IV SA/Wr 241/22

IV SA/Wr 241/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-11-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Bogumiła Kalinowska
Ireneusz Dukiel /przewodniczący/
Marta Pająkiewicz-Kremis /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne
Inspekcja pracy
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1320
art. 207 par. 2 i art. 214 par. 2
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Protokolant: Kinga Najdek, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 listopada 2022 r. sprawy ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w J. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy we W. z dnia 14 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do usunięcia stwierdzonych w czasie kontroli nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Nakazem z dnia 17 listopada 2021 r., skierowanym do S. Sp. z o.o. z siedzibą w J., wydanym na podstawie art. 11 pkt 1, 6, 6a w związku z art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2019 r. poz. 1251), po przeprowadzeniu kontroli w dniach: 8,14,19 i 28 lipca 2021 r., 2,23,25 oraz 30 sierpnia 2021 r. a także 2 i 17 września 2021 r. oraz 18 i 21 października 2021 r., Państwowy Inspektor Pracy nakazał:
1. Opracować w formie udokumentowanej instrukcję bezpieczeństwa prac transportowych, zawierającą szczegółowe wytyczne dotyczące organizacji prac transportowych w obszarze pracy wózków jezdniowych stosowanych w obiekcie magazynu zewnętrznego zakładu znajdującego się w J., przy ul. [...][...], z uwzględnieniem warunków panujących w miejscu transportu, zadań i obowiązków osób zaangażowanych w prace transportowe, charakterystyki transportowanych ładunków oraz koordynacji działań i bezpieczeństwa wszystkich osób, które mogą pozostawać w ekspozycji na zagrożenia wynikające z prowadzenia prac transportowych.
Termin wykonania: 31 stycznia 2022 r.
Podstawa prawna:
art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2019 r. poz. 1251 ze zm. Z 2021 r. poz. 1529),
art. 207 § 1 i 2 w związku z art.237.4 § 1 i 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1320 ze zmianami oraz z 2021 r. poz. 1162),
§ 2 pkt. 4, § 8 i § 14 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 15 grudnia 2017 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 852),
2. Dokonać wyznaczenia i odpowiedniego oznakowania ciągów komunikacyjnych dla pieszych w strefie magazynowania występującej na terenie magazynu zewnętrznego zakładu znajdującego się w J., ul. [...][...], umożliwiających bezpieczne dojście pracownika obsługującego do danego pola odkładczego w celu wykonania wymaganych czynności sprawdzających i innych niezbędnych w ramach przygotowania towaru do wysyłki.
Decyzji ten nadano rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. Z 2021 r. poz. 1491), argumentując, że jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego.
Podstawa prawna:
art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej inspekcji Pracy (Dz.U. z 2019 r. poz. 1251 ze zm. Z 2021 r. poz. 1529),
art. 207 § 1 i 2 w związku z art.214 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1320 ze zmianami oraz z 2021 r. poz. 1162),
§ 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalne] z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 ze zmianami oraz z 2011 r. Nr 173, poz. 1034),
3. Zapewnić zatrudnianym w zakładzie pracownikom prawidłowo i sprawnie funkcjonujący system udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku, z określeniem niezbędnych procedur i schematów postępowania oraz środków do udzielania pierwszej pomocy, a także dodatkowym przeszkoleniem osób wyznaczonych do udzielania I pomocy z ich znajomości i zasad postępowania.
Termin wykonania: 31 marca 2022 r.
Podstawa prawna:
art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U, z 2019 r. poz. 1251 ze zm. Z 2021 r. poz. 1529),
art. 207 § 1 i 2 w związku z art. 209.1 § 1, 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1320 ze zmianami oraz z 2021 r. poz. 1162),
§ 44 ust.1, 2, 3, 4 i 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 ze zmianami oraz z 2011 r. Nr 173, poz. 1034),
4. Zapewnić zatrudnianym w zakładzie pracownikom produkcji tworzyw sztucznych występującej w hali produkcyjnej, wykonującym pracę wymagającą stale pozycji stojącej, możliwość odpoczynku w pobliżu miejsca pracy w pozycji siedzącej. Termin wykonania: 31 marca 2022 r.
Podstawa prawna:
art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2019 r. poz. 1251 ze zm. Z 2021 r. poz. 1529),
art. 207 § 1 i 2 w związku z art. 214 § 1 i 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1320 ze zmianami oraz z 2021 r. poz. 1162),
§ 49 ust.2 i 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 ze zmianami oraz z 2011 r. Nr 173, poz. 1034),
5. Ustalić w porozumieniu z zakładową organizacją związkową stanowiska pracy, na których zatrudnieni w zakładzie pracownicy wykonujący prace w warunkach uciążliwych, powinni otrzymywać posiłki profilaktyczne i napoje niezbędne ze względów profilaktycznych oraz szczegółowe zasady ich wydawania.
Termin wykonania: 31 grudnia 2021 r.
Podstawa prawna:
art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2019 r. poz. 1251 ze zm. Z 2021 r. poz. 1529),
art. 232 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1320 ze zmianami oraz z 2021 r. poz. 1162),
§ 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz.U. Nr 60, poz. 279 ze zmianami z 2019r. poz. 1160).
W odwołaniu spółka zaskarżyła w całości decyzję inspektora pracy z dnia 17 listopada 2021 r. domagając się:
- uchylenia tej decyzji w całości oraz umorzenia postępowania, względnie – uchylenia decyzji w całości i przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania);
- wstrzymania rygoru natychmiastowej wykonalności odnośnie do punktu 2.
Zdaniem spółki, organ pierwszej instancji dopuścił się uchybień i naruszeń z powodu których zaskarżona decyzja nie powinna być utrzymana w mocy. Strona argumentowała m.in., że w sprawie nie podjęto czynności niezbędnych do dokładnego i pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Nie zgromadzono również niezbędnego materiału dowodowego, który dałby pełny i wartościowy obraz ocenianej sytuacji. Istotne wnioski decyzji sformułowano w sposób dowolny, bez należytego oparcia w dowodach i faktach. W szczególności, organ pierwszej instancji nie zbadał praktyki rzeczywiście stosowanej na terenie zakładu spółki.
W ramach podniesionych w odwołaniu zarzutów spółka podniosła m.in. brak uzasadnienia faktycznego wydanego nakazu w zakresie punktu 2 oraz wydanie decyzji niemożliwej do wykonania w zakresie nakazu z punktu 2 decyzji. Jak argumentowała, powołany przez organ pierwszej instancji § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia bhp odsyła do Polskich Norm. Organ pierwszej instancji nie wskazał jednak jakie Polskie Normy powinny – w jego ocenie – znaleźć zastosowanie w sprawie. Tymczasem, bez odniesienia się do odpowiedniej Normy pracodawca nie jest w stanie wykonać nałożonego na niego (ogólnego) obowiązku. Strona wskazała, że obecnie brak jest Polskich Norm, które wskazywałyby w jaki sposób należy wykonać i oznakować drogi dla pieszych. Zwróciła uwagę, że Polska Norma PN-M-78010:1968 "Transport wewnętrzny. Drogi i otwory drzwiowe. Wytyczne projektowania." Norma ta jednak została wycofana, a w jej miejsce nie wskazano żadnej innej, przy czym organ nie wskazał również spółce według jakich wytycznych spółka miałaby wykonać i oznaczyć odpowiednie ciągi komunikacyjne. Następnie strona argumentowała, że w większej części zakładu spółki ciągi komunikacyjne są precyzyjnie określone, stąd, uwaga organu zawarta w punkcie 2 nakazu powinna być precyzyjna, tj. odnosić się wyłącznie do magazynu zewnętrznego spółki. Niezależnie od tej uwagi strona zaznaczyła, że istnieją konkretne powody braku wyznaczenia ciągów komunikacyjnych w magazynie zewnętrznym. W nawiązaniu do powyższego spółka podniosła, że w magazynie zewnętrznym - co do zasady – niewskazany jest ruch pieszych. Jak wyjaśniała, magazyn jest przeznaczony do dwukierunkowego ruchu wózków widłowych. Ruch pieszych, jeżeli w ogóle ma miejsce na terenie magazynu, odbywa się sporadycznie, w drodze wyjątku, z uwzględnieniem pierwszeństwa ruchu wózków widłowych. Zdaniem skarżącej, wyznaczenie ciągów komunikacyjnych dla ruchu pieszego mogłoby wprowadzić w błąd pracowników, że są całkowicie bezpieczni i zachęcać do wstępu do magazynu oraz do poruszania się bez zachowania odpowiedniej uwagi. Nie ma możliwości bowiem, by wózki widłowe nie najeżdżały na takie wydzielone przestrzenie z uwagi na szerokość dróg transportowych.
W ocenie spółki, błędne są również ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji w zakresie przyjęcia, że strona "nie zapewniła ustalenia stanowisk pracy, na których zatrudnieni pracownicy powinni otrzymywać napoje i posiłki profilaktyczne oraz szczegółowych zasad ich wydawania". W tym kontekście spółka podniosła, że jako pracodawca zapewnia wszystkim pracownikom napoje (wodę) w sposób nielimitowany, a na dzień sporządzenia protokołu PIP spółka wydawała również posiłki profilaktyczne pracownikom, którzy zgodnie z przepisami byli do tego uprawnieni. Jak podniosła, pomimo że organ został o tym fakcie poinformowany, nie skontrolował tego, ani nie ujął wskazanej okoliczności w protokole PIP. Zdaniem strony, nawet jeżeli uznać, że wydanie nakazu w tym zakresie było prawidłowe, to wątpliwość budzi zasadność wskazania, że obowiązek należy wykonać w porozumieniu z zakładową organizacją związkową. Uzasadniając to stanowisko strona odwołała się do treści art. 23713 § 1 k.p. wskazując, że współdziałanie z pracodawcą w realizacji jego obowiązków w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy należy do zadań komisji bhp funkcjonującej w zakładzie pracy.
W odwołaniu spółka zarzuciła także:
- brak podstaw do nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji w punkcie 2;
- doręczenie decyzji z pominięciem ustanowionego w sprawie profesjonalnego pełnomocnika spółki;
- naruszenie art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.
W rozwinięciu tych ostatnich zarzutów spółka zwróciła m.in uwagę na to, że protokół kontroli jest dokumentem sporządzonym trudnym językiem prawniczym i technicznym a władze spółki nie posługują się językiem polskim. Jak podniosła, inspektorzy biorący udział w postępowaniu nie władali językiem angielskim. Nie mogli więc ocenić, czy przedstawiciele spółki rozumieją wyniki kontroli i treść pouczeń. Wskazała, że władze spółki zaprzeczają temu, by wyniki kontroli zostały z nimi omówione. Zdaniem spółki, wymóg ten mógłby zostać spełniony tylko wtedy, gdyby spółka miała możliwość wyboru tłumacza. W tym kontekście strona wskazała na obowiązek organu administracji publicznej zapewnienia (w razie takiej konieczności) stronie niewładającej językiem polskim udziału tłumacza przy omówieniu i podpisaniu protokołu. Zdaniem strony, inspektor PIP wręcz wymógł na przedstawicielach spółki podpisanie protokołu bez zapewnienia im odpowiedniego czasu na zapoznanie się z jego treścią. Jednocześnie, inspektor "samodzielnie dokonał adnotacji na Protokole PIP o braku wniesienia zastrzeżeń przez Skarżącą – przedkładając przedstawicielom spółki jedynie Protokół do podpisu. Przedstawiciele Skarżącej nie mieli świadomości co oznacza złożenie podpisu pod protokołem z przekreśleniami dokonanymi przez Inspektora".
W ramach argumentacji odwołania strona podniosła także, że wyjaśnienia poszkodowanej, na które powołuje się organ, pozostają w sprzeczności z protokołem powypadkowym pracodawcy. Spółka zaprzeczyła temu jakoby poszkodowana pracownica udała się do magazynu zewnętrznego na polecenie pracodawcy i zarzuciła, że organ nie podjął żadnych czynności w celu rozstrzygnięcia tych rozbieżności.
Zdaniem spółki, w sprawie doszło także do naruszenia art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców poprzez dokonanie interpretacji przepisów prawa na niekorzyść strony.
Decyzją z dnia 14 lutego 2022 r. (nr [...]) Okręgowy Inspektor Pracy we W.:
1) uchylił w całości zaskarżone decyzje nr 1, 3 i 4, zawarte w nakazie z dnia 17 listopada 2021 r. (nr [...]) i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji;
2) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję nr 2 zawartą w nakazie z dnia 17 listopada 2021 r.;
3) uchylił zaskarżoną decyzję nr 5 zawartą w nakazie z dnia 17 listopada 2021 r. w części dotyczącej terminu wykonania i wyznaczył nowy termin wykonania na dzień 31 marca 2022 r., a w pozostałej części utrzymał tę decyzję w mocy.
Punkt 1 tej decyzji nie jest objęty zakresem zaskarżenia w sprawie.
W pisemnym uzasadnieniu tej decyzji organ w odniesieniu do decyzji nr 2 (którą utrzymał w mocy) podniósł, że (wbrew temu co zarzuca spółka) inspektor pracy w protokole kontroli zawarł pełne uzasadnienie faktyczne tej decyzji. Organ drugiej instancji podkreślił, że jedną z przyczyn zaistniałego w zakładzie ciężkiego wypadku przy pracy (potrącenie osoby pieszej przez wózek widłowy) był brak wyznaczonych i oznakowanych ciągów pieszych. Zaznaczył, że nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem strony, że "[...] właśnie wyznaczenie takich ciągów komunikacyjnych stanowiłoby zagrożenie dla życia i zdrowia ludzkiego". Zdaniem organu drugiej instancji, inspektor pracy prawidłowo zastosował i przytoczył podstawy prawne decyzji. Nieuzasadnione jest stawianie inspektorowi pracy zarzutu, że jako podstawę prawną zastosował przepis przywołujący wycofaną Polską Normę. Również chybiony jest zarzut, że w decyzji inspektor pracy nie wskazał sposobu jej realizacji. Organ drugiej instancji wyjaśniał, że organ pierwszej instancji w wydanej decyzji nałożył na stronę obowiązek pozostawiając spółce swobodę w zakresie doboru środków służących do jego realizacji. Przypomniał, że zgodnie z art. 207 § 2 pkt 1 k.p., to do pracodawcy należy organizowanie pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy.
W odniesieniu do zaskarżonej decyzji nr 5 organ drugiej instancji wskazał z kolei, że w trakcie postępowania odwoławczego ustalono, że w protokole kontroli inspektor pracy wskazał na okoliczności, które mogą przesądzać o tym, że części pracownikom spółki przysługują bezpłatne posiłki profilaktyczne i napoje. W odwołaniu do treści protokołu kontroli organ drugiej instancji podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że spółka nie zapewniła ustalenia stanowisk pracy, na których zatrudnieni pracownicy powinni otrzymywać napoje i posiłki profilaktyczne, jak również szczegółowych zasad ich wydawania. Zdaniem tego organu, spółka nie ma racji kwestionując zasadność wykonania tego rodzaju obowiązku w porozumieniu z zakładową organizacją związkową, albowiem zasadność stanowiska organu pierwszej instancji w tym zakresie wynika z § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz. U. z 1996 r. Nr 60). W podsumowaniu Okręgowy Inspektor Pracy stwierdził, że treść decyzji nr 5 jest jednoznaczna, została poparta właściwymi i adekwatnymi do stanu faktycznego podstawami prawnymi. Jednakże z uwagi na upływ terminu wyznaczonego do realizacji obowiązku nałożonego decyzją nr 5, Okręgowy Inspektor Pracy postanowił uchylić tę decyzję w części dotyczącej terminu jej realizacji i wyznaczył nowy termin wykonania tego obowiązku, przypadający na dzień 31 marca 2022 r.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu spółka zaskarżyła decyzję Okręgowego Inspektora Pracy we W. co do punktu 2 (nakazu nr 2) i 3 (nakazu nr 5) tej decyzji.
Formułując zarzuty skargi strona wskazała na naruszenie:
1. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wadliwe utrzymanie w mocy nakazu nr 2 oraz nakazu nr 5 pomimo braku rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, pomimo braku należytego wyjaśnienia stanu faktycznego, braku uzasadnienia faktycznego decyzji, a także w oparciu o niepełny materiał dowodowy zgromadzony w sprawie;
- art. 7 k.p.a. i art. 136 k.p.a. poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a., art. 10 k.p.a. i art. 11 k.p.a. poprzez wadliwe utrzymanie w mocy nakazu nr 2 i nakazu nr 5 pomimo niezapewnienia skarżącej czynnego udziału w postępowaniu pierwszej instancji, niedostatecznego wyjaśnienia skarżącej zasadności przesłanek, którymi kierował się organ pierwszej instancji przy załatwieniu sprawy, braku wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i przeprowadzenie postępowania bez uwzględnienia zasady proporcjonalności i w sposób podważający zaufanie do działań organów administracji publicznej, w tym w szczególności:
- nałożenie nakazem nr 2 obowiązku wyznaczenia i odpowiedniego oznakowania ciągów komunikacyjnych dla pieszych w strefie magazynowania, bez wskazania sposobu ich wykonania;
- brak omówienia z przedstawicielami skarżącej wyników kontroli PIP;
- brak stosownego pouczenia przedstawicieli skarżącej o przysługujących im uprawnieniach oraz skutkach składanych przez nich oświadczeń;
- art. 80 k.p.a. poprzez wyjście poza granice swobodnej oceny dowodów, wydanie decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy oraz bez wszechstronnej i wnikliwej oceny istotnych okoliczności sprawy, a w konsekwencji poważne błędy w ustaleniach faktycznych, które doprowadziły do wydania decyzji, która w istniejącym stanie faktycznym nie powinna być wydana, polegających na nieprawidłowym przyjęciu, że:
- na terenie zakładu skarżącej konieczne jest wyznaczenie ciągów komunikacyjnych dla ruchu pieszych, podczas gdy z panującej w zakładzie spółki praktyki wynika, że ruch pieszych co do zasady na terenie magazynu zewnętrznego się nie odbywa, a magazyn ten jest przeznaczony do wyłącznego ruchu wózków widłowych;
- skarżąca nie zapewniła ustalenia stanowisk pracy, na których zatrudnieni pracownicy powinni otrzymywać napoje i posiłki profilaktyczne oraz szczegółowych zasad ich wydawania, podczas gdy skarżąca zapewnia swoim pracownikom stały dostęp do wody oraz wydaje posiłki pracownikom na określonych stanowiskach, a więc stosowana przez skarżącą praktyka wskazuje, że obowiązek ten wykonała;
- skarżąca nie wniosła w ustawowym terminie umotywowanych zastrzeżeń do protokołu PIP, podczas gdy skarżąca takie zastrzeżenia wniosła;
- art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 207 § 1 i 2 kodeksu pracy (dalej: k.p.) w zw. z art. 214 § 2 k.p. w zw. z § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169 poz. 1650) polegające na niestwierdzeniu nieważności decyzji (tj. nakazu nr 2), mimo iż była niewykonalna w dniu jej wydania, a jej niewykonalność ma charakter trwały;
- art. 135 k.p.a. w zw. z art. 108 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że nie zachodzą przesłanki wstrzymania natychmiastowej wykonalności nakazu nr 2, podczas gdy skarżąca uprawdopodobniła, że:
- zaskarżony nakaz nr 2 jest wadliwy oraz
- nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności nie było niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego
2. przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 207 § 1 i § 2 k.p. w zw. z art. 214 § 2 k.p. w zw. z § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia bhp, polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu i uznaniu, że Skarżąca powinna dokonać wyznaczenia i odpowiedniego oznakowania ciągów komunikacyjnych dla pieszych w strefie magazynowania występującej na terenie magazynu zewnętrznego zakładu znajdującego się w J., przy ul. [...][...], umożliwiających bezpieczne dojście pracownika obsługującego do danego pola odkładczego w celu wykonania wymaganych czynności sprawdzających i innych niezbędnych w ramach przygotowania towaru do wysyłki, podczas gdy we wskazanej strefie co do zasady nie odbywa się ruch pieszych, a wykonanie wyżej wymienionych czynności nie jest wymagane w zakładzie pracy, co oznacza, że powyższe przepisy nie mogą mieć zastosowania w sprawie;
b) art. 23713 § 1 k.p. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że Skarżąca powinna ustalić stanowiska pracy, na których zatrudnieni pracownicy powinni otrzymywać posiłki i napoje profilaktyczne w porozumieniu z zakładową komisją organizacją związkową, podczas gdy zgodnie ze wskazanym art. art. 23713 § 1 k.p. współdziałanie z pracodawcą w realizacji jego obowiązków w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy należy do zadań komisji bhp funkcjonującej w zakładzie pracy;
c) art. 11 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy polegające na wyznaczeniu nierealnego terminu wdrożenia obowiązku wyznaczonego w nakazie nr 5, w szczególności nieuwzględniającego okresu jego uprawomocnienia;
d) art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 roku Prawo przedsiębiorców poprzez jego niezastosowanie, pomimo że obowiązek taki ciążył na organie.
Wskazując na te zarzuty oraz na powołaną w uzasadnieniu skargi argumentację spółka wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części oraz o zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), według którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).
Dokonana przez Sąd pod względem wskazanych wyżej kryteriów kontrola decyzji Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 14 lutego 2022 r. w części objętej wskazanym w skardze zakresem zaskarżenia (w zakresie punktu 2 i 3 tej decyzji) nie wykazała nieprawidłowości.
Naświetlając otoczenie normatywne sprawy należy przypomnieć, że zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, w wyniku ustaleń dokonanych w toku kontroli właściwy inspektor pracy:
1) wydaje decyzje, o których mowa w art. 11 pkt 1-4 i pkt 6-7 oraz art. 11a;
2) kieruje wystąpienia i wydaje polecenia, o których mowa w art. 11 pkt 8 i art. 11b;
3) wnosi powództwa oraz wstępuje do postępowania w sprawach, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 11;
4) podejmuje inne działania, jeżeli prawo lub obowiązek ich podjęcia wynika z odrębnych przepisów.
Zgodnie z kolei z art. 11 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do:
1) nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie w przypadku, gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy;
2) nakazania: wstrzymania prac lub działalności, gdy naruszenie powoduje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia pracowników lub innych osób wykonujących te prace lub prowadzących działalność; skierowania do innych prac pracowników lub innych osób dopuszczonych do pracy wbrew obowiązującym przepisom przy pracach wzbronionych, szkodliwych lub niebezpiecznych albo pracowników lub innych osób dopuszczonych do pracy przy pracach niebezpiecznych, jeżeli pracownicy ci lub osoby nie posiadają odpowiednich kwalifikacji; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu;
3) nakazania wstrzymania eksploatacji maszyn i urządzeń w sytuacji, gdy ich eksploatacja powoduje bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu;
4) zakazania wykonywania pracy lub prowadzenia działalności w miejscach, w których stan warunków pracy stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu;
5) nakazania, w przypadku stwierdzenia, że stan bezpieczeństwa i higieny pracy zagraża życiu lub zdrowiu pracowników lub osób fizycznych wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, w tym osób wykonujących na własny rachunek działalność gospodarczą, zaprzestania prowadzenia działalności bądź działalności określonego rodzaju;
6) nakazania ustalenia, w określonym terminie, okoliczności i przyczyn wypadku;
6a) nakazania wykonania badań i pomiarów czynników szkodliwych i uciążliwych w środowisku pracy w przypadku naruszenia trybu, metod, rodzaju lub częstotliwości wykonania tych badań i pomiarów lub konieczności stwierdzenia wykonywania pracy w szczególnych warunkach;
7) nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu.
8) skierowania wystąpienia lub wydania polecenia, w razie stwierdzenia innych naruszeń niż wymienione w pkt 1-7, w sprawie ich usunięcia, a także wyciągnięcia konsekwencji w stosunku do osób winnych.
Objęty zakresem zaskarżenia skargi punkt 2) decyzji Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 14 lutego 2022 r. odnosi się do rozstrzygnięcia tego organu w zakresie utrzymania w mocy decyzji nr 2, zawartej w nakazie z dnia 17 listopada 2021 r.
Jak to wynika z przedstawionych w części historycznej rozważań zarysu stanu faktycznego sprawy, decyzją tą inspektor pracy nakazał spółce dokonać wyznaczenia i odpowiedniego oznakowania ciągów komunikacyjnych dla pieszych w strefie magazynowania występującej na terenie magazynu zewnętrznego zakładu znajdującego się w J., ul. [...][...], umożliwiających bezpieczne dojście pracownika obsługującego do danego pola odkładczego w celu wykonania wymaganych czynności sprawdzających i innych niezbędnych w ramach przygotowania towaru do wysyłki. Decyzji tej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 § 1 k.p.a.
Kwestionując nałożone na spółkę zobowiązanie w tym zakresie, strona zwalcza szeregiem zarzutów, z których najdalej idący ukierunkowany jest na podważenie zasadności w ogóle wyznaczania ciągów komunikacyjnych dla ruchu pieszego w magazynie zewnętrznym, albowiem – jak twierdzi spółka – w tym magazynie niewskazany jest ruch pieszych albowiem magazyn ten przeznaczony jest do dwukierunkowego ruchu wózków widłowych.
Jak wynika z zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy, wydanie tego nakazu miało związek z przeprowadzoną w spółce kontrolą, która początkowo dotyczyła jedynie ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku, jakiemu w dniu 19 kwietnia 2021 r. na terenie zakładu w J. uległ zatrudniony w spółce pracownik (M. S.). Później, czynności kontrole zostały dodatkowo rozszerzone o sprawdzenie stanu przestrzegania w zakładzie przepisów technicznego bezpieczeństwa pracy w wybranym zakresie.
Co również wymaga odnotowania, w podstawie prawnej tego nakazu organ wskazał na powołany już wcześniej art. 11 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz na art. 207 § 1 i k.p w zw. z art. 214 § 2 k.p., a także na § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.
Zgodnie z art. 207 § 1 k.p., pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy. Na zakres odpowiedzialności pracodawcy nie wpływają obowiązki pracowników w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz powierzenie wykonywania zadań służby bezpieczeństwa i higieny pracy specjalistom spoza zakładu pracy, o których mowa w art. 23711 § 2.
§ 2. Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W szczególności pracodawca jest obowiązany:
1) organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy;
2) zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolować wykonanie tych poleceń;
3) reagować na potrzeby w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy oraz dostosowywać środki podejmowane w celu doskonalenia istniejącego poziomu ochrony zdrowia i życia pracowników, biorąc pod uwagę zmieniające się warunki wykonywania pracy;
4) zapewnić rozwój spójnej polityki zapobiegającej wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym uwzględniającej zagadnienia techniczne, organizację pracy, warunki pracy, stosunki społeczne oraz wpływ czynników środowiska pracy;
5) uwzględniać ochronę zdrowia młodocianych, pracownic w ciąży lub karmiących dziecko piersią oraz pracowników niepełnosprawnych w ramach podejmowanych działań profilaktycznych;
6) zapewniać wykonanie nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez organy nadzoru nad warunkami pracy;
7) zapewniać wykonanie zaleceń społecznego inspektora pracy.
Z kolei zgodnie z art. 214 § 2 k.p. pracodawca jest obowiązany utrzymywać obiekty budowlane i znajdujące się w nich pomieszczenia pracy, a także tereny i urządzenia z nimi związane w stanie zapewniającym bezpieczne i higieniczne warunki pracy.
Jak wynika z treści protokołu, po ponownym przeanalizowaniu wypadku z dnia 19 kwietnia 2021 r., zakładowy zespół powypadkowy w sporządzonym protokole ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy (stanowiącym załącznik do protokołu kontroli) stwierdził, że:
1) bezpośrednią przyczyną wypadku było - najechanie wózkiem widłowym na pracownika (najechanie na lewą nogę i zakleszczenie jej pomiędzy kołami wózka widłowego), uderzenie głową o posadzkę na skutek potrącenia przez wózek;
2) pośrednimi przyczynami były:
- wejście poszkodowanej w strefę pracy wózków – trwający załadunek na doku nr 2;
- niezachowanie należytej ostrożności przez poszkodowaną podczas przebywania w strefie pracy wózków widłowych;
- brak wystarczających rozwiązań technicznych lub organizacyjnych, które wykluczyłyby wejście pracownika w momencie trwania załadunku w strefę zwiększonego ryzyka.
Co istotne, inspektor pracy na podstawie analizy dokumentacji i przeprowadzonych czynności co prawda potwierdził brak zachowania dostatecznej ostrożności przez poszkodowaną poruszającą się (ustalenia inspektora pracy zostały przedstawione w protokole kontroli), ale jednocześnie stwierdził brak odpowiednich zabezpieczeń przez pracodawcę strefy niebezpiecznej magazynu zewnętrznego oraz brak wyznaczenia i odpowiedniego oznakowania ciągów pieszych w strefie w strefie magazynowania umożliwiającej bezpieczne dojście pracownika obsługującego do danego pola odkładczego w celu wykonania wymaganych czynności sprawdzających i innych niezbędnych w ramach przygotowania towaru do wysyłki (z ustaleń poczynionych w protokole kontroli wynika, że obecnie pracownik zmuszony jest poruszać się po ciągach przeznaczonych dla wózków jezdniowych i narażać na potrącenie przez wózek).
Odnosząc się do argumentacji spółki ukierunkowanych na wykazanie, że ruch pieszych na terenie zakładu zewnętrznego odbywa się w drodze wyjątku trzeba podnieść, że sama spółka nie wyklucza możliwości pojawienia się pieszego w strefie magazynu zewnętrznego, a jedynie wskazuje, że ruch ten ma charakter sporadyczny i dobywa się na zasadzie wyjątku. Już sama tylko możliwość pojawienia się pieszego na terenie magazynu zewnętrznego, w gdzie obywa się ruch wózków jezdniowych, uzasadnia nałożenie na spółkę nakazu nr 2, celem zagwarantowania bezpieczeństwa pieszych poruszających się w strefie zakładu zewnętrznego. Sąd nie podziela argumentacji spółki, że "wyznaczenie ciągów komunikacyjnych dla ruchu pieszego mogłoby wprowadzać w błąd pracowników, że są całkowicie bezpieczni i zachęcać do wstępu do magazynu oraz poruszania się bez zachowania odpowiedniej uwagi."
W sprawie drugorzędne znaczenie miało to, czy poszkodowana pracownica znajdowała się w chwili wypadku na terenie magazynu zewnętrznego na polecenie pracodawcy, czy tez nie. Sama już bowiem tylko możliwość pojawienia się pieszego w tej strefie uzasadnia wydzielenie dokonania wyznaczenia i odpowiedniego oznakowania ciągów komunikacyjnych dla pieszych w strefie magazynowania występującej na terenie magazynu zewnętrznego zakładu. Trzeba podkreślić, że pojawienie się poszkodowanej w strefie pracy wózków nie było odosobnionym zdarzeniem. Jak wynika treści protokołu kontroli, analiza zapisu z kamer monitoringu ujawniła, że bezpośrednio przed zaistniałym wypadkiem, w trefie pracy wózka znajdowała się inna osoba, przechodząc chwilę wcześniej drogą transportową na którą wjechał wózek i przecinając także tor jazdy wózka, który nieco później potrącił poszkodowaną.
Niezrozumiały jest zarzut spółki dotyczącego tego, że nakaz nr 2 o ile w ogóle, to powinien był ograniczony tylko do strefy zewnętrznej magazynu. Sposób redakcji nakazu nr 2 nie pozostawia żadnych wątpliwości, ż nakłada ona spółkę obowiązek wyznaczenia i odpowiedniego oznakowania ciągów komunikacyjnych dla pieszych w strefie magazynowania występującej właśnie na terenie magazynu zewnętrznego zakładu.
Sąd nie podziela również zarzutu naruszenia art. 135 k.p.a. w zw. z art. 108 § 1 k.p.a. poprzez nadanie nakazowi nr 2 rygoru natychmiastowej wykonalności. W ocenie Sądu, okoliczności ujawnione w protokole kontroli uzasadniały decyzję organu w tym zakresie.
W świetle tych faktów, stwierdzonych okoliczności wypadku, a także mając na uwadze treść art. 207 § 2 i art. 214 § 2 k.p. nie może być żadnych wątpliwości co do zasadności orzeczonego wobec spółki nakazu wyznaczenia i odpowiedniego oznakowania ciągów komunikacyjnych dla pieszych w strefie magazynowania występującej na terenie magazynu zewnętrznego zakładu znajdującego się w J., ul. [...][...], umożliwiających bezpieczne dojście pracownika obsługującego do danego pola odkładczego w celu wykonania wymaganych czynności sprawdzających i innych niezbędnych w ramach przygotowania towaru do wysyłki.
Sąd nie podzielił również argumentacji spółki odnośnie do tego, że nie jest ona w stanie wykonać nałożonego na nią w nakazie nr 2 obowiązku z uwagi na jego ogólnikowość, brak wskazania przez organ na konkretną Polską Normę, która miałaby tu zastosowanie, a nadto, z uwagi na brak obecnie funkcjonowania Polskiej Normy, która wskazywałaby w jaki sposób należy wykonać i oznakować drogi dla pieszych (mogąca mieć w sprawie zastosowanie Polska Norma PN-M-78010:1968 "Transport wewnętrzny. Drogi i otwory drzwiowe. Wytyczne projektowania" została wycofana, a w jej miejsce nie wskazano żadnej innej)
Należy w tym miejscu zauważyć, że organ nałożył na spółkę obowiązek wykonania i oznaczenia dróg komunikacyjnych w celu umożliwienia dojścia do "pól odkładczych", przy czym wskazał, że obowiązek ten powinien być wykonany zgodnie z § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalne] z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie z tym przepisem, powołanym przez organ jako jedna z podstaw prawnych wydania nakazu, Pracodawca jest obowiązany zapewnić na terenie zakładu pracy wykonane i oznakowane, zgodnie z Polskimi Normami i właściwymi przepisami, drogi komunikacyjne i transportowe, zwane dalej "drogami", drogi dla pieszych, zwane dalej "przejściami", i dojazdy pożarowe oraz utrzymywać je w stanie niestwarzającym zagrożeń dla użytkowników (ust. 1). Drogi i przejścia oraz dojazdy pożarowe nie mogą prowadzić przez miejsca, w których występują zagrożenia dla ich użytkowników. Drogi i przejścia powinny posiadać wymiary odpowiednie do liczby potencjalnych użytkowników oraz rodzajów i wielkości stosowanych urządzeń transportowych i przemieszczanych ładunków. Minimalne wymiary dróg i przejść określają Polskie Normy (ust. 2).
W ocenie Sądu, brak szczegółowych wytycznych ze strony organu nie jest tu przeszkodą do wyznaczenia odpowiednich ciągów komunikacyjnych. Po pierwsze, nic nie stoi na przeszkodzie temu, by wycofana Norma została w sprawie zastosowana. Po drugie, z argumentacji organu wynika, że pozostawił on spółce swobodę w zakresie doboru środków służących do realizacji nałożonego obowiązku mając na uwadze treść (także powołanego jako jedna z podstaw prawnych omawianego nakazu) art. 207 § 2 pkt 1 k.p., w myśl którego, pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki.
Z tych względów, nie mógł zasługiwać podniesiony w zarzut naruszenia 156 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 207 § 1 i 2 k.p. w zw. z art. 214 § 2 k.p. w zw. z § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169 poz. 1650) polegające na niestwierdzeniu nieważności decyzji (tj. nakazu nr 2), mimo iż była niewykonalna w dniu jej wydania, a jej niewykonalność ma charakter trwały. W sprawie nie mamy bowiem do czynienia z przypadkiem niewykonalności nakazu nr 2.
Jak równie pozbawione podstaw ocenić należało zarzuty zmierzające do zakwestionowania pkt 3 zaskarżonej decyzji, w którym Okręgowy Inspektor Pracy utrzymał decyzję inspektora pracy w zakresie zobowiązania spółki do ustalenia z zakładową organizacją związkową stanowiska pracy, na których zatrudnieni w zakładzie pracownicy wykonujący prace w warunkach uciążliwych, powinni otrzymywać posiłki profilaktyczne i napoje niezbędne ze względów profilaktycznych oraz szczegółowe zasady ich wydawania. Zmiana tej decyzji dotyczyła jedynie terminu wykonania tego zobowiązania.
Wychodząc od powołanych w podstawie prawnej tej decyzji przepisów prawa – art. 11 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 232 k.p., § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz.U. Nr 60, poz. 279 ze zmianami z 2019r. poz. 1160) – wskazać trzeba, że w myśl art. 232 k.p. pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych, nieodpłatnie, odpowiednie posiłki i napoje, jeżeli jest to niezbędne ze względów profilaktycznych. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje tych posiłków i napojów oraz wymagania, jakie powinny spełniać, a także przypadki i warunki ich wydawania.
Zgodnie z wydanym na podstawie art. 232 k.p. rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów - pracodawca zapewnia pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych nieodpłatnie (§ 1):
1) posiłki wydawane ze względów profilaktycznych, w formie jednego dania gorącego, z zastrzeżeniem § 2 ust. 2,
2) napoje, których rodzaj i temperatura powinny być dostosowane do warunków wykonywania pracy.
Zgodnie z § 3 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia, pracodawca zapewnia posiłki pracownikom wykonującym prace:
1) związane z wysiłkiem fizycznym, powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 2000 kcal (8375 kJ) u mężczyzn i powyżej 1100 kcal (4605 kJ) u kobiet,
2) związane z wysiłkiem fizycznym, powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 1500 kcal (6280 kJ) u mężczyzn i powyżej 1000 kcal (4187 kJ) u kobiet, wykonywane w pomieszczeniach zamkniętych, w których ze względów technologicznych utrzymuje się stale temperatura poniżej 10oC lub wskaźnik obciążenia termicznego (WBGT) wynosi powyżej 25oC,
3) związane z wysiłkiem fizycznym, powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 1500 kcal (6280 kJ) u mężczyzn i powyżej 1000 kcal (4187 kJ) u kobiet, wykonywane na otwartej przestrzeni w okresie zimowym; za okres zimowy uważa się okres od dnia 1 listopada do dnia 31 marca,
4) pod ziemią.
Z kolei w myśl § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów - pracodawca zapewnia napoje pracownikom zatrudnionym:
1) w warunkach gorącego mikroklimatu, charakteryzującego się wartością wskaźnika obciążenia termicznego (WBGT) powyżej 25oC,
2) w warunkach mikroklimatu zimnego, charakteryzującego się wartością wskaźnika siły chłodzącej powietrza (WCI) powyżej 1000,
3) przy pracach na otwartej przestrzeni przy temperaturze otoczenia poniżej 10oC lub powyżej 25oC,
4) przy pracach związanych z wysiłkiem fizycznym, powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 1500 kcal (6280 kJ) u mężczyzn i 1000 kcal (4187 kJ) u kobiet,
5) na stanowiskach pracy, na których temperatura spowodowana warunkami atmosferycznymi przekracza 28oC.
Pracodawca zapewnia pracownikom napoje w ilości zaspokajającej potrzeby pracowników, odpowiednio zimne lub gorące w zależności od warunków wykonywania pracy, a w przypadku określonym w ust. 1 pkt 1 - napoje wzbogacone w sole mineralne i witaminy.
Jak wynika z ustaleń inspektora pracy zawartych w protokole kontroli, w spółce (pracodawcy) nie doszło do ustalenia stanowisk pracy, na których zatrudnieni pracownicy powinni otrzymywać napoje i posiłki profilaktyczne oraz szczegółowych zasad ich wydawania. Przy czym, spółka nie kwestionowała, że wśród jej pracowników znajdują się pracownicy zatrudnieni w warunkach szczególnie uciążliwych. Podnosiła natomiast, że zapewnia pracownikom napoje, a w dniu kontroli zostały także wydawane posiłki profilaktyczne. W nawiązaniu do tej argumentacji strony skarżącej trafnie podnosi Okręgowy Inspektor Pracy, że przedmiotem zainteresowania organów była ocena, czy w spółce zostały ustalone stanowiska pracy na których zatrudnieni pracownicy powinni otrzymywać posiłki i napoje, oraz czy zostały ustalone szczegółowe zasady ich wydawania. Z powołanej przez organ podstawy prawnej tego zobowiązania (§ 5 rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów) wynika, że pracodawca ma możliwość a jednocześnie obowiązek ustalenia stanowisk pracy, na których zatrudnieni pracownicy powinni otrzymywać posiłki i napoje (por. Krzysztof Baran, (red.) Komentarz do rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów, [w:] Prawo pracy. Rozporządzenia. Komentarz, wydanie elektroniczne opublikowane w programie prawniczym LEX). W myśl powołanego przepisu rozporządzenia, stanowiska pracy, na których zatrudnieni pracownicy powinni otrzymywać posiłki i napoje, oraz szczegółowe zasady ich wydawania, a także warunki uzasadniające zapewnienie posiłków w sposób, o którym mowa w § 2 ust. 2, ustala pracodawca w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi, a jeżeli u danego pracodawcy nie działa zakładowa organizacja związkowa - pracodawca po uzyskaniu opinii przedstawicieli pracowników.
Wobec tak przyjętego przez prawodawcę obowiązku pracodawcy (w zakresie ustalenia stanowisk pracy na których zatrudnieni pracownicy powinni otrzymywać posiłki i napoje oraz szczegółowych zasad ich wydawania) nie miały istotnego znaczenia argumenty spółki odnośnie do samego faktu zapewnienia pracownikom napojów, a w dniu kontroli także posiłków profilaktycznych. Działania faktyczne skarżącej jako pracodawcy nie uchylają obowiązku, o jaki mowa w § 5 rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów. Z tego względu, Sąd podzielił stanowisko organów w zakresie zasadności nałożonego na spółkę obowiązku w tym zakresie.
Wbrew zarzutom skargi, Sąd nie stwierdził również nieprawidłowości w zakresie samego sposobu w jaki spółka ma wykonać ten obowiązek, tj. w porozumieniu z zakładową organizacją związkową. Trzeba dostrzec, że obowiązek współdziałania pracodawcy w tym zakresie z zakładową organizacją związkową wynika wprost z treści § 5 rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów. Nie ma przy tym również racji skarżąca spółka twierdząc, na skutek nałożenia na stronę analizowanego obowiązku w sposób przyjęty w decyzji (tj. w porozumieniu z zakładową organizacją związkową) doszło do naruszenia art. 23713 § 1 k.p., w myśl którego współdziałanie z pracodawcą w celu realizacji jego obowiązków z zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy należy do zadań komisji bhp
funkcjonującej w zakładzie pracy pracodawcy. Przepis rozporządzenia należy w tym wypadku traktować jako lex specialis do normy ustawowej.
Odnosząc się do terminu wyznaczonego przez organ drugiej instancji na wykonanie tego obowiązku stwierdzić trzeba, że nie doszło w tym zakresie do naruszenia art. 11 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Zgodnie z art. 1 tej ustawy, Państwowa Inspekcja Pracy jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Do kompetencji inspektora pracy należy m.in. wskazanie terminu do usunięcia stwierdzonych uchybień w zakresie naruszenia przepisów prawa pracy. Możliwość egzekwowania obowiązków nałożonych w treści nakazu nie jest zależna od jej ostateczności, co podyktowane jest specyfiką postępowania. Nakaz usunięcia stwierdzonych uchybień, polegających na naruszeniu przepisów lub zasad bhp, ma na celu spowodowanie, aby niezgodny z nimi stan faktyczny został doprowadzony do stanu zgodnego z prawem lub zasadami bhp (w wyznaczonym przez inspektora pracy terminie).
Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów o charakterze procesowym stwierdzić trzeba, że także i one nie miały uzasadnionych podstaw. Wydane decyzje zostały poprzedzone wyczerpująco zebranym materiałem dowodowym, obszerne zaś ustalenia faktyczne poczynione w sprawie dokumentuje protokół kontroli. Protokół ten stanowił źródło ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wydania nakazu. Wbrew zarzutom skargi, organom nie można postawić zarzutu braku należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Stan faktyczny został w ocenie Sądu ustalony w sposób wyczerpujący dla wykazania kwestionowanych przez spółkę nakazów, a jego ocena wbrew stanowisku strony, nie nosi oceny dowolnej. Pozbawione podstaw są zatem zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 7 k.p.a.
Kwestionowane przez spółkę nakazy spełniają również niezbędne wymogi formalne. Nakazy inspektora pracy wydawane są, zgodnie z art. 34 ust.1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, w formie pisemnej. W myśl art. 34 ust.2 ustawy powyższe decyzje oprócz treści powinny zawierać określenie podstawy prawnej, termin usunięcia stwierdzonych uchybień oraz pouczenie o przysługujących podmiotowi kontrolowanemu środkach odwoławczych. Powołany przepis wymienia wszystkie niezbędne elementy omawianej decyzji. Ze sformułowania "decyzja powinna zawierać" wynika, że wyliczenie to nie ma charakteru przykładowego, lecz stanowi katalog zamknięty. Oznacza to, że w tym zakresie ustawodawca wyłączył stosowanie art. 107 k.p.a.. Potwierdza to unormowanie zawarte w art. 12 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, który stanowi, że w postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach nieuregulowanych w ustawie, bądź przepisach wydanych na jej podstawie albo w przepisach szczególnych stosuje się przepisy ustawy kodeks postępowania administracyjnego. Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy stanowi więc lex specialis do kodeksu postępowania administracyjnego. W postępowaniu jurysdykcyjnym prowadzonym przez organy inspekcji pracy postanowienia cytowanej ustawy należy więc stosować w pierwszej kolejności. Dopiero w sprawach nieuregulowanych tą ustawą zastosowanie znajdują przepisy k.p.a. Skoro zatem składniki decyzji inspektora pracy zostały enumeratywnie wymienione w art. 34 ust. 2 ustawy i w tym zakresie nie ma zastosowania art. 107 k.p.a., to tego rodzaju decyzja nie musi zawiera uzasadnienia faktycznego i prawnego w znaczeniu powołanego kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że inspektor pracy jest zobligowany, wspomnianym wyżej przepisem, do określenie podstawy prawnej, czyli wskazanie przepisów stanowiących podstawę wydanego nakazu nie ma zaś obowiązku uzasadniania zajętego stanowiska. Ponadto decyzja musi zawierać rozstrzygnięcie, czyli precyzyjnie, w sposób nie budzący wątpliwości, sformułowanie zakresu przyznanych praw lub nałożonych obowiązków. Takie rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w tej kwestii korespondują z innymi uregulowaniami zawartymi w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy oraz kodeksie pracy. Zgodnie z art. 33 ust.1 pkt 1 w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy decyzje wydaje się w wyniku ustaleń dokonanych w toku kontroli i udokumentowanych stosownym protokołem.
Nieuzasadnione okazały się również zarzuty spółki ukierunkowane na wykazanie, że strona została pozbawiona możliwości brania czynnego udziału w postępowaniu, możliwości zapoznania się z protokołem kontroli w języku dla niej zrozumiałym, wreszcie, pozbawiona możliwości złożenia zastrzeżeń do protokołu kontroli.
Analiza zgromadzonego w sprawie materiału wskazuje, że stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu, w tym możliwość zapoznania się z treścią protokołu kontroli w języku zrozumiałym dla osób reprezentujących spółkę. Jak wynika z argumentacji organu przedstawionej w odpowiedzi na skargę i co najważniejsze - znajdującej potwierdzenie w aktach sprawy, w dniu 8 listopada 2021 (tj. na tydzień przed podpisaniem protokołu kontroli) organ przekazał treść sporządzonego protokołu kontroli (wraz z załącznikami) dyrektorowi HR w spółce tj. E. P. celem zapoznania się przez stronę z treścią tego protokołu oraz umożliwienia przetłumaczenia dokumentów na język zrozumiały dla przedstawicieli spółki (dowód: odręcznie sporządzone przez E. P. w dniu 8 listopada 2021 r. potwierdzenie otrzymania "protokołu kontroli wraz z kompletem załączników, celem przedstawienia do wymaganego tłumaczenia na język zrozumiały dla Prokurenta firmy".) Termin omówienia i podpisania protokołu kontroli został zaakceptowany przez osoby reprezentujące spółkę (pierwotnie ustalony ustnie termin podpisania protokołu został przesunięty na dzień 15 listopada 2021 r.), zaś pod protokołem kontroli swoje podpisy w dniu 15 listopada 2021 r. złożyli – R. A. (Dyrektor Generalny spółki) i L. F. M. (Dyrektor Finansowy spółki).
Wobec braku dowodów wskazujących na to, że ustalony na dzień 15 listopada 2021 r. termin podpisania protokołu kontroli nie był akceptowalny przez osoby reprezentujące spółkę (jako zbyt krótki), spółka nie może na obecnym etapie skutecznie powoływać się na to, że wyznaczony jest czas na zapoznanie się z treścią protokołu w języku zrozumiałym dla osób reprezentujących spółkę był czasem
niewystarczającym mając na uwadze konieczność przetłumaczenia treści tego protokołu.
Jak trafnie zwraca uwagę organ, od momentu przekazania spółce treści protokołu w dniu 8 listopada 2021 r. celem jego przetłumaczenia oraz zapoznania się z jego treścią spółka nie sygnalizowała, że nie jest wstanie zapoznać się z treścią przetłumaczonego protokołu do 15 listopada 2021 r. Nie wnioskowała również ponownie o przesunięcie terminu podpisania tegoż protokołu, jaki został wyznaczony na dzień 15 listopada 2021 r. Niezrozumiała jest również argumentacja spółki ukierunkowana na wykazanie, że reprezentanci spółki, którzy w dniu 15 listopada 2021 r. złożyli swoje podpisy pod protokołem kontroli w istocie nie posiadali wiedzy co do treści tego protokołu. Jak trafnie zwraca uwagę organ w odpowiedzi na skargę, skarżąca spółka nie zgłaszała konieczności zapewnienia asysty profesjonalnego tłumacza w dniu 15 listopada 2021 r. Rolę tłumacza pełnił S. S. - inspektor bhp zakładu, który uczestniczył w spotkaniu wyznaczonym na 15 listopada 2021 r. Trudno dać wiarę, że przedstawiciele spółki zgodzili się złożyć swoje podpisy pod dokumentem, którego treść nie była im znana.
Dodatkowo stwierdzić należy, że argumentacja spółki co do braku znajomości treści protokołu w dniu jego podpisania nie koreluje z treścią samego protokołu, z którego wynika, że wyniki kontroli zostały omówiono w dniu jego podpisania z przedstawicielami spółki tj. R. A. (Dyrektorem Generalnym spółki) i L. F. M. (Dyrektorem Finansowym spółki, będącym jednocześnie jej prokurentem). Jak to wynika również z treści protokołu, przy omówieniu wyników kontroli uczestniczyli również przedstawiciele działającej w zakładzie organizacji związkowej, tj. I. M. (Przewodnicząca), K. R. (Z-ca Przewodniczącego) oraz M. B. (Nadinspektor Pracy).
Jeśli zaś chodzi o sam przebieg kontroli, to zgodnie z treścią protokołu, kontrole przeprowadzono w obecności: E. P. (Dyrektora HR spółki), inspektorów bhp zakładu, tj. I. G. i S. S., K. K. (koordynatora produkcji) i A. G. (kierownika magazynu zewnętrznego zakładu).
Na marginesie należy wskazać, że spółka od lat funkcjonuje na rynku polskim, a będąc podmiotem zagranicznym nie może wykorzystywać faktu, że postępowanie w sprawie było prowadzone przez organy administracji publicznej w języku polskim,
który jest językiem urzędowym na ternie RP. Tym bardziej, że z materiału sprawy wynika dbałość organu o umożliwienie zapoznania się z protokołem kontroli w języku zrozumiałym dla przedstawicieli spółki. Spółka nie zgłaszała konieczności obecności tłumacza przy omawianiu wyników kontroli oraz przy jego podpisywaniu.
Sąd podziela stanowisko organu w zakresie przyjęcia, że zastrzeżenia do protokołu kontroli jakie spółka zgłosiła w piśmie z dnia 22 listopada 2021 r. należało ocenić jako spóźnione. W myśl art. 31 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, ustalenia kontroli dokumentowane są, z zastrzeżeniem ust. 10, w formie protokołu. Podmiotowi kontrolowanemu przysługuje prawo zgłoszenia, przed podpisaniem protokołu kontroli, umotywowanych zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole. Zastrzeżenia należy zgłosić na piśmie w terminie 7 dni od dnia przedstawienia protokołu.
Jak wynika z ustaleń organu, niezakwestionowanych przez spółkę, w dniu 8 listopada 2021 r. organ przekazał Dyrektorowi HR w spółce – E. P. działającej w imieniu pracodawcy (po wcześniejszym uzgodnieniu takiej procedury) protokół kontroli wraz kompletem dokumentów. Inspektor pracy uzgodnił z tą osobą termin omówienia i podpisania protokołu na 12 listopada 2021 r. Dzień ten został uzgodniony i zaakceptowany przez dwóch prokurentów spółki, którzy później uczestniczyli w omówieniu i podpisaniu tego protokołu. Co więcej, strona przed podpisaniem protokołu kontroli nie wnosiła zastrzeżeń do tego protokołu i podpisała go bez zastrzeżeń. Protokół kontroli został podpisany przez skarżącą bez zastrzeżeń.
W ocenie Sądu, nieuzasadniony był także zarzut nieprawidłowego a przez to i nieskutecznego doręczenia stronie decyzji organu pierwszej instancji, tj. na adres spółki zamiast na adres jej pełnomocnika. Dostrzec trzeba, że jak wynika z adnotacji na decyzji organu pierwszej instancji – decyzja ta została wysłana w dniu 24 listopada 2021 r. w tym samym dniu wpłynęło do organu pismo spółki z dnia 22 listopada 2021 r. (zatytułowane zastrzeżenia do protokołu kontroli), do którego załączono dokument pełnomocnictwa, z którego wynikało, że spółka ustanowiła swoimi pełnomocnikami wymienione tam osoby (radców prawnych). W świetle tych faktów nie można zarzucać nieskuteczność doręczenia stronie decyzji organu pierwszej instancji, skoro do dnia wyekspediowania tej decyzji organ pierwszej instancji nie dysponował dokumentem pełnomocnictwa udzielonego przez spółkę. Biorąc pod uwagę okoliczność pokrywania się dat - wyekspediowania decyzji organu pierwszej oraz wpływu do tego dokumentu pełnomocnictwa udzielonego przez spółkę trzeba również odnotować, że zasada wyrażona w przepisie art. 40 § 2 k.p.a. ma na celu zapewnienie stronie prawa do należytego reprezentowania na każdym etapie postępowania administracyjnego, a tym samym ma chronić stronę, zabezpieczać jej prawa, w tym zapewnić prawo do wniesienia odwołania. Trzeba jednak zaznaczyć, że realizacja tej gwarancji musi mieć dla strony wymiar rzeczywisty (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 września 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 402/17). Zatem, aby można było mówić o jej naruszeniu musi dojść do rzeczywistego w toku postępowania pozbawienia strony jej praw procesowy w wyniku wadliwego doręczenia. Tym samym jeżeli strona pomimo pominięcia pełnomocnika w sposób skuteczny wnosi odwołanie, bez ujemnych dla niej skutków prawnych, to nie ma podstaw do przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 256/16). W takiej sytuacji mimo wadliwego w świetle art. 40 § 2 k.p.a. doręczenia nie dochodzi bowiem do rzeczywistego naruszenia gwarancji procesowych strony.
W sprawie, nie doszło również zdaniem Sądu do naruszenia art. 10 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców. Zgodnie z tym przepisem, organ kieruje się w swoich działaniach zasadą zaufania do przedsiębiorcy, zakładając, że działa on zgodnie z prawem, uczciwie oraz z poszanowaniem dobrych obyczajów. Jak wyjaśnia uzasadnienie projektu Prawa przedsiębiorców, ww. nakaz obowiązuje "(...) dopóki nie nastąpi wykazanie (udowodnienie) przeciwieństwa". W sprawie, treść protokołu kontroli odzwierciedlała ustalenia faktyczne. Zdaniem Sądu, postępowanie dowodowe przeprowadzone w sprawie nie było ukierunkowane przeciwko spółce, lecz podporządkowane było ustaleniom a w jakim stopniu pracodawca przestrzega przepisów w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Wymaga zwrócenia uwagi, że obowiązki pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy mają charakter bezwarunkowy.
W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 8 § 1 k.p.a. i art. 11 k.p.a.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. i podniesionej na jego uzasadnienie argumentacji (z uwzględnieniem tej podniesionej w odwołaniu) wskazać, trzeba, że spółka nie wykazała, jakie znaczenie dla wyniku sprawy mogłyby mieć wskazane naruszenie wydania przez organ pierwszej instancji decyzji przed upływem terminu do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym.
Kierując się przedstawioną argumentacją, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), wniesioną w sprawie skargę w całości oddalił.