IV SA/Wr 263/24

IV SA/Wr 263/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-10-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk
Daria Gawlak-Nowakowska /sprawozdawca/
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 810
art. 2 ust. 10, art. 4 ust.2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 3 października 2024 r. sprawy ze skargi M.G. przy udziale Rzecznika Praw Dziecka na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 marca 2024 r., nr 010070/680/3893145/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 sierpnia 2023 r., nr 010070/680/3893145/2023.
Uzasadnienie
Decyzją z 28 sierpnia 2023 r., nr 010070/680/3893145/2023 nr 428605644, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (organ I instancji) odmówił M. G. (dalej: skarżąca, strona) prawa do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na dziecko J. C. na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca nie jest uprawniona do przedmiotowego świadczenia, albowiem nie należy do kręgu osób, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 810, dalej: u.p.p.w.d.). Zgodnie bowiem z orzeczeniem sądu powszechnego została skarżącej powierzona piecza bieżąca nad dzieckiem.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącej od powyższej decyzji, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji) zaskarżoną decyzją z 26 marca 2024 r., numer jw., utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie I instancji. W uzasadnieniu, po przywołaniu treści art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., organ wskazał, że zgodnie z orzeczeniem sądu powszechnego została skarżącej powierzona piecza bieżąca nad dzieckiem, jednakże ma ona charakter doraźny i nie jest to równoważne pieczy zastępczej uprawniającej do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Organ wskazał, że na jego wezwanie skarżąca nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego opiekę faktyczną nad dzieckiem, tj. wystąpienia do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, ani nie została ustanowiona przez sąd jego opiekunem prawny. W swoich wyjaśnieniach z dnia 3 lipca 2023 r. strona wskazała, że nie jest rodziną zastępczą dziecka oraz że ojciec dziecka posiada prawa rodzicielska, aczkolwiek ograniczone.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
we Wrocławiu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Skarżąca zarzuciła, że przepisy w sposób niedostateczny chronią prawa rzeczywistego opiekuna oraz dziecka. Wskazała, że w tej sytuacji należy odnieść się do uregulowań zawartych w Konstytucji oraz Konwencji o prawach dziecka. Z nich wynika, że osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której państwo powierzyło pieczę nad jego rozwojem i wychowaniem, ma prawo skutecznego domagania się od niego pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym pomocy materialnej i przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania małoletniego. Zarzuciła, że ZUS pozbawił dziecko prawa do świadczenia wychowawczego, ponieważ nie ma innej osoby, która ma prawo do uzyskania tego świadczenia. Podkreśliła, że Sąd ustanowił ją opiekunem małoletniej, której matka zmarła po porodzie. Dbając o dobro dziecka Sąd zabezpieczył również małoletnią pod względem finansowym, upoważniając skarżącą do odbioru wszelkich należności przypadających małoletniej i zarządu tymi środkami. Świadczenie wychowawcze jest świadczeniem należnym dziecku. Decyzją Sądu ojciec dziecka posiada ograniczoną władzę rodzicielską, do ogólnego wglądu w jego wychowanie. Ojciec małoletniej w żaden sposób nie uczestniczy w jej życiu, nie łozy na jej wychowanie, nie interesuje się sprawami córki, jest osobą uzależnioną od alkoholu. Skarżąca podkreśliła, że jest faktycznym i jedynym opiekunem dziecka. Małoletnia pozostaje na jej utrzymaniu. Na stronie spoczywa ciężar zaspokojenia jej podstawowych potrzeb, jej leczenia, edukacji. Stworzyła dziecku dom pełen miłości, troski i ciepła rodzinnego. Zaspakaja wszelkie jego potrzeby. Zauważyła, że nie może złożyć wniosku o przysposobienie dziecka, gdyż ojciec nie jest pozbawiony władzy rodzicielskiej. Zamierza ponownie złożyć do Sądu wniosek o pozbawienie ojca praw rodzicielskich i ustanowienie jej opiekunem prawnym dziecka. Postępowanie to jednak może trwać miesiącami, latami. Dlatego najpierw zdecydowała o złożeniu wniosku o ustanowienie jej rodziną zastępczą, jednakże to także może trwać kolejne kilka miesięcy, a świadczenie nie jest wypłacane od czerwca 2023 r. mimo, że będzie sprawować faktyczną opiekę nad dzieckiem.
Organ w odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Pismem z 29 sierpnia 2024 r. udział w sprawie zgłosił Rzecznik Praw Dziecka (dalej: RPD) wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją I instancji. Zaskarżonej decyzji RPD zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) poprzez naruszenie wyrażonych w tych przepisach podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Zdaniem RPD doszło także do naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.p.w.d. w związku z art. 72 ust. 1 zd. 1, art. 72 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.; dalej: Konstytucja RP) w związku z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 z późn. zm.; dalej: Konwencja) polegającego na uznaniu, że osobie sprawującej pieczę bieżącą nad dzieckiem na mocy prawomocnego postanowienia sądu rodzinnego nie przysługuje świadczenie wychowawcze.
Według RPD organy dokonały błędnej wykładni art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.p.w.d., tj. z pominięciem charakteru i celu świadczenia wychowawczego. Charakter i cel ww. świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest zaś do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem sprawują. Nie budzi więc wątpliwości, że dobro dziecka powinno być brane pod uwagę podczas stosowania każdego przepisu prawa mającego związek z sytuacją dziecka jako dobro nadrzędne. Okoliczności rozpoznawanej sprawy rozpatrywane przez pryzmat celu świadczenia wychowawczego uzasadniają odstąpienie od dyrektyw wykładni gramatycznej na rzecz wykładni celowościowej i prokonstytucyjnej, których wyniki przemawiają za przyznaniem skarżącej świadczenia wychowawczego pomimo, że nie jest ona ani opiekunem prawnym ani faktycznym dziecka w rozumieniu art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. Nie budzi wątpliwości, że osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Dlatego też ograniczenia w dostępności do świadczenia wychowawczego dla osoby sprawującej pieczę bieżącą nad dzieckiem na mocy prawomocnego postanowienia sądu rodzinnego godzą w interes osoby dziecka, chroniony Konstytucją RP i Konwencją. Reasumując zdaniem RPD, skarżąca sprawująca pieczę bieżącą nad małoletnią, jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia z żądaniem przyznania uprawnienia do świadczenia wychowawczego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (publ. jak wcześniej wskazano). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., celem świadczenia wychowawczego, jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Przepis art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje:
1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo
3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo
4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo
5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 447, 1700 i 2140).
Zgodnie z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. opiekunem faktycznym dziecka, o którym mowa w art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy, jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka.
Co do zasady bieżącą pieczę nad dzieckiem sprawują rodzice, co wynika z art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2809, dalej k.r.o.). W myśl tego przepisu, rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. W art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. ustawodawca łączy świadczenie wychowawcze jednoznacznie z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Przysługuje ono przede wszystkim matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego. Sytuacja w tym zakresie musi być ustalana indywidualnie i może być również zmienna w czasie, w związku ze zmianą okoliczności faktycznych lub chociażby sytuacji prawnej w danej rodzinie.
W niniejszej sprawie w dniu 12 kwietnia 2023 r. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na J. C. wystąpiła strona. Sąd Rejonowy w Lubinie III Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 19 grudnia 2022 r., sygn. III Nsm 1148/22 w sprawie z wniosku strony z udziałem M. C. o pozbawienie władzy rodzicielskiej ograniczył uczestnikowi postępowania M. C. władzę rodzicielską nad małoletnią J. C., ur. [...] r. w L., do ogólnego wglądu w wychowanie dziecka, powierzając skarżącej samodzielne decydowanie o sprawach dotyczących kształcenia, leczenia i diagnostyki małoletniej, wyrobienia małoletniej dokumentu tożsamości, wyjazdów dziecka za granicę w celach turystycznych, ustalając, że miejscem pobytu małoletniej będzie każdorazowe miejsce zamieszkania skarżącej oraz upoważniając skarżącą do odbiorów wszelkich należności przypadających małoletniej i zarządu tymi środkami.
Z przywołanego orzeczenia sądu powszechnego wynika, że bieżąca piecza nad dzieckiem została powierzona skarżącej w zakresie całkowitym, a nadto wyposażono skarżącą w całość kompetencji do reprezentowania dziecka na zewnątrz oraz do pobierania świadczeń przyznanych na jego rzecz. Wykonanie ww. postanowienia wiąże się zatem z powierzeniem skarżącej faktycznej opieki nad dzieckiem w nieograniczonym zakresie. W orzeczeniu tym wprost nadto wskazano, że sprawująca pieczę jest legitymowana do pobierania wszelkich świadczeń pieniężnych związanych z opieką nad dzieckiem, a więc również świadczenia wychowawczego. Dziecko, czego nie negowały organy ZUS, wspólnie zamieszkuje ze skarżącą i pozostaje na jej utrzymaniu.
Co do zasady rację mają organy ZUS rozstrzygające w sprawie, że wśród podmiotów uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie uwzględniają osoby, która sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem na podstawie postanowienia sądu. Chociaż osoba sprawująca pieczę bieżącą nad dzieckiem sprawuje nad nim faktyczną opiekę to jednak w świetle przepisów ustawy nie jest opiekunem faktycznym, o którym mowa w art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., bowiem jest nim osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Tym samym ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci pozbawiła opiekuna faktycznego dziecka, nad którym jest sprawowana piecza bieżąca, możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na jego utrzymanie.
Organy obu instancji oparły uzasadnienie swoich rozstrzygnięć na zawężającej literalnej interpretacji przepisów art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., dochodząc do wniosku, że tylko faktyczny opiekun dziecka, który wystąpił o jego przysposobienie, uprawniony jest do pobierania świadczenia wychowawczego..
Powyższe stanowisko, w ocenie Sądu, nie uwzględnia jednak istotnych aspektów wynikających z wykładni celowościowej i funkcjonalnej przepisów u.p.p.w.d., a związanych przede wszystkim z ogólnej zasady opisanej w art. 4 ust. 1 tej ustawy, tj. tego, że świadczenia gwarantowane przepisami u.p.p.w.d. służą przede wszystkim zapewnieniu ogólnie pojmowanemu dobru dziecka. Należy podkreślić, że o ile świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 3 marca 2022 r., II SA/Gl 1056/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).
Zdaniem Sądu, przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci niedostatecznie chronią prawa jednostki, jaką jest rzeczywisty opiekun dziecka sprawujący nad nim bieżącą pieczę na mocy rozstrzygnięcia sądu rodzinnego, a przede wszystkim nie chronią praw dzieci, na rzecz których świadczenie wychowawcze jest przewidziane. W tej sytuacji, poszukując lepszej ochrony interesów dzieci, a przy tym i ich opiekuna sprawującego pieczę bieżącą, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka, mając na względzie, że ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 91 ust. 1 Konstytucji RP)
Zgodnie z art. 8 Konstytucji RP ustawa zasadnicza jest najwyższym prawem w Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1). Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2). Jak podkreślają przedstawiciele doktryny "powyższą normę konstytucyjną należy rozumieć w ten sposób, że [...] podstawą prawną wydania aktu stosowania prawa (w szczególności wyroku sądu) może być norma konstytucyjna bez potrzeby wydania ustawy, bez "pośredniczącej" roli ustawy w realizacji konstytucji [...]" (K. Działocha [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom I, wyd. II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016, art. 8, LEX).
Jak stanowi art. 72 ust. 1 zd. pierwsze Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Natomiast zgodnie z art. 72 ust. 2 Konstytucji RP dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Celem uregulowań art. 72 ust. 2 Konstytucji RP jest to, aby żadne dziecko nie pozostało bez opieki. Domyślną przesłanką zawartych w tym artykule unormowań jest to, że dziecko podlega opiece rodziców, a dopiero gdy taka opieka nie jest możliwa, należy znaleźć optymalne dla dziecka rozwiązania zastępcze. Przy czym adresatem obowiązków związanych ze znalezieniem pieczy zastępczej są władze publiczne (por. M. Bartoszewicz [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. M. Haczkowska, Warszawa 2014, art. 72, LEX).
Zgodnie z art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. Natomiast jak stanowi art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa (ust. 1). Państwa-Strony zgodnie ze swym prawem wewnętrznym zapewnią takiemu dziecku opiekę zastępczą (ust. 2). Tego rodzaju opieka może obejmować, między innymi, umieszczenie w rodzinie zastępczej (ust. 3). Zgodnie z art. 26 Konwencji o Prawach Dziecka Państwa-Strony będą uznawać prawo każdego dziecka do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego, w tym ubezpieczeń socjalnych, oraz będą podejmowały niezbędne kroki do osiągnięcia pełnej realizacji tego prawa zgodnie z ich prawem wewnętrznym (ust. 1). Tam gdzie jest to możliwe, powyższe świadczenia powinny być zabezpieczone z uwzględnieniem zasobów i warunków życia dziecka oraz osób odpowiedzialnych za jego utrzymanie, jak również wszelkich innych okoliczności, odnoszących się do stosowania realizacji świadczeń wnioskowanych przez dziecko lub w jego imieniu (ust. 2).
Natomiast zgodnie z art. 27 Konwencji o Prawach Dziecka Państwa-Strony uznają prawo każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu (ust. 1). Rodzice (rodzic) lub inne osoby odpowiedzialne za dziecko ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie, w ramach swych możliwości, także finansowych, warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka (ust. 2). Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań (ust. 3).
Podkreślenia wymaga, że przepisy te, jako pochodzące z ratyfikowanej i należycie ogłoszonej umowy międzynarodowej, stanowią część krajowego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane (art. 91 ust. 1 Konstytucji) (zob. wyrok NSA z 4 marca 2020 r., sygn. I OSK 2140/18, wyroki WSA w Poznaniu z 2 listopada 2021 r., II SA/Po 127/21, WSA w Krakowie z 25 stycznia 2023 r., sygn. III SA/Kr 1532/22, WSA w Bydgoszczy z 4 maja 2023 r., sygn. II SA/Bd 1/23, z 21 listopada 2023 r. sygn. II SA/Bd 984/23, WSA w Gorzowie Wlkp. z 7 września 2022 r., sygn. II SA/Go 269/22, CBOSA).
Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania (por. wyroki WSA w Łodzi z 17 marca 2023 r., II SA/Łd 1083/22, WSA w Krakowie z 8 lipca 2021 r., III SA/Kr 175/21, WSA w Warszawie z 3 września 2014r., VIII SA/Wa 421/14 - CBOSA).
Z tych powodów Sąd rozpoznający niniejszą skargę jako niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka jak i wskazanymi wyżej przepisami Konwencji o Prawach Dziecka ocenia zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego, wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem, ale jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, a pominięcie osób, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego faktycznie wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem (por. wyrok WSA w Łodzi z 17 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 1083/22 – CBOSA).
Biorąc powyższe pod uwagę, uwzględniając skargę Sąd, przyjął jako materialnoprawny wzorzec kontroli legalności zaskarżonych decyzji przepisy art. 72 ust. 1 zd. pierwsze i ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1, art. 20 ust. 1 – 3 i art. 27 ust. 1-3 Konwencji o Prawach Dziecka i uznał za zasadne bezpośrednie zastosowanie powyższych przepisów. Ograniczenia w dostępności do świadczenia wychowawczego, na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dla osoby sprawującej pieczę bieżącą i faktyczną opiekę nad dzieckiem na mocy prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego godzą bowiem w interes osoby dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową, co pozwala na wywiedzenie owego uprawnienia wprost z uregulowań Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka.
Z tych powodów skarga zasłużyła na uwzględnienie. W sprawie naruszono art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. poprzez jego błędną wykładnię w świetle art. 32 ust. 1, art. 72 ust 1 i ust. 2 Konstytucji i art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka.
Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni zaprezentowaną przez Sąd rozszerzającą i prokonstytucyjną wykładnię art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., wyda rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia wychowawczego odpowiadające prawu i uzasadni je zgodnie z wymogami określnymi w art. 107 § 3 k.p.a., uwzględniając obowiązującą w procedurze administracyjnej zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.) oraz zasadę zaufania (art. 8 k.p.a.).
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.