IV SA/Wr 242/25

IV SA/Wr 242/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-10-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska
Katarzyna Radom /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Symbol z opisem
6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Kurator Oświaty
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 58, art. 112
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 900
art. 127 ust. 10
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 października 2025 r. sprawy ze skargi P. F. na postanowienie Dolnośląskiego Kuratora Oświaty z dnia 4 marca 2025 r. nr 42/2025 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dolnośląskiego Kuratora Oświaty na rzecz P. F. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi P. F. jest postanowienie Dolnośląskiego Kuratora Oświaty z dnia 4 marca 2025 r. odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia Zespołu Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej w Jeleniej Górze z dnia 28 czerwca 2024 r.
Jak wynikało z akt sprawy pismem z dnia 7 lutego 2025 r. Skarżący złożył odwołanie od orzeczenia Zespołu Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej w Jeleniej Górze (dalej: "Zespół") z dnia 28 czerwca 2024 r. o potrzebie kształcenia specjalnego Ol. F. (córki Skarżącego), jednocześnie wniósł o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W treści pisma zaznaczał, że organ pozbawił go udziału w sprawie, nie powiadomił o wszczęciu postępowania, podjętych czynnościach oraz o wydaniu orzeczenia. Orzeczenie wydano na pisemną prośbę Skarżącego wadliwie pouczając go środkach odwoławczych. Dopiero po ocenie sprawy przez prawnika, co miało miejsce "w dniu 5 lutego 2024 r.", Skarżący powziął wiedzę o prawnej możliwości złożenia odwołania. Tym samym wówczas ustała przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia odwołania w rozumieniu art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), co pozwoliło na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, gdyż uchybienie terminowi nastąpiło bez winy Skarżącego. W treści pisma Skarżący przedstawił również zarzuty pod adresem wydanego orzeczenia wskazując m.in. na naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. oraz § 4 ust. 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 2061 ze zm., dalej: rozporządzenie MEN). Wyjaśniał, że nie został zawiadomiony o prowadzonym postępowaniu, co wykluczało przedstawienie własnego stanowiska w sprawie, nie uczestniczył w postępowaniu. Podkreślał, że nigdy nie cedował swoich uprawnień na inne osoby, w tym matkę dziecka. Skarżący uczestniczy w wychowaniu córki i ma informacje dotyczące jej bieżącego funkcjonowania. Strona wnosiła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu ww. pisma Skarżący podkreślał, że stronami postępowania przed zespołem orzekającym o potrzebie kształcenia specjalnego powinni być oboje rodzice bez względu na to, że tylko jedno z nich jest wnioskodawcą, co potwierdza orzecznictwo. Z uwagi na wagę naruszeń prawa wniosek o uchylenie orzeczenia jest uzasadniony.
Zaskarżonym postanowieniem Dolnośląski Kurator Oświaty odmówił przywrócenia terminu do złożenia odwołania od wskazanego orzeczenia. W uzasadnieniu przywołał treść art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. oraz orzecznictwo sądów administracyjnych zapadłe na gruncie tych regulacji. Wywodził, że kryterium braku winy w uchybieniu terminu - jako przesłanki jego przywrócenia – wiąże się z obowiązkiem wykazania przez stronę szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Konieczne jest zatem wykazanie przez stronę, że nie mogła ona dokonać czynności w terminie, zachodziły przeszkody od niej niezależne oraz istniały one przez cały czas biegu terminu. Odnosząc to do okoliczności sprawy organ wskazał, że istotnie Skarżący nie został zawiadomiony przez Zespół o terminie posiedzenia, a zatem nie mógł w nim uczestniczyć. Nie przekazano mu również orzeczenia Zespołu. Pismem z dnia 4 września 2024 r. złożył wniosek o wgląd w dokumentację, którą udostępniono mu w dniu 6 września 2024 r. Następnie w dniu 9 września 2024 r. złożył wniosek o doręczenie orzeczenia, które odebrał w dniu 10 września 2024 r. potwierdzając ten fakt na orzeczeniu, którego egzemplarz posiada Zespół. Orzeczenie zawiera pouczenie o możliwości złożenia odwołania do Kuratorium Oświaty we Wrocławiu za pośrednictwem Zespołu, wskazując na termin dokonania tej czynności. Odnosząc się do podanej przez Skarżącego przyczyny zwłoki we wniesieniu odwołania – konsultacji z prawnikiem w dniu 5 lutego 2025 r. – organ wskazał, że Skarżący nie wykazał z jakiej przyczyny nie skonsultował się z prawnikiem wcześniej niż pięć miesięcy od dnia odebrania kopii orzeczenia. Organ podkreślał, że Skarżący otrzymał orzeczenie w dniu 10 września 2024 r. i termin na złożenie odwołania minął z dniem 24 września 2024 r. Od pierwszej ze wskazanych dat minęło pięć miesięcy, Skarżący nie wyjaśnił, co było przyczyną uchybienia terminu i kiedy ona ustała. W opinii organu jest mało prawdopodobne aby w trakcie tak długiego okresu czasu wystąpiły przyczyny uniemożliwiające Stronie wniesienie odwołania od orzeczenie Zespołu. W dalszych wyjaśnieniach, odwołując się do poglądów orzecznictwa, organ zdefiniował pojęcie "uprawdopodobnienia braku winy" wskazując, że wymaga ono wykazania przez zainteresowanego działania z należytą starannością i że pomimo jej dochowania nie można było przezwyciężyć przeszkody niezależnej od strony. Końcowo organ stwierdził, że wskazana przez Skarżącego przyczyna uchybienia terminu nie uprawdopodobnia braku winy w uchybieniu terminu.
W skardze Skarżący zarzucał naruszenie art. 39 § 1, art. 72 § 1, art. 109 § 1 k.p.a. poprzez wręczenie mu (z jego inicjatywy) orzeczenia Zespołu z dnia 28 czerwca 2024 r. dopiero w dniu 10 września 2024 r. Przy czym otrzymał on jedynie kopię tego orzeczenia, doręczonego J. U. (matce dziecka) w dniu 18 lipca 2024 r. Na kopii otrzymanej przez Skarżącego zamieszczono pouczenie, że odwołanie służy wnioskodawcy, Skarżący nie inicjował zaś postępowania. Doręczona Stronie kopia orzeczenia z podpisem wnioskodawczyni nie odpowiadała wzorom wskazanym w rozporządzeniu MEN, gdzie pouczenie odnosi się także do Skarżącego. Skarżący zarzucał także naruszenie art. 58 § 1 i § 2 k.p.a., będące następstwem naruszenia art. 107 § 1 pkt 7, art. 112 k.p.a. oraz art. 127 ust. 12 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. 2003 r., poz. 2061, dalej: u.p.o.) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia MEN poprzez: 1) wskazanie, że orzeczenie zawierało pouczenie o trybie wniesienia odwołania i przemilczenie, że dotyczyło ono wyłącznie wnioskodawcy, Skarżący nie wiedział o toczącym się postępowaniu; 2) przyjęcie, że Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy zawarte w kopii orzeczenia pouczenie wprowadziło go w błąd, co nie może szkodzić stronie i tym samym wyklucza winę Skarżącego. Strona podkreślała, że nie ma wykształcenia prawniczego i nie była w stanie rozpoznać błędu organu, zwłaszcza, że w rozmowach z pracownikami organu potwierdzano stanowisko o braku możliwości zaskarżenia orzeczenia. Skarżący trwał w tej niewiedzy do dnia przedstawienia swojej sprawy prawnikowi, czyli do 5 lutego 2025 r. Strona sformułowała także zarzut naruszenia art. 58 § 2 k.p.a., poprzez niewskazanie tego przepisu w podstawie prawnej zaskarżonego postanowienia, co oznacza, że organ nie mógł badać i ocenić, czy w sprawie spełnione są przesłanki ustania przyczyn uchybienia terminu. Skarżący domagał się także dopuszczenia przez Sąd dowodu z załącznika nr 1 rozporządzenia MEN i porównania zawartego tam pouczenia z pouczeniem zawartym w orzeczeniu Zespołu. Skarżący wnioskował o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie uchylenie tego aktu i przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.
W uzasadnieniu przekonywał, że wszczęcie przez matkę dziecka postępowania zakończonego wydaniem orzeczenia Zespołu może być związane z procesem o podwyższenie alimentów. Za istotny w sporze o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od wskazanego orzeczenia jest nie tylko miernik staranności strony ale także zachowanie organów. W tej sprawie naruszyły one szereg obowiązków względem Skarżącego: 1) przyjęto oświadczenie matki dziecka, że działa ona w imieniu obojga rodziców podczas, gdy Skarżący nie został przez nikogo o takim oświadczeniu powiadomiony, nie udzielił takiego umocowania; 2) nie umożliwiono mu udziału w postępowaniu; 3) nie doręczono mu prawidłowo orzeczenia Zespołu, sam zwrócił się o jego udostępnienie; 4) wręczono mu kopię orzeczenia, a nie orzeczenie i to po upływie dwóch miesięcy od dnia doręczenia go wnioskodawczyni; 5) wręczono mu kopię orzeczenia sporządzonego wg nieobowiązującego wzoru, gdzie brak było właściwego pouczenia o środkach odwoławczych; 6) Skarżący wprowadzony w błąd zastosował się do pouczenia, w czym utwierdziło go stanowisko pracowników organu wyrażone w rozmowach telefonicznych; 6) Skarżący uwierzył urzędowi państwowemu (Zespołu) i dopiero, gdy w sprawie sądowej podwyższenia alimentów, w której matka dziecka posłużyła się argumentacją zawartą w orzeczeniu, broniąc zdrowia córki, rozważał prawną możliwość kwestionowania orzeczenia. W ramach konsultacji prawnej uzyskał opinię prawną o możliwości złożenia odwołania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Podkreślał, że błędy organu, w szczególności w zakresie wadliwego pouczenia, co do prawa wniesienia odwołania, nie mogą szkodzić osobie, która się do takiego pouczenia zastosowała i działała w zaufaniu do organu (art. 112 k.p.a.).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu opisał okoliczności faktyczne sprawy, w tym wskazał, że postępowanie o wydanie orzeczenia w przedmiocie kształcenia specjalnego zostało zainicjowane przez matkę dziecka, która oświadczyła, że wniosek składa w imieniu obojga rodziców, co spowodowało pomięcie Skarżącego w postępowaniu. Niezwłocznie po uzyskaniu wniosków Skarżącego z dnia 4 i 9 września 2025 r. o wgląd w dokumentację oraz doręczenie orzeczenia Zespołu zrealizowała żądania Strony, a orzeczenie zawierało pouczenie o trybie zaskarżenia. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wskazał, że Zespół działała w zaufaniu do wnioskodawczyni, zatem tylko jej doręczono orzeczenie. Powołując się na treść § 24 ust. 1 rozporządzenia MEN organ wywodził, że w powołanym przez Skarżącego wzorze zawarto informację, że odwołanie służy wnioskodawcy. Odnosząc się do braku winy w uchybieniu terminu organ stwierdził, że Skarżący nie przedstawił żadnego dowodu potwierdzającego konsultację prawną w dniu 5 lutego 2025 r. i powodów, z jakich nastąpiło to po upływie pięciu miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia. W dalszych uwagach organ powtórzył argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu, zaznaczając, że brak przywołania w jego treści art. 58 § 2 k.p.a. nie przesądza o jego niezastosowaniu. Nadto wyjaśniał, że w uzasadnieniu powołano treść tego przepisu. Odnosząc się do zarzutu błędnych pouczeń udzielanych przez pracowników organu wskazano, że w skardze nie podano żadnych konkretnych informacji pozwalających na ich weryfikację. W zakresie pretensji Skarżącego wskazujących, że celem orzeczenia było wpływanie na podwyższenie alimentów na dziecko organ powołując przepisy rozporządzenia MEN wskazał na cele orzeczenia, które odnoszą się wyłącznie do potrzeb zdrowotnych dziecka.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Kontrola sprawowana przez wojewódzkie sądy administracyjne, zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), polega na ocenie działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Realizując te obowiązki sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Zgodnie z art.134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu wszelkie naruszenia prawa bez względu na to, czy zostały one podniesione w skardze. Istotny z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy jest również art. 133 § 1 p.p.s.a., stanowi on, że Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. Z treści tej normy wynika, że Sąd ocenia legalność zaskarżonego akt na podstawie przedłożonych mu przez organ akt administracyjnych sprawy. Obowiązek dostarczenia akt wynika z art. 54 § 2 p.p.s.a.
Dokonując kontroli legalność zaskarżonego postanowienia w tak nakreślonych granicach należy stwierdzić, że narusza ono przepisy prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, to zaś skutkuje koniecznością jego uchylenia. W tym miejscu odnotowania wymaga, że wniosek Skarżącego o przywrócenie przez Sąd terminu do wniesienia odwołania nie jest możliwy, a to z uwagi na opisane na wstępie kompetencje Sądu. Ze względu na charakter stwierdzonych naruszeń prawa w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania także przepis art. 145a § 1 p.p.s.a. umożliwiający Sądowi zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie postanowienia ze wskazaniem sposobu załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia. Takie orzeczenie jest możliwie jedynie w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu, co w sprawie nie występuje.
Przechodząc zatem do uzasadnienia podjętego przez Sąd rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia Zespołu Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej o potrzebie kształcenia specjalnego dziecka Skarżącego koniecznym jest wskazanie, że jego materialnoprawną podstawę stanowiły przepisy powołanej już ustawy Prawo oświatowe oraz rozporządzenia MEN. Zgodnie z art. 127 ust. 10 u.p.o. opinie o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka oraz orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego albo indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego i indywidualnego nauczania, a także o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych organizowanych zgodnie z przepisami o ochronie zdrowia psychicznego wydają zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w poradniach specjalistycznych. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego określa zalecane formy kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej. Stosownie zaś do art. 127 ust. 12 ww. ustawy od orzeczeń, o których mowa w ust. 10, rodzice dziecka mogą złożyć w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia odwołanie do kuratora oświaty. Skład i tryb powołania zespołów orzekających działających w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w publicznych poradniach specjalistycznych oraz szczegółowe zasady działania zespołów orzekających, tryb postępowania odwoławczego od wydanego orzeczenia, a także wzory orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające zostały szczegółowo uregulowane w powoływanym już rozporządzeniu MEN. Co jednak najistotniejsze, w zakresie nieuregulowanym w sposób szczególny w przywołanych wyżej przepisach, zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (por. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 grudnia 2018 r. sygn. akt III SA/Łd 710/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). W piśmiennictwie i judykaturze podkreśla się bowiem, że zespoły orzekające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych uznano za organy administracji. Wskazując na decyzyjny charakter orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego, zaznaczono, że łączą one cechy "klasycznego" indywidualnego aktu administracyjnego oraz specjalistycznej, quasi-medycznej opinii biegłego (...). Właściwie można powiedzieć, że chodzi o akt o charakterze co najmniej zbliżonym do decyzji administracyjnej (a wręcz o decyzję administracyjną, chociaż – z uwagi na ów fachowy charakter wypowiedzi organu – szczególnego rodzaju). (por. M. Pilich [w:] A. Olszewski, M. Pilich, Prawo oświatowe. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2022, art. 127 oraz powołany tam wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 223/14, dostępny w CBOSA).Pogląd ten znajduje potwierdzenie w treści art. 1 pkt 1 k.p.a.
Przedstawione uwagi w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nakazują ocenę wzmiankowanego orzeczenia z uwzględnieniem regulacji kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności zaś w zakresie skutków związanych z jego treścią i doręczeniem. Wcześniej jednak konieczne jest odniesienie się do kwestii ustalenia stron postępowania w przedmiocie wydania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.
Stosownie do § 5 ust. 1 rozporządzenia MEN zespoły wydają orzeczenia i opinie na pisemny wniosek rodzica dziecka lub ucznia lub na pisemny wniosek pełnoletniego ucznia, zwanych dalej "wnioskodawcą". Z zapisu tego należy wnosić, że do wszczęcia postępowania w sprawie wydania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego uprawniony jest każdy z rodziców dziecka, chyba, że jego władza rodzicielska została ograniczona lub został jej pozbawiony (właściwym orzeczeniem). Zgodnie bowiem z treścią art. 98 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 z późn. zm. dalej k.r.o.) rodzice są przedstawicielami ustawowymi dla dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Przepis art. 93 § 1 k.r.o. stanowi zaś, że władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 97 § 1 i § 2 k.r.o.). Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika aby Skarżącego pozbawiono lub ograniczono jego władzę rodzicielską.
Jednocześnie zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Rolą organu prowadzącego postępowanie jest ustalenie kręgu stron postępowania i zapewnienie im gwarancji procesowych, wynikających z zasady czynnego udziału stron w postępowaniu. Stronami postępowania w sprawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego są zatem oboje rodzice bez względu na fakt, iż tylko jedno z nich jest wnioskodawcą. Zatem na dzień wszczęcia postępowania w sprawie wydania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, obydwoje rodzice posiadają uprawnienia strony procesowej w postępowaniu administracyjnym, toczącym się w sprawie dotyczącej ich dziecka (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 50/22,dostępny CBOSA).
Zatem każdy z rodziców posiada legitymację do złożenia wniosku inicjującego postępowanie, jak również kwestionowania orzeczeń zespołów orzekających w drodze odwołania, co wprost wynika z art. 127 ust. 12 u.p.o.
Tym samym w sytuacji gdy wniosek o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego został złożony przez jednego z rodziców, bez wiedzy lub wbrew woli drugiego z rodziców, a istnieje między rodzicami spór, co do potrzeby (lub braku potrzeby) objęcia kształceniem specjalnym, okoliczności tej nie można pominąć. Podjęcie bowiem decyzji w sprawie wystąpienia z wnioskiem o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, uzależnionego od stopnia rozwoju dziecka, należy do istotnych spraw dziecka, o których rodzice rozstrzygają wspólnie, natomiast w przypadku braku porozumienia między nimi, rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 97 § 2 k.r.o.). (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 grudnia 2018 r. sygn. akt III SA/Łd 710/18, dostępny w CBOSA).
W realiach rozpoznawanej sprawy Zespół wsparł się na oświadczeniu matki dziecka, że działa ona w imieniu obojga rodziców i tylko jej doręczył orzeczenie, co słusznie zostało zakwestionowane przez Skarżącego tyle, że już po wydaniu tego aktu. Wówczas to, stosownie do żądania Strony organ doręczył jej treść rozstrzygnięcia, co nastąpiło w dniu 10 września 2024 r. Działanie to odpowiada, co do zasady treści art. 127 ust. 12 u.p.o. jednakże zastrzeżenia Sądu budzi postać doręczonego orzeczenia. W skardze Strona twierdzi, że otrzymała wyłącznie kopię aktu, czego nie zanegował organ, który nadto w treści zaskarżonego orzeczenia wskazuje na wydanie Stronie kopii orzeczenia. Fakt ten ma ważące znaczenie, gdyż tylko doręczenie decyzji, w tym przypadku orzeczenia wywołuje skutki prawne. Potwierdza to treść § 24 ust. 1 rozporządzenia MEN stwierdzając, że orzeczenie lub opinię przekazuje się wnioskodawcy na adres wskazany we wniosku w terminie 7 dni od dnia wydania orzeczenia lub opinii. Kolejna zaś jednostka redakcyjna tego przepisu stanowi, że wnioskodawca może wystąpić o kopię orzeczenia lub opinii poświadczoną za zgodność z oryginałem przez dyrektora poradni lub upoważnioną przez niego osobę (ust. 4). Z dalszego zaś zapisu wynika, że od orzeczenia wnioskodawca może wnieść odwołanie do kuratora oświaty, za pośrednictwem zespołu, który wydał orzeczenie, w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia (§ 25 ust. 1 ww. rozporządzenia). Tym samym doręczeniu (wydaniu) podlega orzeczenie, a nie jego kopia, zatem przez wydanie należy rozumieć doręczenie oryginału orzeczenia, a nie odpisu lub kopii. Te mogą być wydane ale nie wiąże się z nimi skutek opisany w § 25 ust. 1 rozporządzenia MEN. Wydanie stronie kserokopii orzeczenia nie otwiera terminu do wniesienia odwołania. Jest to czynność techniczna, która nie podlega zaskarżeniu w trybie odwołania. Z kolei uwzględnienie wniosku o wydanie kserokopii nie skutkuje rozpoczęciem biegu kolejnego terminu do wniesienia odwołania. Termin ten biegnie jednokrotnie, wyłącznie od daty doręczenia stronie oryginału orzeczenia. Zatem otrzymanie kopii orzeczenia nie może wywrzeć skutku w postaci rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołania.
Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika w sposób niewątpliwy, czy Skarżący otrzymał oryginał, czy kopię orzeczenia. Na zarzuty w tym względzie organ nie odpowiada, choć treść zaskarżonego orzeczenia zdaje się wskazywać na taki przebieg sprawy. Mając na uwadze powołany na wstępie art. 133 § 1 p.p.s.a. trzeba stwierdzić, że w istocie zaskarżony akt uchyla się spod kontroli, gdyż nie sposób jednoznacznie uznać, czy rozpoczął bieg terminu na wniesienie przez Skarżącego odwołania. Okoliczność ta winna być przedmiotem ustaleń organu i dopiero wówczas można ocenić, czy było ono dopuszczalne oraz czy istniała podstawa do procedowania w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu.
Właściwie już tylko ten fakt przesądza o wadliwości zaskarżonego orzeczenia, nakazując jego uchylenie. Niemniej mając na uwadze ekonomikę postępowania i podnoszone w skardze zarzuty koniecznym jest odniesienie się do kwestii związanej z przywróceniem terminu do wniesienia odwołania w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. W opinii Sądu słusznie podkreśla Skarżący, że dokonując analizy przesłanek wynikających z art. 58 k.p.a. oraz argumentacji podnoszonej we wniosku składanym w tym trybie, organ pomija błędne, a już z pewnością mylące pouczenie o trybie odwoławczym od orzeczenia. Jak wynika z jego treści w pouczeniu wskazano, że odwołanie służy wyłącznie wnioskodawcy, którym w tej sprawie była matka dziecka oświadczając, że działa w imieniu obojga rodziców, co negował Skarżący. Mógł on zatem pozostawać w przekonaniu, że nie jest uprawniony do wniesienia odwołania. W aktach sprawy brak jakichkolwiek pism, czy informacji, że został on prawidło pouczony o możliwości wywodzenia środków prawnych od orzeczenia. Zasadnie zatem Strona wskazuje na art. 112 k.p.a. stanowiący, że błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia.
W rozważaniach organu brak jakichkolwiek uwag w tym zakresie i oceny skutków błędnego pouczenia o trybie odwoławczym, co winno być uzupełnione w ponownie powadzonym postępowaniu.
Na marginesie tych rozważań, odnosząc się do poglądu organu o naruszeniu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, odnotowania wymaga, że wbrew poglądom organu wyrażanym w zaskarżonym postanowieniu Strona przedstawiła stosowną argumentację – konsultacje z prawnikiem i powzięcie wiedzy o prawie do złożenia odwołania w dniu 5 lutego 2025 r. Odnosząc się do tych faktów organ uznał, że nie zostały one poparte przez Skarżącego żadnym dowodem, jednakże organ nie domagał się od Strony udokumentowania jej twierdzeń, stąd zarzut w tym zakresie należy ocenić jako niezasadny. Jakkolwiek ciężar wykazania określonych faktów w zakresie istnienia przesłanek z art. 58 § 2 k.p.a. spoczywa na stronie, to nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której organ mając wątpliwości co do wiarygodności, czy rzetelności tych twierdzeń nie wzywa strony do ich wykazania. Zaniechanie w tym względzie obciąża wyłącznie organ administracji, nie stronę. W realiach rozpoznawanej sprawy twierdzenia Skarżącego, co do przebiegu zdarzeń, w tym daty powzięcia wiedzy o możliwości złożenia odwołania, są prawdopodobne, zatem ich ewentualne wyjaśnienie wymaga dalszego procedowania z udziałem Strony.
W ponownie prowadzonym postępowaniu zadaniem organu będzie ustalenie, czy w dacie 10 września 2024 r. orzeczenie Zespołu zostało wydane Skarżącemu w prawem przewidzianej formie, czy też otrzymał on jedynie kopię tego aktu. Wydanie Stronie kopii oznacza, że termin na złożenie odwołania nie rozpoczął biegu, a to skutkuje niedopuszczalnością procedowania w przedmiocie uchybienia terminowi do jego wniesienia. W przypadku, gdy termin rozpoczął bieg obowiązkiem organu będzie odniesienie się do wniosku Skarżącego z uwzględnieniem faktu błędnego pouczenia Skarżącego o trybie odwoławczym (art. 112 k.p.a.).
Dostrzeżone uchybienia w zakresie prawa procesowego, tj. art. 127 ust. 10 i ust. 12 oraz § 5, § 24 ust. 1 i ust. 4 oraz § 25 rozporządzenia MEN, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy legły u podstaw uchylenia zaskarżonego postanowienia. W tych okolicznościach Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, co ma umocowanie w treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.