1 lutego 2022 r. zrezygnował z przyznanego mu dodatku pielęgnacyjnego. Należy w tym miejscu dostrzec, że decyzja organu pierwszej instancji, na mocy której stronie ustalono opłatę za pobyt w DPS-ie w kwocie wyższej aniżeli orzeczona w decyzji z dnia 4 sierpnia 2020 r., nakłada na stronę obowiązek ponoszenia odpłatności w podwyższonej kwocie od 1 kwietnia 2021 r. Z tych względów, organom nie można skutecznie zarzucać – w nawiązaniu do oświadczenia strony o rezygnacji z zasiłku pielęgnacyjnego z dniem 1 lutego 2022 – zaniechania przeprowadzenia dokładnych ustaleń faktycznych w sprawie poprzez uwzględnienie w toku postępowania kwoty zasiłku pielęgnacyjnego, pomimo oświadczenia strony o rezygnacji z jego pobierania.
Podsumowując dotychczasowe rozważania w sprawie, Sąd stwierdził, ze w sprawie wystąpiły przesłanki faktyczne do zastosowania art. 106 ust. 5 u.p.s., co skutkowało zmianą wcześniejszej decyzji o ustaleniu stronie odpłatności za pobyt w DPS-ie (decyzji z dnia 4 sierpnia 2020 r.) i ustaleniu stronie od 1 kwietnia 2021 r. opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej na poziomie kwoty 1.204,48 zł. Kwota ta nie przekracza kwoty 70% uzyskiwanego przez stronę od marca 2021 r. dochodu. W sprawie, za pozbawiony podstaw prawnych ocenić zatem należało zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 106 ust. 5 u.p.s.
Nieuzasadniony okazał się też zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 106 ust. 5 u.p.s. poprzez zmianę wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ze skutkiem ex tunc (z mocą wsteczną). Należy wyjaśnić, że w orzecznictwie sądowym podnoszona była kwestia charakteru prawnego decyzji wydawanej na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. Ustawodawca w redakcji art. 106 ust. 5 u.p.s. konsekwentnie posługuje się pojęciami: "zmienia" i "uchyla" decyzję. Oznacza to, jak że zarówno zmiana decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, jak i jej uchylenie mają charakter konstytutywny, bo tworzy, zmienia lub uchyla stosunki prawne, przy czym ta zmiana konkretnej sytuacji prawnej następuje z mocy samej decyzji. Jednak deklaratoryjność czy konstytutywność decyzji nie przesądza jeszcze o skutkach z niej wynikających. W doktrynie i judykaturze dominuje bowiem pogląd, że kwestia, jaki skutek - ex tunc czy ex nunc - ma określone orzeczenie, związana jest nie z samym podziałem orzeczeń na konstytutywne oraz deklaratoryjne, ale zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy (patrz M. Kamiński, Teoretyczne problemy podziału decyzji administracyjnych na deklaratoryjne i konstytutywne a zagadnienie ich skuteczności temporalnej, PPP nr 5 z 2008 r. str.47 i nast. oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2009 r., III PO 7/08, OSNP 2010/17-18/222). Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Należy więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2009 r., II GSK 153/09; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 stycznia 2013 r., I OSK 1129/12; i A. Mączyński, Skuteczność orzeczeń w postępowaniu cywilnym, Kraków 1974, s.151). Wobec powyższego przyjąć należy, że zmiana decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. może mieć skutek wsteczny (por. wyrok z 9 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2763/16). W stanie faktycznym sprawy, zmiana dochodu skarżącego nastąpiła począwszy od marca 2021 r. Prawidłowo zatem organy orzekające w sprawie zmieniły wysokość wnoszonej przez skarżącego opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, ustalając zwiększoną opłatę od 1 kwietnia 2021 r.
Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu, że skarżący nie wyrażał zgody na dokonywanie potrąceń z kwoty zasiłku pielęgnacyjnego należy wyjaśnić, że granice sprawy zakreślone są granicami zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja dotyczy natomiast ustalenia miesięcznej opłaty, jaką skarżący zobowiązany jest uiszczać za pobyt w domu pomocy społecznej. Czym innym jest natomiast, z jakiego źródła ta opłata będzie zaspokojona. Warto też dodać, że ustalając wysokość miesięcznej opłaty za pobyt skarżącego w DPS-ie organy administracji publicznej zobowiązane były działać na podstawie przepisów prawa. Skoro w katalogu wyłączeń z art. 8 ust. 4 u.p.s. nie został wymieniony zasiłek pielęgnacyjny, to zasadnie wliczono go do dochodu.
Końcowo należy wskazać, że Sąd podziela stanowisko SKO co do tego, że treść odwołania strony można być odczytywana jako wniosek o zwolnienie od opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej na podstawie art. 64 u.p.s., co wymaga jednak wyjaśnienia tej kwestii ze stroną. Trzeba w tym miejscu dodać, że postępowanie w sprawie dotyczyło zmiany decyzji ustalającej odpłatność stronie za pobyt w domu pomocy społecznej. W przypadku gdyby strona oświadczyła, że treść jej odwołania zawiera wniosek o zwolnienie z opłaty, postępowanie w tym przedmiocie toczyć się będzie w odrębnym trybie, a na decyzję ostateczną w tym postępowaniu stronie przysługiwać będzie skarga do sądu administracyjnego.
Kierując się zaprezentowaną argumentacją, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. u. z 2022 r. poz. 329) skargę w sprawie w całości oddalił.