IV SA/Wr 238/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2024-03-07
NSAAdministracyjneŚredniawsa
dodatek dla gospodarstw domowychźródła ciepłaustawa o dodatku dla gospodarstw domowychmiejsce zamieszkaniawywiad środowiskowyprawo procesowekodeks postępowania administracyjnegoczynny udział stronyuchylenie decyzji

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą przyznania dodatku węglowego z powodu naruszenia procedury administracyjnej przy weryfikacji miejsca zamieszkania wnioskodawcy.

Skarżący O.G. złożył wniosek o dodatek dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła, jednak organ pierwszej instancji odmówił jego przyznania, powołując się na ustalenia z wywiadu środowiskowego wskazujące, że skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił obie decyzje, stwierdzając naruszenie przepisów procedury administracyjnej, w szczególności brak zawiadomienia skarżącego o terminie wywiadu środowiskowego i uniemożliwienie mu czynnego udziału w postępowaniu.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła. Skarżący O.G. złożył wniosek, wskazując jako główne źródło ciepła kocioł gazowy zasilany LPG. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania dodatku, opierając się na wywiadzie środowiskowym, z którego wynikało, że skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. Organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżący w skardze zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego oraz procedury administracyjnej, w tym prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że organy obu instancji naruszyły przepisy procedury administracyjnej, w szczególności art. 10 § 1 k.p.a. (zasada czynnego udziału strony) oraz art. 79 k.p.a. (obowiązek zawiadomienia o terminie przeprowadzenia dowodu), ponieważ skarżący nie został zawiadomiony o terminie wywiadu środowiskowego, a jego ustalenia stały się podstawą odmowy przyznania dodatku. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, zasądzając jednocześnie od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organy obu instancji naruszyły przepisy procedury administracyjnej, w szczególności prawo do czynnego udziału strony w postępowaniu i obowiązek zawiadomienia o terminie przeprowadzenia dowodu, co skutkuje uchyleniem decyzji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego bez zawiadomienia skarżącego narusza zasady postępowania administracyjnego, w tym prawo do czynnego udziału strony i obowiązek informowania. Ustalenia z takiego wywiadu nie mogą stanowić podstawy do odmowy przyznania dodatku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (21)

Główne

ustawa o dodatku dla gospodarstw domowych art. 24 § ust. 1

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw

ustawa o dodatku dla gospodarstw domowych art. 24 § ust. 2

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw

Przez gospodarstwo domowe rozumie się osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą lub osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące.

k.c. art. 25

Kodeks cywilny

Przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu.

Pomocnicze

ustawa o dodatku dla gospodarstw domowych art. 24 § ust. 21

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw

ustawa o dodatku dla gospodarstw domowych art. 24 § ust. 22

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw

W przypadku wątpliwości co do gospodarstwa domowego, organ może przeprowadzić wywiad środowiskowy.

ustawa o dodatku dla gospodarstw domowych art. 24 § ust. 25

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw

Niewyrażenie zgody na wywiad środowiskowy stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku.

ustawa o dodatku dla gospodarstw domowych art. 25 § ust. 1

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw

Stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie przez rodzinę rozumie się gospodarstwo domowe.

ustawa o dodatku dla gospodarstw domowych art. 27 § ust. 1

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw

W sprawach nieuregulowanych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada informowania stron.

k.p.a. art. 10 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu.

k.p.a. art. 79

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zawiadomienia strony o terminie przeprowadzenia dowodu.

k.p.a. art. 79a

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek informowania o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w przypadku zamiaru wydania decyzji negatywnej.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

p.u.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów procedury administracyjnej, w tym prawa do czynnego udziału w postępowaniu i obowiązku zawiadomienia o terminie przeprowadzenia dowodu (wywiadu środowiskowego). Ustalenia organów oparte na dowodach zebranych z naruszeniem procedury administracyjnej.

Godne uwagi sformułowania

Przedmiotem skargi O. G. (...) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (...) utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza (...) odmawiającą przyznania dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła. Z protokołu tego wynika, że pracownik w dniu wywiadu nie zastał skarżącego w miejscu wskazanym we wniosku jako miejsce zamieszkania. Dodatek przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, które jest zdefiniowane w art. 24 ust. 2 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych z użyciem określenia 'zamieszkiwanie i gospodarowanie'. Ustawodawca wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych wiąże z zamieszkiwaniem (prowadzeniem gospodarstwa domowego) pod adresem, gdzie jest określone źródło ciepła. Zaskarżony organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Burmistrza z 8 grudnia 2022 r. Zgodnie z art. 1 ustawy (...) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem kontroli legalności jest decyzja wydana w przedmiocie odmowy wypłaty dodatku dla gospodarstw domowych, a spór koncentruje się na ustaleniu organów o braku zamieszkiwania skarżącego w budynku objętym wnioskiem o ten dodatek. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że rozstrzygnięcia te naruszają prawo procesowe w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych, przez gospodarstwo domowe (...) rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (...) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (...). Mając na uwadze wskazaną procedurę ustawową oraz obowiązek stosowania k.p.a. w postępowaniu w sprawie dodatku dla gospodarstw domowych w zakresie nieuregulowanym Sąd doszedł do przekonania, że organy obu instancji obowiązków tych nie dotrzymały. Organ pierwszej instancji z naruszeniem art. 24 ust. 22 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych przeprowadził wywiad środowiskowy, którego nie można uznać za dowód prawidłowo przeprowadzony, zatem i ustalenia z niego wynikające nie mogą stanowić podstawy ustaleń faktycznych w sprawie. Trzeba podkreślić, że obowiązek powiadomienia skarżącego o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest niewątpliwy, skoro ustawodawca przewidział skutek niewyrażenia zgody na taki wywiad. Organy obu instancji słusznie uwzględniły natomiast przy wykładni art. 24 ust. 2 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych regulację art. 25 kodeksu cywilnego. Wskazane naruszenia prawa procesowego uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Skład orzekający

Mirosława Rozbicka-Ostrowska

przewodniczący

Anetta Makowska-Hrycyk

sprawozdawca

Katarzyna Radom

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Naruszenia procedury administracyjnej w postępowaniach o przyznanie dodatków, w szczególności dotyczące przeprowadzania wywiadu środowiskowego i zapewnienia czynnego udziału strony."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury przyznawania dodatku dla gospodarstw domowych, ale zasady proceduralne mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak istotne jest przestrzeganie procedur administracyjnych, nawet w sprawach dotyczących świadczeń socjalnych. Pokazuje, że błędy formalne mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli merytoryczne podstawy wydają się uzasadnione.

Błąd formalny organu uchylił odmowę przyznania dodatku węglowego – kluczowa rola procedury administracyjnej.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wr 238/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-03-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk /sprawozdawca/
Katarzyna Radom
Mirosława Rozbicka-Ostrowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Dodatki mieszkaniowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1967
art. 24
Ustawa z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant: Referent Przemysław Pawłowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 marca 2024 r. sprawy ze skargi O. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 13 lutego 2023 r. nr SKO 4103/71/2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Stronia Śląskiego z dnia 8 grudnia 2022 r. nr OPS.DP.5522.22/366.2022 II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu na rzecz O. G. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi O. G. (dalej: skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 13 lutego 2023 r. nr SKO 4103/71/2023 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Stronia Śląskiego (dalej: Burmistrz, organ, organ pierwszej instancji) z dnia 8 grudnia 2022 r. nr OPS.DP.5522.22/366.2022 odmawiającą przyznania dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła (dalej: dodatek dla gospodarstw domowych, dodatek).
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy administracyjnej wynika, że skarżący w dniu 22 listopada 2022 r. złożył wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła (dalej też: wniosek), w którym wskazał, że zamieszkuje w miejscowości S. nr [...] i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Głównym źródłem ciepła jest kocioł gazowy zasilany skroplonym gazem LPG - zgłoszonym lub wpisanym do centralnej ewidencji emisyjności budynków (CEEB), o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r., poz. 438 ze zm. – dalej: ustawa o termomodernizacji).
W dniu 28 listopada 2022 r. pracownik organu pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu wskazanym jako miejsce zamieszkania skarżącego, jego ustalenia dokumentując protokołem. Z protokołu tego wynika, że pracownik w dniu wywiadu nie zastał skarżącego w miejscu wskazanym we wniosku jako miejsce zamieszkania. Na podstawie informacji uzyskanych od sąsiadki P. M. ustalił, że skarżący nie zamieszkuje tam na co dzień. Ustalił też, że budynek objęty wnioskiem jest budynkiem jednorodzinnym, a gospodarstwo domowe – jednoosobowe.
Decyzją z 8 grudnia 2022 r. Burmistrz na podstawie art. 24 i art. 25 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz.U. 2022 r., poz. 1967 ze zm. – dalej: ustawa o dodatku dla gospodarstw domowych) odmówił przyznania wnioskowanego dodatku dla gospodarstw domowych. W uzasadnieniu powołał się m.in. art. 24 ust. 2 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych i na ustalenia z wywiadu środowiskowego stwierdzając, że skarżący nie zamieszkuje w miejscu wskazanym we wniosku o dodatek. Pojęcie miejsca zamieszkania wyjaśnił odwołując się do przepisu art. 25 kodeksu cywilnego (k.c.) i jego wykładni.
W odwołaniu skarżący zakwestionował oświadczenie sąsiada. Wskazał, że zamieszkuje pod adresem podanym we wniosku i jest to adres jego stałego meldunku. Wyjaśnił, że prowadzi tam agroturystykę, zawodowo pracuje w Niemczech, jednak charakter pracy pozwala na wykonywanie jej zdalnie. W S. ma przyjaciół i znajomych, bierze udział w życiu gminnym, jest członkiem lokalnego Towarzystwa P., a jeśli pozwala mu na to czas – bierze udział w spotkaniach rady sołeckiej. Płaci za ścieki i śmiecie. Ze względu na dzieci, które mieszkają w H. z matką, jest rozdwojony między H. i G., w którym przebywa parę razy w miesiącu oraz w przedłużone weekendy, także razem z dziećmi, ponieważ może pracować zdalnie.
Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Burmistrza z 8 grudnia 2022 r. W uzasadnieniu wskazał, że dodatek przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, które jest zdefiniowane w art. 24 ust. 2 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych z użyciem określenia "zamieszkiwanie i gospodarowanie". Wyjaśnił, że ustawodawca wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych wiąże z zamieszkiwaniem (prowadzeniem gospodarstwa domowego) pod adresem, gdzie jest określone źródło ciepła. Główne źródło pod danym adresem musi służyć ogrzewaniu gospodarstwa domowego. W zakresie zamieszkiwania skarżącego pod adresem objętym wnioskiem SKO ustaliło, powołując się na wywiad środowiskowy oraz informację pozyskaną od sąsiadów skarżącego, że skarżący nie zamieszkuje pod tym adresem. Na tej podstawie uznało, że skoro skarżący jedynie okazjonalnie przebywa w budynku w S. nr [...], to brak jest podstaw do przyjęcia, że jest to jego stałe miejsce zamieszkiwania i gospodarowania w rozumieniu przepisów ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych w związku z art. 25 k.c. W konsekwencji stwierdziło, że przesłanki odmowy wypłaty dodatku zostały w sprawie spełnione.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 2 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych poprzez błędną wykładnię i uznanie, że skarżący nie zamieszkuje pod adresem wskazanym we wniosku, co w istotny wpłynęło na wynik sprawy; 2) przepisów procedury administracyjnej określonej Kodeksie postępowania administracyjnego (k.p.a.), tj. art. 9, art. 10, art. 79a, art. 79a poprzez ich niezastosowanie i uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu i złożenia wyjaśnień oraz dowodów, co miało istotny wpływ na wynik postępowania.
W uzasadnieniu przedstawił argumentację na poparcie wniosków i zarzutów skargi.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie skarżący podał, że organ oparł się na oświadczeniu sąsiadki, która jest mu nieprzyjazna, jest to jego była pracownica, i która została przepytana na okoliczności – zamiar i wola zamieszkiwania skarżącego – co do których tylko skarżący ma informacje. Oświadczył, że nie został zawiadomiony o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Przedmiotem kontroli legalności jest decyzja wydana w przedmiocie odmowy wypłaty dodatku dla gospodarstw domowych, a spór koncentruje się na ustaleniu organów o braku zamieszkiwania skarżącego w budynku objętym wnioskiem o ten dodatek i w rezultacie – niespełnieniu przesłanki z art. 24 ust. 2 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych..
Zdaniem SKO, ale także organu pierwszej instancji, skarżący nie zamieszkuje pod adresem wskazanym we wniosku z dnia 22 listopada 2022 r. Ustalenie to organ pierwszej instancji oparł o dane wynikające z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 28 listopada 2022 r., które odniósł następnie do przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych stwierdzając niespełnienie przesłanki zamieszkiwania definiującej gospodarstwo domowe i dalej – niespełnienie przesłanki wypłaty dodatku ustalonej w art. 24 ust. 1 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych.
Skarżący natomiast zaprzecza ustaleniu organów i wskazuje, że zostało ono oparte na dowodach zebranych z naruszeniem procedury administracyjnej, w tym prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Wedle strony, organy nie dokonały właściwej wykładni pojęcia "zamieszkania" w rozumieniu ustawy o dodatku dla gospodarstw i w konsekwencji, błędnie uznały, że skarżący nie mieszka w gospodarstwie domowym, objętym wnioskiem o ten dodatek.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że rozstrzygnięcia te naruszają prawo procesowe w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Dodatek dla gospodarstw domowych został uregulowany w Rozdziale 3 "Dodatek dla gospodarstw domowych oraz dodatek dla pomiotów wrażliwych" w przepisach art. 24, art. 25 i art. 27 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych.
Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy do dodatku dla gospodarstw domowych dodatek ten przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, w przypadku gdy źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest:
1) kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy na paliwo stałe zasilane peletem drzewnym, drewnem kawałkowym lub innym rodzajem biomasy, albo
2) kocioł gazowy zasilany skroplonym gazem LPG, albo
3) kocioł olejowy
- zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 o termomodernizacji, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Na podstawie ust. 21 dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności:
1) 1)informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519 oraz z 2023 r. poz. 877);
2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie:
a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 852),
b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810),
c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 759),
d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1335);
3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 oraz z 2023 r. poz. 497).
Zgodnie natomiast z ust. 22 jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 25 ust. 2 stosuje się. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (ust. 23). W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych (ust. 24). Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 22, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku dla gospodarstw domowych (ust. 25).
Na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych do postępowania w sprawie wypłaty dodatku przepisy art. 23 ust. 3, 12 i 13, art. 24a ust. 1 i 2, art. 25 ust. 3i 4 oraz art. 29-30a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stosuje się odpowiednio, przy czym ilekroć jest mowa o rodzinie, rozumie się przez to gospodarstwo domowe, o którym mowa w art. 24 ust. 2.
Na mocy art. 27 ust. 1 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych w sprawach nieuregulowanych stosuje się przepisy k.p.a.
Z przywołanych przepisów wynika klarowna procedura weryfikacji wniosku o dodatek dla gospodarstw domowych w przypadku powzięcia wątpliwości właściwego organu co do rzetelności informacji podanych we wniosku w zakresie spełnienia przesłanki zamieszkania w gospodarstwie domowym. Służy temu baza danych wskazana w art. 24 ust. 21 pkt 3) ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych. W razie wątpliwości organ może przeprowadzić wywiad środowiskowy, o którym mowa w art. 24 ust. 22 tej ustawy, a niewyrażenie zgody na jego przeprowadzenie skutkuje odmową przyznania dodatku (art. 24 ust. 25 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych).
Mając na uwadze wskazaną procedurę ustawową oraz obowiązek stosowania k.p.a. w postępowaniu w sprawie dodatku dla gospodarstw domowych w zakresie nieuregulowanym Sąd doszedł do przekonania, że organy obu instancji obowiązków tych nie dotrzymały.
Organ pierwszej instancji z naruszeniem art. 24 ust. 22 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych przeprowadził wywiad środowiskowy, którego nie można uznać za dowód prawidłowo przeprowadzony, zatem i ustalenia z niego wynikające nie mogą stanowić podstawy ustaleń faktycznych w sprawie. Zasady przeprowadzania i dokumentowania wywiadu środowiskowego nie zostały określone szczegółowo w ustawie o dodatku dla gospodarstw domowych. Podstawę prawną przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i jego przesłanki wynikają z art. 24 ust. 22 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych i maja do niego zastosowanie przepisy k.p.a. Akta administracyjne sprawy dowodzą, że organ pierwszej instancji nie zawiadomił skarżącego o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czym naruszył przepisy art. 7 (zasada prawdy obiektywnej), art. 9 (zasada informowania stron), art. 10 § 1 (zasada czynnego udziału strony w postępowaniu), art. 79 (obowiązek zawiadomienia strony o terminie przeprowadzenia dowodu) i art. 80 (zasada swobodnej oceny dowodów) ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm; dalej: k.p.a.). Trzeba podkreślić, że obowiązek powiadomienia skarżącego o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest niewątpliwy, skoro ustawodawca przewidział skutek niewyrażenia zgody na taki wywiad.
Bezpodstawnie też zaniechał obowiązku z art. 79a k.p.a. (zamiar wydania decyzji negatywnej) i pozbawił stronę możliwości przedstawienia dowodów na poparcie spełnienia przesłanek wypłaty dodatku dla gospodarstw domowych. Trzeba bowiem zauważyć, że postępowanie w sprawie wypłaty dodatku dla gospodarstw domowych jest postępowaniem zasadniczo wnioskowym (za wyjątkiem przypadku, o którym mowa w art. 25a ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych), co wynika z art. 24 ust. 3 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych. Natomiast zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (§ 1). W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (§2).
Akta administracyjne sprawy dowodzą, że tego bezwzględnego obowiązku organ pierwszej instancji nie wykonał. W ramach wywiadu środowiskowego przeprowadził też dowód z oświadczenia sąsiadki skarżącego i na tym dowodzie oparł ustalenia ujęte w protokole wywiadu środowiskowego, które następnie stały się podstawą faktyczną decyzji Burmistrza, a następnie zaskarżonej decyzji. Postępowanie przed organami zostało więc przeprowadzone z naruszenie zasad postępowania administracyjnego.
W obu instancjach organy uniemożliwiły skarżącemu zapoznanie się z materiałem dowodowym w sprawie przed wydaniem decyzji, co jak Sąd wskazał niewątpliwie – wobec zebrania dowodów z naruszeniem gwarancji procesowych (jako przeprowadzonych bez wiedzy i bez udziału skarżącego) – narusza art. 79a i art. 10 § 1 k.p.a.
Organy obu instancji słusznie uwzględniły natomiast przy wykładni art. 24 ust. 2 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych regulację art. 25 kodeksu cywilnego. Sąd podziela ocenę prawną – zgodnie podawaną przez obie strony - że ustawa nie definiuje pojęcia "zamieszkania". Powyższe rodzi konieczność odwołania się do definicji ogólnej tego terminu zawartej w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r., poz. 1360 ze zm.), zgodnie z którą przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) oraz wewnętrzny (wola stałego pobytu), przy czym przesłanki te muszą wystąpić łącznie.
Kontrola legalności decyzji w tym zakresie jest jednak przedwczesna. Ustawa o dodatku dla gospodarstw domowych reguluje bowiem przyznanie dodatku ze względu na źródło ogrzewania konkretnego gospodarstwa domowego. Zgodnie z definicją zawartą przywołanym w art. 24 ust. 2 ustawy o dodatku dla gospodarstw domowych, przez gospodarstwo domowe rozumie się zarówno zamieszkiwanie jak i gospodarowanie w określonym miejscu. Powyższe okoliczności wskazują, że kwestia zamieszkiwania w określonym miejscu jest przesłanką o charakterze materialnoprawnym, warunkującą uzyskanie dodatku, przez co podlega ustaleniu i ocenie na etapie postępowania przed organami. Ustalenia tego organy nie dokonały ze względu na wady postępowania.
Wskazane naruszenia prawa procesowego uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a, o czym Sąd orzekł w sentencji wyroku.
W ponownym postępowaniu organ uwzględni ocenę prawną zaprezentowaną w uzasadnieniu wyroku i ponownie oceni wniosek skarżącego. Ustali, czy skarżący spełnia warunki wypłaty dodatku dla gospodarstw domowych z uwzględnieniem przepisów ustawy oraz przepisów k.p.a., w tym art. 7, art. 10 § 1, art. 79 i art. 80 i – jeśli zajdą przesłanki – również art. 79a k.p.a. Jeśli poweźmie wątpliwości co rzetelności danych w tym wniosku zweryfikuje je z zachowaniem praw procesowych strony postępowania, zasad prowadzenia postępowania oraz należytego uzasadnienia decyzji, jeżeli zajdzie konieczność jej wydania.
O kosztach (pkt V sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935). Na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI