IV SA/Wr 262/21

IV SA/Wr 262/21 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2021-11-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ireneusz Dukiel
Mirosława Rozbicka-Ostrowska /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Świetlikowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 681/22 - Wyrok NSA z 2023-02-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w Wydziale IV w dniu 26 listopada 2021 r. sprawy ze skargi E.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przyznania tego świadczenia oddala skargę w całości .
Uzasadnienie
Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało pismem z dnia 29 stycznia 2020 r. ( data wpływu do organu : 5 lutego 2020 r.) , adresowanym do Burmistrza Miasta i Gminy W. , którym E. D. ( dalej: strona, skarżąca) złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem – G. D. ( dalej: mąż strony , mąż skarżącej) .
Decyzją z dnia [...] nr [...] , wydaną z powołaniem się na przepisy art. 104, art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2020r. poz. 256 ze zm.) dalej: k.p.a. , art. 17 ust lb, art. 17 ust. 5 pkt lb, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111) dalej: u.ś.r. , rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1466) , działający z upoważnienia Burmistrza Gminy W. , Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. orzekł o odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem strony , urodzonym 22 lutego 1961.
W uzasadnieniu decyzji pierwszo-instancyjnej organ stwierdził ,że strona spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. , gdyż sprawuje opiekę nad mężem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec męża. Fakt i konieczność sprawowania opieki została potwierdzona wywiadem środowiskowym, za zakres i charakter sprawowanej opieki nad mężem wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez stronę . Strona nie ma ustalonego prawa do: emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Nie ma innej osoby, która ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na męża strony . Ponadto na męża strony inna osoba nie jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej, a także inna osoba nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawa do zasiłku dla opiekuna.
Dalej organ I instancji wskazał ,że warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co wynika wprost z treści art. 17 ust lb u.ś.r. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014r., poz. 1443) orzekł , że art. 17 ust. lb u.ś.r w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednak poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który do chwili obecnej nie zmienił i nie uchylił niekonstytucyjnego artykułu. Wyrok ten nie oznacza usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności z ustawy i nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność powstała już po okresie dzieciństwa. Wykonanie wyroku wymaga podjęcia niezbędnych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Ustawodawca do chwili obecnej nie zmienił i nie uchylił niekonstytucyjnego artykułu.
Organ I instancji ustalił, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 15.01.2020r., nr 243/W/18 wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10.10.2018r. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 01.02.2019r., wynika że data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji to 19.06.2018r. Biorąc powyższe pod uwagę, należało przyjąć, że niepełnosprawność męża strony powstała w wieku 57 lat. Mając powyższe na uwadze , organ stwierdził ,że strona nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 b u.ś.r.
Niezależnie od tego organ I instancji stwierdził ,że drugą przeszkodą dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania przez stronę innego świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem, a mianowicie specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego ostateczną decyzją Burmistrza Gminy W. z dnia 22 stycznia 2020r. Otrzymywanie specjalnego zasiłku opiekuńczego wyklucza możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na mocy art. 17 ust. 5 pkt lb u.ś.r. Jak wskazał organ , specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany jest do 31 października 2020r. , zaś strona do chwili obecnej nie złożyła oświadczenia, czy zrezygnuje ż posiadanego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz nie złożyła wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres 2020/2021, który rozpoczyna się od 1 listopada 2020r.
Strona , reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata , odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej , podnosząc zarzuty :
1/ naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie art.17 ust.1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunał Konstytucyjny z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej w nim normy prawne w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności, a przez naruszenie art.190 ust.1 Konstytucji RP,
2/ błędną wykładnię art.17 ust.5 pkt1 lit. b u.ś.r. polegająca na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,
3/ niezastosowanie art.27 ust.5 w wz. z art. 17 ust.5 pkt1 lit. B u.ś.r. i przez to nieuwzględnienie ,że w razie zbiegu do uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego z tych świadczeń .
Odwołująca się wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekając co do istoty sprawy:
1/ odmówiło prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 października 2020 r.;
2/ przyznało stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 stycznia 2023 r. z tym, że:
- od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. - w wysokości 1830,00 zł miesięcznie,
- od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 stycznia 2023 r. - w wysokości 1971,00 zł miesięcznie, z zastrzeżeniem ewentualnego zastosowania art. 15h ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych i wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.).
W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji przytoczył brzemiennie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. , określających krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego i przesłanki związane z datą powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki . Kolegium wskazało , że w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. Ib ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji . W tym zakresie organ odwoławczy powołał się na pogląd NSA wyrażony w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16),wedle którego "wyrok ten, jako zakresowy, nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Rodzi on jednak obowiązek prokonstytucyjnej wykładni tej regulacji, tak aby rezultat tej wykładni nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, nawet takiego, który nie wywołał bezpośredniego skutku w zakresie powszechnego obowiązywania analizowanej normy prawnej". Ponadto jak podkreślono w orzeczeniu trybunalskim "Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego (patrz: Janusz Trzciński "Bezpośrednie stosowanie zasad naczelnych Konstytucji przez sądy administracyjne", ZNSA 2011/3/39). Ani treść art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, ani wyłączność orzekania przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności ustaw in abstracto, właściwa Trybunałowi Konstytucyjnemu z mocy art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, nie sprzeciwiają się tezie, że co do zasady sądy rozstrzygające konkretny spór korzystają z możliwości bezpośredniego stosowania Konstytucji także wtedy, gdy to bezpośrednie stosowanie przybiera postać odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w sprzeczności z Konstytucją".
Dlatego też - zdaniem NSA - "rezultat tak przeprowadzonej wykładni art. 17 ust. Ib pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest w niniejszej sprawie jednoznaczny. W odniesieniu do grupy opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia, przepis art. 17 ust. Ib pkt 1 zachował walor zgodności z Konstytucją. Natomiast w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia (abstrahując od hipotezy art. 17 ust. Ib pkt 2, która w niniejszej sprawie nie wchodzi w grę), przesłanka negatywna przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji, przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla tej grupy osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej".
W świetle powyższego Kolegium uznało, że strona spełnia warunek dotyczący właściwego orzeczenia o niepełnosprawności osoby, nad którą sprawuje opiekę , gdyż jej mąż został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym do 31 stycznia 2023 r. Ponadto, strona nie pozostaje w zatrudnieniu ani też nie wykonuje innej pracy zarobkowej, zaś zakres i charakter sprawowanej przez nią opieki nad mężem wyklucza jej aktywność zarobkową i zawodową.
Kolegium zauważyło ponadto, że strona złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w dniu 5 lutego 2020 r., z kolei orzeczenie zostało wydane w dniu 15 stycznia 2020 r. do 31 stycznia 2023 r. Niemniej wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został złożony w październiku 2019 r. Jednocześnie organ II instancji wskazał , że strona była uprawniona na okres zasiłkowy 2019/2020 do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowanie opieki nad mężem.
W ocenie Kolegium, dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie ma przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. , stanowiący samodzielną podstawę prawną rozstrzygnięcia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji jednoczesnego pobierania na tę samą osobę niepełnosprawną specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wedle tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ odwoławczy stwierdził ,że strona od 1 listopada 2020 r. nie jest już uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dlatego też świadczenie pielęgnacyjne należy przyznać nie wcześniej niż od 1 listopada 2020 r. do 31 stycznia 2023 r. (z uwzględnieniem zmiany wysokości świadczenia wynikającej z obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 - M.P. poz. 1031).
Decyzja ostateczna , w części w jakiej nie przyznano stronie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2019r. do 31 października 2020r. , stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenia co do istoty poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 19 października 2019 r. ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania , w tym kosztów zastępstwa procesowego . Skarga oparta została na zarzucie naruszenie przepisów prawa materialnego , a to:
- art. 17 ust.15 pkt 1 lit.b u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię , polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego ,
- art. 27 ust.5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie ,że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego , gdy zarówno wykładnia językowa , jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku ,że w sytuacji , gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń , to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w niniejszej sprawie miało miejsce.
W uzasadnieniu skargi podniesiono ,że skarżąca we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. . Tym samym skarżąca dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art.27 ust.5 pkt 5 u.ś.r. , to nie może być pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. Przy czym wybór świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego był przez skarżącą wyrażony już w dniu złożenia wniosku do organu I instancji.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło jej oddalenie , podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ II instancji podniósł ,że w okolicznościach sprawy nie jest dopuszczalne przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku. Brakuje bowiem przepisu , na podstawie którego można by dokonać potracenia specjalnego zasiłku opiekuńczego za okres od złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne do momentu ustania prawa do tego zasiłku. Wypłacony w takich okolicznościach zasiłek , tj. od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne do momentu ustania do niego prawa , byłby świadczeniem należnym. Wówczas nie można by dochodzić zwrotu kwot wypłaconego i de iure należnie pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego, w sytuacji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od momentu złożenia o to świadczenie wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie przypomnieć jedynie należy , że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego , o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. 2021, poz. 137). Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd , następuje to w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy , co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U.2019, poz.2325 ze zm. ) ( zwanej dalej p.p.s.a.). Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Wskazać również należy ,że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami , lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy , o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.
Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ,że nie jest ona obarczoną wadą ,wynikającą z naruszenia prawa materialnego , skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych , która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Świadczeniami rodzinnymi w rozumieniu wymienionej ustawy (art. 2 pkt 2) są m.in. świadczenia opiekuńcze, w tym świadczenie pielęgnacyjne. Przesłanki przyznania zasiłku pielęgnacyjnego określa przepis art. 17 tej ustawy, który w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do ust. 1b cytowanego wyżej przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Pozostaje poza sporem między stronami w kontrolowanej sprawie, że skarżąca spełnia wskazane wyżej przesłanki warunkujące prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Spór jaki wiodą strony w badanej sprawie dotyczy tylko jednej kwestii , a mianowicie określenia początkowej daty, od której przysługuje stronie prawo do wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego . W tym miejscu przywołać należy postanowienia art. 24 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W ocenie skarżącej skoro wraz z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne złożyła oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to wnioskowane świadczenie powinno być przyznane z tą datą złożenia przedmiotowego wniosku .
Nie ulega wątpliwości ,że wniosek jest czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego , przy czym świadczenie może być przyznane najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku w organie. Natomiast przyznanie z datą , o której mowa w art. 24 ust.2 u.ś.r. , prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uzależnione jest od spełniania w tej dacie wszystkich przesłanek warunkujących jego uzyskania ,a więc zaistnienia zarówno tych pozytywnych ( art. 17 ust.1 u.ś.r.) jak i braku tych negatywnych , wymienionych w art.17 ust. 5 u.ś.r. .A zatem , gdy w dacie zainicjowania postępowania o przyznanie tego świadczenia funkcjonuje w obrocie prawnym decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego , to nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca , w którym wpłynął wniosek o to świadczenie . Nie jest bowiem dopuszczalna sytuacja , w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie ostateczne decyzje - skierowane do tej samej osoby i obejmujące ten sam okres – pierwsza decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy oraz druga decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne. Sytuacja taka oznaczałby ,że jedna z tych decyzji została dotknięta sankcja nieważności.
Jak wynika bowiem z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w sytuacji jednoczesnego pobierania na tę samą osobę niepełnosprawną specjalnego zasiłku opiekuńczego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do (...) specjalnego zasiłku opiekuńczego. A zatem ustawodawca wyraźnie wskazuje czas, w którym znajduje zastosowanie powyższy przepis. Jest to moment, w którym osoba aplikująca o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a więc w obrocie pozostaje ostateczna decyzja o przyznaniu tegoż świadczenia. .
Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie. Wbrew twierdzeniom skargi, tę ocenę potwierdza zawarte we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 29 stycznia 2020 - sporządzonym przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata - ( k.1 akt administracyjnych) żądanie skarżącej ( pkt 2 wniosku) , wedle którego jedynie w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne ,z dniem jej wydania wnosi " o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego". A zatem według skarżącej jej " wola jakie świadczenie chce pobierać została jasno wyrażona". Również w odrębnym oświadczeniu z dnia 29 stycznia 2020r. ( k.22 akt administracyjnym) , złożonym z powołaniem się na art.27 ust.5 u.ś.r. skarżąca oświadczyła ,że " z dniem przyznania mi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuję z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego decyzją (...)". A zatem powyższe oświadczenie skarżącej nie miało charakteru bezwzględnej, uprzedniej rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego .
Prawidłowo zatem organ odczytał tak jednoznacznie sformułowane w przedmiotowym wniosku intencje i żądanie strony w zakresie braku rezygnacji z posiadanego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ,dopiero z momentem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego , co w konsekwencji oznaczało brak podstaw do procedowania przez organ pomocowy w kierunku wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie. Dopiero w toku postępowania odwoławczego odpadła negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. , na którą to powoływał się organ I instancji . W dacie bowiem wydawania przez organ II instancji zaskarżonej decyzji skarżąca nie miała już - z mocy prawa - uprawnień do specjalnego zasiłku opiekuńczego z powodu upływu terminu na jaki został on przyznany decyzją z dnia [...] tj. na okres od 1 grudnia 2019r. do dnia 31 października 2020 r.
Wspomniana wyżej decyzja jako istotny w analizowanej sprawie fakt prawotwórczy wywołuje określone konsekwencje prawne , w tym między innymi w zakresie wskazania początkowej daty przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to , w przypadku przyznania stronie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie można przyznać jej za ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego, dopóki w formie kategorycznej nie zrezygnuje ona z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dopiero jednoznaczne w swej treści oświadczenie w przedmiocie rezygnacji z przyznanego świadczenia skutkować będzie wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy i tym samym - poprzez eliminację negatywnej przesłanki - umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Innymi słowy , zaistnienie w dacie wpływu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wskazanych w art.17 ust. 5 u.ś.r. negatywnych przesłanek ,wyeliminowanych z mocy prawa dopiero w toku postępowania o to świadczenie może wyłączać w stosunku do przewidzianych tą ustawą świadczeń opiekuńczych , określoną w art. 24 ust.2 u.ś.r. ogólną regułę co do określenia początkowej daty przyznawania prawa do świadczeń rodzinnych ( opiekuńczych i tym samym może przesądzać o uprawnieniu strony do przyznania tych świadczeń za okres późniejszy niż data wpłynięcia wniosku do organu pomocowego.
Prawidłowo zatem organ II instancji uznał ,że od 1 listopada 2020 strona nie jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego i tym samym , poczynając od tej daty do daty ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności przyznano skarżącej wnioskowane świadczenie.
Wymaga w tym miejscu zaakcentowania ,że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają charakter bezwzględnie obowiązujący, zatem decyzje organów orzekających w sprawie przyznania bądź odmowy przyznania świadczeń rodzinnych, w tym także świadczeń pielęgnacyjnych, nie mają charakteru uznaniowego, a organy przy podejmowaniu decyzji muszą ściśle przestrzegać obowiązujących przepisów prawa, co w niniejszej sprawie oznacza ,że organ zobowiązany był uwzględnić okres na jaki przysługiwał stronie specjalny zasiłek opiekuńczy , przy braku jednoczesnego kategorycznego żądania strony o uchylenie decyzji przyznającej to świadczenie za okres poprzedzający przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z kolei zamierzonego skutku prawnego nie może odnieść podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. . Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie prawidłowa wykładnia tego przepisu, sprowadza się do stwierdzenia ,że dotyczy on sytuacji, gdy osobie ubiegającej się o świadczenie nie zostało jeszcze przyznane świadczenie. Wobec tego na etapie przed przyznaniem wybranego świadczenia rodzinnego ( opiekuńczego ) - przy ich zbiegu - może ona na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r dokonać wyboru jednego z nich. Z taką sytuacją – z przyczyn , o których była mowa wyżej , nie mamy jednak do czynienia w analizowanym przypadku.
W związku z powyższym pod adresem organu orzekającego w sprawie nie może być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego przepisu art. 24 ust.2 u.ś.r. Wskazany wyżej sposób rozumienia tego przepisu został w sposób prawidłowy przedstawiony przez organ II instancji.
Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do oddalenia skargi w całości na podstawie art.151 p.p.s.a.