IV SA/WR 255/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2022-09-29
NSAAdministracyjneŚredniawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymniepełnosprawnośćustawa o świadczeniach rodzinnychzwiązek przyczynowo-skutkowyniepodejmowanie zatrudnieniaopieka nad matkąpomoc społeczna

WSA we Wrocławiu oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawną matką.

Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Organy administracji odmówiły, wskazując na brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką oraz na to, że zakres opieki nie wyklucza możliwości podjęcia pracy. Sąd administracyjny podzielił to stanowisko, podkreślając, że świadczenie pielęgnacyjne jest rekompensatą za rezygnację z pracy z powodu konieczności sprawowania opieki, a nie zastępczym źródłem dochodu.

Skarżąca M. R. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Organy administracji odmówiły, argumentując, że nie ma związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad matką, a także że zakres sprawowanej opieki nie jest na tyle absorbujący, by uniemożliwiać podjęcie pracy. Skarżąca podnosiła, że wyrok TK z 2014 r. zniósł różnicowanie świadczeń ze względu na datę powstania niepełnosprawności oraz że opieka nad matką uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazując, że skarżąca jest bezrobotna od wielu lat, co sugeruje dobrowolny wybór, a nie rezygnację z pracy z powodu opieki. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w zamian za rezygnację z pracy lub niepodejmowanie jej z powodu konieczności sprawowania opieki, a nie jako forma wsparcia finansowego dla osób bezrobotnych. Sąd uznał, że czynności wykonywane przez skarżącą na rzecz matki (pomoc przy higienie, posiłkach, wizytach lekarskich) nie są na tyle intensywne, aby wykluczyć możliwość podjęcia pracy, zwłaszcza że skarżąca już wcześniej podejmowała zatrudnienie w ograniczonym zakresie, mimo sprawowania opieki nad matką.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, zakres sprawowanej opieki nie był na tyle absorbujący, aby uniemożliwiać podjęcie zatrudnienia, a brak zatrudnienia wynikał z dobrowolnego wyboru skarżącej, a nie z konieczności sprawowania opieki.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że czynności wykonywane przez skarżącą na rzecz matki (pomoc przy higienie, posiłkach, wizytach lekarskich) nie wykluczają możliwości podjęcia pracy, a inne czynności (zakupy, sprzątanie) są typowe dla prowadzenia gospodarstwa domowego i mogą być wykonywane poza godzinami pracy. Brak jest bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (6)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Dotyczy przesłanki powstania niepełnosprawności przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki, która była podnoszona przez stronę, ale nie była kluczowa dla rozstrzygnięcia.

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Określa obowiązek alimentacyjny.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa podstawy uwzględnienia skargi.

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 1

Określa zakres kognicji sądów administracyjnych.

k.p.a.

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Przepisy proceduralne, na które powoływała się strona skarżąca.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką nad matką. Zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest zastępczym źródłem dochodu dla osób niepodejmujących pracy.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez nieuwzględnienie wyroku TK K 38/13. Organ bezpodstawnie uznał, że niepełnosprawność matki powstała po 18. roku życia. Naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej nie miało miejsca w celu sprawowania opieki. Naruszenie przepisów k.p.a. (art. 7, 77 § 1, 80).

Godne uwagi sformułowania

Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego rodzicom jest powinnością dorosłych dzieci, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżąca, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej.

Skład orzekający

Ewa Kamieniecka

przewodniczący sprawozdawca

Mirosława Rozbicka-Ostrowska

członek

Tomasz Świetlikowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdy zakres opieki nie wyklucza możliwości podjęcia pracy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, gdzie zakres opieki jest oceniany jako niewystarczający do uzasadnienia rezygnacji z pracy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia, ale rozstrzygnięcie opiera się na szczegółowej analizie związku przyczynowo-skutkowego, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem socjalnym.

Świadczenie pielęgnacyjne: Kiedy opieka nad matką nie wystarczy do rezygnacji z pracy?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wr 255/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ewa Kamieniecka /przewodniczący sprawozdawca/
Mirosława Rozbicka-Ostrowska
Tomasz Świetlikowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w Wydziale IV w dniu 29 września 2022 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 13 grudnia 2021 r., nr. [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
W dniu 28 września 2021 r. M. R. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką K. F. Do wniosku strona załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 22 marca 2019 r., zaliczające matkę strony do znacznego stopnia niepełnosprawności od 9 lutego 2018 r. oraz stwierdzające konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji samodzielnej egzystencji.
Decyzją z dnia 29 października 2021 r. nr [...] Burmistrz Miasta O. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji wskazał, że pozostawanie przez wnioskodawczynię bez zatrudnienia jest jej wyborem, a nie koniecznością. Wykonywane przez stronę czynności domowe dadzą się pogodzić z życiem zawodowym, wymagają tylko właściwej organizacji. Zakres opieki, polegający na wykonywaniu prac domowych, podawaniu obiadów, towarzyszeniu w wizytach lekarskich, robieniu zakupów czy załatwianiu spraw urzędowych jest pomocą dorosłego dziecka świadczoną rodzicowi i nie wymaga rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad czwórka dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym i ta opieka znacznie absorbuje stronę w ciągu dnia. Dodatkowo organ wskazał, że wystąpiła negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ niepełnosprawność matki istnieje od 18 roku życia, zatem niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole.
W odwołaniu od decyzji strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez nieuwzględnienie, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części tej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto organ bezpodstawnie uznał, że niepełnosprawność matki strony powstała po 18. roku życia. Strona zarzuciła również naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej nie miało miejsca w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Decyzja została wydana również z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W uzasadnieniu odwołania wskazano, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności. Zaznaczono, ze wnioskodawczyni byłą osobą aktywną zawodowo do czasu pogorszenia się stanu zdrowia matki. Matka strony popadła w głęboką depresję, a napady epilepsji stały się coraz częstsze, nawet kilkukrotnie w ciągu doby. Wówczas natychmiastowa reakcja strony jest nieodzowna. Obecnie to całodobowa opieka nad matką uniemożliwia podjęcie z zatrudnienia, skoro nawet najmłodsze dziecko strony osiągnęło już wiek, w którym może być przyjęte do żłobka. Strona pomaga matce w czynnościach samoobsługowych, przygotowuje posiłki, czuwa nad systematycznym zażywaniem leków, towarzyszy przy wizytach lekarskich, udaje się z matką na codzienne spacery z uwagi na częste obniżenia nastroju matki, asekuruje przy poruszaniu z uwagi na zachwiania równowagi.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia 13 grudnia 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wyjaśniło, że stosownie do orzeczenia niepełnosprawności niepełnosprawność matki wnioskodawczyni istnieje od 18 roku życia, a więc została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy. Brak jest jednak związku przyczyno – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę a sprawowaniem opieki nad matką. Strona jest osobą bezrobotną od lipca 2003 r., z krótką przerwą na zatrudnienie na przełomie 2005 i 2006 r. oraz w roku 2016. Skoro strona przez prawie całe dorosłe życie nie podejmuje zatrudnienia, to brak jest podstaw do przyjęcia, że zrezygnowała z zatrudnienia lub nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Zdaniem SKO, niepodejmowanie zatrudnienia spowodowane jest także koniecznością sprawowania opieki nad czworgiem małoletnich dzieci w wieku 15, 12, 4 oraz 2 lata. Strona nie może poświęcić całego swojego czasu na opiekę nad matką. Wykonywane przez stronę czynności to typowe czynności dnia codziennego, które wykonywane są również przez osoby pracujące zawodowo przed rozpoczęciem i po zakończeniu pracy zawodowej. Czynności te nie wyczerpują przesłanki "sprawowania opieki", o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez uznanie, że brak jest związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad matką oraz uznanie, że zakres opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. przez uznanie, że matka strony nie wymaga stałej opieki córki, która musiała zrezygnować z zatrudnienia.
Według skarżącej bez znaczenia jest fakt, że strona wychowuje czworo dzieci, ponieważ starsze dzieci w wieku 12 i 15 lat uczęszczają do szkoły, a młodsze w wieku 2 i 4 lat mogą uczęszczać do żłobka i przedszkola. Oznacza to, że gdyby nie opieka nad niepełnosprawną matką, skarżąca miałaby możliwość podjąć zatrudnienie. Skarżąca zauważyła, że orzeczenie o niepełnosprawności jest dokumentem urzędowym wydanym przez lekarza orzecznika, posiadającego fachową wiedzę, który stwierdził niezdolność matki do samodzielnej egzystencji. Natomiast organ odwoławczy wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu lekarza uznał, że matka strony nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki córki.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje istnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą. Sporny jest charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną matką, a właściwie jego ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie czy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką rzeczywiście uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia.
Wskazać trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1146/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej jako "CBOSA"). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA. Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie.
Należy też zaznaczyć, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości organów, że skarżąca jest osobą zobowiązaną do alimentacji swojej matki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki. Organ zakwestionował natomiast związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką.
Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, w szczególności z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8 października 2021 r., skarżąca (37 lat) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z czwórka dzieci w wieku 2, 4, 12 i 15 lat oraz z niepełnosprawną matką (62 lata). Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność u matki istnieje od 18 roku życia, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 9 lutego 2018 r. przyczyną stwierdzonej niepełnosprawności jest epilepsja. Skarżąca podała, że matka choruje na epilepsję i miewa częste ataki padaczki, cierpi na depresję (leczy się w poradni zdrowia psychicznego) i ostatnio nie trzyma moczu. Strona pomaga matce przy codziennej toalecie, przygotowuje ubrania, przygotowuje i podaje posiłki oraz leki, realizuje recepty, towarzyszy matce przy wizytach lekarskich, wyjściach do kościoła i codziennych spacerach. Poza tym skarżąca sprząta, pierze prasuje, robi zakupy, opłaca rachunki, załatwia sprawy urzędowe. Strona wskazała, że nie może zostawić matki bez opieki, jak również nie może liczyć na pomoc matki w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Opiekę nad matką sprawuje od 2010 r.
Skarżąca zarejestrowana jest w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i wraz z dziećmi otrzymuje w PUP świadczenia zdrowotne. Z załączonych do akt sprawy danych dotyczących rejestracji i wyrejestrowań wynika, że strona zarejestrowała się w PUP w dniu 23 lipca 2003 r. (w wieku 19 lat), była zatrudniona od 1 czerwca 2005 r. do 21 sierpnia 2006 r. (przez okres ok. 15 miesięcy, w roku 2006 i 2009 urodziła starsze dzieci, następnie byłą zatrudniona od 12 lutego 2016 r. do 26 lipca 2016 r. (przez okres 5,5 miesiąca), w roku 2017 i 2019 urodziła młodsze dzieci. Łącznie skarżąca zatrudniona była przez okres ok. 20 miesięcy.
Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznały organy, odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką.
Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką. Zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżąca zasadniczo nie wykonuje bowiem czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z osobą niepełnosprawnej matki. Opieka nad matką ogranicza się bowiem do pomocy przy higienie osobistej i ubieraniu się, podawaniu posiłków, przy czym matka jest osobą chodzącą i zdolną do samodzielnego spożywania przygotowanych przez córkę posiłków. Jednakże wykonywanie tych czynności przez skarżącą możliwe byłoby również po podjęciu przez nią pracy zarobkowej (przed rozpoczęciem lub po zakończeniu obowiązków zawodowych). Natomiast pozostałe czynności wykonywane przez skarżącą (robienie zakupów, przyrządzanie posiłków, sprzątanie, pranie, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i z pewnością nie kolidują z podjęciem zatrudnienia przez skarżącą. Tego rodzaju czynności wykonuje bowiem wiele pracujących osób, poza godzinami pracy. Jak przyznała skarżąca, w trakcie sprawowania opieki nad matką od roku 2010, pracowała zawodowo przez okres kilku miesięcy w roku 2016 i potrafiła pogodzić te aktywności.
W ocenie Sądu, SKO zasadnie uznało, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą wynika z jej dobrowolnego wyboru w zakresie aktywności zawodowej i nie jest konsekwencją sprawowania opieki nad matką. Skarżąca po urodzeniu dwójki starszych dzieci podjęła pracę jedynie na okres 5,5 miesiąca, a po urodzeniu młodszych dzieci nie podjęła zatrudnienia, wskazując jedynie na możliwość uczęszczania dzieci do przedszkola i żłobka. Nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy jej argumentacja odnośnie braku aktywności zawodowej jedynie z powodu sprawowania opieki nad matką. Skarżąca nie podała również żadnych okoliczności, które wskazywałyby na zamiar podjęcia zatrudnienia. Organ słusznie wskazał, że niepodejmowanie zatrudnienia związane jest ze sprawowaniem opieki nad czwórką dzieci, w tym dwójką małych dzieci.
Należy podkreślić, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki musi istnieć związek przyczynowo – skutkowy. Takiego związku przyczynowo – skutkowego Sąd nie dopatrzył się w sytuacji skarżącej. Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu dla osób niepodejmujących zatrudnienia. Nieuzasadniony jest więc zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Zaznaczyć należy, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego rodzicom jest powinnością dorosłych dzieci, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżąca, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Jak zasadnie zauważono w zaskarżonej decyzji, w bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad matką przez skarżącą, nie jest na tyle absorbująca, aby uniemożliwiała skarżącej jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach definicji zawartej w art. 3 pkt 21 ustawy, skoro może być sprawowana tylko przez część dnia.
W związku z tym należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie, zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art.17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem sprawowana przez nią opieka nad niepełnosprawną matką nie była opieką wymagającą nie podejmowania i rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak słusznie uznały organy, odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką.
Nieuzasadnione zatem są zarzuty odnośnie naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazywanych przez stronę przepisów prawa procesowego.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI