IV SA/Wr 255/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2023-10-18
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymzespół Downawiek opiekunaprawo do świadczeńKRUSemeryturaniepełnosprawność WSA Wrocław

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego matce sprawującej całodobową opiekę nad dorosłym synem z zespołem Downa, uznając że wiek nie może być przeszkodą w jego przyznaniu.

Skarżąca, 72-letnia matka, ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne na syna z zespołem Downa, który wymaga stałej opieki. Organy odmówiły, argumentując, że skarżąca, ze względu na wiek i pobieranie emerytury, nie jest osobą zdolną do pracy, a zatem nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Sąd uchylił te decyzje, stwierdzając, że ustawa nie ogranicza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek opiekuna, a zawieszenie emerytury i sprawowanie opieki są wystarczające.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego J. S., 72-letniej matce, która sprawuje całodobową opiekę nad swoim dorosłym synem K. S., legitymującym się orzeczeniem o pierwszej grupie inwalidów z powodu zespołu Downa. Organy administracji (Burmistrz i Samorządowe Kolegium Odwoławcze) odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kluczowym argumentem organów było to, że skarżąca, ze względu na swój wiek (72 lata) i fakt pobierania emerytury, nie jest osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia, a zatem nie spełnia przesłanki rezygnacji z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Organy interpretowały przepis o świadczeniu pielęgnacyjnym jako skierowany do osób aktywnie zawodowo, które rezygnują z pracy. Skarżąca argumentowała, że od urodzenia syna podporządkowała mu swoje życie, a zawiesiła emeryturę, aby móc ubiegać się o świadczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżone decyzje. Sąd uznał, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera ograniczeń wiekowych dla opiekunów ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne. Podkreślono, że prawo do pracy nie jest ograniczone wiekiem emerytalnym, a zawieszenie emerytury i faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym synem spełniają przesłanki ustawowe. Sąd wskazał, że organy błędnie zinterpretowały przepis, wprowadzając własne kryterium wieku, które nie wynika z ustawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wiek opiekuna nie jest przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli spełnione są pozostałe przesłanki ustawowe.

Uzasadnienie

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera ograniczeń wiekowych dla opiekunów ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne. Kryterium wieku stosowane przez organy administracji jest niezgodne z prawem.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. matce, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, pod warunkiem spełnienia dodatkowych wskazań w orzeczeniu.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § 5

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Wyłącza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę, która ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

u.p.z.i.i.r.p. art. 2 § 1

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

Definiuje osobę zdolną i gotową do zatrudnienia (kobieta do 60 lat, mężczyzna do 65 lat), jednak sąd uznał, że przepis ten nie ma zastosowania do instytucji świadczenia pielęgnacyjnego.

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji przez organ odwoławczy.

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.e.r.f.u.s. art. 103

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Przewiduje możliwość zawieszenia emerytury w przypadku kontynuacji pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego.

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wiek opiekuna nie jest przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Zawieszenie emerytury i faktyczne sprawowanie opieki spełniają przesłanki ustawowe. Organy błędnie zinterpretowały przepisy, wprowadzając własne kryteria wiekowe.

Odrzucone argumenty

Skarżąca, ze względu na wiek i pobieranie emerytury, nie jest osobą zdolną do pracy, a zatem nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Brak związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad synem.

Godne uwagi sformułowania

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wskazuje na kryterium wieku jako przesłankę dopuszczalności przyznania świadczenia. Przyjęcie ograniczenia możliwości podjęcia pracy zarobkowej po osiągnięciu wieku emerytalnego nie da się pogodzić z regulacjami przewidzianymi w innych obowiązujących ustawach. Dowolne wprowadzenie przez organ ograniczenia prawa przyznania świadczenia ze względu na wiek Skarżącej narusza przepisy prawa materialnego.

Skład orzekający

Tomasz Świetlikowski

przewodniczący

Daria Gawlak-Nowakowska

sprawozdawca

Katarzyna Radom

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście wieku opiekuna i zawieszenia emerytury."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy opiekun jest osobą starszą, pobiera emeryturę i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa porusza ważny społecznie temat wsparcia dla opiekunów osób niepełnosprawnych i pokazuje, jak sądy mogą korygować błędne interpretacje przepisów przez organy administracji, szczególnie w kontekście wieku.

Czy wiek 72 lat to przeszkoda w otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd Administracyjny odpowiada!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wr 255/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Daria Gawlak-Nowakowska /sprawozdawca/
Katarzyna Radom
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art.17 ust.1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak - Nowakowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 października 2023 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 16 lutego 2023 r., nr SKO 4103/102/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO) zaskarżoną decyzją z dnia 16 lutego 2023 r., nr SKO 4103/102/2023 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania J. S. (dalej: Strona, Skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Nowa Ruda z dnia 9 stycznia 2023 r., nr MOPS.000009.SP.01.2023 odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na K. S.
Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:
W dniu 2 grudnia 2022 r. do organu wpłynął wniosek Strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna K. S. (ur. [...]).
Wskazaną decyzją z dnia 9 stycznia 2023 r. organ I instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad synem.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał przepis art. 17 ust. 1 oraz 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: u.ś.r.). Odwołując się do akt sprawy oraz wywiadu środowiskowego z dnia 14 grudnia 2022 r. wskazał, że wymagający opieki K. S. mieszka z rodzicami, którzy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ww. został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzeczeniem z dnia 22 kwietnia 1993 r. Syn Skarżącej od urodzenia cierpi na zespół Downa, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, wymaga stałej opieki, nadzoru i uczestnictwa osób drugich w codziennym życiu. Z powodu choroby jest osobą absorbującą, niecierpliwą i nieprzewidywalną w swoim zachowaniu. Samodzielnie porusza się w obrębie mieszkania, sam spożywa posiłki, wymaga pomocy przy ubieraniu oraz toalecie, nie wymaga używania sprzętów rehabilitacyjno- ortopedycznych. Skarżąca wraz z mężem do roku 2000 prowadziła gospodarstwo rolne, jednocześnie sprawując opiekę nad synem, następnie przekazali gospodarstwo w formie darowizny córce. Od 2006 r. była uprawniona do pobierania renty z KRUS, a od 2011 r. uzyskała uprawnienia do pobierania emerytury z KRUS. Na wniosek Skarżącej Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 7 grudnia 2022 r., nr GE-0508759/20 wstrzymał wypłatę emerytury od dnia 1 grudnia 2022 r.
Następnie organ I instancji zaznaczył, że emerytura jest prawem niezbywalnym, wstrzymanie wypłaty emerytury nie pozbawia Strony prawa do niej oraz wskazał, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne muszą zostać spełnione dwie przesłanki. Po pierwsze osoba niepełnosprawna musi legitymować się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności. Po drugie osoba sprawująca opiekę musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i nie podejmować tego zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką musi istnieć związek przyczynowy. W ocenie organu I instancji Skarżąca ze względu na wiek (72 lat) oraz uzyskaniu prawa do emerytury jest osobą nieaktywną zawodowo, bierną na rynku pracy. Organ I instancji stwierdził, że fakt posiadania przez syna Skarżącej orzeczenia o niepełnosprawności (tj. pierwsza grupa inwalidów) nie budzi wątpliwości, jak również to, że Skarżąca opiekuje się synem, natomiast przesłanka dotycząca niepodejmowania łub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie została spełniona.
W odwołaniu od powyższej decyzji Strona wskazała, że opiekuje się synem od urodzenia do chwili obecnej. Syn nigdy nie przebywał w żadnej placówce opiekuńczej. Przez całe życie nie korzystała ze wsparcia opieki społecznej, a jej życie od chwili urodzenia syna jest mu całkowicie podporządkowane, w związku z powyższym wniosła o pozytywne rozpatrzenie odwołania i przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Po rozpoznaniu odwołania strony, SKO zaskarżoną decyzją z dnia 16 lutego 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu SKO wskazało, że z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r wynika, że aby otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne muszą być spełnione łącznie dwie podstawowe przesłanki: po pierwsze, osoba niepełnosprawna musi legitymować się odpowiednim orzeczeniem; po drugie, opiekun osoby niepełnosprawnej musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź nie podejmować zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Podkreśliło, że celem wnioskowanego świadczenia jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Ma ono zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest pomocą kierowaną do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz tylko do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą lub długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu krewnemu, i jednocześnie z tego właśnie powodu nie podejmują zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być zatem wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreśliło, że o rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić jedynie wówczas, gdy osoba rezygnację taką deklarująca jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Na tak rozumianą zdolność do podjęcia zatrudnienia wpływa między innymi wiek osoby. Z treści art. 2 ust 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2022 r., poz. 690 ze zm.) można wywnioskować, że za osobę zdolną i gotową do zatrudnienia może być uznana kobieta, która nie ukończyła 60 lat i mężczyzna, który nie ukończył 65 lat. Przepis art. 3 pkt 22 u.ś.r. stanowi bowiem, że ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Następnie SKO stwierdziło, że z akt sprawy wynika, że spełniona została pierwsza z ww. przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Syn Skarżącej legitymuje się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej ds. inwalidztwa i zatrudnienia nr 18 z dnia 22 kwietnia 1993 r. o zaliczeniu go do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, z którego wynika, że inwalidztwo istnieje od urodzenia, wymaga stałej pielęgnacji i opieki innej osoby, a stan ma charakter trwały.
Natomiast nie została spełniona druga przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1u.ś.r., ponieważ nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy między rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem. Z dokumentów wynika, że Skarżąca ma 72 lata. Oznacza to, że nie jest ona osobą zdolną do pracy w rozumieniu art. 2 ust 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Doświadczenie życiowe wskazuje, że Strona nie podjęłaby zatrudnienia nawet w sytuacji, gdyby nie musiała sprawować opieki nad synem. Przemawia za tym wiek odwołującej i jej dotychczasowy staż pracy. W wieku 72 lat ze względu na możliwości fizyczne i zdrowotne wyłączona jest z rynku pracy, a Strona nie wykazała, by było inaczej. W konsekwencji nie można przyjąć, że strona dobrowolnie rezygnuje z możliwości podjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Nie sposób w tej sytuacji uznać, że świadczenie pielęgnacyjne będzie stanowiło dla wnioskodawczyni rekompensatę strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad synem. Z akt sprawy wynika bowiem, że syn Skarżącej urodził się w [...] r. Stwierdzono u niego zespół Downa i niedorozwój umysłowy, z tego powodu wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby ód urodzenia. Natomiast Strona zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym w 2000 r. (a wiec 23 lata po urodzeniu syna) - i co istotne - w związku z przejściem na rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy (decyzja Prezesa KRUS z dnia 24 marca 1993 r.) i przekazaniem gospodarstwa rolnego w darowiźnie, a nie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Następnie, z chwilą osiągnięcia wieku emerytalnego, zostało jej ustalone prawo do świadczenia emerytalnego z KRUS.
W ocenie SKO, skoro podjęcie opieki nad niepełnosprawnym synem nie wiązało się z rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym, a niepodejmowanie zatrudnienia wynikało z innych przyczyn niż opieka nad synem, w tym niezdolności do pracy spowodowanej stanem zdrowia, a teraz także wiekiem, to mimo iż Strona faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem brak jest podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to, jak wyżej wyjaśniono, jest skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Ponadto wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt I OSK 695/17).
SKO wskazało ponadto, że sam uzyskania decyzji o zawieszeniu prawa do emerytury i wstrzymaniu jej wypłaty - w sytuacji, gdy nie zostały spełnione pozostałe przesłanki, warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - nie uprawnia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.
Reasumując, SKO stwierdziło, że w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych i prawnych nie jest możliwe przyznanie Stronie świadczenia pielęgnacyjnego.
Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła Skarżąca. W uzasadnieniu skargi wskazała, że w chwili gdy urodził się jej syn posiadała wraz z moim mężem gospodarstwo rolne. Do pracy wynajmowali ludzi płacąc im tym co można było uzyskać z prowadzenia gospodarstwa rolnego, ponieważ zajmując się synem K. nie mogła pracować w gospodarstwie. W tym czasie nie było tzw. świadczenia pielęgnacyjnego a w momencie kiedy weszły były one zależne od dochodu członków całej rodziny. Z pewnością dochód męża przekroczyłby możliwość uzyskania świadczenia. W późniejszym okresie starała się o przejście na wcześniejszą emeryturę z powodu choroby syna, jednak z KRUS który opłacali jako rolnicy nie mogła uzyskać tego świadczenia. Ustawa jasno mówiła, iż jest to niemożliwe tylko opłacając składki, lecz zależy także od przepracowanego wieku. Nadmieniła, iż cały czas zajmowała się chorym synem i żadne placówki opieki społecznej jej w tym w żaden sposób nie pomagały. Syn potrzebował całodobowej opieki i rehabilitacji i nadal jej wymaga. Wnioskując o świadczenie z MOPS zawiesiła emeryturę z KRUS, ponieważ postawili oni takie wymogi. Została tym samym bez dochodu. W ocenie Skarżącej, jeśli spełniła warunek i zawiesiła emeryturę oraz niepełnosprawny syn nadal pozostaje pod jej opieką, to powinna być jej przyznana możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Jej emerytura, tj. 1300 zł w chwili obecnej jest dwa razy mniejsza od świadczenia i nie wystarcza na utrzymanie chorej osoby.
W związku z powyższym wniosła o pozytywne rozpatrzenie jej sprawy. Ponadto wyraziła zgodę aby sprawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Należy zgodzić się z organem, że treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wskazuje, iż nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. Celem ustawodawcy było bowiem zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Wobec tego, samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.
W sprawie należy rozstrzygnąć, czy zawarty w art. 17 ust.1 u.ś.r. wymóg rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej dotyczy osób w wieku aktywności zawodowej, tj. do osiągnięcia wieku emerytalnego oraz, czy w przypadku Skarżącej w ogóle do takiej rezygnacji z zatrudnienia doszło.
Analizując treść art. 17 ust.1 u.ś.r. należy zauważyć, że ustawodawca nie wskazał w nim granicy wieku osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. W art.17 ust.1 i 1 a u.ś.r. został określony krąg osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne oraz warunki, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia. Do warunków tych należą: rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji albo legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Należy podkreślić, że ani art. 17 u.ś.r., ani żaden inny przepis tej ustawy w zakresie dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego nie zawiera także odesłania do ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz.1362 ze zm.), która w art. 6 pkt 7 definiuje niezdolność do pracy jako ukończone 60 lat przez kobietę i 65 lat przez mężczyznę. Literalna wykładnia przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do wniosku, że ustawodawca w celu ustalenia zdolności, bądź niezdolności, do pracy zarobkowej przy sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną nie posłużył się kryterium wieku. Zdolność do zatrudnienia lub podjęcia pracy zarobkowej nie została zatem ograniczona przesłanką wieku. Prawo każdego obywatela do podjęcia pracy zarobkowej nie jest ograniczone przesłanką wieku. Przyjęcie ograniczenia możliwości podjęcia pracy zarobkowej po osiągnięciu wieku emerytalnego nie da się także pogodzić z regulacjami przewidzianymi w innych obowiązujących ustawach.
W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ustawodawca przewidział możliwość zawieszenia emerytury w przypadku kontynuacji pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego (por. art.103 i nast.). Podobnie też przepisy ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ze zm.) nie przewidują żadnych ograniczeń w podjęciu i prowadzeniu działalności przez emeryta lub rencistę.
Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. wyłącza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę, która ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Taki zabieg ustawodawcy, polegający na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób mających ustalone prawo do emerytury bez określenia, iż każdy kto osiągnął wiek emerytalny traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawa takiego nie nabywa, można także interpretować w ten sposób, iż ustawodawca świadomie pozostawił prawo do otrzymania omawianego świadczenia osobom, które nie mają żadnych innych źródeł dochodu bez względu na wiek, a sprawują opiekę nad osobą niepełnosprawną. Taka interpretacja pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą opieki Państwa nad osobami niepełnosprawnymi, wyrażoną w art. 69 Konstytucji, a także z prawem do godnej egzystencji wszystkich osób pozbawionych środków.
Z powyższego wynika, że co do zasady, osoba, której stan zdrowia nie wyklucza zatrudnienia, a która ukończyła 60 lat w przypadku kobiety i 65 lat w przypadku mężczyzny, może podjąć zatrudnienie i uzyskiwać wynagrodzenie za pracę. Wynika to wprost z unormowań przepisów art. 103 i 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewidujących, że osoba, która osiągnęła wiek emerytalny nie ma obowiązku rozwiązania stosunku pracy i może nadal pozostawać w zatrudnieniu u tego samego pracodawcy (co skutkuje zawieszeniem prawa do emerytury), jak również pobierając świadczenie emerytalne może ona podjąć dodatkowe zatrudnienie. Osiągnięcie wieku emerytalnego nie wyłącza więc ze swej istoty możliwości pozostawania w zatrudnieniu i uzyskiwania dochodów z tego tytułu. W ocenie Sądu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nie znajduje zastosowania do instytucji świadczenia pielęgnacyjnego.
Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wskazuje na kryterium wieku jako przesłankę dopuszczalności przyznania świadczenia, jak też nie daje organowi możliwości oceny predyspozycji fizycznych i psychicznych osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Wobec tego, w niniejszej sprawie wiek Skarżącej nie może być czynnikiem uniemożliwiającym przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem dowolne wprowadzenie przez organ ograniczenia prawa przyznania świadczenia ze względu na wiek Skarżącej narusza przepisy prawa materialnego. Poza sporem pozostaje fakt posiadania przez syna Skarżącej orzeczenia o niepełnosprawności (tj. pierwsza grupa inwalidów). Syn Skarżącej od urodzenia cierpi na zespół Downa, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, wymaga stałej opieki, nadzoru i uczestnictwa osób drugich w codziennym życiu. Poza sporem jest zatem, że Skarżąca opiekuje się synem całodobowo i długotrwale, a opiekę tę sprawuje nieprzerwanie przez całe swoje życie. Spełniona została zatem przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do ubiegania się przez Skarżącą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto Skarżąca uzyskała decyzję Prezesa KRUS o wstrzymaniu od 1 grudnia 2022 r. wypłaty emerytury rolniczej, realizując wskazania zawarte w decyzji SKO z dnia 20 października 2020 r., nr SKO 4103/442/2020, którą załączyła do skargi.
Z przyczyn powyżej wskazanych i opisanych na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku i oceni ponownie wniosek będąc na podstawie art.153 p.p.s.a. związanym dokonaną oceną prawną i wykładnią prawa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI